اقلیم و معماری

ویژگی های متفاوت هر اقلیم تا ثیر فراوانی در شکل گیری شهر ها و ترکیب معماری این مناطق داشته اند، بنابراین تا یین دقیق حوزه های اقلیمی در سطح کشور و دستیابی به مشخصات اقلیمی مناطق مختلف در ارائه طرح های مناسب و هماهنگ با اقلیم هر منطقه اهمیت فراوانی دارد.

عوامل اقلیمی

عواملی که بر شرایط اقلیمی یک منطقه تاثیر میگذارد شامل زاویه تابش خورشید، عرض جغرافیایی یعنی دوری یا نزدیکی از خط استوا، شدت جریان و جهت بادهای فصلی، وجود آب، رطوبت و گیاه در منطقه و بالاخره ارتفاع از سطح دریا و ناهمواری های سطح زمین است.

خورشید

کره زمین دارای محور دوران ثابتی است که نسبت به خط عمود بر صفحه گردش زمین به دور خورشید 5/23 درجه انحراف دارد. به دلیل این انحراف زاویه تابش آفتاب نسبت به زمین و مکان طلوع و غروب افتاب در فصول مختلف فرق می کند.این زاویه در زمستان کمتر و در تابستان بیش تر یعنی تقریبا عمودی است. از این خاصیت در ضلع جنوبی ساختمان میتوان استفاده کرد با قرار دادن سایبانی و جلوگیری از گرم شدن ساختمان در تابستان. در زمستان به دلیل کم بودن زاویه تابش، آفتاب به داخل نفوذ می کند. توجه به دیوار جنوبی و استفاده از انرژی خورشیدی اساس کار ساختمان هایی معروف به خورشیدی است.

دیوارهای شرقی و غربی در تابستان دو برابر زمستان انرژی جذب می کنند. بهترین طرز قرارگیری ساختمان در مقابل آفتاب در جهت شرقی – غربی است.

باد

ارزیابی جهت و شدت باد غالب در تقسیم بندی عملکردها و طراحی شهری اهمیت ویژه دارد. باد در انتقال بو، صوت، آلودگی هوا بسیار موثر است.

در اقلیم سرد باید جلو بادهای سرد زمستانه سد شود. با قرار دادن درختان سوزنی برگ، بادشکن، پستی و بلندی زمین و یا ابنیه مجاور می توان باد مطلوب و مساعد منطقه را به سمت دلخواه هدایت کرد.

فرم بنا در اقلیم سرد باید به گونه ای باشد که حداقل اصطکاک را با بنا داشته باشدو به سرعت دور شود. در این قسمت از ساختمان باید از عایق حرارتی ضخیم یا مصالحی مقاوم در برابر انتقال حرارت استفاده نمود. از بازشوهای بزرگ هم استفاده نشود.

آب، رطوبت و گیاه

به طور کلی وجود منابع آب به دلیل ظرفیت حرارتی و گرمای ویژه بالا باعث اعتدال دمای هوا می شود. در خانه های خورشیدی از آب برای ذخیره حرارت در روز و تامین حرارت شب استفاده می شود.

گیاهان به لحاظ تبخیر در ایجاد برودت محیط تاثیرگذارند. علاوه بر آن باعث ایجاد سایه و کاهش حرارت می شوند. سوزنی برگان جهت سد نمودن و یا هدایت بادهای زمستانی موثرند ، درختان برگ ریزان در سمت جنوبی ساختمان در عین استفاده از سایه تابستان، از تابش گرم در زمستان بهره گیری می کنند.بوته ها در هدایت باد و سطوح کوتاه مثل چمن در جلوگیری از انعکاس زیاد به داخل موثرند.

 

اقلیم سرد (کوهستان های غربی)

میانگین دمای هوا در گرمترین ماه سال در آن مناطق بیش از 10 درجه و میانگین حداقل دمای هوا در سردترین ماه کمتر از -3 درجه است.سلسله کوه های غربی همچون سدی مانع نفوذ هوای مرطوب مدیترانه ای به داخل فلات ایران می شوند و رطوبت هوا را در داخل دامنه های خود نگه می دارند. از ویژگی های این اقلیم گرمای شدید دره ها در فصل تابستان و سرمای شدید در زمستان است. مقدار و شدت تابش آفتاب این منطقه در فصل تابستان زیاد و در زمستان بسیار کم است. بارش سنگین برف در قسمت های شمال و شمال غرب کشور و اختلاف بسیار زیاد درجه حرارت بین شب و روز از دیگر ویژگی های این اقلیم می باشد..

در نواحی مرتفع لایه جو رقیق تر و بخار آب موجود در آن کمتر و عملکرد حفظ حرارتی آن ضعیف تر است. با توجه به برودت بسیار زیاد هوا در بخش عمده ای از سال در این نواحی، حدکثر استفاده از تابش آفتاب، بهره گیری از نوسان روزانه دما، حفظ حرارت و جلوگیری از باد سرد زمستانی در محیط های مسکونی امری ضروری است.

بافت شهری و روستایی

در این مناطق عامل تعیین کننده در شکل گیری بافت شهری و روستایی، سرمای زیاد می باشد. از جمله خصوصیات کلی:

فضاهای شهری و روستایی کوچک و محصور.

بافت شهری و روستایی متراکم و ابنیه متصل به هم.

جهت آفتاب و عوارض زمین عامل تعیین کننده در نحوه استقرار، گسترش و سیمای کلی شهری و روستایی.

کوچه ها و معابر اصلی به موازات خط تراز زمین و اغلب با عرض کم.

شهرک ها و روستاها در کوهستان ها اغلب در کوهپایه و در سمت جنوبی آن بنا می شودزیرا :

اگر روستا در پایین دره باشد خطر سیل و از بین رفتن آن وجود دارد.

در شب هنگام هوای سرد که سنگین تر است به پایین نفوذ می کند.

سمت شمالی کوه که همیشه در سایه و سرد است، مکان خوبی برای زنرگی نیست.

بالای کوه برای استقرار روستا مناسب نیست زیرا معمولاً ناهمواری های زمین در بالای کوه بیشتر است و شدت باد نیز بیشتر است و هیچ گونه حفاظی برای روستا در مقابل باد وجود ندارد، همچنین بالای کوه از رودخانه که همیشه در پایین دره جاری است دور است و دسترسی به آن مشکل است.

ویژگی های بومی و فرم بنای مناطق سرد

استفاده از پلان های متراکم و فشرده.

به حداقل رساندن سطح خارجی در برابر حجم مورد پوشش.

ساختمان های دارای حیاط مرکزی و درون گرا.

استفاده از مصالحی با ظرفیت و عایق حرارتی خوب.

ارتفاع اتاق ها کم.

انتخاب بام های مسطح (جهت نگه داری برف بر روی بام ها به صورت عایق حرارتی).

به حداقل رساندن میزان تعویض هوای داخلی و تهویه طبیعی و در نتیجه جلوگیری از ایجاد سوز در داخلو خروج حرارت داخلی به خارج از ساختمان.

بازشوهای کوچک.

دیوارهای نسبتاً قطور.

ایوان ها و حیاط های کوجک.

خانه های سنتی در این نواحی مانند نواحی مرکزی ایران به صورت حیاط مرکزی احداث می شدند. منتهی در اینجا اطاق های واقع در سمت شمال حیاط از سایر قسمت ها بزرگتر و وسیع تر است و تالار یا اتاق اصلی نشیمن خانه در همین سمت واقع می باشد. این مطلب به دلیل استفاده از تابش مستقیم و حرارت آفتاب در زمستان است و چون فصل تابستان عمدتاً کوتاه و دمای هوا نسبتاً معتدل است از سمت جنوب ساختمان کمتر استفاده می شود. اتاق های جنوبی و همچنین اتاق های شرقی و غربی ( در صورت وجود ) جهت انبار و فضاهای خدماتی استفاده می شدند. این خانه ها اغلب دارای زیرزمینی با سقف کوتاه در زیر قسمت زمستان نشین هستند که در تابستان به دلیل هوای نسبتاً خنک آن ها جهت سکونت اهل خانه می باشد.

از آن جایی که هوا در اغلب مئواقع سال سرد یا بسیار سرد است لذا اکثر فعالیت های روز مره در داخل اتاق ها صورت می گیرد. به همین دلیل ابعاد حیاط ها در این نواحی کوچک تر از مناطق فلات مرکزی ایران است و عمق ایوان ها نیز از مناطق جنوبی کشور به مراتب کمتر می باشد. در اکثر شهرهای این مناطق کف حیاط ساختمان ها 1 الی 5/1 متر پایین تر از پیاده رو است تا آب جاری در جوی ها و نهرها را بتوان سوار باغچه در حیاط و یا آب انبار واقع در زیرزمین نمود. از طرفی این هختلاف سطح باعث حفظ حرارت درون ساختمان نیز می شود.

احجامی نظیر مکعب و مکعب مستطیل که نسبت سطح بیرونی آن ها به حجم داخل بنا کم است، جهت این مناطق مناسب است.

در سال های اخیر بر خلاف گذشته که از سقف های مسطح استفاده می شد، استفاده از بام شیروانی رواج یافته ولی هنوز کماکان در روستاها بام ساختمان ها به صورت مسطح و با پوشش تیر چوبی و کاهگل می باشد که دلیل آن عمدتاً ضعف مالی روستاییان است. در روستاها جهت نگه داری چهارپایان اگر خانه دو طبقه باشد، معمولاً در طبقه زیرین چهارپایان نگه داری می شوند و طبقه دوم مسکونی می باشد. بدین طریق سطح تماس فضای طویله و محیط مسکونی با سرمای خارج کم می شود و سقف بین دو طبقه از هر دو طرف گرم می گردد که برای هر دو طبقه مفید می باشد.

به طور کلی بهترین فرم ساختمان فرمی است که کمترین مقدار حرارت (کالری) را در زمستان از دست بدهد و در تابستان نیز کمترین مقدار حرارت را از آفتاب و محیط اطراف دریافت کند. بنابراین "پلان مربع" بهترین فرم محسوب می شود زیرا با وجود بیشترین حجم، کمترین سطح خارجی را دارد. البته این مساله در مورد ساختمان های قدیمی که معمولا پنجره های بزرگی ندارند و به همین دلیل می توان نفوذ بسیار کم آفتاب به داخل آن ها را نادیده انگاشت، صدق می کند. ولی در مورد ساختمان های امروزی که دارای قسمت های شیشه خور بزرگی است صادق نیست.

به دلیل سرمای شدید این مناطق در فصل زمستان، فرم های باز یا فرم هایی که ضلع شمالی- جنوبی آن بلندتر از ضلع های شرقی – غربی آن هاست مناسب نیست و بهتر است فرم ساختمان فشرده و پلان مربع باشد. ساختمان های دوطبقه ای که فرم آن ها شبیه به مکعب است بهترین نوع ساختمان از نظر کنترل گرمای هوای داخلی در زمستان است. کلاً فرم های بسته یا ساختمان های به هم چسبیده پشت به پشت در جهت محور شمالی _ جنوبی ارجحیت دارند. در این مناطق بهتر است ساختمان ها مرتفع باشند.

نوع مصالح به کار رفته

در مناطق سرد هدف اصلی حفظ حرارت در داخل ساختمان است و عمده ترین عامل در این مورد مقاومت حرارتی دیوارهای جانبی ساختمان است. بنابراین در این مناطق دیوارهای جانبی ساختمان باید مقاومت حرارتی مناسبی داشته باید تا از اتلاف حرارت داخلی ساختمان جلوگیری کند. از طرفی مصالح مورد استفاده ابنیه سنتی در مناطق کوهستانی مانند سایر مناطق اقلیمی آن چیزی است که در دسترس است، لذا اغلب جهت دیوارها از سنگ و برای پوشش سقف طبقات و بام از چوب درختان و کاهگل استفاده می شود.

در نواحی حاشیه کوهپایه و مناطقی که خاک رس به حد کافی وجود داشته باشد، دیوارهای خشتی و آجری نیز ساخته می شود.

در ساختمان های امروزی با استفاده از تکنولوژی مدرن و تاسیسات مکانیکی، سعی در مقابله با این عوامل اقلیمی شده است، ولی در گذشته این تجهیزات وجود نداشته و ابنیه سازان سنتی می بایستس بالاجبار با استفاده از وسایل و مصالح محلی با عوامل نامناسب و فرسایشی طبیعت مقابله کنند و جهت فراهم نمودن شرایط آسایش در محوطه های شهری و در داخل ساختمان ها استفاده بهینه از عوامل اقلیمی همیشه مساله اساسی و مهم در طراحی و اجرا بوده است.

به طور کلی می توان بیان نمود که ساختمان های سنتی ما برعکس اغلب ساختمان های امروزی، در ستیز با شرایط طبیعی نبودند بلکه با استفاده مناسب از این شرایط در یک همزیستی و بهره وری منطقی در بطن طبیعت قرار داشته اند.

جبهه هاي ساخته شده بنا

جبهه شمال به علت مسائل اقليمي ، نور گيري مناسب و استفاده از افتاب در فصل هاي سرد سال ،در تمامي خانه ها مورد توجه بوده است . در اين جبهه ، فضاهاي اصلي از جمله طنبي ها و كله اي ها قرار گرفته هم چنين يك ايوان سرتاسري نيز در اين جبهه قرار گرفته كه باعث جلوگيري از نفوذ افتاب در تابستان ميباشد جبهه غرب ، نظر به اين كه پشت به افتاب نامناسب غرب دارد در جبهه دوم اهميت است به گونه اي كه در صورت چند جبهه اي بودن خانه ها ، جبهه غربي اولويت دارد اين جبهه بيشتر مخصوص فضاهايي چون سردابه و انباري بوده كه كمتر مورد استفاده قرار ميگرفته است جبهه شرقي ، از انجايي كه در معرض نور نامناسب مغرب ميباشد ، در خانه هايي كه جبهه جنوبي ، در خانه هايي كه دو جبهه اي هستند مورد استفاده قرار نگرفته اند .

جبهه جنوبي،در خانه هايي كه مربوط به اوايل قاجار بوده و هنوز از الگوي معماري درون گراي ايراني تبعيت مي كنند به صورت تابستان نشين درآمده است كه نمونه آن در خانه بهنام قابل مشاهده است.در چند خانه ديگر از جمله مشروطيت و حيدر زاده اين جبهه داراي فضا هاي كم اهميت چون انباري است.در چند مورد از خانه هاي مربوط به اواخر قاجار و رضاشاهي با توجه به شيوه الگوي برون گرا،خانه ها به صورت كلاه فرنگي ساخته شده استكه مي توان به خانه كلانتري كه در داخل يك باغ احداث شده و همچنين خانه هاي اردوبادي و ثقه الاسلام اشاره كرد.به نظر مي رسد با نزديك شدن به دوران متاخر،جبهه هاي مورد استفاده كمتر شده به طوري كه در خانه هاي رضا شاهي عموما از يك جبهه شمالي استفاده گرديده است.

جهت گيري بنا

به صورت يك اصل كلي مي توان گفت جهت گيري بناها عموما رو به جنوب بين 15 درجه جنوب شرقي تا 10 درجه جنوب غربي مي باشد به گونه اي كه فضا هاي اصلي قرار گرفته در جبهه شمالي مانند طنبي،كله اي و اتاق هاي نشيمن،رو به جنوب قرار مي گيرد.تنها در خانه حاج شيخ جبهه اصلي ساختمان در سمت غرب قرار گرفته است.

همسايگي ها

با توجه به قرار گيري خانه هاي مورد مطالعه در بافت قديمي و فشرده شهر اكثر آنها از چندين جهت داراي همسايگي مي باشد.در يك بررسي كلي مشاهده مي شود كه بيشتر خانه ها از سه جبهه داراي همسايگي بوده و تنها يك جبهه به معبر محدود است(سلماسي،گنجه اي زاده،حاج شيخ،قدكي،شربت اوغلي،ساوجبلاغي،اردوبادي،ثقه الاسلام و صحتي)

در اين موارد ورودي نيز بيشتر در جبهه اي كه به معبر محدود مي شود قرار گرفته است.در چند مورد نيز خانه از هر طرف داراي يك همسايگي است.مثلا خانه بهنام از هر جهت محدود به همسايه مي باشد و ورود به آن از طريق دالان جنوبي صورت مي گيرد كه ما را به هشتي ورودي مشترك با همسايه غربي (خانه قدكي)مي رساند.اين مورد در خانه امير نظام و نيشابوري نيز ديده مي شود كه در ورودي به اين خانه ها؛از طريق معابري باريك كه به يكي از اضلاع خانه منتهي مي شود صورت مي گيرد.

نحوه استقرار ورودي نسبت به همسايگي ها

ورودي به خانه ها اغلب از جهتي صورت مي گيرد كه داراي همسايگي نبوده و به معبر محدودند.اين امر در خانه هايي كه صرفا داراي يك ورودي مي باشند بيشتر قابل مشاهده است (سلماسي،گنجه اي زاده،حاج شيخ،قدكي،ساوجبلاغي،اردوبادي،ثقه الاسلام،و صحتي)

در اين خانه ها كه از سه جهت داراي همسايگي مي باشند،ورودي در جهتي كه به معبر محدود مي شود قرار گرفته است.در تعدادي از خانه ها كه داراي دو ورودي مي باشند ورودي

(مجتهدي،حيدر زاده،رستگارو لاله اي)در چند نمونه از خانه هايي كه دو ورودي دارند دو حياط اندروني و بيروني وجود دارد كه ورودي ها با توجه به دسترسي به اين دو حياط استقرار يافته اند.مثلا در خانه شربت اوغي ورودي شمالي به بيروني در جبهه معبر شمالي و ورودي جنوبي به اندروني در گوشه جنوب شرقي قرار گرفته است.هم چنين در خانه امير نظام ورود به اندروني از ضلع شمال شرقي و ورود به بيروني از ضلع جنوب شرقي و در امتداد معابر صورت مي پذيرد.

در خانه بهنام كه از هر چهار طرف داراي همسايگي بوده و هيچ مجاورتي با معبر ندارد همانگونه كه گفته شد ورودي به خانه از گوشه جنوب غربي و از طريق دالاني صورت مي گيرد كه به هشتي و ورودي مشترك با خانه مجاور غربي (قدكي) مي رسد.در نمونه هاي ديگر كه از هر چهار جهت همسايگي دارند ورودي در انتهاي معبر منتهي به يكي از جبهه هاي ساختمان قرار گرفته است.(كلانتري و نيشابوري)

نحوه استقرار ورودي نسبت به محور اصلي و فرعي

به طور كلي مي توان گفت سعي شده تا ورودي هاي خانه در امتداد محور هاي اصلي و فرعي بنا قرار نگيرد.اين نكته بيان گر اهميت موضوع محرميت خانه ها مي باشد.چرا كه در اين صورت ديد مستقيم از ورودي به درون خانه ميسر نمي گردد.اين نكته در تمامي خانه ها تا دوران رضا شاهي قابل مشاهده است.اما در مواردي از خانه هاي دوران رضا شاهي ورودي نيز در امتداد محور هاي اصلي و فرعي قرار گرفته است كه اين امر بيان گر كاهش اهميت محرميت و درون گرا بودن خانه هاستو تاكيد بر برون گرايي و توجه به نما هاي بيرونيستمثلا در خانه اردوبادي كه كاملا برون گراست نه تنها ورودي اصلي و فرعي در امتداد محور هاي اصلي و فرعي قرار كرفته بلكه از طريق عناصر معماري همچون پله و ايوان به آن تاكيد شده است.همچنين است خانه رستگار كه وجه بيروني آن داراي اهميت خاص مي باشد و ورودي در امتداد محور ها قرار گرفته است.

به نظر مي رسد آنچه در محل استقرار ورودي اهميت بيشتري داشته است محور اصلي بنا بوده و ورودي خود را با امتداد محور اصلي ساختمان هماهنگ نموده و در وجوه جانبي راستاي محور اصلي قرار گرفته استشايد اين امر بدين خاطر باشد كه پس از ورود به حياط خانه كه از طريق واسطه هايي چون هشتي و ورودي صورت مي گرفته است با وجه اصلي خانه مواجه مي شويم.اين نكته به خوبي در خانه هاي بهنام،مشروطيت،قدكيريالشربت اوغلي،حيدر زاده،ساوجبلاغي،امير نظام،لاله اي و صحتي مشاهده مي شود.

فضاهاي مستقر در راستاي محور اصلي بنا

در اكثر خانه ها فضاهاي اصلي در امتداد محور اصلي بنا قرار گرفته است.مثلا طنبي،ايوان جنوبي و شمالي،حوضخانه و راه پله مركزي در اين امتداد شكل گرفته است.در خانه هايي كه به اوايل تا اواسط قاجاريه مربوط مي باشند و در آنها طنبي،حوضخانه ،كله اي و ايوان به عنوان فضاهاي اصلي وجود دارند،اين فضاها در امتداد محور اصلي خانه استقرار يافته اند.

در دوران متاخر،اواخر قاجار و رضا شاهي با كاهش اهميت اين فضا ها محل استقرار آن ها نيز از محوريت خارج مي شود.همچنين فضاهايي مثل راه پله كه حضور كم رنگي در دوران متقدم داشته به عنوان يك عنصر شاخص و محوري در راستاي محور اصلي ساماندهي مي شود.همچنين در دوران متاخر ايوان هاي سراسري جاي خود را به ايوان هاي كوچك مي دهند كه حالت بيرون زده داشته و بيشتر به عنوان عامل جذب در نماي بيروني مورد استفاده قرار مي گيرد.(گنجه اي زاده غربي،اردوبادي،رستگار،ثقته الاسلام و لاله اي)

در طبقه همكف فضاهاي اصلي چون طنبي،ايوان اصلي و پله قرار گرفته است.در خانه هاي مقتدم،با توجه به اهميت طنبي اين فضا در راستاي محور اصلي و در طبقه همكف قرار گرفته است(سلماسي،بهنام،گنجه اي زاده شمالي،حاج شيخ،عتوي،مجتهديريالقدكي،حيدر زاده،ساوجبلاغي،امير نظام،كلانتري و لاله اي)در صورت وجود ايوان سرتاسري جنوبي يا

شمالي اين فضا نيز در طبقه همكف واقع و اغلب در جنوب و گاه در شمال طنبي است

(ساوجبلاغي،امير نظام حيدرزاده، بهنام،گنجه اي زاده شمالي)

در دوران متاخر،ايوان شكل سراسري خود را از دست داده و به صورت ايوان هاي كوچك بيرون زده در دو سمت محور اصلي يا در امتداد آن و در طبقات بالا تر قرار گرفته است(اردوبادي،رستگار،ثقته الاسلام و لاله اي)پله از ديگر عناصري است كه در طبقه همكف خانه هايي كه مربئط به بعد از اوايل قاجار مي باشد به صورت محوري مطرح گرديده است.راه پله مركزي در هيچ يك از خانه هاي مربوط به اوايل قاجار ديده نمي شود و اين نكته نشان مي دهد كه راه پله مركزي عنصر وارداتي مي باشد.حضور راه پله مركزي از خانه مشروطيت شروع شد ه و در خانه شربت اوغلي،حيدر زاده،گنجه اي زاده غربي،اردوبادي،ثقته الاسلام و صحتي به اشكال مختلف قابل مشاهده است.همچنين در طبقه همكف خانه هاي متاخر نوعي پله كه ارتباط ميان حياط و ايوان ها و داخل خانه را ميسر مي سازد شكل گرفته است كه داراي شكل هاي مختلف نيز مي باشد(امير نظام،گنجه اي زاده غربي و نيشابوري)تنها در خانه مشروطيت حوض خانه در طبقه همكف و حدودا هم سطح با حياط قرار گرفته است.در طبقه زيرين اغلب خانه هاي متقدم و در راستاي محور اصلي فضاهاي پر اهميت حوضخانه قرار گرفته است 0سلماسي،حاج شيخ،علوي،مجتهدي جنوبي،قدكي،حيدر زاده،ساوجبلاغي و امير نظام)در زير زمين خانه نيشابوري نيز يك حوضخانه وجود دارد كه در امتداد محور اصلي نمي باشد.در اين طبقه به غير از حوضخانه فضاي پر اهميت ديگري در اين راستا قرار نگرفته است.

در طبقه اول خانه هايي كه داراي كله اي مي باشند،دو اتاق كله اي كه در دوران متاخر كمتر قابل مشاهده است در دو سمت محور اصلي در طبقه اول قرار گرفته اند(سلماسي،بهنام،حاج شيخ و مجتهد جنوبي)طنبي در خانه هاي متاخر در طبقه اول قرار گرفته است(مشروطيت،شربت اوغلي،گنجه اي زاده غربي،مجتهدي شمالي،اردوبادي،رستگار،ثقته الاسلام،لاله ايو صحتي)كه در اين موارد از لحاظ شكل و نوع دسترسي تفاوت ماهوي با طنبي هاي متقدم دارند.

از فضا هاي موجود در طبقه اول مي توان به ايوان هاي بيرون زده كوچك اشاره كرد كه اغلب در دو سمت محور اصلي و با حضور صريح در نماي ساختمان ها در خانه گنجه اي زاده غربي ،ثقه الاسلام،لاله اي ديده مي شوند.

فضا هاي مستقر در راستاي محور فرعي

اكثر فضاهاي اصلي خانه ها،همانگونه كه گفته شد در راستاي محور اصلي ساختمان قرار گرفته اند و كمتر فضايي است كه در امتداد محور فرعي ساختمان قرار گرفته اند و كمتر فضايي است كه در امتداد محور فرعي ساختمان ساماندهي شده باشد.از فضا هاي قابل اشاره تنها مي توان اتلاق سه دري را ذكر نمود كه در بعضي خانه ها در امتداد محور فرعي قرار گرفته اند.اين اتاق به صورت نشيمن يا خواب مورد استفاده قرار مي گرفته استو در طبقه همكف واقع شده است(سلماسي،بهنام،حاج شيخ،مجتهدي جنوبي،امير نظام و نيشابوري) در دو خانه قدكي و اردوبادي،ايوان و درخانه گنجه اي راه پله در امتداد محورفرعياست.در طبقات زير زمين و اول و در امتداد محور فرعي ،در اكثر موارد هيچ فضاي مهم قابل اشاره اي قرار نگرفته است به جز خانه اردوبادي كه در محور فرعي آن و در طبقه اول،ايوان قرار گرفته است كه بيرون زده و از سه طرف باز مي باشد.

ورودی

شكل فضا

شكل فضاي ورودي،بسيار متنوع و گوناگون است.در بعضي از خانه ها،شكل ورودي به گونه اي است كه خود تبديل به يك فضاي مستقل مي گردد(سلماسي،مجتهدي،قدكي و ساوجبلاغي)اين فضا مي تواند داراي سكو يا پاخوره جهت استراحت عابران يا نشستن افراد باشد.در چند نمونه خاص،ورودي داراي شكل مشخص مي باشد.مثلا در خانه سلماسي،اين فضا به شكل هشت ضلعي و در خانه ساوجبلاغي به شكل نصف هشت ضلعي مي باشد.

فضاي ورودي،بيشتر در خانه هاي متقدم وجود دارد.اكثر خانه هاي دوران رضا شاهي و نيز اواخر قاجار فاقد فضا هاي ورودي بوده و سر در ورودي،بدون واسطه به فضاي داخلي يا هشتي متصل مي گردد(نيشابوري،رستگار،صحتي و لاله اي)در خانه هاي متاخر كه به صورت متاخر كه به صورت كلاه فرنگي مي باشند ،فضاي ورودي به صورت خاص درآمده است.دراين خانه ها،با توجه به برون گرا بودن آنها،ورودي به داخل خانه با عناصري چون پله و ستون مورد تاكيد قرار مي گيرد به گونه اي كه مي توان يك فضاي ورودي را احساس نمود.مثلا در خانه كلانتري كه كه در وسط يك باغ است،ستون ها و تورفتگي ورودي،فضاي ورودي را به وجود مي آورد.در خانه اردوبادي نيز،پله ها به خلق فضاي ورودي كمك مي نمايد.همين طور در خانه ثقه الاسلام فضاي ورودي از طريق پله و ايوان شكل گرفته است.

هشتي

شكل فضا

هشتي به عنوان فضاي واسط ميان سر در و فضاي ورودي و درون خانه عمل مي كرده است.به طور كلي در خانه هاي مورد بررسي دو شكل عمده هشت ضلعي و چهار ضلعي براي هشتي ها قابل مشاهده است.شكل هشت ضلعي در خانه هاي سلماسي،مجتهدي و ساوجبلاغي و شكل چهار ضلعي در خانه هاي حاج شيخ،مشروطيت،شربت اوغلي،نيشابوري و لاله اي ديده مي شود.اضلاع هشت ضلعي ها يا بسته بوده و داراي تزئينات و طاق بندي است و يا به صورت ورودي به فضاي مجاور درآمده است.بعضي از هشتي ها از دو ضلع(ساوجبلاغي)،بعضي از سه ضلع(سلماسي و مجتهدي)باز مي باشند.اضلاع هشت ضلعي هاي چهار ضلعي نيز به صورت ورودي و يا به صورت بسته با تزئينات است.اين هشتي ها يا از دو ضلع (مشروطيت و لاله اي و صحتي)يا از سه ضلع (شربت اوغلي و نيشابوري)و يا از هر چهار طرف (حاج شيخ) باز مي باشد.

ورود به حياط در بعضي از هشتي ها بدون واسطه صورت مي پذيرد (مشروطيت،شربت اوغلي،نيشابوري و لاله اي) و در بعضي موارد از طريق يك راهرو يا دالان مي باشد(سلماسي و مجتهدي)در چند مورد نيز پس از هشتي وارد يك سكوي صفه مانند شده و بوسيله پله به حياط اصلي وارد مي شويم.(ساوجبلاغي و صحتي)فضا هايي كه دسترسي به آنها از طريق هشتي است است متنوع اند.در خانه سلماسي،از ضلع شرقي هشتي به اتاق جانبي،و در خانه حاج شيخ از اضلاع شرقي و غربي به اتاق هاي جانبي،و در خانه نيشابوري از ضلع جنوبي و به واسطه پله به اتاق مجاور دسترسي وجود دارد.

طنبي

كليات

طنبي در خانه هاي متقدمبه عنوان اصلي ترين فضا و در خانه هاي متاخر به عنوان يك فضاي مهم وجود داشته است.اين فضا در اكثر خانه ها به عنوان يك فضاي اصلي ساختمان و در جبهه شمالي آن قرار گرفته و بيشتر به صورت اتاق ميهمان مورد استفاده بوده است.اما در دوران متاخر با كاهس اهميت اين فضا استقرار آن نيز گاهي از محوريت خارج شده است(ثقه الاسلام،گنجه اي زاده غربي و صحتي)

در جنوب طنبي،در دوران متقدم بيشتر يك ايوان سرتاسري واقع شده كه اين ايوان هم به صورت محافظ پنجره هاي اروسي،و هم جهت استفاده بهينه از نور آفتاب-ايجاد سايه در تابستان و نفوذ آفتاب در زمستان-مورد استفاده بوده است(بهنام،گنجه اي زاده شمالي،حاج شيخ،علوي،مشروطيت،قدكي،شربت اوغلي،ساوجبلاغي و امير نظام)در دوران متاخر،ايوان سرتاسري به ايوان هاي بيرون زده اي كه از سه جهت باز مي باشند تبديل گرديده واختيار طنبي قرار گرفته است(گنجه اي زاده غربي،مجتهدي شمالي،ثقه الاسلام و لاله اي)در بعضي از طنبي ها،ضلع شمالي نيز داراي ايوان سرتاسري است(قدكي و حيدر زاده)

طنبي اغلب در طبقه همكف قرار گرفته است(سلماسي،گنجه اي زاده شمالي،حاج شيخ،علوي،مجتهدي،قدكي،حيدر زاده،ساوجبلاغي،امير نظام،كلانتري و لاله اي)و به هيچ وجه در زير زمين واقع نشده است.در خانه هاي متاخر همانگونه كه گفته شد طنبي محوريت خود را در سازماندهي فضا از دست داده از راستاي محور اصلي خارج گرديده است(ثقه الاسلام،گنجه اي زاده غربي و صحتي)اين طنبي ها از لحاظ شكل و نوع دسترسي تفاوت ماهوي با طنبي هاي متقدم دارد.در دو خانه مشروطيت و شربت اوغلي نيز طنبي با وجود مشابهت به الگو هاي پيشين، در طبقه اول قرار گرفته است.طنبي در هيچ يك از نمونه هاي مورد بررسي در امتداد محور فرعي بنا نبوده است.

شكل فضا

اشكال طنبي را مي توان به دو گونه كلي شكم دريده(سلماسي،بهنام،گنجه اي زاده شمالي،مجتهدي جنوبي)و يا مستطيل شكل(بقيه خانه ها)تقسيم بندي نمود.گونه شكم دريده كه بيشترمربوط به خانه هاي اوايل قاجار مي باشد از دو فضاي جانبي برخوردار استكه به صورت انباري و گنجه(بهنام و گنجه اي زاده شمالي) يا پله ورود به كله اي(سلماسي و مجتهدي جنوبي)درآمده است.

در ديوار و سقف طنبي ها ي دوران متقدم از تزئينات استفاده شده است.ديوار هاي طنبي خانه سلماسي داراي شومينه بت تزئينات نقاشي است.همچنين طنبي خانه بهنام داراي نقاشي در بدنه ها و سقف و شومينه هاي نقاشي شده در ديوار هاست.در بعضي طنبي ها اگر چه تزئينات نقاشي موجود نيست اما بدنه ها طاقچه هاي متعددي دارند (گنجه اي زاده شمالي و حاج شيخ)هرچه به دوران متاخر نزديك تر مي شويم طنبي از لحاظ شكل و تزئينات به سهدگي مي گرايد.طنبي در خانه هايي كه ارتفاع آن باعث به وجود آمدن كله اي در دو طرف شده باشد(سلماسي،بهنام،حاج شيخ و مجتهدي)داراي دو طبقه ارتفاع است در غير اين صورت تنها ارتفاع يك طبقه را داسته است.در بعضي از طنبي ها از پنجره اروسي دار در ضلع جنوبي آن استفاده شده است(سلماسي،بهنام،مشروطيت،قدكي،حيدرزاده،ساوجبلاغي و امير نظام)اين پنجره ها كه شيشه هاي الوان شكيل دارند،در درون فضا و در فصل هاي مختلف نور هاي متنوعي را ايجاد كرده و به صورت كشويي قابل گشودن مي باشند.پنجره اروسي،در بعضي از خانه ها در هر دو سمت جنوب و شمال وجود دارد(بهنام،قدكي،حيدر زاده و امير نظام)اما در طنبي خانه هاي متاخر به جاي اروسي از سه پنجره مجزا(شربت اوغلي،گنجه اي زاده غربي،مجتهدي شمالي،ثقه الاسلام و لاله اي)يا پنج پنجره مجزا(رستگار و صحتي)استفاده شده است.در خانه امير نظام،طنبي شكل خاصي به خود گرفته و دو قسمتي است،به اين صورت كه يك پنجره اروسي در ميان طنبي قرار گرفته و آن را به دو بخش شمالي و جنوبي تقسيم نموده است.براي اين امر،دو دليل را مي توان عنوان نمود:دليل اول اينكه با توجه به تعلق اين بنا به دوران اوايل قاجار و علت تعلق اين بنا به دوران اواخر قاجار و به علت تغيير در ساختار اجتماعي و كم رنگ شدن مسايل مربوط به محرميت،فضاي متعلق به زنان كه بيشتر در كله اي ها بوده است،به مجاورت طنبي انتقال يافته و بخش شمالي به زنان اختصاص يافته است.توضيح اينكه در شرايط خاص مي توان با بالا كشيدن پنجره اروسي مياني،به يك فضاي يك پارچه دست يافت.دليل دوم اينكه طنبي جنوبي جهت استفاده در زمستان ها و طنبي شمالي به منظور استفاده در تابستان ايجاد گرديده است.

دسترسي

دسترسي به طنبي در خانه هايي كه اين فضا در راستاي محور اصلي و در پشت ايوان سرتاسري قرار گرفته است،از طريق حياط اندروني يا بيروني و به واسطه فضا هاي جانبي آن صورت مي گيرد(سلماسي،بهنام،گنجه اي زاده شمالي،حاج شيخ،علوي مجتهدي جنوبي،قدكي،ساوجبلاغي و امير نظام)

در خانه هاي متاخر،كه طنبي به طبقه اول منتقل شده است،دسترسي از طريق اتاق هاي جانبي يا راه رو مجاور كه از طريق سرسرا و راه پله به همكف مي رس،برقرار مي گردد(شربت اوغلي،حيدر زاده،گنجه اي زاده غربي،اردوبادي،ثقه الاسلام و صحتي)دسترسي به طنبي را مي توان به چند گونه اصلي زير تقسيم بندي نمود.(در اين گونه ها،فضا ها به ترتيب از شرق به غرب عنوان گرديده است و بيان گر طنبي مي باشد.

گونه الف:اتاق -اتاق

در اين گونه دسترسي به طنبي از طريق اتاق مجاور صورت مي گيرد(سلماسي،قدكي،ساوجبلاغي)اين اتاق ها از طريق پله به حياط اصلي راه دارند.

گونه ب:راهرو-راهرو

در اين گونه،دسترسي به طنبي از طريق دو راه مجاور صورت مي گيرد(بهنام،گنجه اي زاده شمالي،مجتهدي جنوبي،امير نظام و مجتهدي شمالي)راهرو هاي جانبي از يك سو از طريق پله به حياط اصلي منتهي مي شوند واز سوي ديگر به طبقات بالا(بهنام،گنجه اي زاده شمالي،مجتهدي شمالي،مجتهدي جنوبي)و فضاهاي جانبي ديگر مثل اتاق (بهنام،گنجه اي زاده شمالي،مجتهدي جنوبي،امير نظام و مجتهدي شمالي) دسترسي برقرار مي سازند.

گونه ج:اتق -راهرو يا راهرو-اتاق

در اين موارد،طنبي از يك سمت از راهرو و از سمت ديگر از اتاق جانبي دسترسي دارد (حاج شيخ و علوي)راهرو از يك سمت به حياط اصلي (حاج شيخ و علوي)و از سمت ديگر به طبقه بالا (حاج شيخ)دسترسي برقرار مي كند.

گونه د:اتاق-اتاق(سرسرا)

اين گونه در خانه هايي كه داراي راه پله مركزي و سرسرا مي باشند (مشروطيت،شربت اوغلي،ثقه الاسلام و صحتي)راه پله مركزي كه ارتباط دهنده طبقه همكف و اول مي باشد،ما را به سرسرايي مي رساند كه به صورت فضاي تقسيم عمل مي كند.اين سرسرا هم به صورت مستقيم به طنبي راه دارد و هم دسترسي به اتاق هاي مجاور را برقرار مي سازد كه اين اتاق ها نيز خود به طنبي راه دارند.در خانه لاله اي،به جاي اتاق هاي جانبي دو راهرو قرار گرفته است و سه طرف محدود به راهرو و سرسرا مي باشند.

كله اي

كليات

كله اي به علت ارتفاع زياد طنبي در دو سوي آن و در طبقه فوقاني قرار مي گيرد.اين فضا بيشتر مربوط به فضاي متقدم بوده و در دو سوي امتداد محور اصلي ساختمان در جبهه شمالي و در طبقه اول مي باشد(سلماسي،بهنام،حاج شيخ و مجتهدي جنوبي)در صورت وجود ايوان جنوبي،كله اي نيز در درون آن قرار دارند(بهنام،حاج شيخ)

شكل فضا

شكل كلي كله اي مستطيل مي باشد كه در بدنه هاي آن به فراخور برآمدگي يا فرو رفتگي هايي ايجاد شده است.كله اي ها،ارتفاعي برابر يك طبقه را دارا مي باشند و بعضي از آنها از طريق پنجره جانبي به فضاي طنبي داراي ديده مي باشند(بهنام و مجتهدي جنوبي)بدنه جنوبي كله اي مي تواند داراي يك پنجره (سلماسي)دو پنجره(بهنام و حاج شيخ)يا سه پنجره (مجتهدي جنوبي)باشد.

دسترسي

دسترسي به كله اي ها اصولا از طريق پله هايي كه همكف را به طبقه اول مي رسانند صورت مي پذيرد.

گونه دسترسي را مي توان به چند گونه كلي زير تقسيم نمود:

گونه الف:طنبي-پله-كله اي

در اين گونه،دسترسي به كله اي از طريق پله اي كه در جوانب طنبي شكم دريده ايجاد شده صورت مي پذيرد(سلماسي و مجتهدي جنوبي)

گونه ب :راهرو-پله-كله اي

در اين گونه،دسترسي از طريق پله اي كه در انتهاي راهرو واقع شده است(بهنام،حاج شيخ و مجتهدي جنوبي)

گونه ج:اتاق-پله-كله اي

در اين گونه،دسترسي از طريق اتاق مجاور طنبي و به واسطه پله واقع درآن صورت مي گيرد(حاج شيخ)

حوضخانه

كليات

حوضخانه در خانه هاي متقدم فضايي اصلي و مهم بوده كه در انتداد محور اصلي بنا و در جبهه شمالي آن واقع مي شده.اين فضا،همانگونه كه از نام آن پيداست محل استقرار حوض بوده و از آن به عنوان يك فضاي خنك جهت نشستن و استراحت،و هم چنين جهت انبار داري و نگهداري از گوشت و غلات استفاده مي شده است.در خانه هايي كه ايوان سرتاسري جنوبي يا شمالي مي باشد حوضخانه پنجره هايي را به اين ايوان داشته است.(حاج شيخ،سلماسي،علوي،مجتهدي جنوبي،قدكيريالحيدر زاده،ساوجبلاغي،امير نظام،نيشابوري و صحتي)تنها در خانه مشروطيت حوضخانه در طبقه همكف قرار دارد.در خانه هاي نتاخر،حوضخانه يا اصولا وجود ندارد يا از محور اصلي خارج گرديده است.(نيشابوري)و يا تغيرات شكلي داشته است(صحتي)حوضخانه در هيچ يك از نمونه هاي مورد بررسي در امتداد محور فرعي ساختمان نبوده است.

شكل فضا

شكل حوضخانه را در حالت كلي مي توان به دو گونه چليپايي و يا مستطيل تقسيم نمود.گونه چليپايي كه به صورت دو مستطيل طولي و عرضي در هم فرود شده مي باشد يا به شكل چليپايي كامل بوده (حاج شيخ،مجتهدي جنوبي و حيدر زاده)يا به شكل چليپا با فرورفتگي هاي قابل توجه در جوانب آن است(سلماسي،علوي،مشروطيت و قدكي و امير نظام)اين فرورفتگي ها،باعث تنوع فضايي و هم چنين تقسيم فضاي حوض خانه به چندين زير فضا گرديده است.گونه مستطيل مربوط به دوران متاخر است كه در آن ها از اهميت حوضخانه كاسته شده است(نيشابوريو صحتي)حوضخانه هاي چليپايي اغلب داراي كاربندي هاي متنوع با پوشش طاقي مي باشند. در اين گونه فضاي مركزي داراي يك كاربندي و فضاهاي جانبي كاربندي ديگر را داراست.در مركزيت فضا حوضي قرار گرفته كه داراي شكل هاي متنوعي است ارتفاع حوضخانه يك طبقه مي باشد و از سمت جنوب داراي بازشو هايي جهت تامين نور و تهويه به حياط اصلي مي باشد.در بعضي نمونه ها در خانه هايي كه داراي حياط اندروني و بيروني مي باشند،حوضخانه در جهت شمالي نيز داراي بازشو است(قدكي،حيدر زاده و امير نظام)

در خانه امير نظام،حوضخانه شكل خاص خود را داراست.همان طور كه گفته شد،اين خانه داراي دو طنبي شمالي و جنوبي است كه يك پنجره اروسي مابيت آن قرار گرفته است وسعت طنبي باعث گرديده كه در فضاي زيرين آن كه حوضخانه مي باشد جهت نامين ايستايي طنبي،چهار ستون در مركزيت آن قرار مي گيرد كه اين امر باعث گشودگي فضاي حوضخانه گرديده است.

دسترسي

دسترسي به حوضخانه در خانه هايي كه اين فضا در راستاي محور اصلي و زير طنبي قرار دارد،بيشتر از طريق حيات بيروني يا اندروني و به واسطه فضاهاي جانبي آن صورت مي پذيرد.دسترسي به حوضخانه را مي توان به گونه هاي اصلي زير تقسيم نمود(در اين گونه فضا ها از شرق به غرب عنوان گرديده و نشان گر حوضخانه است)

گونه الف:سردابه--سردابه

در اين گونه ،دسترسي از طريق دو فضاي سردابي مجاور صورت مي گيرد(سلماسي،علوي و ساوجبلاغي)اين سردابه ها،از يك طرف از طريق پله به حياط و از سمت ديگر به سردابه هاي مجاور دسترسي دارند.

گونه ب:راهرو--راهرو

در اين گونه ،دسترسي به حوضخانه از طريق دو راهرو مجاور حوضخانه است(قدكي،امير نظام و صحتي)اين راهرو ها از طريق پله به حياط يا از سمت ديگر به سردابه هاي مجاور دسترسي دارد.

در بعضي از حوض خانه ها دسترسي شكل ويژه خود را داراست.در خانه مشروطيت،حوضخانه در طبقه همكف واقع شده است و بي واسطه از حياط دسترسي دارد.در خانه نيشابوري نيز حوضخانه در راستاي محور اصلي نبوده و ورود به آن از يك طرف و به واسطه راهروي جانبي صورت مي پذيرد.در خانه حاج شيخ نيز حوضخانه به واسطه دو پله در طرفين آن مستقيما به حياط مي رسد.

حياط

كليات

لازم به ذكر است كه حياط ها در طول زمان تغيرات زيادي را داشته است به طوري كه در اكپر خانه ها شكل و اندازه آنها دچار دگرگوني شده است.تغيرات فوق همچنين در شكل باغچه ها تا اندازه اي است كه از بررسي شكل آنها صرف نظر گرديده است.

حياط ها را مي توان كلا به دو گروه حياط اندروني و حياط بيروني تقسيم نمود.در خانه هايي كه داراي دو حياط اندروني و حياط بيروني مي باشند(بهنام،مجتهدي،قدكي/فشربت اوغلي،حيدر زاده و امير نظام)در مواردي كه تنها يك حياط وجود دارد،اين حياط بيشتر خصوصيات حياط بيروني را داراست(سلماسي،حاج شيخ،مشروطيت،ساوجبلاغي،نيشابوري،لاله اي و صحتي)

در خانه هاي متاخر(رضا شاهي)و در گونه هاي برون گرا،خانه در مركزيت قرار گرفته و حياط چهار طرف آن را احاطه كرده است.(اردوبادي و ثقه الاسلام)

حياط بيروني

شكل فضا

شكل عمومي حياط بيروني چهار گوش و مسطتيل بوده كه در بعضي آنها اضافات يا برش هايي در اضلاع آن ايجاد مي شود. حياط بيروني بيشتر در ضلع جنوبي قرار گرفته (سلماسي،بهنام،مشروطيت،قدكي،امير نظام،ساوجبلاغي،نيشابوري)در صورت وجود حياط اندروني،اين حياط در شمال خانه واقع شده است(بهنام،مجتهدي،قدكي و امير نظام)

كشيدگي حياط بيروني عموما در امتداد شمال جنوب و در راستاي محور اصلي است.حياط بيروني را از لحاظ بدنه و بر پايي تعداد جبهه هاي ساخته شده آن مي توان به گونه هاي زير تقسيم بندي نمود.

گونه الف:

در اين گونه حياط تنها از يك جهت به جبهه ساخته شده محدود بوده و از سه جهت ديواري كه ميتواند ساده يا طاق نما باشد.

گونه ب:

در اين گونه حياط از دو طرف ساخته شده و داراي نما مي باشد(بهنام،شربت اوغلي،ساو جبلاغي و نيشابوري)

گونه ج :

در اين گونه حياط از سه طرف ساخت مي باشد(سلماسي،حاج شيخ،مشروطيت و قدكي)

گونه د:

در اين گونه با توجه به برون گرا بودن بنا حياطحياط در اطراف آن گسترده شده است (اردوبادي)

حياط ها،عموما نسبت به سطح ورودي پايين تر قرار گرفته و اين اختلاف سطح به صورت پله حل شده است.(سلملسي،حاج شيخ و مشروطيت)در خانه مجتهدي توسط شيب دالان حل شده است.همچنين در دو نمونه ساوجبلاغي و صحتي اين اختلاف بوسيله صفه در ضلع جنوبي حياط در آمده كه از طريق پله ما را به حياط مي رساند.در بيشتر بنا ها يك حوض مركزي كه اشكال مختلفي دارد قابل رويت است.

دسترسی:

دسترسی به حیاط از بیرون خانه به واسطه فضاهایی چون ورودی ،هشتی،دالان یا راهروصورت می پذیرد.گونه های دسترسی را می توان به موارد زیر تقسیم نمود:

الف:ورودی-هشتی

در این کونه پس از گذر از ورودی و هشتی بلاواسطه به حیاط بیرونی می رسیم.(حاج شیخ،مشروطیت،شربت اوغلی،لاله ای)

ب:ورودی-هشتی-راهرو

در این موارد ،پس از ورودی وهشتی یک فضای واسط به صورت راهرو وجود دارد.(سلماسی،نیشابوری)

ج:ورودی-هشتی-دالان

در این گون پس از ورودی و هشتی یک دالان وجود دارد که پس از طی آن به حیاط می رسیم،این دالان می تواند سرباز(بهنام)یاسرپوشیده(مجتهدی)باشد.

د:ورودی-هشتی-سکو

در ای گونه پس از ورودی و هشتی وارد یک سکوی صفه مانند می شویم که به واسطه پله ما را به سطح اصلی خانه می رساند.

حیاط اندرونی:

شکل فضا

درنمونه های مورد بررسی،تنها دوشکل هشت گوش(بهنام)وچهارگوش(مجتهدی،قدکی،شربت اوغلی،حیدرزاده،امیرنظام)قابل مشاهده است.حیاط اندرونی،که بیشتردرشمال خانه قرار گرفته استکشیدگی قابل ملاحظه ای نداردکه این امر به صمیمیت فضا کمک می کند.حیاط انرونی از سه جهت (بهنام،شربت اوغلی)یا از دو جهت(مجتهدی،حیدرزاده،امیرنظام)محدود به جبهه ساختمان می شودوبدینه دیگر به صورت دیوار ساده یا طاق نما می باشد.این حیاط ها عمومادر سطح پایین تری ازواقع شده اند که این امر به واسطه پله حل گردیده است(بهنام،مجتهدی،قدکی،امیر نظام).یک حوض مرکزی در بیستر حیاط های اندرونی می باشدکه در اطراف آن باغچه ایجاد گردیده است.

دسترسی به حیات اندرونی یا مستقیم از فضای بیرونی و از طریق ورودی ای که مختص حیاط اندرونی است صورت می پذیرد(مجتهدی، شریت اوغلی، حیدر زاده و امیرنظام) یا پس از ورود به حیاط بیرونی و از طریق فضاهای داخلی (بهنام و قدکی) می باشد.

ایوان

کلیات

ایوان یکی از مهمترین و اصلی ترین فضاهای خانه می باشد که در نحوه سازماندهی و استقرار فضاهای دیگر نقش کلیدی دارد. ایوان، در اکثر خانه های متقدم، در امتداد محور اصلی ساختمان قرار گرفته است. این فضا، بیشتر در ضلع جنوبی طنبی بوده که این امر باعث می گردد تا طنبی استفاده بهینه ای از نور آفتاب جنوبی داشته باشد، چرا که ایوان در تابستان ایجاد سایه نموده و در زمستان مانع نفوذ آفتاب تا عمق طنبی نمی گردد. این ایوان هم چنین پنجره ها، ارسی ها و بدنه های خانه را در مقابل عوامل جوی همچون باران محافظت می کند ( بهنام، گنجه ای زاده شمالی، علوی، مشروطیت، قدکی، شربت اوغلی، حیدر زاده، ساوجبلاغی و امیر نظام).

در خانه های متاخر،ایوان ها هم در راستای محور اصلی (گنجه ای زاده غربی، ثقه الاسلام و لاله ای )و هم در امتداد محور فرعی ساختمان (اردوبادی) ایجاد شده است.

شکل فضا

اشکال ایوان ها را میتوان به دو گونه عمده ایوان سرتاسری و ایوان منفرد تقسیم نمود.

گونه الف: ایوان سرتاسری

این ایوان ها، بیشتر در دوره متقدم و میانی ایجاد شده اند و شکل کلی آنها مستطیل می باشد که در بعضی موارد عناصر جانبی در گوشه های آنها تغییراتی ایجاد نموده و آن را به شکل ذوزنقه در آورده است (بهنام و قدکی). ایوان های سرتاسری عموما در راستای محور اصلی بنا و در ضلع جنوبی طنبی قرار دارند و ارتفاع آنها دو طبقه است. در بعضی موارد ،ایوان سرتاسری مابین دو اتاق جانبی طنبی که بیرون زده است، قرار دارد (بهنام،گنجه ای زاده شمالی،علوی ،قدکی و ساوجبلاغی). در مواردی نیز ایوان سرتاسری از طول نمای جنوبی کشیدگی دارد (مشروطیت، شربت اوغلی، امیرنظام و گنجه ای زاده غربی).

جهت ایستایی ایوان ها ستون هایی ایجاد گردیده که بسته به نحوه قرارگیری و مجاورت آنها با یکدیگر ،دهنه های مختلف ایجاد شده است. خانه های بهنام و گنجه اي زاده شمالی پنج دهنه و چهار ستون، خانه های حاج شیخ، علوی و ساوجبلاغی سه دهنه و دو ستون، دارا میباشند. در خانه مشروطیت، ستون ها، ایجاد ده دهنه کرده اند که علت این امر مجاور هم قرار گرفتن دو ستون در دو طرف میباشد. هم چنین است در خانه امیر نظام که شانزده ستون ایجاد سیزده دهنه کرده اند. در خانه قدکی نیز سه ستون قرار دارد که چهار دهنه را ایجاد نموده است.

پیشانی ایوان ها، در بعضی موارد دارای تزیین میباشد. این تزیینات بیشتر به صورت گچبری است (بهنام ، علوی، ساوجبلاغی و امیر نظام).در بعضی از ایوان ها که مربوط به دوران میانی می باشند جهت تاکید بر ایوان ها و در وسط آن، یک سنتوری در راس قرار گرفته که این امر حاکی از وارداتی بودن آن می باشد(علوی، ساوجبلاغی و امیر نظام).

گونه ب:ایوان منفرد

این ایوان ها، بیشتر مربوط به دوره متاخر بوده و شکل آنها مستطیل می باشد. علت این امر، رویکرد برون گرای خانه های متاخر می باشد که در آنها ایوان به صورت بیرون زده ساخته شده که باعث جلب توجه و ایجاد جلوه در نمای بیرونی مي نماید. ایوان های منفرد، بیشتر در اختیار یک فضای خاص قرار می گیرند و دسترسی به آنها از طریق آن فضا میسر می باشد. در خانه های متقدم نیز ایوان منفرد وجود دارد، با این تفاوت که این ایوان ها بیرون زده بوده ودر حریم ایوان سرتاسری قرار می گرفته اند (بهنام و مشروطیت)

ایوان های منفرد از لحاظ محصوریت بدنه ها به ایوان های یک طرف محصور _سه طرف باز(اردو بادی، رستگار، ثقه الاسلام و لاله ای) ایوان های دو طرف محصور _دو طرف باز (مشروطیت) و ایوان های سه طرف محصور_یک طرف باز (قدکی،شربت اوغلی و کلانتری )قابل تقسیم می باشند. ارتفاع ایوان ها به اندازه یک طبقه بنا می باشدو از آنجایی که عموماً در طبقات فوقانی بناها قرار گرفته اند، جهت اجتناب از خطر سقوط، به نصب نرده در اضلاع ایوان مبادرت می ورزند. به منظور ایستایی ایوان ها، از ستون هایی در جبهه بیرون زده آنها استفاده شده که جنس آنها گچی با سر ستون های گچبری شده می باشد (گنجه ای زاده غربی و لاله ای)

دسترسی

ایوان های سرتاسری

دسترسی به ایوان ها از آنجایی که در طبقه همکف و مشرف به حیاط می باشند، از طریق حیاط صورت می گیرد (بهنام، گنجه ای شمالی، علوی، مشروطیت، قدکی و ساوجبلاغی). در مورد خانه امیر نظام، دسترسی به ایوان به علت ارتفاع زیاد آن از طریق دو پله دو طرفه که در دو جانب ایوان قرار دارد می باشد.

ایوان های منفرد

دسترسی به ایوان ها از آنجایی که در اختیار یک فضای خاص می باشند، از طریق همان فضا است. این ایوان ها، یا در اختیار اتاق می باشند (بهنام، مشروطیت، قدکی، کلانتری، گنجه ای زاده غربی، اردوبادی، رستگار و لاله ای) یا در اختیار راهروها قرار دارند (گنجه ای زاده غربی و ثقه الاسلام)که درهر دو صورت، دسترسی به آن ها از طریق اتاق یا راهرو صورت می گیرد. در خانه قدکی، ایوان منفرد غربی دسترسی به سه اتاق مجاور را نیز میسر می سازد.

پله

کلیات

لازم به ذکر است که در این بررسی، پله هایی مد نظر قرار گرفته اند که از لحاظ شکل، محل استقرار و عملکرد و همچنین حضور در فضا اهمیت دارند. در دوران متقدم، پله ها کم اهمیت می باشند که صرفاً ارتباط میان طبقات را بر قرار می سازند. این پله ها به صورت مخفی می باشد و ارتفاع پله ها و اندازه سقف پله ها به صورتی بوده که در استفاده از آن ها با مشکل مواجه می شویم. مثلاً در دوره متقدم، پله هايی که ارتباط میان طبقه هم کف و اول و به خصوص کله ای ها را بر قرار می ساخته، یا در گوشه ای از راهروها (بهنام و حاج شیخ ) یا در یکی از گوشه های طنبی چلیپایی(سلماسی و مجتهدی جنوبی) قرار می گرفته است.

پله، چه به صورت پله خارجی و چه به صورت راه پله داخلی ،در دوره متاخر به صورت یک عنصر شاخص و پر اهمیت در ساختار فضایی خانه ها در آمده است که این نکته حکایت از وارداتی بودن آن را دارد. این پله ها، عموماً در راستای محور اصلی بنا قرار داشته اند (مشروطیت، شربت اوغلی، امیر نظام، کلانتری، گنجه ای زاده غربی، نیشابوری، اردوبادی، ثقه الاسلام و صحتی) در خانه حیدر زاده راه پله در راستای محور فرعی بوده ودر خانه لاله ای راه پله در جنب محور اصلی است.

شکل فضا

اشکال مختلف پله را می توان به دو گونه پله داخلی و خارجی تقسیم نمود:

گونه الف: پله داخلی

پله های داخلی در درون خانه، و عموماً در راستای محور اصلی بنا و جهت بر قراری ارتباط میان طبقه هم کف و اول ایجاد شده اند. این پله ها یا از سه طرف در میان دیوارها محصور بوده است(شربت اوغلی، گنجه ای زاده غربی، اردوبادی، لاله ای و صحتی) و یا در طرفین آن راهرو قرار داشته است (مشروطیت، حیدر زاده، ثقه الاسلام). نورگیری راه پله ها، با توجه به در مرکز قرار داشتن آنها اهمیت دارد. این نورگیری یا از پنجره ای در شمال آن (شربت اوغلی، اردوبادی و صحتی) یا از پنجره های جانبی آن (لاله ای) و یا از طریق سقف و به واسطه نورگیر سقفی(مشزوطیت و گنجه ای زاده غربی )صورت می پذیرد.

از لحاظ شکل، پله های داخلی به چند گونه قابل تقسیم می باشند.

گونه الف-الف: پله های u شکل

در اینگونه، پله از یک طرف شروع شده و پس از رسیدن به پا گرد، با 180 درجه چرخش و از یک مسیر ما را به طبقه فوقانی می رساند (لاله ای).

گونه الف-ب: پله های t شکل

در اینگونه، پله از وسط شروع گردیده و پس از رسیدن به پا گرد، دو بخشی شده و با 180 درجه چرخش از دو مسیر به طبقه فوقانی می رسیم(مشروطیت، شربت اوغلی، حیدر زاده،گنجه ای زاده، اردوبادی و صحتی ).در این مورد، از دو طرف و در طبقه همکف، پله ما را به زیرزمین خانه می رساند(گنجه ای زاده غربیو اردوبادی).در خانه ثقه الاسلام، راه پله مرکزی یک طرفی بوده و بدون پاگرد ما را مستقیم به طبقه فوقانی می رساند.

گونه ب: پله بیرونی

این پله ها که عموماً در راستای محور اصلی بنا بوده و دارای جلوه بیرونی هستند، در بیرون خانه و جهت دسترسی از حیاط به درون خانه (نیشابوری و رستگار) یا دسترسی از حیاط به ایوان (امیر نظام و گنجه ای زاده غربی) می باشند. اینگونه از لحاظ شکل به دو زیر گونه قابل تقسیم است:

گونه ب-الف: پله مستقیم

در این گونه یک پله دو طرفه وجود دارد که از دو مسیر مقابل هم، ما را به یک پاگرد مشترک متصل میگرداند. این پاگرد یا به ایوان مجاور (امیر نظام و گنجه ای زاده غربی ) ویا به ورودی خانه وراهرو (رستگار)متصل است. از فضای زیر پله، جهت ورودی و دسترسی به زیر زمین استفاده شده است (امیر نظام و گنجه ای زاده غربی ).

گونه ب-ب: پله منحنی

در اینگونه نیز،پله دو طرفه ای وجود دارد که از دو مسیر مقابل هم به یک پاگرد مشترک می رسد، با این تفاوت که دو مسیر پله ها شکل منحنی به خود گرفته اند (نیشابوری). از فضای زیر پله، جهت ورودی و دسترسی به زیر زمین استفاده می شود.

دسترسی

دسترسی پله های داخلی عموما به شکل راهرو-راهرو می باشند که درآن نماد پله بوده و سمت راست آن فضای سطح زیر زمین و درسمت چپ فضای سطح فوقانی آمده است. در این گونه، راه پله ارتباط میان دو راهرو در دو طبقه را ایجاد می نماید (حیدر زاده، گنجه ای زاده، اردوبادی، ثقةالاسلام، لاله ای و صحتی).فضاهای دیگر، از طریق راهروها دسترسی می گیرند.

در نمونه مشروطیت، راه پله ما را از حوضخانه به راهرو طبقه فوقانی می رساند. در خانه شربت اوغلی نیز راه پله سردابه را به راهرو طبقه فوقانی می رساند.

نوع دسترسی در پله های خارجی را می توان به دو گونه زیر تقسیم نمود:

گونه الف: حیاط -راهرو

در اینگونه، پله ارتباط دهنده حیاط خانه به راهرو می باشد(نیشابوری و رستگاری)که دسترسی به فضاهای داخلی خانه از طریق این راهرو میسر میگردد.

گونه ب: حیاط -ایوان

در اینگونه، پله ما بین حیاط و ایوان ارتباط برقرار می سازد (امیرنظام و گنجه ای زاده غربی) و دسترسی به فضاهای داخلی از طریق ایوان صورت میگيرد

  منبع:http://www.lajourd.com/HTMLs/cold_dry.htm

+



تاريخ : چهارشنبه 1393/06/19 | 22:33 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
این حقیر انتصاب آقایان دکتر حداد نیا به عنوان رییس محترم دانشگاه حکیم سبزواری و دکتر علیرضا انتظاری را بعنوان معاون محترم دانشجویی و رفاهی دانشگاه حکیم سبزواریو نیز جناب دکتر امیر احمدی بعنوان رییس دانشکدی جغرافیا و علو م محیطی  دانشگاه حکیم سبزواریو جناب دکتر اسدی زنگنه بنوان رییس جدید مرکز پژوهشهای مناطق خشک دانشگاه حکیم سبزواری تبریک گفته و از خداوند آرزوی موفقیت برای تمامی این عزیزان در عرصه علم و فن آوری آرزو مندیم

کارجی دانشجوی کارشناسی ارشد آب و هوا شناسی کاربردی



تاريخ : چهارشنبه 1393/06/19 | 21:54 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
معماری ایرانی که ابتدا در محدوده  فلات ایران و سپس در حوزه نفوذ فرهنگ ایرانی شکل گرفت، همچون همه معماری هایی که ریشه در فرهنگ بومی دارند، به اقلیم توجه داشته و تا پایان دوره ی قاجار آثار با ارزشی از خود به جا گذاشته است. بررسی نمونه های به جا مانده نشان می دهد:

-          رنگهای به کار رفته در تزیینات ساختمانها متأثر از ویژگی های اقلیم گرم و خشک بوده اند.

 

-          مصالح ساختمانها، علاوه بر توانایی های سازه ای و توجه به مسائل اقتصادی و تأمین مصالح از نقاط نزدیک، بهترین شکل بهره برداری از انرژی محیط خشک را نشان می دهند.

 

-          سازه های طاقی در این بناها نشان دهنده رابطه اقلیم و معماری هستند.

 

-          حتی در نقوش تزیینی رد پای خورشید را به عنوان مهمترین عامل اقلیمی در نقوشی با نام شمسه و چرخ خورشید می توان دید.

 

در این جا به بررسی فضاهایی می پردازيم که به طور مشخص به دلیل ویژگی های اقلیمی شکل گرفته اند و اقلیم در آنها موضوع اصلی بوده است. نام اغلب این فضاها از همین ویژگی اقلیمی آنها گرفته شده است، مانند اتاق کرسی، زمستان نشین، سردابه و... حیاط های مرکزی در این بررسی نیامده اند، گرچه این حیاط ها خود پاسخی اقلیمی به فضای باز خانه اند و ایجاد فضایی با درخت و حوض آب و در امان از بادهای گرم و تابش شدید آفتاب، بهترین دلیل شکل گیری حیاط  در مرکز خانه بوده و در همه اقلیم های مشابه هم دیده می شود.

 

حیاط نارنجستان

 

در کتاب فرهنگ مهرازی ایران، نارنجستان چنین تعریف شده است: میان سرایی که می توان آنرا سر پوشیده کرد و در باغچه آن درختان نارنج و غیره پرورش داد. حیاط نارنجستان حیاطی کوچک در مجموعه اندرونی بوده که علاوه بر تأمین نور فضاهای اطراف، امکان نگهداری گیاهانی را که نسبت به یخبندان شبهای زمستان مناطق کویری حساس هستند فراهم می کرده است. ابعاد کوچک آن و مجاورت با طاق ها و توده های ساختمانی که در طول روز با انرژی خورشید گرم می شدند موجب می شده که با تخلیه این انرژی در طول شب، دمای فضای محدود حیاط بالای صفر حفظ شود، و حتی در برخی موارد این حیاط ها سقفی با یک سوراخ بزرگ در مرکز دارند که در زمستانهای خیلی سرد امکان پوشاندن آن با پارچه و جود داشته است.

 

این حیاط ها به ندرت در محور های اصلی بنا و بیشتر در گوشه ها و فضاهایی که مشکل نور گیری داشتند ساخته می شدند. الگوی معمولی آنها مربع ۹ قسمتی است که در هر وجه آن یک فضای سه دری قرار می گرفته یا هشت ضلعی بوده اند. در برخی موارد با گوشه سازی، نوعی گنبد ناقص روی آنها ساخته می شده ، تزیینات این فضا که تحت تأثیر تزیینات اتاق ها و فضاهای جانبی هم بوده، به شکل گلویی آجرکاری یا آجر لعاب دار بوده است.

 

گودال باغچه

 

گودال باغچه یا باغچال در وسط حیاط مرکزی ساخته می شده و یک طبقه در داخل زمین فرو می رفته است. نمونه های این فضا در اقلیم های بسیار خشک کویری از جمله در کاشان، نایین و یزد دیده می شود. گودال باغچه علاوه بر تأمین خاک مورد نیاز خشت های استفاده شده در بنا، امکان دسترسی به آب قنات را هم فراهم می کرده. این مساله، در شهر هایی مثل نایین که یک شبکه  پیچیده ی قنات داخل شهر داشته اند بسیار مهم بوده است. بنابراین معمولاً در گودال باغچه آب روانی می بینیم که حوض میانی را پر می کرده و سر ریز آن به خانه های دیگر می رفته است. در حاشیه  این حیاط اغلب رواق و گاه چند اتاق به شکلی نیمه باز ساخته می شده و کاشت درخت انار، پسته و انجیر در این گودال باغچه ها مرسوم بوده است. با توجه به کوچکتر و پایین تر بودن این حیاط ها و استفاده از رطوبت و خنکی زمین، علاوه بر رطوبت گیاهان و خنکی آب، در واقع فضایی به مراتب اقلیمی تر از حیاط شکل می گرفته است. گودال باغچه خانه پیر نیا در نایین و مسجد مدرسه آقا بزرگ در کاشان نمونه های خوبی از این فضاها هستند. معماری خانه طباطبایی ها به شیوه گودال باغچه متقارن و درون گرا است، در کویر خانه ها را گود می ساختند تا بنا عایق حرارت و صدا بوده ودسترسی به آب قنات هم راحت تر و در مقابل زلزله مقاوت تر باشد.

 

بام

 

بام در معماری ایران به جرأت بخشی از فضای زندگی است و علاوه بر وجود حجم های پیچیده و زیبا، به عنوان حیاط هم مورد استفاده قرار می گرفته است. در شهرهایی چون نایین در برخی از بناها با دیوار های صندوقه چینی شده، اطراف بام را تا حدود یک متر و نیم بالا آورده و نوعی حیاط در بام بوجود می آوردند که در شب های تابستان برای خواب استفاده می شده است. همچنین این دیوارها با سایه اندازی بر بخشی از بام در ساعات مختلف روز نقش اقلیمی ثانویه ای نیز داشته اند. چنین فضاهایی در مساجد نیز مورد استفاده بوده است. در مسجد سپهسالار در بالای بام وضو خانه ای که چهل شیر نام دارد، این فضا به همین شکل وجود دارد. نمونه دیگر خانه عباسیان کاشان با چنین حیاطی در بام است که در آن معماران با قاب بندی های ظریف از مشبک آجری، امکان تهویه را نیز فراهم آورده اند.

 

زمستان نشین

 

اگرچه زمستان نشین پیش از آنکه نام فضای معینی باشد، به همه فضاهایی که در وجه شمالی حیاط ساخته می شوند تا از آفتاب زمستان که با زاویه ای مایل به درون اتاقها می تابد استفاده کنند، گفته می شود اما مجموعه ی معینی از فضاها با رابطه ای خاص،‌ مجموعه ی فضاهای زمستان نشین را تشکیل می دهند که عبارتند از سه دری،‌ پنج دری و شکم دریده، که روی محور اصلی قرار می گرفته اند و دو فضای ارتباطی که می توانند راهرو یا تختگاه باشند و گوشواره هایی که از سه دری، اتاق ارسی یا تهرانی و اتاق دو دری تشکیل شده اند و گوشه های این بخش را تشکیل می دهند.فضای اصلی زمستان نشین روی محور اصلی قرار گرفته و برای ورود بیشتر نور خورشید اغلب پنجره های آنرا از ارسی های بزرگ می ساخته اند. داخل فضاهای مرکزی با توجه به بسته بودن فضا، تزیینات پیچیده ای چون قطارهای مقرنس و آیینه کاری های بسیار پیچیده دیده می شود.

 

تابستان نشین

 

تابستان نشین نیز موقعیتی مانند زمستان نشین دارد با این تفاوت که در وجه جنوبی حیاط قرار گرفته است تا در تابستان از تابش مستقیم آفتاب در امان بماند و روی محور اصلی آن معمولاً فضای نیمه باز با تالار قرار می گیرد. این تالارها و ایوان ها جز در مواقع بسیار سرد سال مهمترین فضایی زندگی در خانه بوده اند، و اگرچه همیشه تزیینات داشته اند، اما با توجه به باز بودن و نفوذ گرد و خاک، از تزیینات بسیار پیچیده در آنها پرهیز و به نقوش ساده ی گچی در ترکیب با آجر یا سیم گل قناعت می شده است. حسینیه خانه بروجردی ها که فضای بسیار پیچیده با تزیینات ترکیبی کم نظیری در تابستان نشین آن دیده می شود، از نمونه های استثنایی این مجموعه فضا است. در شهرهای سرد سیری چون تبریز، زنجان، اردبیل، عملاً وجه تابستان نشین از بنا حذف شده و فضای نیمه باز ایوان را هم ندارند.

 

بهار خواب

 

این فضا همان مهتابی است و در مناطقی از خراسان تخ بوم (تخت بوم) نیز نامیده می شود. این فضای بدون سقف در مجاورت حیاط و در طبقات بالاتر از اول ساخته می شود و شب های تابستان در آن می خوابند و بسته به محل استقرار آن، در ساعاتی که دیوارهای اطراف بر آن سایه ی مناسب می اندازد از آن استفاده می شود. در بهار و پاییز در تمام ساعات روز و در تابستان شب ها قابل استفاده بوده است. بهارخواب در دوره ی قاجار به مسجد مدرسه ها نیز راه یافت و نمونه های زیبایی از آن را در مسجد سید اصفهان، مسجد سلطانی سمنان و مسجد سپهسالار تهران می توان دید و در مناطق گرم و مرطوب چون دزفول و شوشتر جزء جدایی ناپذیر خانه های مسکونی است. تزیینات رایج این فضا از جنس تزیینات نمای رو به حیاط است.

 

پایاب

 

محل دسترسی به آب قنات در حیاط خانه ها و مساجد است و نمونه های عمومی آن نیز در شهرهایی همچون اردکان و نایین به چشم می خورد. الگوی معمول آن هشتی است که با اتاق ترکی یا کلمبه پوشانده و در مسیر قنات در مرکز آن یک حوض ساخته می شود. نکته اقلیمی، هوای بسیار خنک آن در تابستان است که علاوه بر استفاده به عنوان یخچال برای نگهداری مواد غذایی، در مواردی برای خواب نیم روزی نیز مورد استفاده قرار می گرفته است. احتمالاً می توان بین پایاب و پادیاو رابطه ای برقرار کرد، فضایی که به گفته ی استاد پیرنیا با مهاجرت به اروپا پاسیو را بوجود آورده است. نمونه های عالی پایاب در مسجد جامع نایین، مسجد جامع نطنز، مسجد جامع یزد و خانه های تاریخی یزد و اردکان دیده می شود.

 

اتاق بادگیر

 

در تابستان نشین خانه های حاشیه کویر یا حاشیه دریای جنوب، علاوه بر تالار اصلی، در برخی موارد گوشواره ها نیز از جریان هوای بادگیر استفاده می کرده اند. اتاق بادگیر به هر فضایی در طبقه اول تابستان نشین که از هوای بادگیر استفاده کند گفته می شود. تزیینات این فضا همچون تزیینات ایوان است. از جمله خصوصیات خانه های قدیمی مساحت زیاد آن است. نقشه معماری آنها غالبا شامل دو قسمت اندرونی و بیرونی بوده و عموما از قسمت های ذیل تشکیل می شده اند:

 

 سکو

 

 سردر ورودی

 

در ورودی

 

هشتی 

 

دالان

 

ایوان ها

 

حیاط و اتاقهای اطراف آن

 

حوض

 

آشپزخانه

 

سرویس ها

 

منبع: معماری خانه های ایران /دکتر فاطمه کاتب



تاريخ : چهارشنبه 1393/06/19 | 21:46 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

شرايط اقليمي

اين منطقه از پر باران ترين و سرسبز ترين مناطق اقليمي ايران است و در تمامي فصول سال داراي بارندگي مي باشد. با وجود عرض نسبتا کم ، اين کرانه از دو ناحيه ي تقريبا مجزا تشکيل شده است. يکي ناحيه جلگه اي است که به صورت نوار باريکي در امتداد دريا گسترش يافته و کشتزارهاي وسيع و همچنين شهرهاي بزرگ در اين ناحيه مي باشند. عرض اين جلگه در مجاور رودخانه هايي مانند سفيد رود ، هراز ، تجن و در منطقه شرقي درياي خزر بيشتر است. دوم ناحيه کوهستاني شمال سلسله جبال البرز است که پوشيده از درختان جنگلي مي باشد. در بيشتر مناطق خصوصا در مناطق مرکزي و شمال شرقي ، فاصله اين رشته کوه تا دريا از چند کيلومتر تجاوز نمي کند. مصلح مورد استفاده و فرم ابنيه سنتي در اين دو ناحيه تا حدودي با هم تفاوت دارند.

خصوصيات آب و هوايي اين کناره به قرار ذيل است:

الف – بارندگي زياد در تمام فصول سال ، خصوصا در فصول پاييز و زمستان

ب – رطوبت نسبتا زياد در تمام فصول سال

ج – اختلاف کم درجه حرارت بين شب و روز

د – پوشش وسع نباتي

سمت جنوب غربي درياي خزر ، يعني استان گيلان ، داراي بارندگي بيشتري نسبت به ساير قسمتها است و هر چه از سمت غرب به سمت شرق اين کناره پيش مي رويم ، از مقدار بارندگي کاسته مي شود

همان طور كه مي‌دانيم عامل غالب در اقليم معتدل و مرطوب، رطوبت و در اقليم گرم و مرطوب، گرما و رطوبت مي‌باشد و به همين دليل در اين در اقليم سعي بر آن است كه رطوبت از ساختمان دور شودد براي اين منظور درب‌ها و پنجره‌ها بايد در جهتي نصبد شوند تا باد به راحتي وارد ساختمان گردد. نسيم هواي خارج از ساختمان در اثر نيروي «فشار- مكش» موجب حركت هوا در درون خانه مي‌گردد. فشار مثبت در جهتي كه باد مي‌وزد ايجاد شده و فشار منفي (مكش) در سمت حوزه فشار در اطراف يك ساختمان مربع شكل كه در معرض بادهاي عمودي و مايل مي‌باشد را مي‌توان مطابق شكل ترسيم كرد. فلش‌ها جهت فشار بر سطح ساختمان را نشان مي‌دهند. قدرت نسبي فرم نيروي فشار به ساختمان نيز در اين شكل نشان داده شده است.  هر چند بهترين محل قرارگيري ورودي‌ها و خروجي‌هاي هوا با تغيير جهت باد عوض مي‌گردد لذا بهترين محل بازشوها در شكل منظور شده است.

تأثير موقعيت پنجره‌ها در جريان هواي داخلي

قرار دادن پنجره‌ها بر روي ديوارهاي مقابل كه در مسير مستقيم جريان هوا قرار دارند باعث ايجاد جريان سريع هوا منتهي با عرض كم در داخل اتاق خواهد شد. اگر پنجره‌ها در قسمت‌هاي مياني چنين ديوارهايي نصب شوند جريان هوا مستقيماً از وسط اتاق عبور خواهد كرد و اگر پنجره‌ها در گوشه‌هاي ديوار باشند جريان هوا از روي ديوار جانبي اتاق خواهد گذشت. در هر دو مورد سرعت جريان هوا زياد بوده اما تهيه ساختمان رضايت‌بخش نخواهد بود.

شكل 6

اثر ايجاد پنجره روي تهويه

حجم جريان (مقدار هوايي كه عوض مي‌شود) كه از ميان ساختماني عبور مي‌كند متأثر از اندازه بازشوهاست بيشترين حجم هوايي كه عوض شود زماني است كه ورودي‌ها و خروجي‌ها تا حد ممكن بزرگ باشند. در صورتي جريان هوا از داخل ساختمان به حداكثر مي‌رسد كه خروجي‌ها بزرگ‌تر از ورودي‌ها باشند.

تأثير نوع پنجره بر روي تهويه دو طرفه

پنجره‌ها را در رابطه با جريان هوا مي‌توان به دو گروه تقسيم كرد:

1- پنجره‌هاي لولادار كه موجب انحراف يا چرخش جريان هواي ورودي مي‌شوند.

2- پنجره‌هاي كشويي و دوبله گرويزان كه روي سطح قاب پنجره حركت مي‌كنند و از اين رو موجب انحراف جريان هوا نمي‌شوند.

در اين رابطه انتخاب نوع مناسب پنجره بسيار مهم است. بازشوهاي كركره‌‌اي نيز بر روي مسير جريان هوا داراي تأثير مشابهي هستند و ب نصب آن‌ها در مقابل پنجره‌هاي كشويي مي‌توان مسير جريان هوا را تنظيم كرد. يك روش خوب تهويه قرار دادن دريچه‌هاي كركره‌اي در طول ديوار خارجي است.

 

 

خصوصيات کلي بافت شهري و روستايي در اين مناطق به قرار زير است:

الف – بافت شهري و روستايي به صورت باز و گسترده

ب – فضاهاي شهري نسبتا وسيع

ج – محوطه ها با ديواره هاي کوتاه

د – کوچه هاي نسبتا عريض

ه – ساختمانها جدا از هم ، در مراکز شهري متصل به هم

 

فرم بنا

به دليل بارندگي بسيار زياد و رطوبت بيش از حد فرم بنا در منطقه عمدتا جهت مقابله با اين دو عامل شکل گرفته است.

خصوصيات کلي فرم ابنيه سنتي منطقه شامل شش مورد زير است :

الف – بام ساختمان به صورت شيبدار

ب –  ايوان و يا غلام گرد در اطراف ساختمان

ج – شکل ساختمان به شکل برونگرا

د – عدم وجود زير زمين

ه – کف طبقه همکف بالاتر از سطح طبيعي زمين

و – استفاده از تهويه دو طرفه هوا

 

 

کرانه شمالي خليج فارس و درياي عمان

شرايط اقليمي

اين منطقه اقليمي در امتداد يک نوار ساحلي باريک و نسبتا طولاني است که بيش از دو هزار کيلومتر طول آن مي باشد و از مصب اروند رود در جنوب غربي استان خوزستان شروع شده و به خليج گواتر در جنوب شرقي استان سيستان و بلوچستان ختم مي شود.

از لحاظ اقليمي ، اين سواحل جزو نواحي گرم و مرطوب محسوب مي شود. تابستانها نسبتا طولاني و زمستانها فقط در دو ماه دي و بهمن هوا تا حدي سرد است . يان کناره به سبب آنکه در مجاورت دريا مي باشد، رطوبت هوا بسيار زياد است ولي به علت قلت بارندگي ، فاقد پوشش نباتي مي باشد و به جز نخلستانها و کشتزارهاي محدود اهالي ، منطقه به طور کلي لم يزرع و بي آب و علف است.

خصوصيات آب و هوايي

الف – ميزان ريزش باران ساليانه بسيار اندک ، اغلب بارندگي در فصول پاييز و خصوصا زمستان

ب – رطوبت هوا بسيار زياد در تمام فصول سال

ج – هوا بسيار گرم و مرطوب در تابستان و معتدل در زمستان

د – اختلاف کم درجه حرارت بين شب و روز

ه -  شور بودن آبهاي زيرزميني در اکثر مناطق

و – پوشش بسيار کم گياهي

از آنجايي که در اين کرانه خاک اکثرا نواحي آهکي است و همچنين فاقد پوشش نباتي مي باشد، لذا اب باران به داخل زمين نفوذ نمي کند و باران اندکي هم که مي بارد ، ايجاد سيل مي کند و چون سيل بندهاي کافي و کانالهاي عبور اب وجود ندارد و آب ذيقيمت شيرين به صورت سيل روانه دريا مي گردد.

به دليل مجاورت با دريا و تابش تقريبا عمودي آفتاب در فصول بهار و تابستان ، ميزان تبخير آب در منطقه بسيار زياد و رطوبت هوا نيز زياد است. هر چه از ساحل دور شويم و همچنين در ارتفاعات ، از ميزان رطوبت هوا کاسته مي شود ، به نحوي که به فاصله حدود بيست کيلومتر از ساحل ، با آب و هواي گرم و خشک کويري و يا کوهپايه اي مواجهه مي شويم . رطوبت زياد در سواحل دريا ، توام با حرارت بسيار زياد ، در اغلب مواقع در فصول گرم ايجاد شرجي مي کند که از لحاظ زيستي بسيار مشکل و طاقت فرسا است .

سرعت بخشيدن به كوران‌هاي محيط اطراف ساكنين جهت امكان دادن به تبخير سريع رطوبت سطح بدن و مانع شدن از اين كه انرژي بر ساكنين اثر بگذارد (چه مستقيماً از طريق پنجره‌ها و يا غيرمستقيم، به دنبال گرم شدن ديوارها كه باعث افزايش دماي محيط داخل مي‌شود) ضروري است.

- استفاده از نمادهاي منعكس‌كننده نور خورشيد است از حفاظ‌هايي براي جلوگيري از ورود نور مستقيم و ايجاد سايه

- بازشوها بايد در ديوارهاي شمالي و جنوبي در جهت وزش باد و در ارتفاعي قرار گيرد كه باد به بدن انسان برخورد نمايد و از تابش مستقيم آفتاب محفوظ باشد.

- اندازه مناسب براي بازشوها بين 25 تا 40 درصد ، سطح ديوار شمالي يا جنوبي

- بازشوها بايد طراحي شوند كه بتوان از حداكثر جريان باد استفاده نمود و باد مستقيماً بدن انسان در تماس باشد. سطح شيشه‌اي بازشوها به حداقل ممكن تقليل يافته و در رنگ آميزي قاب پنجره‌ها از رنگ تيره استفاده شود تا اشعه‌هاي تابيده شده به سطح خود را جذب نموده و فقط روشنايي وارد فضاهاي داخل شود. مصالح آن بهتر است از چوب درختاني كه در مناطق گرم و مرطوب رشد نموده‌اند يا از آلومينيوم تيره باشد كه در اثر رطوبت زياد دچار پوسيدگي نشوند.

- بازشوها حتي‌الامكان به طور هم زمان دو جبهه شمالي و جنوبي قرار گيرند چون باد مطلوب، بادهايي با محور شمالي- جنوبي مي‌باشند.

- مناسب‌ترين ارتفاع براي كف پنجره در اين اقليم به طور كلي 0.5-1.5m است.

 

بافت شهري

بهترين روش براي مقابله با شرايط سخت آب و هوايي در اين منطقه ، ايجاد سايه و استفاده از جريان باد است.

خصوصيات بافت شهري:

الف – بافت شهري بصورت نيمه متراکم

ب – بافت روستايي نسبتا باز

ج – فضاهاي شهري نيمه محصور

د – گسترش شهرها و روستاهاي ساحلي در امتداد کنار ساحل و جهت آن رو به دريا

فرم بنا

خصوصيات کلي فرم بنا در اين مناطق به قرار زير است :

الف – ساختمانها به صورت حياط مرکزي و نيمه درون گرا

ب – حداکثر استفاده از سايه و کوران هوا

ج – ارتفاع اتاقها زياد و پنجره ها بلند و کشيده

د – ايوانها وسيع و مرتفع

ه – عدم وجود زير زمين

و – طاقها غالبا مسطح

نواحي کوهستاني و مرتفع

شرايط اقليمي

دو سلسله جبال البرز و زاگرس نواحي مرکزي ايران را از سواحل درياي خزر در شمال و جلگه بين النهرين در غرب جدا مي کند. شيرکوه ، کوه تفتان و کوهاي منفرد ديگري نيز در قسمتهاي مرکزي و شرقي ايران وجود دارد. اين کوهستانها سرچشمه رودخانه ها و قناتهاي کشور مي باشند. رشته کوهاي واقع در شمال و غرب کشور اکثرا برف گير بوده و در دامنه شمالي رشته کوه البرز ، جنگلهاي انبوه که در فصل سوم بحث شد و در دامنه کوهاي زاگرس در غرب کشور ، جنگلهاي تنک بلوط ، نارون و افرا وجود دارد.

کليات شرايط اقليمي اين نواحي به قرار ذيل است :

الف – سرماي شديد در زمستان ، معتدل در تابستان

ب – بارش برف سنگين در قسمتهاي شمال و شمال غرب کشور

ج – رطوبت هوا کم

د – اختلاف بسيار زياد درجه حرارت بين شب و روز

 

خصوصيات کلي بافت شهري و روستايي به قرار ذيل است :

الف – فضاهاي شهري و روستايي کوچک و محصور

ب – بافت شهري و روستايي متراکم و ابنيه متصل به هم

ج – جهت آفتاب و عوارض زمين عامل تعيين کننده در نحوه استقرار ، گسترش و سيماي کلي شهر و روستا

د – کوچه ها و معابر اصلي به موازات خط تراز زمين و اغلب با عرض کم

 

خصوصيات کلي فرم و بنا در اين نواحي به شرح ذيل است :

الف – ساختمانها داراي حياط مرکزي و درونگرا

ب – نسبت سطح پوسته خارجي بنا به حجم بنا کم

ج – ارتفاع اتاقها کم

د – بام ها غالبا به صورت مسطح

ه – بازشوها کوچک

و – ايوانها و حياط ها کوچک

ز – ديوارها نسبتا قطور

بازشوها در اقليم سرد

اقليم سرد

- در اين مناطق براي جلوگيري از تبادل حرارت بين داخل و خارج از بازشوهاي كوچك به تعداد كم استفاده مي‌كنند.

- بازشوها در ضلع جنوبي براي استفاده هر چه بيشتر از تابش آفتاب بزرگ‌تر كشيده‌تر انتخاب مي‌شوند. هم چنين از استقرار بازشوها در جهت بادهاي سرد بايد اجتناب نمود.

- پنجره‌هاي دو جداره نيز براي رساندن تبادل حرارتي به حداقل ممكن مناسب‌ترند. در ضمن به منظور جلوگيري از ورود سرما به داخل و خروج حرارت داخل به خارج ميزان تعويض هواي داخل و تهويه طبيعي را به حداقل مي‌رسانند. در مقايسه با اقليم گرم و خشك ابعاد بازشوهاي اين حوزه اقليمي براي استفاده از انرژي حرارتي حاصل از تابش آفتاب افزايش يافته است.

- اندازه مناسب بازشوها براي اين اقليم بين 15 تا 25 درصد سطوح كه البته بهتر است بيشتر در ضلع جنوبي و بعد از آن در ضلع شمالي طراحي شوند كه فرم بهتر نيز براي آن‌ها فرم‌هاي كشيده و افقي به منظور ورود هر چه بيشتر تابش مي‌باشد.

- جنس پنجره‌ها به دليل نياز به تبادل حرارتي كم در اين اقليم بهتر است از چوب باشد.

دشتهاي فلات

شرايط اقليمي

دشتهاي فلات که بخش عمده اي از مساحت کشور ما محسوب مي شوند ، عمدتا در نواحي مرکزي و شرقي مملکت قرار دارند. دو منطقه دشت کوير و کوير لوت در مرکز ايران واقع شده اند که بطور کلي لم يزرع و با بارندگي بسيار اندک مي باشند . اين دو کوير قريب يک هفتم مساحت ايران را شامل مي شوند.

نواحي حاشيه کويري و کوهپايه اي داراي آب و هواي معتدل تر با بارندگي بيشتر مي باشند ولي به هر تقدير اقليم اين نواحي نيز گرم و خشک است .

 

خصوصيات کلي شرايط اقليمي دشتهاي فلات به قرار زير است:

الف – آب وهواي گرم و خشک در تابستان ، سرد خشک در زمستان

ب – بارندگي بسيار اندک

ج – رطوبت هوا بسيار کم

د – پوشش بسيار کم گياهي

ه – اختلاف زياد درجه حرارت بين شب و روز

و – در نواحي کويري و حاشيه کويري ، بادهاي توام با گرد و غبار

 

کليات بافت شهري و روستايي به قرار زير است:

الف – بافت روستايي و شهري بسيار متراکم

ب – فضاهاي شهري کاملا محصور

ج – کوچه هاي باريک و نا منظم و بعضا پوشيده با طاق

د – ساختمانها متصل به هم

ه – نحوه ي استقرار مجموعه هاي زيستي براساس جهت آفتاب و باد

عامل مهمي كه در اين اقليم بايد بيشترين تمركز را روي آن داشت گرما مي‌باشد لذا راه‌كارهاي ارائه شده و اجرا شده در معماري سنتي اين اقليم براي عنصر پنجره به شرح زير مي‌باشد:

- جنس پنجره‌ها از چوب  به دليل داشتن ضريب هدايت حرارتي پايين

- استفاده گسترده از سايبان زد (توضيح مفصل در بخش سايبان)

- نصب پنجره در قسمت بالاي ديوار (علت):

1- به اين دليل كه هواي گرم به بالا صعود مي‌كند، پنجره‌ها در بالا تعبيه مي‌شوند تا هواي گواي گرم از آن‌ها خارج شود.

2- سايه‌اندازي بيشتر بر روي پنجره

- استفاده از پنجره‌هايي با ؟؟؟ كشيده و عمودي (بر عكس اقليم سرد) به دليل ورود هر چه كمتر تابش خورشيد.

- استفاده از شيشه‌هاي رنگي و قطعات كوچك به منظور جلوگيري از ورودي پرتوهاي خورشيدي به داخل ساختمان

اندازه مناسب بازشوها براي اين اقليم 25 تا 40 درصد براي بازشوهاي رو به حياط مركزي و اندازه مناسب بازشوها براي اين اقليم 10 تا 20 درصد براي بازشوهاي به حياط مركزي

عامل غالب در اين اقليم رطوبت بالاي هوا مي‌باشد.

- به دليل استفاده هر چه بيشتر از نسيم‌هاي دريايي بهتر است بازشوهاي وسيع رو به دريا در طراحي لحاظ گردد.

- پنجره‌ها بايد حتي‌الامكان در محور شمالي جنوبي قرار گيرند، به دليل اين كه جهت وزش‌ها نسيم‌هاي دريايي محور شمالي- جنوبي مي‌باشد.

- اندازه مناسب بازشوها در اين اقليم 40 تا 80 درصد مي‌باشد كه باز هم بهتر است بيشتر در جبهه جنوبي و بعد شمالي قرار گيرند.

در اين اقليم بهتر است به دلايل ذكر شده (رطوبت بالا و نياز به تهويه) بازشوها از كف شروع شوند يعني تقريباً كف پنجره نداريم.

- عايق‌بندي رطوبتي براي بازشوها در اين اقليم از اهميت زيادي برخوردار است.

ايجاد سايه براي پنجره‌هاي رو به آفتاب تابستان

1- وسايل آفتابگير داخلي

شامل سايبان‌هاي غلتكي، كركره‌ها و پرده‌ها مي‌باشند. عمل آفتابگيرهاي داخلي نوعاًً عبارت از انعكاس تابش خورشيدي است كه از پنجره‌ها وارد مي‌شود. عيب اين آفتابگيرها اين است كه صرف نظر از ميزان قدرت انعكاسي، آن‌ها را در سطح داخلي شيشه يعني در فضاي مسكوني نگه مي‌دارند. شكل 10

2- عبور تابش خورشيدي از مواد شيشه‌اي

وقتي كه نياز باشد ميزان تابش خورشيدي به داخل فضا در تمام فصول كمتر شود از شيشه‌هايي با خاصيت جذب حرارت يا رنگي يا        استفاده مي‌شود (مثلاً در اقليم‌هاي گرم و خشك)

3- سايبان‌هاي خارج از پنجره

وسايلي هستند كه بر روي سطح خارجي چهراچوب پنجره نصب مي‌شوند كه مي‌توانند ثابت يا متحرك باشند و يا افقي و هم عمومي

كركره‌هاي ثابت افقي در كنترل نور خورشيد مؤثرند اما ديد پنجره را نيز محدود مي‌كنند. يك راه حل مناسب براي اين مشكل كوچك كردن عرض تيغه‌هاست.

مهم‌ترين امتيازي كه سايبان‌هاي خارجي دارند اين است كه گرماي خورشيدي را بيرون از محيط ساختمان نگاه مي‌دارند اما يكي ديگر از اشكالات آن‌ها اين است كه اين گونه سايبان‌ها از اواسط خرداد تا اواسط شهريور روي پنجره سايه مي‌اندازند يعني زماني كه هوا گرم است و در عين حال اين سايبان‌ها از اواسط اسفند تا اواسط خرداد نيز ايجاد سايه مي‌كنند. يعني زماني كه حرارت آفتاب ممكن است مطلوب باشد. راه حل ايده‌آل اين مشكل استفاده از سايبان‌هايي است كه به صورت فصلي يا روزانه قابل جابه‌جايي باشند (سايبان‌هاي ؟؟؟)

نكته

سايبان‌هاي خارجي در نزديك كردن شرايط داخل فضا به شرايط آسايش خيلي مؤثرتر از سايبان‌هاي داخلي هستند.

نكته

سايبان‌هاي خارجي هر چه تيره‌تر باشد به علت جذب حرارت بيشتر تأثير بيشتري دارند و سايبان‌هاي داخلي به رنگ روشن به همين دليل كه بر عكس عمل مي‌كنند مطلوب‌ترند.

 

فرم بنا

کليات فرم بنا در اين مناطق به قرار ذيل است :

الف – کليه بناها به صورت کاملا درونگرا و محصور

ب – کليه بناها داراي حياط مرکزي ( بجز حمام ) و اغلب آنها داراي زير زمين ، ايوان و بادگير

ج  - کف ابنيه و خصوصا حياط پايين تر از سطح معابر

د – ارتفاع اتاقها نسبتا زياد

ه – طاقها غالبا قوسي و گنبدي

و – ديوارها نسبتا قطور



تاريخ : چهارشنبه 1393/06/19 | 21:45 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
آسمانخراش اتمسفر

آسمانخراش اتمسفر در ادامه طرح جامع توسعه پایدار هندوستان و در شهر کلکته طراحی شده است.

اختصاصی معماری نیوز:
آسمانخراش اتمسفر در ادامه طرح جامع توسعه پایدار هندوستان و در شهر کلکته طراحی شده است. در این آسمانخراش هشتاد واحد مسکونی تعبیه شده است.

طراحی واحد ها در 4 تیپ مختلف و برای 4 گروه متفاوت از نظر توانایی اقتصادی انجام شده است، به گونه ای که افراد مختلف می توانند براساس توانایی خود در گروه های تعیین شده قرا گیرند و این طرح، راه حلی جدید برای رفع تبعیض از بهره مندی افراد از این گونه فضاها می باشد. این آسمانخراش از سه ساختمان و یک باغ سبز بر فراز آن تشکیل شده است.

 این باغ در فضایی به طول 100 متر و شبیه به فرم یک ابر در پیگره آسمانخراش جای گرفته است. این محیط منحصر به فرد، فضایی مناسب برای تفریح می باشد.



ساکنان می توانند از امکاناتی چون، استخر شنا، زمین اسکواش، زمین گلف، زمین بسکتبال، سالن سونا و جکوزی، زمین چمن فوتبال و پارک گیاه شناسی بهره مند شوند. همچنین در این فضا، رستوران های روباز و کافی شاپ نیز تعبیه شده است. در طراحی این آسمانخراش از متریال و مصالح بومی و الگوهای محلی استفاده شده است.

 در هر طبقه، علاوه بر واحد های مسکونی، یک فضای جمعی نیز در نظر گرفته شده است. این فضا در یک بخش وسیع قرار گرفته است. این آسمانخراش علاوه بر هویتی جدید برای شهر کلکته، به عنوان یک اثر هنری در آسمان و یک نماد برای شناخت این شهر در مقیاس جهانی در نظر گرفته شده است.








 

منبع: سایت خبری / تحلیلی معماری نیوز



تاريخ : چهارشنبه 1393/06/19 | 21:43 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
 



تاريخ : چهارشنبه 1393/06/19 | 21:43 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

عناصر نورگیری در معماری سنتی

این عناصر در معماری سنتی ایران از دو جهت مورد مطالعه قرار می گیرند، گروه اول به عنوان کنترل کننده های نور مانند انواع سایه بان ها و دسته دوم نورگیر ها.

گروه اول نقش تنظیم نور وارد شده به داخل بنا را به عهده دارند و به دو دسته تقسیم می شوند: دسته اول آنهایی که جزو بنا هستند مانند رواق و دسته دوم آنهایی که به بنا افزوده شده و گاهی حالت تزئینی دارند مثل پرده. عناصری که به عنوان نورگیرها مطرح می شوند نام های مختلفی دارند ولی همه نورگیر هستند و عبارتند از: روزن، شباک، در و پنجره مشبک، جام خانه، هورنو، ارسی، روشندان، فریز و خوون، گلجام، پالکانه، فنزر، پاچنگ و تهرانی. در مقابل عناصری مانند رواق، پرده، تابش بند، سایه بان ها، سرادق و ساباط قرار دارد که نقش کنترل کننده نور و تنظیم آن برای ورود به داخل بنا را به عهده دارند.

کنترل کننده های نور

رواق: فضایی است مشتمل بر  سقف و ستون که حداقل در یک طرف مسدود باشد و انسان را از تماس با بارش و تابش نور آفتاب مصون می دارد و در مناطقی که شدت نور و حرارت خورشید زیاد باشد نور مناسب و ملایمی را به داخل عبور می دهد و در این صورت روشنائی از طریق غیرمستقیم یا باواسطه خواهیم داشت.

تابش بند: تابش بند یا تاووش بند یا آفتاب شکن تیغه هایی  به عرض ۶ الی ۱۸ سانتی متر است که گاهی ارتفاعی تا حدود ۵ متر دارد و با کمک گچ و نی آنها را می ساختند. معمولاً در بالای در و پنجره کلافی می کشیدند که در واقع تابش بند افقی بوده و اصطلاحاً به آن سرسایه می گفتند و توسط آن ورود آفتاب به درون فضا را کنترل می کردند.

سایه بان ها: ایجاد سایه بر روی پنجره ها از تابش مستقیم آفتاب به سطح پنجره جلوگیری کرده و در نتیجه حرارت ایجاد شده ناشی از تابش آفتاب در فضای پشت آن به مقدار قابل ملاحظه ای کاهش می یابد. سایه بان ها ممکن است اثرات گوناگونی از قبیل کنترل تابش مستقیم آفتاب به داخل، کنترل نور و تهویه طبیعی داشته باشند. کارایی سایه بان ها متفاوت بوده و به رنگ و محل نصب آن ها نسبت به پنجره و همچنین شرایط تهویه طبیعی در ساختمان بستگی دارد. سایه بان ها به انواع ثابت، متحرک و همچنین سایه بان های طبیعی مثل درختان تقسیم می شوند.

سرادق: سایه بنا بر سرا که پرده آن بر خرپاهایی که بر بالای سرا نشانیده بودند کشیده می شد و بدین ترتیب مانع تابش بند خورشید به درون سرا می شد.

ساباط: کوچه ای سر پوشیده که هم در شهرهای گرمسیری و هم سرد سیری به چشم می خورد. در شهرهای گرمسیری مجبور بودند کوچه را تنگ و دیوار را بلند بگیرند و برای ایجاد سایه ساباط می گذاشتند.

پرده: استفاده از پرده های ضخیم برای جلوگیری و تنظیم نور خورشید برای ورود به ساختمان از دوره صفویه معمول بوده و همچنین در دوره قاجار نیز از آن استفاده می شد. این پرده ها معمولاً از جنس کرباس و یا ابریشم بوده و به صورت یک لا و دولا استفاده می شدند و به طور معمول در جلو ایوان ها و یا پنجره ها و ارسی ها نصب می شد. بالا کشیدن این پرده ها توسط قرقره و بند هایی بوده که ب طور هماهنگ تمام قسمت های آن ها را یکنواخت جمع می کرده است چون این پرده ها معمولاً ضخیم و سنگین بوده و غیر از این نمی شد آن ها را بالا کشید.

نورگیرها

شباک: هوای متغیر ایران، آفتاب تند و روشن، باد و باران، توفان و گردباد و عقاید خاص ملی و مذهبی ایجاب می کرده که ساختمان علاوه بر در و پنجره، پرده ای یا شباکی برای حفاظت درون بنا داشته باشد.درون ساختمان با روزن ها و پنجره های چوبی یا گچی و پرده محفوظ می شد و بیرون آنرا با شبکه های سفالی یا کاشی می پوشاندند، این شبکه ها شدت نور را گرفته و نور ضعیف تری از لا به لای آن ایجاد می شود. انحراف پرتوهای نور در اثر برخورد با کنارهای منقوش شبکه سبب پخش نور شده و به یکنواختی و پخش روشنایی کمک می کرد. ضمناً علی رغم آنکه تمام فضای بیرون از داخل به راحتی قابل رﺅیت بود از بیرون هیچگونه دیدی در طول روز به داخل نداشت.

در و پنجره های مشبک

پنجره معمولاً برای دادن نور، جریان هوا و رﺅیت مناظر بیرون بدون بر هم زدن خلوت اهل خانه است. در مناطقی که نور خورشید شدید است، پنجره باید متناسب با شدت نور ساخته شود.  پنجره های مشبک تعادلی بین نور خارج و داخل ایجاد می کند، تعادلی که وقتی از داخل نگاه کرده شود جلوی نور شدید آفتاب را می گیرد و مانع خسته شدن چشم در مقابل نور شدید خارج می شود.طرح هایی که در ساختن پنجره های مشبک به کار برده می شود اغلب به گونه ای است که نور داخل اتاق را تنظیم می کند. پنجره های مشبک نور شدید خارج را پخش کرده و آن را تعدیل می کنند و وقتی نور بیرون شدید نیست همه ی آن را به داخل اتاق عبور می دهند. گاهی برای در و پنجره های مشبک شیشه نیز به کار برده می شود. (به درهای مشبک، در و پنجره گفته می شود). در و پنجره و روزن های مشبک چوبی، سفالین و گچین در زمستان با کاغذ روغن زده مسدود و در تابستان ها باز می شد.

روزن

روزن و پنجره را نمی توان از هم تفکیک کرد. در واقع روزن را می توان یک پنجره کوچک دانست که معمولاً در بالای در و گاهی در دو سوی آن برای گرفتن روشنایی و تأمین هوای آزاد برای فضاهای بسته به کار می رفته است. به عبارت دیگر روزن به سوراخهائی اطلاق می گردید که در کلاله و یا شانه طاق ها تعبیه می شده است. روزن گاهی با چوب و گاه با گچ و سفال ساخته می شده و اغلب ثابت بوده است. در بناهایی که دارای بافت مرکزی و درونگرا بودند و از سقف هشتی یا از نقطه ای دیگر نور کافی برای هشتی تأمین می شد، در بالای در ورودی روزن قرار می دادند.

ارسی

ارسی پنجره مشبکی است که به جای گشتن روی پاشنه گرد، بالا می رود و در محفظه ای که در نظر گرفته شده جای می گیرد. ارسی معمولاً در اشکوب کوشک ها و پیشخان و رواق     ساختمان های سردسیری دیده می شود. نقش شبکه ای ارسی، معمولاً مانند پنجره و روزن های چوبی است.

جامخانه

در کلاله گنبد ها و کلمبه های گرمابه ها و غلامخانه ی رباط ها و رسته ها و بازارها هنوز هم روزن هایی وجود دارد که با چند حلقه سفالین به صورت قبه یا کپه ی برجسته ای درآمده اند. در این قسمت حلقه های سفالین را در کنار هم چیده اند و در زمستان ها جام های گرد شیشه ای مانند ته قرابه در میان حلقه ها کار می گذارند و تابستان ها یک یا کلیه آن ها را بر می دارند، امروزه هم برای روشنایی سرپوشیده هایی که به مناسبت فصل باید گاهی سرد و گاهی گرم باشد مناسبترین وسیله است و بر فراز بام گرمابه ها جای خود را حفظ کرده است.

هورنو

به نورگیری بالای سقف گفته می شود. چون در نزدیکیهای تیزه گنبد امکان اجرا به صورت   بقیه ی قسمت ها میسر نیست، لذا در نزدیکیهای تیزه، سوراخ را پر نمی کنند تا در بالای طاق کار نور رسانی را انجام دهد. مثلاً در پوشش بازارها اکثراً سوراخ هورنو باز است تا عمل روشنایی و تهویه صورت پذیرد.

در بناهایی که استفاده از پنجره در دیوارها ممکن نبوده مثل بازارها و سایر بناهای عمومی، معماران در قسمت «خورشیدی کاربندی» روزن هایی ایجاد کرده اند که عبور مناسب و تهویه را به بهترین وجه میسر می ساخته است و به آن روشندان می گویند. روشندان ها معمولاً به شکل یک کلاه فرنگی بوده و عمود بر قسمت خورشیدی کاربندی ساخته می شوند و برخی از آن ها دارای شیشه بوده، بعضی از آن ها زمینه چند ضلعی دارد، مثل روشندان حوضخانه کاخ هشت بهشت اصفهان.

فریز و خوون در ساختمان

خوون یک نقش تزئینی است که با تکه های آجر تراشیده و موزائیک آن را پدید آورده اند، آن گاه روی آن را با خاک و سریشم  رنگ هائی که در آب حل  کرده اند به رنگ های گوناگون رنگرزی می کنند و در پیشانی ساختمان، میانه ستون ها و «فریز در» چیده می شود. برای ورود روشنایی و هوا به اتاق ها لوله های گلچین را سوراخ کرده و نقش هایی پدید آورده و آن لوله ها را در بالای درها و پنجره ها می نشانیدند.

کار بندی و مقرنس

در فضاهایی که نورگیری و در نتیجه روشنائی فضا از طریق سقف انجام می شود، نور به طور مستقیم وارد فضا شده و فقط بخشی از آن را روشن می نماید. کاربندی و مقرنس به غیر از زیبائی برای بهره گیری هر چه بیشتر از نور خورشید نیز استفاده می شود. بدین ترتیب که موجب      می شود در جهات مختلف از مسیر خود منحرف شده و آن را به صورت پخش شده به داخل راه می دهد، در این صورت در داخل بنا روشنائی یکنواخت و غیرمتمرکزی خواهیم داشت، که حجم بیشتری را در بر می گیرد.

نقش هشتی در نور رسانی به بنا

بعد از ورود به ساختمان به علت شدید بودن نور در بیرون می بایست نور شکسته شود، تا داخل ساختمان حالت نامطلوبی از نظر وارد شونده نداشته باشد. یکی از عوامل مهم معماری در تقسیم و شکست شدت نور، هشتی های ورودی هستند که گرد و یا چند ضلعی ساخته می شدند. در بالای هشتی معمولاً نورگیری وجود دارد که نور متمرکز ملایمی را در ساعات مختلف روز به داخل انتقال می دهد، به کار بردن این شیوه برای تنظیم و متعادل کردن نور و حرارت از ویژگیهای معماری سنتی، به ویژه در حاشیه کویر است.

انواع طاق ها، قوس ها و فیلپوش ها نیز در چگونگی نورگیری در داخل بنا سهم به سزایی دارند. وجود فیلپوش منجر به ایجاد سه منطقه متمایز ساختمانی در قسمت گنبد ها شده است. منطقه سوم همان گنبد اصلی است که گاهی در محورهای آن پنجره های کوچکی باز می شد و به نورگیری بنا کمک می کرد. ابداع شیوه طاق و تویزه باعث شد تا بار سقف مستقیماً بر روی جرزها عمل کند و دیوارها و طاق ها سبک شده و آن ها را شکافته و پنجره در آن قرار دهند و بدین طریق نور فراوان و غیر مستقیم حاصل می شود. طاق های آهنگ نیز یا دارای پنجره های جانبی است و یا در بالای آن ها گنبد های کوچکی با پنجره تعبیه شده است. در طاق چهار بخش نیز که از تقاطع دو «طاق آهنگ» هم ارتفاع و هم عرض حاصل می شود نیز می توان روزنه های وسیعی ایجاد کرد. طاق گهواره ی نیز به معمار اجازه می دهد که در فاصله میان دو قوس پنجره تعبیه کرده و روشنایی طبیعی داخل بنا را ایجاد کند. عمل نورگیری در بناهای مختلف به اشکال گوناگونی صورت می گرفت، از جمله اینکه در حمام ها از طریق روزنه های متعدد و یا جامخانه ها بر حسب درونگرا یا برونگرا بودن، نورگیری متفاوت بود.

هر چند که نور خورشید همیشه برای ایجاد روشنایی طبیعی در یک ساختمان مورد نیاز است اما از آنجا که این نور سرانجام به حرارت تبدیل می شود باید میزان تابش نور مورد نیاز برای هر ساختمان با توجه به نوع ساختمان و شرایط اقلیمی آن تأمین شود. چون اهمیت تابش آفتاب به نوع اقلیم منطقه و فصول مختلف سال بستگی دارد. در شرایط سرد حداکثر انرژی خورشیدی مورد نیاز بوده و ساختمان باید در جهتی قرار گیرد که بیشترین تابش آفتاب را دریافت نماید، بر عکس وقتی هوا گرم است جهت ساختمان باید به نحوی باشد که شدت آفتاب در دیوارهای آن به حداقل رسیده و نیز امکان نفوذ مستقیم اشعه خورشید به فضاهای داخلی وجود نداشته باشد، به همین دلیل نحوه نورپردازی بنا در اقلیم های مختلف مثل گرم و خشک و حاشیه کویر و اقلیم گرم و مرطوب و سردسیر با هم متفاوت است و هر کدام در این مناطق بر حسب اقلیم خاص خود نحوه ی نورگیری و نور پردازی خاصی را می طلبد.



تاريخ : چهارشنبه 1393/06/19 | 21:42 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
 

نگارش در تاريخ پنجشنبه پانزدهم فروردین 1392 توسط مهدی

 


"فنگ ونگ" رستورانی است که در یکی از پرتگاه های خطرناک کوه های "هوبی" قرار دارد و مشتریان آن باید از گذرگاه باریکی برای رسیدن به ان عبور کنند که البته کمی ایمن شده است.

باشگاه خبرنگاران: چین کشوری است که جاده های بسیار خطرناک زیادی دارد و تا به حال افراد زیادی هم در آن ها جان خودشان را از دست داده اند. همچنین تصاویر مختلقی از گذرگاه های مرگ این کشور در فضای نت پخش شده است اما این بار موضوع کاملا متفاوت است.
 
"فنگ ونگ" رستورانی است که در یکی از پرتگاه های خطرناک کوه های "هوبی" قرار دارد و مشتریان آن باید از گذرگاه باریکی برای رسیدن به ان عبور کنند که البته کمی ایمن شده است.

این گذرگاه درارتفاع 30 متری از پایین دره قرار داد و البته بسیار باریک تر از آن است که سه نفر همزمان از کنار هم عبور کنند و پیش از این یکی از گذرگاه های خطرناک کوهستان بوده است که کشته های زیادی داشته است.
 
این رستوران البته نکته های دیگری نیز برای جذب مشتری دارد که آن طبیعت بسیار زیبایی است که در مقابل این دره وجود دارد. البته برای استفاده از این رستوران نباید ترس از ارتفاع داشته باشید.
 
از آنجایی که این رستوران دقیقه به عنوان یک پرتگاه شناخته می شود بسیاری به آن لقب خطرناک ترین رستوران دنیا را داده اند.





 



تاريخ : چهارشنبه 1393/06/19 | 21:41 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
کتابها و منابع دکترای اقلیم شناسی 1391
 
 

منابع دکتری اقلیم شناسی1391:

 

 

 

ردیف

نام درس

ضریب

منبع جهت مطالعه

1

زبان انگلیسی

2

      زبان عمومی و متن انگلیسی

       کتاب های تافل بارونز ولانگمن وESSential words for the Toefl و504 واژه

2

استعداد تحصیلی

1

استعداد و آمادگی تحصیلی ویژه مدیریت تالیف احمد صداقت 2 جلد عنوانG_MAT انتشارات نگاه دانش

3

روش تحقیق در جغرافیا(سطح کارشناسی)

4

      روش تحقیق در علوم انسانی تالیف دکتر محمد رضا حافظ نیا انتشارات سمت

      روش تحقیق در علوم تربیتی تالیف دکتر علی دلاور

       احتمالات و آمار کاربردی در روانشناسی و علوم تربیتی تالیف علی دلاور

4

تکنیک های آب وهواشناسی(کارشناسی ارشد)

4

       اصول ومبانی تهیه و تفسیر نقشه ها و نمودار های اقلیمی تالیف دکتر حسن لشکری انتشارات دانشگاه شهید بهشتی 1390

      تکنیک های اقلیم شناسی تالیف دکتر منوچهر فرج زاده انتشارات سمت

      اقلیم شناسی سینوپتیک تالیف دکتر بهلول علیجانی انتشارات سمت(فصول 2- 3-6 )

     اقلیم شناسی همدید تالیف برنت یارنال ترجمه ابوالفضل مسعودیان انتشارات دانشگاه اصفهان(فصول 2-3-4-6)

5

 

آب وهوای ایران(کارشناسی ارشد)

4

 مبانی آب وهواشناسی تالیف دکتر بهلول علیجانی و دکتر محمدرضا کاویانی انتشارات سمت

  آب وهوای ایران تایف دکتر سید ابولفضل مسعودیان انتشارات شریعه توس

 آب وهوای ایران تالیف دکتر بهلول علیجانی انتشارات پیام نور

 

 

 

 



تاريخ : یکشنبه 1393/04/22 | 0:24 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

منابع آزمون دکتری رشته آب و هواشناسی

بنابه درخواست دوستان در مورد منابع آزمون دکتری؛ منابعی که بطور عمده لازم است برای این آزمون مطالعه گردد در این قسمت قرار داده می شود، امیدوارم مورد استفاده قرار گیرد، البته با توجه به تغییرات سال به سال سطح آزمون، بهتره از دوستانی که در آخرین آزمون دکتری شرکت کرده بهترین تجربه رو کسب کنید:

1-  زبان عمومی (ضریب 2)

2-  استعداد تحصیلی (ضریب 1)

3-  دروس تخصصی (روش تحقیق، تکنیک های آب و هواشناسی، آب و هواشناسی ایران) (ضریب 4):

-         روش تحقیق در علوم انسانی- انتشارات سمت – دکتر حافظ نیا

-         روش های تحقیق کیفی در جغرافیای انسانی ، ترجمه دکتر پور احمد ، اسکندری، انتشارات سمت

-         روش تحقیق در علوم اجتماعی (نظری و عملی)، تالیف ریمون کیوی، ترجمه نیک گهر، ناشر توتیا

-         کاربرد آمار در جغرافیا، دکتر مسعود مهدوی،دکتر مهدی طاهرخانی، نشر قومس

-         مبانی آب و هواشناسی- دکتر علیجانی- انتشارات سمت

-         اقلیم شناسی سینوپتیک- دکتر علیجانی- انتشارات سمت

-         آب و هوای ایران- دکتر علیجانی – انتشارات پیام نور

-         آب و هوای ایران- دکتر مسعودیان- انتشارت شریعه طوس

-         تکنیک های اقلیم شناسی – دکتر منوچهر فرج زاد ه- انتشارات سمت.

-         آب و هواشناسی همدید- دکتر کمال امیدوار- انتشارات دانشگاه یزد.

-         میکروکلیماتولوژی – دکتر کاویانی- انتشارات سمت

-         تغییر اقلیم- دکتر عزیزی- انتشارات قومس

-         مطالعه مقالات موجود در مجله هایی مثل: پژوهش های جغرافیایی، تحقیقات جغرافیایی، جغرافیا و توسعه و...



تاريخ : یکشنبه 1393/04/22 | 0:21 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
انواع باد ها

 باد جريان هوايي است كه از مراكز پرفشار به طرف مراكز كم فشار به حركت در مي‌آيد. هر چه شيب فشار (تفاوت فشار) بين دو نقطه بيشتر باشد شدت جريان هوا نيز بيشتر خواهد بود. تفاوت فشار دو نقطه را گراديان فشار مي‌گويند.

 

1- بادهاي آليزه (تجارتي) :

اين بادها در نيمكره‌هاي شمالي و جنوبي به ترتيب از شمال‌شرقي به جنوب‌غربي و از جنوب‌شرقي به شمال‌غربي در حال وزشند بادهاي تجارتي در زبان‌هاي اسپانيولي‌ـ ايتاليايي و فرانسوي به ترتيب Alisios و Alisei و Alizes در زبانهاي آلماني تحت عنوان Passat مي‌نامند. تمام اين اسامي فاقد منشاء شناخته شده‌ايي هستند.

اين بادها در بين منطقه پرفشار جنب حاره و همگرايي ميان حاره‌ايي در بخش اعظمي از اين مناطق در تمام طول سال مي‌وزد و با ثبات‌ترين بادهاي كره زمين هستند.
در نيمكره‌ جنوبي به علت مداومت فشار زياد جنب حاره، بادهاي تجارتي به طور منظم وزيده و طوقه‌ايي را تشكيل مي‌دهند. از اين رو تجارتي‌هاي سطحي در نيمكره شمالي حالات منظم‌تر و قويتري دارنده وسعت نفوذ كمربند تجارتي‌ها در نيمكره شمالي در حدود 2500 كيلومتر و در نيمكره جنوبي در حدود 3000 كيلومتر است.
در سطح فوقاني كمربند حاره در حدود 10 كيلومتري از سطح زمين، بادهايي با جهت مخالف تجارتي‌ها مي‌خورند، كه آنها را آنتي‌تريد (ضد تجارتي) مي‌گويند.

 

2- بادهاي موسمي :

كلمه موسم داراي ريشه عربي است و به معني فصل است. به بادهايي كه در فصول متضاد سال با جهات مخالف مي‌وزند موسمي‌ها گفته مي‌‌شود.

اين بادها در زمستان، به صورت جريان سردي از خشكي به دريا و در تابستان به صورت جريان هواي مرطوب و گرمي از دريا به خشكي مي‌وزند. در تابستان‌ها، قاره آسيا گرم شده و به علت تشكيل كم‌فشارهاي حرارتي گسترده در خليج فارس و آسياي مركز و دشت راجستان هند، از اقيانوس هند و آرام بادهايي به جهت اين مراكز كشيده مي‌شوند اين شرايط همزمان با استراليا و توأم با تشكيل يك آنتي‌سيلكون در روي آن مي‌باشد كه بادهاي خروجي از آن، ضمن عبور از استوا با جهت جنوب غربي به جهت آسيا كشيده مي‌شوند و موسمي‌هاي تابستاني در آسيا را بوجود مي‌آورند.

3- بادهاي غربي:

در گستره جهاني اغلب در عرض هاي ميانه و بين حدود 35 تا 65 درجه عرض جغرافيايي و يا به عبارت ديگر از پر فشار جنب حاره به مناطق كم فشار جنب قطب شيوع دارند.

اين بادها از نظر جهت و استمرار داراي خصوصيات متغيرند در سرعت و جهت حركت آنها جريانات موجي بويژه سيلكون‌هاي سيار و آنتي سيلكون‌هايي كه در منطقه نفوذ اين بادها از غرب به شرق حركت مي‌كنند اثر عمده‌اي دارند از اينرو ممكن است بادهاي مذكور ضمن وزش از غرب به شرق خصوصيات طوفاني هم داشته باشند در زمستان‌هاي نيمكره شمالي توسعه آنتي‌سيلكون‌هاي قاره‌ايي و بعضاً حتي سيكلون‌‌ها از توسعه بارز بادهاي غربي ممانعت به عمل آورده و بدين جهت بادهاي مزبور به نحو بارزي بر روي اقيانوس‌ها توسعه مي‌يابند ولي چون در عرض‌هاي ميانه نيمكره جنوبي، شرايط قاره‌ايي تقريباً حاكميتي ندارد. بادهاي غربي هم تقريباً حالت كمربند جهاني بخود گرفته‌اند

4- بادهاي محلي :

اين بادها منطقه كوچكي را در برگرفته و معمولاً منحصر به لايه‌هاي بسيار پايين اتمسفر است.

5- نسيم درياو خشكي :

اين بادها حاصل تفاوت روزانه درجه حرارت بين درياها و خشكي‌ها است. به هنگام روز، ميزان فشار هواي درياها در مقايسه با خشكي‌هاي همجوار به علت پايين بودن نسبي درجه حرارت بيشتر است از اين رو جريان هوايي از طرف دريا به طرف خشكي برقرار مي‌شود و شب هنگام خشكي‌ها سرد شده و به علت افزايش فشار هواي سطوح آنها جريان بادي از خشكي به سوي دريا مي‌وزد.

6- بادهاي كوه و دره :

اين بادها در اتمسفر آزاد، در نتيجه تفاوت گرماي حاصله بين دره‌ها و دشت‌ها كه منجر به اختلاف فشار بين نواحي ياد شده مي‌شود، بوجود مي‌آيند.

7- باد فون (Foehn) :

باد گرم و خشكي است كه در سمت پشت به باد يك پشته كوهستاني بروز مي‌كند و اين نام منشاء خود را از آلپ گرفته است.

زماني كه هواي نسبتاً مرطوبي بر پشته كوهي صعود مي‌كند سرد شده، تراكم حاصل از اين امر به صورت بارندگي در جهت رو به باد ظاهر مي‌شود و چنانچه در ارتفاعات ذخيره‌ايي از هواي سرد انباشته نباشد جريان هوا ضمن گذر از پشته كوهستاني به تدريج در شرايط بي ‌در رو، در داخله پشت به باد گرم و خشك مي‌شود به طور كلي، در زمان جريان اين باد، ميزان نم نسبي به طور ناگهاني پايين مي‌آيد بارندگي قطع مي‌شود.

در زمان حداكثر شدت باد، درجه حرارت به حداكثر خود مي‌رسد و عموماً از ميزان فشار هوا كاسته مي‌شود. ذوب برف‌هاي زمستاني، خشكي و سوزاندن مزارع و ايجاد شرايط مساعد براي حريق جنگل‌ها از ديگر نشانه‌هاي بروز بادهايي با خصوصيات باد «فون» است.

[ یکشنبه 1393/01/03 ] [ 1:19 AM ] [ A M ]

[ یادداشت مجازی ]

تعریف فرضیه در پژوهش های اقلیمی

مطلبی اموزشی از جناب دکتر عساکره در مورد فرضیه در پژوهش های اقلیمی. منبع انجمن اقلیم شناسی.

براساس سؤال (های) تحقیق و بر پایه آگاهی ها و دانسته های حاصل از مطالعات تئوریك، پاسخ (هایی) برای مساله (های) تحقیق به ذهن محقق خطور می نماید. این پاسخ (های) ابتدایی پس از نظام یافتن به شكل فرضیه در می آیند. در واقع فرضیه به عنوان گمان، حدس، پیش فرض ذهنی، پیشنهادی توجیهی، تبیین و یا پاسخی احتمالی ـ آزمایشی درباره یك مساله یا خلاء علمی ـ پژوهشی تعریف می شود كه بر مبنای معلومات، معقولات، تصورات ذهنی، مشاهدة آزاد محقق و یا تجارب گذشته بنا شده است. در واقع فرضیه جواب موقتی درباره مساله تحقیق است كه به صورت تائید و یا نفی ارائه می شود و می بایست مورد آزمایش قرار گیرد. به لحاظ فنی فرضیه ها حاوی عبارتی از روابط قابل اندازه گیری، متغیرهای مورد بررسی و كیفیت این روابط است ( ساده 1375) و می بایست به شكل قابل فهم، صریح، با حدود مشخص و بر مبنای تئوری ها یا قوانین موجود موجود بیان شوند ( كرمی 1381).

از آن جا كه مسائل اقلیمی در ارتباط با بر هم كنش عناصر و عوامل آب و هوایی در امتداد زمان ـ مكان می باشد، یك فرضیه در تحقیق اقلیمی نیز می بایست پیش فرضی برای تبیین این گونه سوالات باشد. یعنی فرضیه هم توزیع زمانی ـ مكانی فراسنج های مورد بررسی و هم پدیده های مرتبط با آن را بیان دارد و ترجیحاً جهت دار می باشد. یعنی رابطه یا اختلاف مشخصی را بین دو یا چند متغیر بیان می کند. از این لحاظ است كه دلاور (1376) اظهار می دارد كه فرضیه در هدایت رویه تحقیق و فعالیت های پژوهش و نیز تبیین مساله نقش بنیادی دارد.

اطلاعات گردآوری شده جهت حمایت فرضیه، مبنای تعمیم و تكوین نظریه است ( دلاور 1376 ) و می تواند به همراه مساله، روش تحقیق را هدایت نماید ( هومن 1380). بنابراین فرضیه ها ابزارهای عملی یک نظریه، محك اصلی نظریه و رابطه تئوری و تحقیق به شمار می آیند ( ساده 1375). اگر فرضیه (ها) دارای چهار ویژگی آزمون پذیری، دقت، صراحت و سادگی باشد، به لحاظ هدایت جریان پژوهش و تعیین متغیرهای ضروری از اهمیت تئوری و عملی قابل توجهی برخوردارند. به عنوان مثال اگر مساله تحقیق به صورت زیر باشد:

« آیا افزایش دمای ایران طی پنج دهه اخیر موجب کاهش بارندگی كشور شده است؟»

با توجه به دانسته ها، معقولات و یا مشاهدات پیشین در ارتباط با تاثیر دما بر بارش می توان فرضیه را بنا نهاد. توضیح این كه می دانیم با وجودی كه افزایش دما موجب فزونی تبخیر و در عین حال افزایش گنجایش رطوبتی می شود و با عنایت به این كه عملكرد هر یك از دو عامل در مكان ها و طی زمان های مختلف متفاوت است، فرض زیر را می توان برای مساله تحقیق ارائه نمود:

« افزایش دمای ایران طی پنج دهه اخیر موجب كاهش بارندگی در نواحی جنوبی و افزایش آن در نواحی شمالی كشور شده است.»

دراین مثال، فرضیه ارائه شده مشابه سوالات مطرح شده هم بازة زمانی (پنج دهه اخیر) و هم محدودة مكانی ( كشور ایران ) و هم فراسنج مورد بررسی ( دما ـ بارش ) و هم نوع روابط (مستقیم یا معكوس ) را بیان می دارد. چون با استفاده از فرضیه ارائه شده، داده های مورد استفاده و قابل بررسی (دما و بارش) معلوم هستند، بنابراین فرضیه آزمون پذیر است. چون اجزای فرضیه (بازه زمانی، گستره مکانی و فراسنج ها و زمان ) معلوم هستند، فرضیه از دقت کافی برخوردار است. همچنین جهت دار بودن فرضیه و موضوع آن (افزایش دما – کاهش بارش) معلوم است، فرضیه از صراحت کافی برخوردار می باشد. فهم جمله مورد بحث نیز گویای سادگی آن است.

همچون سوال های پژوهش، فرضیه (ها) نیز به یکی از شكل های توصیف ماهیت و وضعیت پدیده ها (فرضیه توصیفی) و یا به شكل رابطه، اثر (فرضیه رابطه ای)، تفاوت و تشابه بین پدیده ها و متغیرها ( فرضیه تشابه – اختلاف) بیان شود. با این تفاوت که در فرضیه های ارتباطی و تفاوتی، جهت ارتباط و نیز جهت اختلاف مشخص شود. به عنوان نمونه در فرضیه بالا نوع روابط بیان شده است. در این فرضیه رابطه دما و بارش در نواحی جنوبی معکوس و در نواحی شمالی مستقیم است. به عنوان یک مثال دیگر به سوال اختلافی زیر توجه کنید:

« آیا میانگین دمای زمستان در خراسان شمالی و آذربایجان شرقی با هم اختلاف دارند؟»

برای تعیین جهت اختلاف در فرضیه مرتبط با این سوال باید براساس معقولات، مقبولات یا دانسته های حاصل از مطالعات نظری بیان شود که کدام استان از دمای کم تر یا بیش تری برخوردار است. در فرضیه زیر این شرط رعایت شده است:

« میانگین دمای زمستان در آذربایجان شرقی کم تر از میانگین دما در خراسان شمالی است. »

در یك پژوهش علمی، بسته به ماهیت، قلمرو و مقیاس تحقیق، تعداد فرضیه ها ممكن است از یك تا چند فرضیه تغییر کند. فرضیه در بیشتر اوقات درمساله تحقیق جای می گیرد. دراین صورت ردیابی اهداف تحقیق ساده تراست. مثلاً مساله:

«آیا افزایش دمای شهرهای ایران طی دهه های گذشته بیش از روستاها بوده است ؟»

به وسیله جوابی فرضی برای مساله و به شكل زیر قابل بیان است:

« افزایش دمای شهرهای ایران طی دهه های گذشته بیش از روستاها بوده است »

در این بخش ضروری است که یک توضیح در باره جهت دار بودن فرضیه بیان شود. به طور كلی فرضیه ها به لحاظ جهت، به دو شكل جهت دار ( یك سویه) یا بدون جهت (دو سویه) قاب ارائه هستند. فرضیه جهت دار به فرضیه ای گفته می شود كه درآن جهت ارتباط (جهت تاثیر) یا اختلاف متغیرهای تحقیق مشخص و معین باشد ( دلاور 1376). مثلاً :

« در دامنه های جنوبی البرز میانی رابطه میانگین دمای سالانه با ارتفاع، رابطه ای معكوس است.»

در فرضیه بدون جهت رابطه متغیرها نامعلوم است. برای مثال فرضیه فوق را به شكل یك فرضیه دو سویه می توان چنین بیان نمود :

« در دامنه های جنوبی البرز میانی دمای سالانه با ارتفاع تغییر می كند.»

در این حالت نوع و جهت ارتباط (مستقیم یا معکوس) نامعلوم است.

گاهی فرضیه های پژوهش را می توان با عبارات و نمادهای آماری و به صورت فراسنج هایی بیان نمود. فرضیه آماری بر دو قسم فرض صفر و فرض مقابل تقسیم می شود. فرض صفر بر اساس اصل برائت بنا نهاده شده، عدم وجود تفاوت، رابطه یا اثر بین متغیرها و میزان آن را بیان می دارد ( نادری وسیف 1371) و در معرض آزمون قرار می گیرد. اگر فرضیه رد شود. فرضیه مخالف بر اساس داده های موجود تائید می گردد. اگر هر یك از حالات فرض صفر پس از آزمون تائید و مورد پذیرش واقع گردد، درآن حالت رابطه یا اثر ظاهری نتیجة وقایع اتفاقی و خطاهای آماری، نمونه گیری و ... تعبیر می شود. در واقع یك فرضیه آماری معمولاً گزاره ای است که یك وجه صفت مورد آزمایش را در شرایط تصادفی را بیان می كند ( هومن 1380). به لحاظ تعداد متغیرها نیز می توان فرض های دو متغیره ( اختلاف یا رابطة ساده دو متغیر) و چند متغیره ( آزمون اثرات متقابل چند متغیر ) نیز تشخیص داد ( كرمی 1381) فرض هایی نیز بر حسب محتوا موجودند كه به فرض های توصیفی شهرت دارند ( ساده 1375).

[ یکشنبه 1393/01/03 ] [ 1:16 AM ] [ A M ]

[ یادداشت مجازی ]

مختصری از تاوایی

 

در جو دو نوع تاوایی داریم: تاوایی زمینه و تاوایی نسبی.

 

تاوایی زمینه: منشا تاوایی زمینه چرخش زمین است که خودش یک منبع ایجاد تاوایی است. تاوایی ناشی از چرخش زمین در استوا صفر و در قطب بیشینه است.

تاوایی نسبی: انحنا و برش باد دو منشا تاوایی نسبی هستند. موقعی که جریان انحنا پیدا می کند یا به عبارتی حالت موجی شکل سینوسی به خود می گیرد، در بخش Low آن تاوایی نسبی تولید می شود. شکل زیر را ببینید:

 

 

 

وقتی در نقشه های هواشناسی با برش باد مواجه هستیم در آنصورت در همان نقطه بایستی انتظار رشد تاوایی نسبی را داریم. در شکل زیر برش باد دیده می شود. همانطور که در شکل ملاحظه می شود، سرعت افقی باد با هم متفاوت هستند. این وضعیت را برش باد یا wind shear می گویند. وقتی شما به سطح یک رودخانه کم عرض نگاه می کنید، می بینید سرعت آب در وسط رودخانه بیشتر و در کناره ها کمتر است. این وضعیت موجب بوجود آمدن پیچه هایی در کناره های رودخانه می شود. این پیچه ها ناشی از تاوایی نسبی به دلیل برش باد موجود بین وسط و کناره های رودخانه هستند.

 

 

 

مجموع تاوایی زمینه و نسبی را تاوایی مطلق می گویند. در شکل زیر تاوایی مطلق در سرتاسر یک موج که عموما در نقشه های هواشناسی سطوح میانی و فوقانی دیده می شود، آورده شده است. می بینید که حتی در قسمت پشته (high) موج نیز تاوایی مطلق مثبت است. دلیل آن اینست که تاوایی زمینه بیشتر از تاوایی نسبی است.

 

 

 

اگر به این نقشه زیر دقت کنید متوجه می شوید که بیشینه تاوایی درست منطبق بر low سطوح بالایی جو و در غرب کم فشار سطح زمین قرار دارد.

 

 

 

اصل بقای تاوایی مطلق: این اصل می گوید مجموع تاوایی نسبی و زمینه ثابت است، بنابراین اگر تاوایی زمینه زیاد (کم) شود-به عبارتی بسته هوا به عرض های بالاتر (پایین تر) جابجا شود-در آنصورت تاوایی مطلق کم (زیاد) می شود و موجب می شود بسته هوا در نیمکره شمالی به سمت راست (چپ) مسیر حرکت منحرف شده و یک پشته(فرود) ایجاد شود.

موقعی که هوا صعود می کند تاوایی زیاد می شود، زیرا قطر ستون هوا باریکتر می شود.

 

تاوایی پتانسیل: چرخش مطلق یک بسته هوا که بین دو صفحه هم دمای پتانسیل محدود شده باشد. 

 

 

 

منبع:

وبلاگ گفتگوهای اقلیمی

 

در ادامه مطلبی جامع از جناب دکتر مسعودیان در مورد فهم و موشکافی مفهوم تاوایی را بخوانید:

 

 

 

 

 

 

 

 

منبع:

خبرنامه انجمن اقلیم شناسی ابران

[ سه شنبه 1392/05/01 ] [ 1:46 AM ] [ A M ]

[ آرشیو نظرات ]

دلیل ایجاد تغییر فصول چیست؟
           
بر خلاف تصور رایج اکثر مردم که گمان می کنند فصل ها در اثر دوری و نزدیکی زمین به خورشید شکل می گیرد، تغییر فصول ارتباط چندانی با فاصله زمین از خورشید ندارد. در واقع بیشتر مردم، مدار زمین را به صورت بیضی خیلی کشیده ای که خورشید در یکی از کانون های آن قرار دارد، تصور می کنند و فکر می کنند تغییر فصل ها نتیجه دور و نزدیک شدن زمین به خورشید است. یعنی تصور می کنند تابستان ها زمین به خورشید نزدیک و زمستان ها دورتر است.

 

اما این تفکر به 3 دلیل زیر کاملا اشتباه است! :

 

1.      همان طور که می دانیم فصل ها در دو نیمکره زمین برعکس یکدیگر رخ می دهند. بدین معنی که وقتی در نیمکره شمالی، مردم اوج تابستان را سپری و از تجهیزات خنک کننده استفاده می کنند؛ ساکنین نیمکره جنوبی فصل زمستان را تجربه می کنند و در حال گرم کردن خود هستند! برای درک این موضوع به یاد بازی های جام جهانی دوره پیش بیفتید که در آفریقای جنوبی برگزار شد. با وجودی که ما فصل تابستان را پیش رو داشتیم مسابقات در هوای زمستانی این کشور در حال برگزاری بود. مشاهده می کنید که اگر تفکر بالا درست بود؛ باید تمام کره زمین در یک زمان خاص فصول یکسانی را تجربه می کردند که می بینیم چنین نیست.

 

2.      تمام سیارات در منظومه ی خورشیدی ما مداری بیضوی را به دور خورشید طی می کنند و این چیزی بود که یوهان کپلر در قوانین خود ذکر کرده است. پس مدار زمین به دور خورشید، مداری بیضی‌شکل است اما این مدار بسیار نزدیک به دایره است، طوری‌که فاصله متوسط زمین از خورشید حدود 150 میلیون کیلومتر و تغییر فاصله آن در بیشترین و کمترین حالت (که به ترتیب اوج و حضیض نامیده می‌شود) حداکثر 5 میلیون کیلومتر یا 3% است . این تغییر سه درصدی فاصله زمین از خورشید در حدی نیست که بخواهد باعث تغییراتی این چنینی در آب و هوای زمین بشود. اگرچه این 3 درصد خیلی هم بی تاثیر نیست اما نمی تواند برای پیدایش فصول مختلف عامل موثری به حساب آید. اگر می‌شد خورشید را با استفاده از فیلتری مناسب و ایمن در طول سال مشاهده و قطر ظاهری آن‌را اندازه‌گیری کرد، به‌وضوح می‌شد تغییر ظاهری اندازه خورشید را در اثر نزدیک و دور شدن زمین اندازه‌گیری کرد.

 

3.       دلیل و علت اصلی پیدایش فصول زمین به انحراف 23.5 درجه ای محور زمین مربوط می شود. محوری فرضی که از شمال و جنوب کره زمین عبور می کند و زمین به دور آن در گردش است. در اثر انحراف این محور و به دلیل حرکت انتقالی زمین به دور خورشید در زمان های مختلف سال زاویه تابش خورشید به نیمکره های شمالی و جنوبی زمین تغییر می کند به طوری که از اوایل فروردین تا اواخر شهریور، نیم کره شمالی رو به خورشید قرار می گیرد و خورشید با زاویه عمود تری به سطح نیمکره شمالی می تابد. یعنی مقدار انرژی ای که هر متر مربع از این بخش زمین دریافت می کند بیشتر می شود. همچنین در این وضعیت طول روز نیز بلندتر است. در همین زمان نیمکره جنوبی زمین در زاویه ای نسبت به خورشید قرار گرفته است که نور خورشید متمایل تر به آن می تابد و گرمای کمتری را از خورشید دریافت می کند. بدیهی است طول روز نیز کوتاه تر است. این موضوع همان دلیلیست که گفته می شود در قطبین زمین 6 ماه شب و 6 ماه روز است. برای مثال همان طور که در تصویر زیر مشاهده می کنید قطب جنوب زمین در زمانی که این نیمکره در زمستان قرار دارد در تاریکی به سر می برد و چرخش زمین نیز باعث نمی شود این نقطه از زمین رو به خورشید قرار گیرد اما زمانی که این نیمکره فصل تابستان را تجربه می کند قطب جنوب تمام مدت در مقابل خورشید قرار دارد و به نوعی خورشید در آن غروب نمی کند.

 

منبع:

     تبیان

[ سه شنبه 1392/05/01 ] [ 1:27 AM ] [ A M ]

[ آرشیو نظرات ]

فشار هوا چیست؟

فشار هوا نیرویی است که هوا بر یک واحد از سطح زمین وارد می‌کند.

و مقدار آن در سطح دریای آزاد، برابر است با وزن ستونی از جیوه به ارتفاع 76 سانتیمتر.

واحد اندازه‌گیری فشار هوا در آب و هواشناسی میلی‌بار یا هکتوپاسکال می‌باشد؛ هر میلی بار یا هکتوپاسکال برابر با 1000 دین بر سانتی متر مربع می‌باشد فشار ستون هوا در سطح دریای آزاد 1013 هکتوپاسکال بر سانتی‌متر مربع می‌باشد.

از آنجا که تراکم هوا با ارتفاع کاهش می‌یابد، با افزایش ارتفاع فشار هوا نیز کم می‌شود، اما تغییر فشار برحسب ارتفاع چندان منظم نیست؛ به طور کلی تا ارتفاع 1500 متری سطح زمین به ازای هر 100 متر افزایش ارتفاع، فشار هوا حدود 12 هکتوپاسکال کم می‌شود. پراکندگی افقی فشار اتمسفر را با استفاده از خطوط هم فشار به صورت سطح هم فشار نشان می‌دهند. خط هم فشار خطی است که تمام نقاط با فشار یکسان را به هم مربوط می‌کند. نقشه‌های هم فشار برای سطوح مختلف اتمسفر تهیه می‌شود.

 

پراکندگی فشار در سطح زمین

تکرار حالت‌های لحظه‌ای هوا در دراز مدت در پراکندگی فشار، الگویی میانگین را نشان می‌دهد که کما بیش انعکاس تاثیرهای گردش عمومی جو است، در نقشه‌های میانگین فشار نمود‌های زودگذر و نادر دیده نمی‌شود و در مقابل نمود‌های عمده و غالب چه در مقیاس محلی و چه در مقیاس جهانی جلوه می‌‌کنند؛ بنابراین مطالعه نقشه‌های میانگین فشار اگر چه در کاربرد موضعی یا کوتاه مدت چندان کارآمد نیست اما برای شناخت نمود‌های عمده و غالب گردش عمومی هوا مهم است.

 

 

مراکز عمده فشار در سطح زمین به تبعیت از سیستم نصف النهاری گردش عمومی هوا، از استوا تا قطب به صورت کمربندهای مداری متناوبی جلوه می‌کند؛ اما وضعیت خشکی و دریا در نیمکره شمالی این منظم را به هم می‌زند و مراکز یاد شده را به صورت سلول‌های جدا از هم در می‌آورد. نتیجه گردش عمومی هوا در دراز مدت، وجود کمربندهای کم فشار در استوا، پر فشار در منطقه جنب حاره کم فشار در منطقه معتدله و احتمالا در منطقه قطبی است.

 

منبع:

رشد

[ سه شنبه 1392/05/01 ] [ 1:15 AM ] [ A M ]

[ آرشیو نظرات ]

ساختار لایه ای جو زمین

جو زمین و لایه های آن

 

 

اتمسفر زمین ترکیبی از گاز های مختلف است. این لایه ی ترکیبی به خاطر تاثیر نیروی جاذبه در قسمت های نزدیک به سطح زمین دارای بیشترین چگالی هست به طوری که می توانیم بگوییم تقریبا ۹۹ درصد جرم جو در ارتفاع کمتر از ۳۰ کیلومتری قرار دارد. دو گاز اصلی جو زمین نیتروژن(۷۹ درصد) و اکسیژن(۲۱ درصد) می باشند اما مقادیر ناچیزی از دیگر گازها مثل دی اکسید کربن ، بخار آب ، متان و ... نیز در جو وجود دارند.

لایه های مختلف جو زمین به ترتیب شامل تروپوسفر ، استراتوسفر ، مزوسفر ، ترموسفر و اگزوسفر می باشند. همچنین سه بخش دیگر هم در جو وجود دارد که به طور رسمی جزء لایه های جو به حساب نمی آیند. این سه بخش لایه ی ازن ، یونسفر و مگنتوسفر(کمربند وان آلن) نام دارند.

اصلی ترین لایه ی اتمسفر که تمام پدیده های جوی در آن رخ می دهد تروپوسفر نام دارد. ویژگی این لایه کاهش دما به ازای افزایش ارتفاع می باشد که مقدار آن تقریبا ۶ درجه به ازای هر ۱۰۰۰ متر افزایش ارتفاع می باشد. ۹۹ بخار آب جو در این لایه قرار دارد و این لایه محل وقوع انواع اغتشاشات جوی می باشد. حد بالایی این لایه در قطب شمال در ارتفاع حدودا ۱۱ کیلومتری و در استوا در ارتفاع تقریبی ۱۸ کیلومتری قرار دارد. این لایه توسط مرزی به نام تروپوپاز از لایه ی استراتوسفر جدا می شود.

در لایه ی استراتوسفر برعکس تروپوسفر با افزایش ارتفاع ، دما افزایش می یابد. این افزایش دما به علت وجود گاز ازن(در ارتفاع حدود ۳۰ کیلومتری) در این لایه رخ می دهد. این گاز که بر اثر برخورد تابش های ماوراء بنفش خورشید به مولکول های اکسیژن و تجزیه ی این مولکول ها ایجاد می شود ، نقش بسیار مهمی در حفاظت موجودات کره ی زمین در برابر تابش های مرگبار اشعه ی ماوراء بنفش دارد. در لایه ی استراتوسفر فرونشینی(حرکت هوا به سمت پایین) وجود دارد و به همین علت رطوبت لایه ی تروپوسفر نمی تواند در آن نفوذ کند. با این حال گاهی اوقات لبه ی بالایی ابر های کومولونیمبوس و ابر های سیروس ارتفاع بالا در قسمت هایی پایینی این لایه نفوذ می کنند. مرز بالایی این لایه در ارتفاع ۵۰ کیلومتری قرار دارد و استراتوپاز نامیده می شود.

در لایه ی مزوسفر با افزایش ارتفاع کاهش دما رخ می دهد به طوری که در قسمت های بالایی آن دما به ۹۰- درجه ی سانتی گراد می رسد در این لایه فشار هوا در ارتفاع ۵۰ کیلومتری(سطح پایینی آن) حدود ۱ هکتوپاسکال است و در ارتفاع ۹۰ کیلومتری(حد بالایی آن) به ۰.۰۱ هکتوپاسکال می رسد.مرز این لایه با لایه ی بالایی مزوپاز نامیده می شود.

در لایه ی ترموسفر که گرمترین لایه ی جو زمین می باشد به علت فعل و انفعالات شیمیایی مولکول های اکسیژن با نور خورشید ، دما به حدود ۱۵۰۰ درجه ی کلوین می رسد. در این لایه جو بسیار رقیق می باشد به همین دلیل اندازه گیری مستقیم دمای هوا امکان پذیر نیست و دمای هوا در این لایه را با ماهواره ها اندازه می گیرند. پدیده ی شفق قطبی یکی دیگر از آثار برهمکنش نور خورشید با مولکول های اکسیژن می باشد که در این لایه ایجاد می شود.

در لایه ی اگزوسفر ، جو به حدی رقیق است که مولکول ها و اتم های اکسیژن به علت تاثیر نیروی گریز از مرکز به تدریج از جو زمین خارج می شوند.

در مورد لایه ی ازن قبلا توضیح داده شد اما بخش یونسفر در جو زمین تقریبا در ارتفاع ۶۰ کیلومتری به بالا قرار دارد و به علت تمرکز یون ها و الکترون های آزاد در آن توانایی بازتاب امواج رادیویی موج بلند(AM) را داراست. این لایه خود به سه بخش E و F1 و F2 تقسیم می شود. گاهی اوقات بازتاب امواج رادیویی در ارتفاعات پایین تری رخ می دهد که آن را با نام لایه ی D مشخص می کنند. عمل بازتاب امواج در شب قوی تر است و باعث می شود امواج رادیویی صد ها یا شاید هزاران کیلومتر دورتر هم دریافت شوند.

لایه ی مگنتوسفر که بیشتر با نام کمربند وان آلن شناخته می شود لایه ای در اطراف کره ی زمبن است که سیاره ی ما را در برابر طوفان ها و امواج مخرب خورشیدی محافظت می کند.

[ یکشنبه 1392/03/26 ] [ 3:23 AM ] [ A M ]

[ آرشیو نظرات ]

آب و هوا یا اقلیم

 

آب و هوا عبارت از آثار و شرایط و عوارض طبیعی در یک جو هوا کره یا اتمسفرمعین و در یک دوره زمانی ثابت است.

این اصطلاح معمولاً در مورد فعالیت شرایط و اوضاع عوارض طبیعی در یک دوره کوتاه مدت (چند ساعت یا چند روز) به کار می‌رود.هرچند این واژه در موارد کلی‌تری نظیر آب و هوای زمین نیز به کار نمی‌رود

.

تعریف اقلیم:

ریشه کلمه آب وهوا که درزبان عربی اقلیم گفته می شودکلمه یونانی کلیما (Klima) است که تقریبا درتمام زبانها ازهمین ریشه اقتباس شده است.

درلغت نامه دهخدا اقلیم به معنی خمیدگی ؛ انحنا و انحراف واصطلاحا به معنی تمایل وانحراف ناحیه ای اززمین نسبت به آفتاب توضیح داده شده است، درفرهنگ عمید نیز اقلیم کلمه ایست یونانی به معنی مملکت ،کشور،ناحیه وقطعه ای است ازعالم که ازلحاظ آب و هوا و سایراوضاع و احوال طبیعی ازمنطقه وقطعه دیگرجداشده باشد،پیشینیان کلیه خشکی های عالم را به هفت قسمت تقسیم نموده وهرقسمت رااقلیم نامیده اند. کلمه شهر در زبان فارسی همان اقلیم را می رساند و اصطلاحاتی مانند هفت شهر و هفت اقلیم در ادبیات ما متاثر از طبقه بندی اقلیمی یونانیها می باشد.

درحقیقت اقلیم حالت متوسط کمیت های مشخص کننده وضع هواصرف نظرازلحظه وقوع آنهاست وبه عبارت دیگراقلیم تابع مکان است ولی به زمان بستگی ندارد. برطبق فرهنگ هواشناسی بین المللی هرگاه ازاقلیم یک ناحیه سخن گفته می شود، منظورمجموعه شرایط جوی درمنطقه است که تغییرشرایط جوی مشخصه هرناحیه همراه با تغییرات زمانی، اقلیم آن ناحیه راتشکیل می دهد.

در این بخش جنبه های کم تر توصیف شده از آب و هوا (اقلیم) ارائه می شود تا علاقه مندان و به ویژه پژوهشگران، توقعاتی که از بخش نظری (و نه کاربردی) آب و هواشناسی دارند مشخص گردیده تا مسیر پژوهش ایشان نیز تعیین شود.

آب و هوا برآمد شرایط جوی یک محل طی بازه زمانی معین (معمولاً چند دهه) است . به عبارت دیگر رویدادهای پر بسامد جوی طی سالیان متمادی را اقلیم گویند. بنابراین در یک جمع بندی و طبق تعریف ارائه شده به وسیلۀ کاویانی و علیجانی ( ۱۳۷۹)، آب و هوا را می توان به شکل زیر تعریف کرد:

« شرایط جوی غالب (دراز مدت) در یک محل را آب و هوا (اقلیم) گویند.»

این تعریف جنبه هایی ظریف از اقلیم و به تبع آن از دانشی که آن را مطالعه می کند (اقلیم شناسی) به شرح زیر دست می دهد:

۱- شرایط جوی گویای چگونگی جو می باشد. این شرایط معمولاً به وسیلۀ اندازه گیری عناصر اقلیمی و حالات آن بیان می شود. عناصر اقلیمی پدیده های توصیف کنندۀ آب و هوا (تابش، دما، بارش، رطوبت، فشار و باد ) هستند که در ایستگاه های سنجش جو اندازه گیری می شوند. عناصر اقلیمی به وسیلۀ عامل های اقلیمی تشدید، تقلیل یا تعدیل می شوند. عوامل اقلیمی شامل ارتفاع، طول جغرافیایی، عرض جغرافیایی، دوری و نزدیکی به دریا، پوشش سطح زمین و… است. به عنوان مثال ارتفاع می تواند عنصر دما را تحت تأثیر قرار دهد. در حالت معمول با افزایش ارتفاع، دما کاهش و نیز با کاهش ارتفاع دما افزایش می یابد. توجه کنید که گاهی یک عنصر اقلیمی می تواند عاملی برای عنصر دیگر باشد، مثلاً دما برای رطوبت، رطوبت برای ابرناکی و ابرناکی برای تابش، عامل اقلیمی به شمار می آیند. مثلاً در صورت وجود منابع رطوبتی و گنجایش رطوبتی در جو، با افزایش دما، رطوبت جوی فزونی می یابد. در این حالت، دما یک عامل برای تشدید رطوبت است. اجزاء اقلیم نیز نقش تعیین کننده ای در تکوین اقلیم دارد. اجزاء اقلیم از هوا سپهر، آب سپهر( اقیانوس ها و دریاها، پهنه های آبی –  قاره ای شامل رودها و دریاچه  و نیز یخ سپهر)، زیست سپهر و سطح خشکی هاو نیز فرایند های متداخل و مرتبط با آن ها تشکیل می شود. تفکیک نقش هر یک از این اجزاء مشکل بوده و تصویر قابل قبولی از اصل دستگاه اقلیم ارائه نخواهد نمود. به همین دلیل اقلیم یک محل با الگوهای روزانه هوا تفاوت اساسی دارد. در واقع اقلیم دستگاهی است که حاصل تعادل گرماپویشی (ترمودینامیک)- آب ایستایی ( هیدرواستاتیک) اجزاء مختلف جو در ارتباط با ورود و خروج انرژی – ماده است. انرژی اصلی و مورد نیاز دستگاه اقلیم از خورشید تأمین می شود. میزان ورود و خروج (بیلان) انرژی در دستگاه اقلیم تابع الگوی زمانی ـ مکانی خاصی است. الگوهای مکانی تنوع اقلیمی را در پی داشته و الگوی زمانی موجب دگرگونی دستگاه اقلیم می شود. این تنوع و دگرگونی جهت دستیابی به سطح تعادل اقلیمی رخ می دهد و واکنش طبیعی در مقابل بیلان انرژی است.

۲- یکی از ویژگی هایی که در تعریف اقلیم به وضوح مشخص شده است، وابستگی آن به زمان است. چنان که می دانیم، عامل عمدۀ تمایز «اقلیم» از ویژگی های دیگر جو، نظیر « هوا » در مقیاس زمانی آن است؛ به طوری که شرایط آنی جو را هوا و شرایط بلند مدت آن را اقلیم می نامیم. همچنین « شرایط جوی غالب» در تعریف اقلیم به عنوان یک قید زمانی، گویای فراوانی تکرار رویدادهای اقلیمی در بستر زمان و برای شکل گیری اقلیم هر محل است. مثلاً اقلیم شهر اهواز از تداول و تداوم تیپ های هوایی خاص در یک گسترۀ زمانی طولانی شکل می گیرد. از این رو مطالعۀ تغییر زمانی اقلیم از بررسی و وارسی اقلیم در دراز مدت حاصل می شود. علاوه براین، فضای حالت که در بالا توصیف شد، تنها در بستر زمان معنی و مفهوم می یابد.

۳- سومین ویژگی که از تعریف اقلیم می توان استنباط نمود، وابستگی آن به مکان است. پدیده هایی که چنین وابستگی هایی را با مکان نشان می دهند، به پدیده های مکانی (فضایی) موسومند. توجه به پراکندگی مکانی برای بررسی و تحلیل واقعیت های اقلیمی اجتناب ناپذیر و ضروری است. زیرا بررسی این واقعیت ها و رویدادهای اقلیمی به لحاظ علل پیدایش، سیرتکوینی، الگویابی، کیفیت پخش و تاثیرگذاری بر اطراف، نحوۀ آرایش مکانی همچنین افتراق مکانی و عوامل موثر براین افتراق بخش عمده ای از دانش اقلیم شناسی را شکل داده است. بنابراین تأکید بر مکان به عنوان تجلی گاه رویدادهای اقلیمی و محل کنش آن موجب شده است که رویدادهای اقلیمی در زمره پدیده های مکانی (جغرافیایی) و آب و هواشناسی نیز از علوم وابسته به مکان تلقی شود.

تعاریف بیان شده برای علم اقلیم شناسی:

اقلیم شناسی علمی است که آب وهواوخصوصیات دیگرجوراموردمطالعه قرارمی دهدوهدف اقلیم شناسی کشف وتبیین رفتارطبیعی اتمسفروبهره برداری آن درجهت منافع انسان وشناسایی استعدادها وتوانهای اقلیم های مختلف برای زندگی انسان است.

اقلیم شناسی (Climatology) عبارت است از مطالعه علمی اقلیم، یعنی توصیف و نمایش اقالیم، تجزیه و تحلیل عوامل، تفاوت بین اقالیم و کاربرد اطلاعات اقلیمی در حل مسائل جامعه و به عبارت دیگر هدف اقلیم شناسی عبارت است از کشف و تبیین رفتار طبیعی اتمسفر و بهره برداری از آن در جهت منافع انسان. علم اقلیم شناسی از زمانهای بسیار دور برای انسان شناخته شده بوده و مردم آن را وضعیت درازمدت حالات اتمسفر می‌دانستند و آن را با بیان روزهای بارانی، هوای خشک و پر از گرد و غبار، بادهای شمالی یا جنوبی و غیره توصیف می‌کردند.

تقریبا تمام فعالیتهای بشری برای تداوم چرخه زندگی بطور مستقیم یا غیر مستقیم تحت تاثیر هوا و اقلیم است. غذایی که می خورید، آبی که می نوشید و یا در امور گوناگون مورد استفاده قرار می دهید، لباسی که برای مقابله با نوع خاصی از شرایط جوی بر تن می کنید، خانه و مسکنی که در آن سکونت دارید، کارهایی که روزانه در تلاش معاش انجام می‌دهید، و یا حتی تمام نیرویی که به مدد آنها ادامه حیات می‌دهید و بطور کلی تندرستی و عدم آن، همه و همه تحت سلطه و اقتدار آب و هوای قلمرو زیست شماست.

توضیح اینکه بسیاری از رشته‌های مطالعاتی مربوط به سیاره زمین در سه گروه وسیع و اصلی میگنجند. این سه گروه عبارتند از:

1- لیتوسفر یا قسمت خشکی زمین    2- هیدروسفر یا قسمت آبی سیار    3- اتمسفر یا جز گازی زمین

با اینکه در مطالعه و بررسی چگونگی هوا و اقلیم لایه گازی شکل زمین پراهمیت تر میباشد ولی نباید از نظر دور داشت که گرما و رطوبت بطور پیوسته و همیشه میان سطوح خشکی و آبی و جو مبادله گشته و تمام آنها اجزاء مکملی را بدست می‌دهند. مراحل مبادله گرما و رطوبت میان زمین و جو در طی مدت زمانی طولانی باعث بروز وضعی می‌گردد که اقلیم نامیده می‌شود. اقلیم بیش از فقط یک میانگین آماری بوده و باید آنرا مجموعه چگونگی‌های جوی درگیر با گرما ، رطوبت و حرکت هوا دانست. اقلیم فاکتور بسیار مهمی از محیط زیست طبیعی بشر می‌باشد، زیرا اگرچه معمولا انسان خود را مخلوقی می‌پندارد که بر روی زمین زندگی می‌نماید، ولی او در واقع ، در قعر اقیانوس عمیق هوائی هم که کره زمین را دربر گرفته است، قرار دارد.

 

 تاریخچه هواشناسی و اقلیم شناسی:

اقلیم شناسی را می‌توان در عین حال علمی قدیمی و جدید دانست. قدمت این علم تا به اندازه کنجکاوی بشر در مورد محیط زیستش می‌رسد. از سوی دیگر ، تازگی این علم با پیدایش هواپیما ، رادیو و رادار همزمان می‌گردد. بشر اولیه تا حد زیادی تحت تاثیر پدیده‌های هوا و اقلیم قرارداشت. مذاهب خرافاتی که بر پایه شرک و بت پرستی قرار داشتند، به تفسیر رازهای جوی نظیر بارش ، باد یا رعد و برق پرداختند.از زمان باستان تاکنون ، به موازات توسعه علوم ، شناخت هر چه بیشتر هوا و اقلیم هم به جلو می‌رود. فیلسوفان یونانی علاقه زیادی به هواشناسی و اقلیم نشان می‌دادند. در واقع این دو لغت هر دو ریشه یونانی دارند. تقسیم بندی جهان به پنج منطقه اقلیمی ، یعنی مناطق سرد و منجمد شمال و جنوب ، مناطق معتدل شمال و جنوب و منطقه گرم (مناطق اقلیمی جهان) ، به پارومنیدس (‌Parmenides) یونانی نسبت داده می‌شود که در پنج قرن پیش از میلاد مسیح می‌زیسته است. زمانی که مشاهده و حدس و گمان و خرافات در توسعه و پیشرفت هواشناسی و اقلیم شناسی نقش بازی می‌نمودند، تا به آغاز قرن هفدهم طول کشید. در این هنگام اختراع ادوات هواشناسی و ثبت دیدبانی‌ها به یاری این علوم آمده و توضیحات دقیق‌تر اقلیمی را در دسترس قرار داده و آنالیز علمی پدیده‌های هوا را ممکن ساختند.

 

لزوم استفاده از علم اقلیم شناسی:

در طرحهای آبی برخی از سازه ها بر اساس معیارهای هوا شناسی و برخی دیگر بر مبنای معیارهای اقلیم شناسی طراحی میشوند. مثلاً احداث یک سد مخزنی برای ذخیره آب را در نظر بگیرید. حجم مخزن باید طوری باشد که رواناب سالانه را در خود جای دهد. بنابراین طراحی آن باید بر اساس مقدار آبی باشد که معمولاً هر سال در رودخانه جاری میشود. لذا این حجم بر اساس یک معیار آب و هوایی یا اقلیمی تعیین می گردد. گرچه حجم آب سالانه میتواند متغیر باشد اما آنچه در طراحی حجم مخزن مهم است متوسط مقدار آبی است که در درازمدت در عمر اقتصادی سد میتوان در هر سال انتظار آن را داشت.

 اما مثلاً طراحی سرریز اضطراری سد باید بر اساس حداکثر دبی های لحظه ای که در اثر ریزش بارانهای شدید اتفاق می افتد صورت گیرد. بنابراین؛ معیار طراحی برای سرریز ؛ بارشهایی است که ممکن است به دلیل وضعیت هوا در یک زمان خاص اتفاق افتد. چنین بارانی را نمیتوان یک عنصر اقلیمی دانست بلکه یک پارامتر هواشناسی می باشد. از این جهت یک نفر متخضض هیدرولوژی هم باید از وضعیت هواشناسی منطقه و هم تا اندازه ای از وضعیت اقلیمی آن منطقه اطلاعات داشته باشد.

با توجه به تعاریف و مثالهای ذکر شده میتوان تفاوتهایی را بین اقلیم شناسی و هوا شناسی قائل شد.

 

تفاوتهای اقلیم شناسی وهواشناسی:

1-  هواشناسی، هواواقلیم شناسی ،آب وهواراشناسایی وتبیین می کند.

2-  هواشناسی وضعیت جوی رابطورعام وبرای یک لحظه بررسی می کنداما اقلیم شناسی تیپ هوای غالب یک مکان رادردوره طولانی مطالعه وتفاوت های آب وهوایی مکانها را کشف می کند.

3-  هدف هواشناسی شناخت عام ومطلق اتمسفروتغییرات آن است ولی دراقلیم شناسی سعی می شودبا شناخت آب وهوای هرمنطقه تاثیرآب وهوایی آن برروی فعالیتهای انسانی مشخص شود.

4-  هواشناسی وضعیت هوارادرکوتاه مدت پیش بینی می کنداما اقلیم شناسی براساس عوامل بوجودآورنده آب وهواپدیدآمدن آب وهوای خاصی رادرمکانی خاص باتوجه به تاثیرآن درزندگی انسانهاپیش بینی می کند.

5-  ابزارشناسایی وتوجیه هواشناسی اصول وقوانین ومدلهای فیزیکی ودینامیکی است اما ابزاراقلیم شناسی علاوه براصول علم هواشناسی اصول ومفاهیم جغرافیایی نیز است.

روش اصلی مطالعه در اقلیم شناسی، جمع نگری یا کلی نگری است یعنی برای مطالعه هر بخش از کره زمین محقق اقلیم شناس تمام ویژگی‌های آن مکان را در ارتباط با یکدیگر و به صورت مجموعه مرتبط بررسی می‌کند. در مطالعه اقلیمی داده‌های لازم در خصوص عناصر اقلیمی مانند دما، بارش و سایر عوامل اقلیمی جمع آوری شده و پردازش گردیده و در جهت شناسایی استعدادها و توانهای اقلیم‌های روی زمین و عملکرد این اقالیم در چرخه حیات برای زندگی انسان بکار می‌رود.

 

اقلیم شناسی در محدوده مطالعه به قسمت‌های زیر تقسیم می‌گردد:

- بزرگ اقلیم شناسی (macro climatology) : به بررسی اقلیم در سطح کره زمین می‌پردازد.

- متوسط اقلیم شناسی (mezo climatology) : به بررسی اقلیم در سطح یک محدوده در حد ناحیه یا یک شهر می‌پردازد.

- ریز اقلیم شناسی (micro climatology) : به بررسی اقلیم در سطح یک مزرعه یا یک ساختمان می‌پردازد.



تاريخ : یکشنبه 1393/04/22 | 0:17 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

معماری اقلیمی

خلاصه کتاب کالبد شهری و معماری همساز با اقلیم

فهرست:

  • بهسازی مصرف سوخت در ساختمان
  • طراحی هماهنگ با اقلیم
  • تاثیرات قوانین شهر سازی بر نحوه استفاده از انرژی در ساختمانها
  • راه های اتلاف انرژی در ساختمانها
  • تاثیر فرم ساختمان در اتلاف انرژی
  • نقش مصالح
  • جهت قرارگیری ساختمانها


تاريخ : شنبه 1393/04/21 | 23:37 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

تنظیم شرایط محیطی

 

برای بحث و تبادل نظر در این زمینه میتوانید به  انجمن معماری مراجعه کنید.



  طراحی اقلیمی

 اسلایدهای تاثیر اقلیم بر روند طراحی معماری

اساتید:

  • دکتر ایت اللهی
  • مهندس شعبانی فر

درس طرح 1
اسفند 91

فهرست:

  • عوامل اقلیمی
  • اقلیم گرم و خشک
  • مشخصات معماری
  • اقلیم گرم و مرطوب
  • مشخصات معماری
  • اقلیم معتدل و مرطوب
  • مشخصات معماری
  • اقلیم سرد و کوهستانی
  • مشخصات معماری
  • معرفی پایانه مسافربری شاهین شهر در اقلیم گرم و خشک
  • گرم و مرطوب
  • معتدل و مرطوب

قلیم در معماری (دکتر کسمایی)

  خلاصه کتاب اقلیم در معماری (دکتر کسمایی)

 فصل1:

  • تابش افتاب
  • رطوبت هوا
  • رطوبت مطلق
  • رطوبت مخصوص
  • رطوبت نسبي
  • فشار بخار
  • باد
  • انواع بادها
  • نسيم
  • بارندگي

فصل2:

  • تعادل حرارتي بين انسان و محيط
  • تاثير دما برانسان
  • تاثير رطوبت بر انسان 
  • منطقه اسايش 
  • تاثير عوامل اقليمي بر منطقه اسايش
  • تاثير باد
  • جداول زيست اقليمي

فصل3:

  • موقعيت خورشيد
  • تابش افتاب 
  • پرتوهاي خورشيد
  • انرژي بر روي سطوح مختلف
  • تاثير رنگ
  • روش هاي انتقال حرارت
  • ظرفيت حرارتي
  • مقاومت حرارتي
  • تابش افتاب بر انواع بام 
  • عايق حرارتي
  • انواع بام ها
  • پنجره 
  • سايبانها
  • راه هاي ورود رطوبت در ساختمان 
  • تعريق و جزييات ان
  • انواع ديوارها 
  • تاثير باد بر تهويه ساختمان 
  • تهويه و موارد موثر بر ان 
  • کوران هوا
  • بازشوها
  • باد شکن

فصل4:

  • روش کوپن و تقسيمات جهاني
  • تقسيمات اقليمي ايران 
  • وژگي هاي اقليمي هر اقليم 
  • روش الگي
  • روش گيوني

فصل5:

  • جذب انرژي در اجزاي متلف ساختمان
  • دماي هوا
  • سرعت جريان 
  • فشار بخار 
  • انتخاب مصالح
  • روش الگي 
  • روش گيوني
  • انتخاب مصالح در مناطق مختلف 
  • فرم ساختمان در اقليم هاي مختلف
  • نحوه جهت گيري ساختمانها
  • تهويه در اقليمهاي مختلف  
  • اینرسی حرارتی
  • محل عایق حرارتی در جاهای مختلف
  • عایق حرارتی در اقلیم های متفاوت
  • نقشدیوار هاو اضلاع ساختمان بر عایق بودن آن ها
  • بررسی عایق بودن خاک
  • انواع بادها
  • عوامل اقلیمی
  • سیستمهای موجود در ساختمان
  • سیستم های با مصرف انرژی صفر
  • بررسی نقش عوامل مختلف در عایق بودن ساختمان
  • قایسه مصرف انرژی ایران و اروپا
  • نیروگاه خورشیدی
  • توربین های بادی
  • صفحات خورشیدی
  • ساختمان سازی مدرن
  • آبگرم کن خورشیدی
  • انواع روش های اجرایی بام ساختمان
  • انواع عایق حرارتی
  • اقلیم های 4 گانه ایران
  • خصوصیات معماری سنتی اقلیمی
  • فرم حیاط مرکزی
  • انواع بادگیر
  • معماری پایدار
  • آسایش حرارتی
  • جدول بیو کلیماتیک
  • حرارت پنهان
  • شناسایی موقعیت خورشید در آسمان
  • انرژی زمین گرمایی
  • ضریب هدایت حرارتی
  • مقاومت حرارتی
  • ضریب تبادل حرارت در سطح جدار


تاريخ : شنبه 1393/04/21 | 23:35 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

اقلیم و معماری

Climate.and.architecture

اقلیم و معماری

در این مطلب توضیحات کامل رابطه اقلیم و معماری و همچنین دسته بندی اقلیم ایران به همراه ویژگی های هر اقلیم به صورت کامل و کاربردی  در 33 صفحه در اختیار شما عزیزان قرار داده شده است.

فهرست مطالب:

  • تاثیر اقلیم در معماری
  • حوزه های اقلیمی جهان
  • تقسیمات اقلیمی در جهان
  • تقسیمات اقلیمی ایران
  • تقسیمات اقلیمی و تیپولوژی معماری
  • ویژگی معماری مناطق معتدل و مرطوب
  • تابش آفتاب و تاثیر آن بر ساختمان و محیط اطراف
  • شرایط اقلیمی و خصوصیات آب وهوایی

با کمک به ما در تکمیل مطالب در ارتقا علمی پوپول شریک شوید.

برای بحث و تبادل نظر در این زمینه میتوانید به انجمن معماری مراجعه کنید.

از این به بعد فايل هايي که براي دانلود قرار می گیرند چندين بار قبل و بعد از قرار گرفتن بر روي سرور توسط تیم پوپول تست می گردد در نتيجه فايل ها کاملآ سالم هستند اما در برخي مواقع به دليل هاي مختلف فايل ها دچار مشکل مي شوند بدين صورت که پس از دانلود و استخراج فايل ها از سوي نرم افزار Winrar با اخطار CRC رو به رو ميشوند. اما جاي نگراني نيست چون فايل ها به گونه اي فشرده شده اند که داراي قابليت بازيابي هستند. به همين منظور کافيست که فايل معيوب را با استفاده از نرم افزار Winrar اجرا کنيد و سپس با انتخاب گزينه Repair اقدام به تعمير فايل فشرده نماييد.

تمامی فایل ها قابلیت ریکاوری تا 5% را دارند.

 

www.pupuol.com

 

اقلیم سرد و کوهستانی

اقلیم سرد و کوهستانی

اقلیم سرد و کوهستانی

 فهرست مطالب:

  • شرایط اقلیمی
  • عکس هوایی از شهر همدان
  • بافت شهری و روستایی
  • خصوصیات کلی بافت شهری و روستایی
  • محل قرارگیری روستا با توجه به شرایط اقلیمی
  • تحلیل روستای ماسوله
  • تحلیل روستای ابرو
  • منابع

با کمک به ما در تکمیل مطالب در ارتقا علمی پوپول شریک شوید.

برای بحث و تبادل نظر در این زمینه میتوانید به انجمن معماری مراجعه کنید.

از این به بعد فايل هايي که براي دانلود قرار می گیرند چندين بار قبل و بعد از قرار گرفتن بر روي سرور توسط تیم پوپول تست می گردد در نتيجه فايل ها کاملآ سالم هستند اما در برخي مواقع به دليل هاي مختلف فايل ها دچار مشکل مي شوند بدين صورت که پس از دانلود و استخراج فايل ها از سوي نرم افزار Winrar با اخطار CRC رو به رو ميشوند. اما جاي نگراني نيست چون فايل ها به گونه اي فشرده شده اند که داراي قابليت بازيابي هستند. به همين منظور کافيست که فايل معيوب را با استفاده از نرم افزار Winrar اجرا کنيد و سپس با انتخاب گزينه Repair اقدام به تعمير فايل فشرده نماييد.

تمامی فایل ها قابلیت ریکاوری تا 5% را دارند.

 

www.pupuol.com

 

داده های اقلیمی برخی شهرهای ایران

داده های اقلیمی


 

اقلیم در معماری

تاثير اقليم بر روي طرح و شکل ساختمانهاي موجود در سيستان

مهدي شهرکي
مسعود رسوليان
محمد رضا نظري

فهرست:
چکيده
مقدمه
روش تحقيق
محدوده مورد مطالعه
ويژگي هاي معماري بومي مناطق گرم وخشک
تهويه مورد نياز و اقليم سيستان
تاثير ارتفاع سقف در دماي داخلي ساخمان
بام گنبدي
تاثير جهت ونوع باز شوي پنجره
نتيجه گيري

منابع


 

 

 



تاريخ : شنبه 1393/04/21 | 23:31 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
- تنظيم شرايط محيطي (معماري) ساسان مرادي؛ ويراستار:زهراالسادات هوشمند - شهيدي - 236 صفحه - ربعي (شوميز) - چاپ 4 سال 1387 - 2000 نسخه - 65000 ريال - 0 -5-96838-964-978 ادامه مطلب انتخاب 2- اقليم و معماري ايران رضا شاطريان - سيماي دانش - 522 صفحه - رحلي (گالينگور) - چاپ 1 سال 1387 - 1100 نسخه - 150000 ريال - 9 -55-8972-964-978 ادامه مطلب انتخاب 3- تنظيم شرايط محيطي 1 محمود آلفونه - سيماي دانش،آذر - 388 صفحه - وزيري (شوميز) - چاپ 1 سال 1388 - 1100 نسخه - 90000 ريال - 8 -016-120-600-978 ادامه مطلب انتخاب 4- آسايش در پناه معماري همساز با اقليم محمود رازجويان؛ ويراستار:آذرمه سنجري - دانشگاه شهيد بهشتي - 222 صفحه - رحلي (شوميز) - چاپ 1 سال 1389 - 2000 نسخه - 50000 ريال - 5 -166-457-964 ادامه مطلب انتخاب 5- معماري همساز با اقليم الهه معيني - نوشه - 112 صفحه - رقعي (شوميز) - چاپ 1 سال 1392 - 1000 نسخه - 45000 ريال - 8 -22-8043-964-978 ادامه مطلب انتخاب 6- تنظيم شرايط محيطي (معماري) ساسان مرادي؛ ويراستار:زهراالسادات هوشمند - شهيدي - 192 صفحه - رحلي (شوميز) - چاپ 2 سال 1386 - 1100 نسخه - 42000 ريال - 0 -5-96838-964-978 ادامه مطلب انتخاب 7- بهينه‌سازي مصرف انرژي در ساختمان‌هاي مسكوني اقليم سرد با نگاهي به تجربيات كشورهاي پيشرفته (نمونه موردي اردبيل) فاطمه هاشمي - جامعه و فرهنگ - 268 صفحه - وزيري (شوميز) - چاپ 1 سال 1392 - 1000 نسخه - 80000 ريال - 4 -57-2977-964-978 ادامه مطلب انتخاب 8- تنظيم شرايط محيطي رحيم نورافكن‌طالش‌ميكائيل - دانشگاه تربيت دبير شهيد رجائي - 172 صفحه - وزيري (شوميز) - چاپ 1 سال 1390 - 1000 نسخه - 30000 ريال - 3 -31-2651-964-978 ادامه مطلب انتخاب 9- تنظيم شرايط محيطي 2: تاسيسات الكتريكي، تاسيسات آب و فاضلاب، تاسيسات گاز، سيستم‌هاي تاسيساتي در ساختمان، تاسيسات مكانيكي و حرارتي، تاسيسات مخابرات و تل سيديوسف هاشمي - صانعي شهميرزادي - 196 صفحه - رحلي (شوميز) - چاپ 1 سال 1390 - 1000 نسخه - 59000 ريال - 3 -72-7420-964-978 ادامه مطلب انتخاب 10- انسان، طبيعت، معماري بابك داريوش؛ ويراستار:طاهره خواجه‌گيري - علم و دانش - 424 صفحه - وزيري (شوميز) - چاپ 1 سال 1390 - 3200 نسخه - 90000 ريال - 4 -64-5520-600-978 ادامه مطلب انتخاب



تاريخ : شنبه 1393/04/21 | 23:26 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
زبان (عمومی و تخصصی):

   1ـ کتاب های ( عمومی و تخصصی) 

   2ـ 504 لغت

   فلسفه جغرافيا:

   1ـ انديشه‌هاي نو در فلسفه‌ جغرافيا، حسين شكويي، حسين گيتاشناس

   2ـ قلمرو فلسفه جغرافيا، احمد پوراحمد

   3ـ شناخت و فلسفه جغرافيا، حسين شكويي

   4ـ فلسفه‌هاي محيطي و مكتب‌هاي جغرافياي، حسين شكويي، حسين گيتاشناس

   ژئومورفولوژي:

   1ـ ژئومورفولوژي ساختماني، دكتر فرج‌اله محمودي

   2ـ ژئومورفولوژي ديناميك، دكتر فرج اله محمودي

   3ـ ژئومورفولوژي ايران، دكتر جداري عيوضي

   4ـ‌ ويژگي‌هاي طبيعي ايران

   آب و هوا شناسي:

   1ـ مباني آب و هواشناسي، دكتر كاوياني، دكتر عليجاني

   2ـ آب و هواي ايران، دكتر عليجاني

   منابع آب و خاك:

   1ـ جغرافياي خاك‌ها، پرويز كردواني

   2ـ منابع و مسائل آب در ايران جلد 2و1، پرويز كردواني

   3ـ جغرافياي خاك‌ها، عبدالله سيف

   مباني جغرافياي انساني:

   1ـ زمينه‌هاي غالب در جغرافياي انساني، فاطمه بهفروز

   2ـ مباني جغرافياي انساني، جواد صفي‌نژاد

   3 مباني جغرافياي روستايي، دكتر عباس سعيدي



تاريخ : جمعه 1393/04/13 | 0:28 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |


 

برنامه ریزی ناحیه ای و روستایی:

 1-معصومی اشکوری . سید حسن - اصول و مبانی برنامه ریزی منطقه ای - مولف 76

  • 2-زمردیان محمد جعفر - اصول و مبانی عمران ناحیه ای - طلوع آزادی 64
  • 3-آسایش حسین - اصول و روش های برنامه ریزی ناحیه ای -پیام نور 75
  • 4-آسایش حسین - اصول و روش های برنامه ریزی روستایی -پیام نور 74
  • 5-آسایش حسین - کارگاه برنامه ریزی روستایی - پیام نور 74
  • 6-آسایش حسین - برنامه ریزی روستایی در ایران - پیام نور 75
  • 7-مهندسین مشاور دی- اچ - ویهلند- رهنمود هایی بر برنامه ریزی مراکز روستایی - جهاد سازندگی

 

 

 

جغرافیای روستایی و کوچ:

1-     مشیری . سید رحیم -جغرافیای کوچ نشینی ( مبانی و ایران -سمت 72

2-     امان الهی بهاروند. اسکندر- کوچ نشینی ایران - آگاه 60

3-     مشیری سید رحیم - جغرافیای کوچ نشینی ( مبانی و ایران) - پیام نور 71

4-     فشارکی پریدخت- جغرافیای روستایی ( عمومی)- دالنشگاه آزاد اسلامی 73

5-     مهدوی مسعود - مقدمه ای بر جغرافیای روستایی ایران - سمت 77

6-     مهدوی مسعود - جغرافیای روستایی ایران - پیام نور 74

7-     سعیدی عباس- مبانی جغرافیای روستایی - سمت 77

8-     فرجی عبدالرضا - جغرافیای اقتصادی ایران ج1 کشاورزی پیام نور 74

 

 

جغرافیای شهری ( مبانی و ایران):

  • 1-شکوئی حسین - دیدگاه های نو در جغرافیای شهری ج 1 سمت 73
  • 2-فرید یداله - جغرافیا و شهر نشینی - دانشگاه تبریز- 68
  • 3-نظریان اصغر - جغرافیای شهری ایران - پیام نور 72
  • 4-رضوانیعلی اصغر - روابط متقابل شهر و روستا با تاکید بر ایران - پیام نور 74
  • 5-شکوئی حسین - جغرافیای شهری-پیام نور 75

 

 

برنامه ریزی شهری ( مبانی و ایران

  • 1-زیاریکرامت اله - برنامه ریزی شهر های جدید - سمت 78
  • 2-شیعهاسماعیل - مقدمه ای بر مبانی برنامه ریزی شهری- دانشگاه علم و صنعت - 76
  • 3-مشهدی زادهناصر - تحلیلی از ويژگی های برنامه ریزی شهری در ایران - دانشگاه علم و صنعت 73
  • 4-مجتهد زادهغلامحسینبرنامه ریزی شهری در ایران - پیام نور 77
  • 5-میر اسکار جی کی- در آمدی برمبانی برنامه ریزی شهری - ترجمه سلیمانی محمد و دیگران- جهاد دانشگاهی تربیت معلم - 76
  • 6-رهنمایی محمد تقی - مجموعه مباحث و روشه ای شهر سازی - 2 -جغرافیا- وزارت مسکن و شهرسازی 69

 

 

 

 

منابع آب و خاک :

  • 1-کردوانیپرویز- منابع و مسایل آب در ایران- ج 1 دانشگاه تهران
  • 2-کردوانیپرویز - منابع و مسایل آبدر ایران .ج 2 ( آبهای شور) -قومس 69
  • 3-کردوانیپرویز - مناطق خشک -ج 1دانشگاه تهران 69
  • 4-کردوانیپرویز - جغرافیای خاک ها - دانشگاه تهران 68
  • 5-کردوانیپرویز - جغرافیای خاک ها- پیام نور 72
  • 6-صداقت محمود- منابع و مسایل آب - پیام نور 74
  • 7-علیزادهامین - اصول هیدرولوژی کاربردی - آستان قدس رضوی 68
  • 8-مهدویمسعود - هیدرولوژی آبهای سطحی ایران - سمت 73
  • 9-رامشتمحمد حسن - جغرافیای خاک ها - دانشگاه اصفهان72
  • 10-بای بوردیمحمد - خاک . تشکیل و طبقه بندی - دانشگاه تهران

 

منابع کارشناسی ارشد جغرافیا در گرایش آب و هوا شناسی:

1.      علیجانی ، بهلول . کاویانی ، محمد رضا : مبانی آب و هواشناسی  انتشارات سمت . چاپ 73

2.      علیجانی ، بهلول : آب و هوای ایران  . انتشارات پیام نور چاپ 76

3.      صداقت ، محمود : زمین و منابع آب . پیام نور 72

•4.      جعفر پور ، ابراهیم :آب و هوا شناسی دانشگاه تهران 69

 

 

ضرایب دروس دوره کارشناسی ارشد

رشته

انتخابی

   

دروس

طبیعی

سیاسی

شهری

روستایی

زبان تخصصی و عمومی

جغرافیای شهری( مبانی و ایران)

جغرافیای روستایی و عشایری(مبانی و ایران)

برنامه ریزی شهری ( مبانی و ایران )

مبانی جغرافیای طبیعی

فلسفه جغرافیا

برنامه ریزی روستایی و ناحیه ای

ژئومورفولوژی ( مبانی و ایران)

آب و هوا شناسی ( مبانی و ایران)

منابع آب و خاک  ( مبانی و ایران )

مبانی جغرافیای انسانی ( شهر و روستا)

جغرافیای سیاسی ( مبانی و ایران )

جغرافیای جمعیت ( مبانی و ایران )

 

2

 

0

 

0

 

0

 

0

 

1

0

 

2

 

 

2

 

2

 

1

 

 

0

 

 

0

2

 

0

 

0

 

0

 

1

 

1

0

 

1

 

 

0

 

0

 

2

 

 

2

 

 

1

2

 

2

 

0

 

2

 

1

 

1

2

 

0

 

 

0

 

0

 

0

 

 

0

 

 

0

2

 

2

 

2

 

0

 

1

 

1

2

 

0

 

 

0

 

0

 

0

 

 

0

 

 

0

 

 

فلسفه جغرافیا:

 

  • 1.شکوئی ، حسین .اندیشه های نو در فلسفه جغرافیا ج 1و2 گیتاشناسی 1377
  • 2.شکوئی ، حسین . فلسفه جغرافیا . گیتا شناسی 1364
  • 3.شکوئی ، حسین .کلیات فلسفه جغرافیا . پیام نور .1369
  • 4.شکوئی ، حسین . مکتب های جغرافیایی و جغرافیای کاربردی . آستان قدس رضوی.1368
  • 5.فرید . ید اله . سیر اندیشه در جغرافیای انسانی . دانشگاه تبریز 1372
  • 6.مشیری . سید رحیم . منابع و ماخذ جغرافیایی . پیام نور1376

 

منابع جغرافیای انسانی:

  • 1-ماکس دریو -جغرافیای انسانی- ترجمه سیروس سهامی .رایزن- 74
  • 2-صفی نژادجواد - مبانی جغرافیای انسانی. دانشگاه تهران . 71
  • 3-بدری فر . منصور - جغرافیای انسانی ایران . پیام نور 77

 

 

 

 

جغرافیای سیاسی :

  • 1-میر حیدر ( مهاجرانی ) دره - مبانی جغرافیای سیاسی - سمت 77
  • 2-الاسد بر دراسیدل و جرالداچ بلیک - جغرافیایس سیاسی خاورمیانه و شمال افریقا ترجمه دره میر حیدر - دفتر مطالعات سیاسی و بین الملل 70
  • 3-عزتی . عزت اله - ژئو استراتژی - سمت 73
  • 4-عزتی . عزت اله - ژئو پلتیک - سمت . 71

 

 

 

 

جغرافیای جمعیت :

  • 1-مهدوی مسعود -اصول و مبانی جغرافیای جمعیت - قومس = 77
  • 2-مهدوی . مسعود - جغرافیای جمعیت - پیام نور 72
  • 3-نظریان . اضغر - جغرافیای جمعیت ایران - پیام نور 76
  • 4-فرید . یداله - جغرافیای جمعیت - دانشگاه تبریز .74

 

 

 

اصول و تکنیک های عکس های هوایی و ماهواره ای :

  • 1-زبیری . محمود و دالکی .احمد - اصول تفسیر عکس های هوایی - دانشگاه تهران . 71
  • 2-علیزاده ربیعی .حسن - سنجش از دور ( اصول و کاربرد ) -سمت . 73
  • 3-علیجانی . بهلول -اصول عکس های هوایی ( جغرافیا) -پیام نور 71
  • 4-رضوانی . علی اضغر - کاربرد عکس های هوایی و ماهواره ای در جغرافیا - پیام نور 74
  • 5-چهرازی . علی بابا - فتوژئو لوژی -پیام نور 70

 

 

کارتوگرافی :

  • 1-زاهدی مجید -مقدمه ای بر کارتوگرافی - سمت73
  • 2-جداری عیوضی . جمشید- نقشه و نقشه خوانی در جغرافیا - پیام نور 69
  • 3-کشکولی . قاسمعلی - نقشه برداری نظری - پیام نور 74
  • 4-نوبخت . شمس - نقشه برداری - دانشگاه علم و صنعت 72

 

 

 

 

ژئو مورفولوژی ( مبانی و ایران):

 

  • 1-محمودی فرج اله - ژئومورفولوژی ج 1 (ژئومورفولوژی ساختمانی و دینامیک بیرونی) دانشگاه تهران 75
  • 2-محمودی . فرج اله - ژئومورفولوژیج 2 (ژئومورفولوژیاقلیمی) دانشگاه تهران 70
  • 3-محمودی فرج اله - ژئومورفولوژی دینامیک - پیام نور 74
  • 4-محمودی فرج اله - ژئومورفولوژی ساختمانی - پیام نور76
  • 5-جداری عیوضی . جمشید - ژئومورفولوژی ایران - پیام نور- 76
  • 6-حریریان محمود - کلیات ژئومورفولوژی ایران - دانشگاه آزاد اسلامی 69
  • 7-محمودی فرج اله - ژئومورفولوژی اقلیمی - پیام نور 76
  • 8-خیام . مقصود - ژئومورفولوژی ساختمانی - نیما 66
  • 9-احمدی حسن - ژئومورفولوژی کاربردی - دانشگاه تهران 67


تاريخ : جمعه 1393/04/13 | 0:27 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |



تاريخ : جمعه 1393/04/13 | 0:12 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
 

ویژگی‌های آب و هوایی استان خراسان رضوی

 

استان خراسان رضوي داراي وسعتي بيش از 127 هزار كيلومترمربع مي باشد كه بين مدار جغرافيايي 33 درجه و 52 دقيقه تا 37 درجه و 42 دقيقه عرض شمالي از خط استوا و 56 درجه و 19 دقيقه تا 61 درجه و 16 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ قرارگرفته است.

استان خراسان رضوی از تنوع اقلیمی برخوردار است، اما به طور کلی جزو مناطق نیمه خشک کشور به شمار می‌رود. براساس طبقه بندی اقلیمی دمارتن شهرستانهای درگز، قوچان، نیشابور، جوین، جغتای، تربت جام و تایباد دارای اقلیم خشک و شهرستانهای مشهد، سرخش، فریمان و نواحی جنوبی استان دارای اقلیم نیمه خشک می باشد. لذا اقلیم استان خراسان رضوی بدلیل آنکه مقادیر ضریب خشکی آن در طبقه بندی اقلیمی یک و دو قرار می گیرد دارای اقلیم خشک و نیمه خشک می باشد.

بر اساس طبقه بندی اقلیمی دکتر کریمی که با استفاده از سه شاخص گرما، سرما و رطوبت اقلیم منطقه را معرفی می نماید؛ اکثر نواحی استان به جز قسمتهای محدودی از شهرستان تربت حیدریه ، سایر نواحی استان دارای اقلیم نیمه خشک می باشد.

بر اساس طبقه بندی اقلیمی ایوانف که بر اساس مقایسه بارندگی و تبخیر استوار است، اکثر شهرستانهای شرقی، غربی ، جنوبی ومرکزی استان دارای اقلیم بیابانی می باشد.

بر اساس طبقه بندی اقلیمی آمبرژه که بر اساس تقسیم بارندگی بر دما(حداقل و حداکثر) به جای محاسبه میانگین دمای متوسط سال یا ماه استوار است؛ کل استان دارای اقلیم خشک سرد و فقط شهرستان قوچان دارای اقلیم نیمه خشک سرد می‌باشد.

طبق طبقه بندی کوپن که بر اساس بارش و میانگین دمای ماهانه و سالانه انجام شده است ؛ استان خراسان رضوی دارای اقلیم خشک سرد می باشد. بطور کلی اقلیم استان خراسان رضوی خشک و نیمه خشک سرد می باشد.

از خصوصیات بارندگی در استان خراسان رضوی ، بارش در فصل سرد سال با توزیع غیر نرمال است. بارشهای سیل آسا، کوتاه مدت و رگباری قسمت عمده بارندگیهای سالیانه را تشکیل میدهد. متوسط بارش استان طی دوره آماری(1391-1368) 209.8 میلی‌متر محاسبه شده است . این در حالی است که متوسط بارندگی ایران 243 میلی‌متر و متوسط بارش جهان 780 میلی‌متر برآورد شده است. ملاحظه می‌گردد که بارندگی استان خراسان رضوی، حدود یک چهارم متوسط بارش جهانی بوده و جزء مناطق کم باران جهان محسوب می‌گردد. توزیع بارش استان یکنواخت نبوده و بطور کلی مقدار آن از شمال به جنوب استان کاهش می یابد.

کمترین بارش متوسط سالانه خراسان رضوی در شهرستان خواف به مقدار 116.2 میلی‌متر بوده و بیشترین مقداردر قوچان به مقدار 312.8 میلی‌متر محاسبه گردیده است.  بارش متوسط سالانه دوره آماری در مشهد 254.3 میلی‌متر می باشد. از دیگر خصوصیات بارندگی در خراسان رضوی بارش در فصل سرد با توزیع غیر نرمال است. بارشهای سیل آسا، کوتاه مدت و رگباری قسمت عمده بارندگیهای سالانه را تشکیل میدهد.

از نظر دمایی، استان خراسان رضوی دارای تابستانهای گرم وزمستانهای نسبتا سرد است و میانگین درجه حرارت سالانه از شمال به جنوب افزایش می یابد به گونه ای که میانگین سالانه دمای شهرستان فریمان 12.2درجه سانتی‌گراد بوده و سردترین منطقه خراسان رضوی محسوب می شود. در حالیکه شهرستان سبزوار با دمای میانگین سالانه18.2درجه سانتی‌گراد گرمترین نقطه استان محسوب می شود. میانگین بیشینه دمای استان 22.4 درجه و میانگین کمینه دمای استان طی دوره آماری 8.8 درجه سانتی‌گراد محاسبه شده است.کمینه مطلق استان خراسان رضوی مربوط به شهرستان قوچان با 25.4- درجه سانتی‌گراد و بیشینه مطلق مربوط به سرخس با 47.6 درجه سانتی‌گراد می باشد. میانگین سالانه دمای استان خراسان رضوی 15.6درجه سانتی‌گراد می باشد.

در میان ایستگاههای مورد مطالعه استان خراسان رضوی، شهرستان فریمان و قوچان با میانگین سالانه 8 روز و 7.9 روز طی دوره آماری بیشترین تعداد روزهای یخبندان و سرخس و کاشمر با میانگین سالانه 3.1 روز طی دوره آماری کمترین تعداد روزهای یخبندان استان را دارا ست. بطور کلی میانگین سالانه تعداد روزهای یخبندان استان 5.7 روز می باشد. و بطور کلی مقدار آن از شمال به جنوب استان کاهش می یابد.

در میان ایستگاههای مورد مطالعه استان خراسان رضوی، شهرستان قوچان با میانگین رطوبت نسبی سالانه 55 درصد مرطوبترین شهر و شهرستانهای کاشمر وگناباد با 39 درصد خشک ترین شهر استان می باشد. به طور کلی میانگین سالانه رطوبت نسبی استان 46 درصد محاسبه گردیده است. و بطور کلی مقدار آن از شمال به جنوب استان کاهش می یابد.

میانگین سالانه ساعات آفتابی استان خراسان رضوی در دوره آماری 3038 ساعت محاسبه گردیده است که بیشترین مقدار به میزان 3288.1 ساعت در شهرستان خواف و کمترین مقدار 2793.7 ساعت مربوط به شهرستان درگز است. در ماههای سرد سال که فعالیت سیستم های هواشناسی افزایش می یابد بر مقدار ابرناکی آسمان افزوده شده و ساعات تابش آفتاب کاهش می یابد که کاهش طول روز در فصول سرد را  نیز باید به آن افزود. در ماههای گرم سال ودر فصل تابستان که از مقدار پوشش ابری آسمان کاسته می شود، بر تعداد ساعات آفتابی افزوده می‌گردد که تغییرات طول روز در طول ماههای مختلف سال نیز بر تعدد ساعات آفتابی تاثیر می‌گذارد.

میانگین سالانه تبخیر استان خراسان رضوی در دوره آماری 2225.7 میلی‌متر محاسبه شده است که بیشترین مقدار 3251.5 میلی‌متر در شهرستان خواف و کمترین مقدار 1500.2 میلی‌متر در شهرستان قوچان است.

بیشترین سرعت وزش باد در استان خراسان رضوی طی دوره آماری بلند مدت، 28متر بر ثانیه در شهرستانهای تربت جام و تربت حیدریه و خواف ثبت گردیده است.

توده های هوای موثر بر استان خراسان رضوی طی فصل گرم سال که از اوایل بهار تا اوایل پاییز ادامه دارد عبارتند از: توده هوای مونسون که تاثیراتش بر روی استان به صورت بارشهای رگباری در نوار جنوبی، توده هوای گرم شاخ آفریقا که تاثیراتش به صورت افزایش دما و وزش باد نسبتا شدید در نیمه جنوبی استان، توده هوای سرد شمالی که بصورت بارشهای رگباری بر روی استان تاثیر گذار می باشد.

توده های هوای موثر بر استان خراسان رضوی طی فصل سرد سال که از اوایل پاییز تا اوایل بهار ادامه دارد عبارتند از: توده هوای مدیترانه ای که تاثیراتش بر روی استان بصورت بارشهایی به صورت رگبار، توده هوای دریای سیاه، و توده هوای سرد قطبی که بوسیله بارشهایی بصورت برف بر استان تاثیر می‌کنند. توده هوای گرم و مرطوب جنوبی نیز  نفوذش در اوایل فصل بهار و تاثیراتش بصورت رگبار و رعد و برق می باشد.

باد محلی ديزباد يا تيزباد از جمله بادهای مهم در استان است در قسمت‌هايی از شهرستان‌های نيشابور و مشهد می‌وزد و با توجه به شرايط مناسبی كه دارا می‌باشد، يک باد اقتصادی محسوب می‌گردد. منطقه وزش باد، در جنوب و جنوب شرقی شهرستان نيشابور در جنوب ارتفاعات بينالود واقع شده است. این باد محلی با جهت شرقی– غربی می‌وزد و اثرات فرسايشی آن در جنوب دشت نيشابور و  تمايل درختان كوچک و بزرگ به سمت غرب، نشان از قدمت اين باد دارد. سرعت باد در حوالی نيمه شب كم شده و تا اوايل صبح ادامه دارد و در نيم روز سرعت باد به بيشترين مقدار خود می‌رسد. اين باد در طول سال تغيير جهت ناچيزی دارد.

 

 

 



تاريخ : جمعه 1393/04/13 | 0:5 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
بررسی آسایش دمایی و معماری متاثر ازاقلیم
براساس شاخص ماهانی
(مطالعه موردی کاشان)

    چکیده
عوامل اقلیمی به طورمستقیم برمحیط زیست موجودات زنده بخصوص انسانها تاثیر گذار می باشد وازسوی دیگر فعالیت های انسانی در سطح کره زمین درمقیاس و شرایط متفاوت انجام می گیرد.فعالیت هایی مانند کشاورزی ،صنعت ، برنامه ریزی های منطقه ای و شهری جهت اسکان و ایجاد شهرهای جدید و همچنین برنامه ریزی در جهت جاذبه های توریستی ، ورزشی و غیره که همه وابسته به شرایط اقلیمی مناسب جهت انجام این امور می باشند که بشراز ابتدا در جهت یافتن و ایجاد شرایط مناسب برای آسایش کوشش ها و برنامه ریزی هایی بسیاری نموده است.
هدف اين پژوهش، ارزيابي وضعیت آسایش شهرکاشان با استفاده ازشاخص " ماهانی" می باشد.که برای این امر،آمارماهانه ایستگاه سینوپتیکی کاشان طی دوره 45ساله (1390-1346) مورداستفاده قرار گرفت.و نتایج نشان داد که باتوجه به بیابانی بودن منطقه و قرار گرفتن در محدوده خشک ونیمه خشک فقط تعداد کمی از ماههای سال در وضعیت آسایش قرار گرفته اند که لازم است برای ایجاد وضعیت اسایش درماههای دیگر از وسایل گرمایشی و سرمایشی مناسب و مصالح ساختمانی سازگار با محیط استفاده شود.
واژگان کلیدی: شاخص آسایش،ماهانی، کاشان

مقدمه
مجموعه شرایطی که انسان از نظر حرارتی برای خود مناسب می داند آسایش گفته می شود. که در آن شرایط نه احساس گرما ونه احساس سرما داشته باشد. انسان برای رسیدن به آسایش با توجه به امکانات طبیعی و مصنوعی در دسترس خود، خود را با محیط وفق می دهد. که برای رسیدن به آسایش از زمانهای دور که فاقد امکانات علمی و فناوری های لازم بودند از منابع طبیعی مانند پناه بردن به غارها استفاده می نمودند که در آن زمان بهترین مکان برای تعامل با محیط اطراف خود بوده و امروز با توجه به پیشرفت علم و فناوری باز هم همسان سازی مسکن با محیط اطراف خود لازم می نماید. برای شکل گیری آسایش انسان از دیدگاه اقلیمی 4 عنصر دما ، رطوبت ، باد و تابش نقش اساسی را دارند که در این بین دما و رطوبت تاثیر بیشتری در سلامت و راحتی انسان دارند . به این دلیل بیشتر مدل های سنجش  آسایش انسان بر این 2 عنصر استوار شده است. (علیجانی،1372).
بشر درهر حالت طبیعی، بر آن است تا آسایش خود را بیشتر تامین کند. و یکی از عوامل مهم طبیعی که آسایش انسان را تحت تاثیر قرار می دهد و با تغییر آن شرایط آسایش نیز تغییر خواهد کرد ، تغییر در اقلیم هاست که هم به صورت بزرگ اقلیم و هم به صورت ریز اقلیم این تاثیر را نشان می دهد و بشر در مقابل این تغییر ها واکنش های متفاوتی دارد و نیز با توجه به تاثیرات زیاد اقلیم بر آسایش همواره در جستجوی استفاده بهینه از اقلیم محل خود بوده است. و با توجه به تنوع شرایط آب و هوایی در کشور ایران و وجود اقلیم های متفاوت ، بررسی شرایط آسایش انسان در آب وهواهای مختلف لازم می نماید.
از آنجا که شهرستان کاشان در منطقه بیابانی و نیمه خشک مرکزی ایران قرار دارد و از طرفی و وجود کوههای پراکنده در اطراف این شهرستان شرایط متفاوتی را ایجاد کرده که با بررسی و شناخت شرایط اقلیمی این منطقه می توان شرایط ایجاد آسایش در زمانهای مختلف در نقاط مختلف را بررسی و پیشنهاد نمود.
در پژوهشهای علمی دربارۀ آسایش، پژوهشگران کوشیده اند عوامل موثر در آسایش حرارتی را به تفکیک مشخص و میزان تأثیر هر یک را مشخص نمایند و از آنجا که تعیین محدوده آسایش حرارتی بر محاسبات حرارتی ساختمان، اندازه دستگاههای حرارتی ، برودتی و ضخامت و جنس مصالح و به طور کلی برمیزان مصرف واتلاف انرژی تاثیر مستقیم دارد. وباتوجه به اینکه افراد در شرایط اقلیمی یکسان احساس آسایش دمایی مشابهی دارند.(فیشمان و پیمبرت،1979: 682) لازم است برای هر منطقه اقلیمی ، محدوده اسایش حرارتی به طور دقیق مشخص شود.در این تحقیق سعی شده براساس معیار ماهانی محدوده آسایش اقلیمی شهر کاشان را تعیین نماییم. 

پیشینه تحقیق
شناخت توانایی ها وپتانسیل های محیطی با توجه به محدودیت های موجود و بالقوه ، نقش مهمی در برنامه ریزی محیطی ایفا می کند.
همچنین ازدوره باستان تابه حال تاثیرات آب وهوایی بر پدیده های انسانی همواره مورد توجه و مطالعه فیلسوفان و محققین و حتی عامه مردم بوده است.و در این زمینه حس کنجکاوی علمی بسیاری از آنها را برانگیخته و تحقیقاتی در این زمینه انجام داده اند که به شرح ذیل می باشد:
ارسطو(322-384ق.م)و ابن خلدون(732-808هجری)هردو به تاثیرهای عمیق آب و هوا در همه فعالیت ها و تلاش های انسان اعتقاد داشتند. رکله(1830-1905) جغرافیدان فرانسوی آب و هوا را از عوامل بسیارموثردرهرمحیط جغرافیایی دانست.                                                                                                                  ماهانی (1971)با استفاده از جداول مخصوص معیار آسایش و معماری اقلیمی را مورد توجه قرار داد. 
اولگی
(1973)نموداری پیشنهاد داد که در آن نقش پدیده های جوی در آسایش انسان به تفکیک روشن بود. دما و رطوبت نسبی مهمترین فاکتور هایی بودند که به جهت اثر مستقیم آنها بر روی آسایش انسان ، در جدول بیوکلیماتیک اولگی بر آنها تاکید شده است.(رازجویان ،1387: 45)
گیونی
(1976)منطقه آسایش و شرایط زیست اقلیمی مختلفی را درارتباط با 2 عنصر دما و رطوبت مشخص نمود. وبرای تعیین شرایط زیست اقلیمی و نیازهای ساختمانی ، متوسط بیشینه دما و کمینه رطوبت نسبی مورد استفاده قرار گرفت(کسمایی،1372: 166)                                                              
 اوانز (1980)در کتاب خود به نام خانه سازی اقلیمی و آسایش بر اساس 4 عنصر رطوبت نسبی ، جریان هوا ، فعالیت انسان و پوشاک ، راهکارهایی را برای تعیین آسایش اقلیمی ارائه نمود. چاندلر (1976)فعل و انفعالات و پیچیده بین ساختمانها و محیط خارج پیرامون آن را شناسایی کرده و وابستگی آن را به اوضاع اقلیمی بررسی نموده است. 
بودن و گراب
نیز به بررسی اسایش حرارتی در 5 شهر تونس از 2منطقه اقلیمی پرداختند. آنها در تحقیق خود از 200نفر در خصوص شرایط زندگی طبیعی خود در محل کار و محل زندگی در هرماه از یک سال سوال کرده و نتایج را با شاخصهای حرارتی مقایسه کردند و نتایج بدست آمده نشان دهنده وجود ارتباط معنادار بین شرایط آسایش حرارتی اعلام شده با شاخص های آسایش حرارتی بوده است(اولا و بوگا،2003: 63-83).
مورلون گالوز و همکاران (2004) اطلس زیست اقلیمی مکزیک را براساس تعریف و تعیین منطقه آسایش (معادله پیشنهادی آلسیمز) به همراه چارت زیست اقلیمی اولگی و دیاگرام گیونی برای کنترل زیست اقلیم داخل ساختمان تهیه کردند (طاووسی وهمکاران،1387: 98).
توی و همکاران به مطالعه و تعیین شرایط آسایش بیوکلیماتیک در شهر ارزروم در سه منطقه روستایی ،شهری و منطقه شهری جنگلی ترکیه پرداختند و نتیجه گرفتند که مناطق شهری جنگلی سازگاری بیشتری با شاخص های حرارتی مورد استفاده دارد.(توی و همکاران،2007: 1315-1318).

در ایران محققان نیز در در این زمینه اقدامات قابل توجهی انجام داده اند که می توان آنها را به شرح ذیل بیان نمود.                                                                                                                                      
عساکره وموحدی(1367)کاربرددمای موثررادرطراحی اقلیمی وآسایش موردمطالعه قرارداده اند.                       .
 رازجویان(1367)آسایش و معماری متناسب با اقلیم را در مناطق مختلف ایران بررسی نمود. کاویانی(1372) با استفاده از عناصر اقلیمی همچون دما ،تابش،رطوبت،باد وساعت آفتابی زیست اقلیمی انسانی ایران را بررسی  نموده و نقشه مربوط به آن را مورد برسی قرار داده است و با استفاده از داده های 130 ایستگاه سینوپتیکی به بررسی شاخص های دمای موثر در سطح کشور پرداخته است که نتایج این تحقیق بیانگر این است که دمای موثر در نواحی شمالی ، جنوبی و شرق کشور بیشترین تاثیر را از دمای خشک می پذیرد.(کاویانی،1385: 45-62). علیجانی(1372)نقش اقلیم را در طراحی ساختمان و مدیریت منابع ، مورد بررسی قرارداده است. جهانبخش (1377)با استفاده از دمای موثر زیست اقلیم انسانی تبریز را مورد بررسی قرارداده است.معاونی(1380)آسایش اقلیمی را براساس معیار آسایش "استیدمن-تام"برای تعداد زیستگاههای ایران موردبررسی قرارداده است.
ملک حسینی با استفاده از داده های 40ساله ایستگاه سینوپتیک اراک به بررسی اقلیم معماری منطقه بر اساس شاخص های مختلف پرداخته است . نتایج بدست آمده از این تحقیق بیانگر این است که 40درصد از مواقع سال برای ایجاد آسایش به وسایل گرمایشی و 35درصد از مواقع سال برای ایجاد آسایش به وسایل سرمایشی،و فقط 25درصد از مواقع سال شرایط آسایش طبیعی حاکم است (ملک حسینی،1389: 133-155)       

مواد و روش ها:
موقعیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه
شهرستان کاشان از 4 بخش کاشان، برزک، قمصر و نياسر تشکيل شده و شهر کاشان مرکز آن است مساحت این شهر  8500 هکتار و مختصات آن 51 درجه‌و 27 دقيقه‌ طول جغرافيائي و 34 درجه‌عرض جغرافيایي است (نقشه شماره 1). شهرستان کاشان با شهرستانهاي آران و بيدگل، برخوار و ميمه، قم و نطنز همسايه است. (سازمان امار ایران،1375)
این منطقه از جنوب و غرب در محاصره سلسله کوه های مرکزي ايران قرار گرفته است. شهرها و آباديهاي دامنه اين کوهستان عموماً داراي آب و هوايي لطيف و معتدل مي باشند ولي از جانب شمال و شمال شرق که به زمينهاي شوره زار کوير مرکزي ايران اتصال پيدا مي کند هواي آن بتدريج خشک و سوزان مي شود بطوری که آب و هوا در قسمت جلگه اي کاشان گرم و خشک مي باشد. دليل اصلي خشکي هواي کاشان مجاورت آن با دشت کوير است. در عرصه های بیابانی بارندگی بین 150-50 میلی متر است و حداکثر درجه حرارت مطلق بیش از 40 درجه سانتی گراد می باشد، تبخیر و تعرق سالیانه بیش از 25-20 برابر بارش سالیانه و رطوبت نسبی محیط کمتر از 20 درصد است.گرماي هوا در اين شهر در تابستان از مرز 40 درجه سانتيگراد نيز عبور مي کند.
بادهاي موسوم به باد سرخ، باد شهرياري، باد سام، باد شمال و باد قبله از بادهاي معروف اين منطقه است که اکثراً از کوير به سوي کاشان مي وزد. از نظر پهنه‌بندي اقليمي شهر كاشان در پهنه اقليمي با زمستانهاي نسبتاً سرد و تابستانهاي خيلي گرم و خشك قرار گرفته است.(نیک اندیش،1389)



نقشه شماره1- موقعیت جغرافیایی شهر کاشان

داده ها
به منظور بررسی آسایش در شهرستان کاشان از پارامترهای مورد نیاز در محاسبه شرایط آسایشی که از ایستگاه سینوپتیکی کاشان از طریق سایتهای مربوطه و سالنامه ها و تماس های حضوری به دست آمده اند که طول دورۀ  آماری آن از سال 1346 تا 1390 هجری شمسی در نظر گرفته شده است و آمارها به صورت ماهانه  در قالب نرم افزار اکسل تنظیم و مورد استفاده قرار گرفته اند (جدول شماره1)
جدول شمارۀ 1- مشخصات ایستگاه کاشان

ردیف نام ایستگاه ارتفاع(متر) مشخصات جغرافیایی طول دوره آماری دوره آماری
N  طول E عرض 45ساله 1346 -1390
1 کاشان 955 ̕29  ̊  51 ̕58  ̊   33
 
 
روش ها
امروزه تلاشهای بسیاری برای کشف و بررسی نظام احساس گرمایی انسانها از وضعیت محیط انجام می گیرد. در این زمینه چگونگی تاثیر همزمان عوامل اقلیمی محیط و تاثیر حالت های فیزیکی  بدن انسان در تعیین میزان آسایش بررسی می گردد در این بررسی ها بسیار کوشش  شده تا محدوده آسایش حرارتی منطبق بر احساس انسان مشخص شود.
در فرایند این مطالعه به منظور  دستیابی به روابط همساز میان عوامل آب و هوایی محیط و احساس حرارتی بدن انسان از روش ماهانی استفاده   شده است .این روش بر اساس مطالعه های تجربی بدست آمده که دارای محدودیت و خطا می باشد که نمی توان از آن در همه وضعیت های محیط فیزیکی و انسانی استفاده شود..
تعيين منطقة آسايش با شاخص ماهاني:
یکی از معیارهای آسایش که جهت ارزیابی دامنه گرمایی آسایش برای روز و شب هرماه در یک منطقه استفاده می شود ،روش ماهانی می باشد که نخستین بار در سال 1971توسط کارل ماهانی ارائه گردید در این روش با استفاده از میانگین دمای سالانه و میانگین رطوبت نسبی چهار گروه رطوبتی ارائه نمود(جدول شماره2)
جدول شمارۀ 2-شاخص رطوبتی ماهانی
رطوبت نسبی % گروه رطوبتی
R≥30 1
30 2
50 3
R≥70 4
 
 
ماهانی علاوه بر تعیین گروه رطوبتی ماهانه حدود آسایش شب و روز ماههای سال را نیز مشخص نموده است و آن را در قالب 4 گروه رطوبتی در 3 منطقه دمایی مجزا به صورت روزانه و شبانه تفکیک نموده است (جدول شماره 3).
 
 
 
 
 
جدول شماره 3- شاخص حدود آسایش
    محدودۀ دمایی    
گروه رطوبتی
دما بیش از˚ C   20 دمای ˚ C20 ---15 دمای کمتر از  C 15
روز شب روز شب روز شب
1 34----36 25----17 32----23 23----14 30----21 31----12
2 31----25 24----17 30----22 22----14 27----20 20----12
3 29----23 23----17 28----21 21----14 26----19 19----12
4 27----22 21----17 25----20 20----14 24----18 18----12
 
 
در روش ماهانی علاوه بر تعیین گروه رطوبتی ،شاخصهای ناراحتی اقلیمی را نیز در 6 کروه رطوبتی (H1,H2,H3)و خشکی (A1,A2,A3)ارائه نموده است و راهکارهای رفع این ناراحتی ها را نیز پیشنهاد نموده است.(جدول شماره 4)
جدول شماره 4- شاخصهای ناراحتی ماهانی :
شاخصهای ناراحتی مشخصات اقلیمی شاخص راهکارهای رفع ناراحتی
  رطوبتی H1 وضعیت حرارتی:O- گروه رطوبتی 4 جریان محسوس هوا  
  نوسان دما ˃ 10 - گروه رطوبتی 2 یا3  
  H2 وضعیت حرارتی:O - گروه رطوبتی4 جریان باد  
  H3 بارندگی بیش از 200 میلی متر مکان یابی و ایمن سازی محل  
  خشکی A1 وضعیت حرارتی:H- نوسان دما ˂10 گروه رطوبتی1 یا 2 استفاده از مصالح با ظرفیت گرمایی بالا  
  A2 شب گرم: وضعیت حرارتی:H - گروه رطوبتی1 یا 2 خوابیدن در هوای آزاد  
  شب معتدل: دمای حداقل شبانه روز ˂26.5 - گروه رطوبتی1 یا 2 – نوسان دما˂10  
  A3 وضعیت حرارتی در روز و شب :C سیستم گرمایشی مناسب  
               
 
 
با توجه به اینکه منطقه مورد مطالعه ما شهرستان کاشان  می باشد منطقه آسایش این شهرستان بوسیله شاخص ماهانی به صورت مراحل ذیل تعیین می شود.
در ابتدا ما با توجه به پارامترهای میانگین حداکثر و حداقل دمای ماهانه و متوسط حداکثرو حداقل  رطوبت ،گروه رطوبتی هر یک از ماههای سال شهرستان کاشان طبق جدول  شماره 1 بدست آورده که با توجه به آن در 6 ماه از سال یعنی فروردین، اردیبهشت، خرداد، مهر، آبان و اسفند در گروه رطوبتی 2 و ماههای تیر،مرداد و شهریور در گروه رطوبتی 1 و ماههای آذر، دی، و بهمن  در گروه رطوبتی 3 که رطوبتی بین 50 تا 70 درصد دارند قرار گرفته اند و گروه رطوبتی 4 که نیاز به رطوبت نسبی بیش از 70 درصد دارد در شهرستان کاشان با توجه به نوع اقلیم و دوری از منابع رطوبتی فاقد گروه رطوبتی 4 می باشد.
در مرحله بعدی با استفاده از جدول شماره 3 حدود آسایش شب و روز ماههای منطقه مورد مطالعه مشخص می گردد.جدول شمارۀ5
جدول شمارۀ5- پارامترها و نتایج بدست آمده از مراحل شاخص آسایشی ماهانی
     ماهها
   شاخص ها
فروردین اردیبهشت خرداد تیر مرداد شهریور مهر آبان آذر دی بهمن اسفند
میانگین حداکثر دما ماهانه 23.8 29.9 36.5 40.5 40.3 36.8 29.9 21.3 13.7 10.3 11.7 17.3
میانگین حداقل دما ماهانه 10.1 15.4 20.6 24.6 24.1 20.0 14.2 8.2 2.5 -0.2 0.3 4.7
میانگین دمای ماهانه 16.9 22.6 28.5 32.6 32.2 28.4 22.0 14.7 8.1 5.0 6.0 11.0
نوسان دمای ماهانه 13.7 14.5 15.8 15.9 16.2 16.8 15.6 13.1 11.2 10.5 11.4 12.6
بارش 22.1 16.0 3.1 0.8 0.5 0.3 2.2 10.8 16.9 16.6 23.9 22.3
بادهای غالب

 



تاريخ : چهارشنبه 1393/04/11 | 0:51 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

در آخرین ماه‌های دولت دهم، ورامین یک قدم تا استان شدن فاصله دارد. طرحی که البته وزیر کشور آن را شایعه می‌داند اما نمایندگان مجلس می‌گویند تا اجرایی شدن فاصله زیادی ندارد.

به گزارش مجله مهر ورامین مدت‌هاست انتظار استان شدن را می‌کشد؛ انتظاری که اگر تا خردادماه آینده به پایان برسد ورامین را دومین استان جدید در کارنامه دولت دهم و سی و دومین استان کشور لقب خواهد داد.

سیدحسین نقوی سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس می‌گوید که منطقه دشت ورامین در حال حاضر ظرفیت و استعداد استان به مرکزیت ورامین را دارد. این ظرفیت هم به لحاظ جغرافیایی فراهم است و هم به لحاظ جمعیتی و نیز ملاحظات سیاسی و امنیتی، چرا که این منطقه به کویر متصل است و آزادراه‌های بزرگی مثل آزادراه امام رضا (ع) و آزادراه قم- گرمسار از این خطه عبور می‌کند که متصل کننده شمال و جنوب کشور است.

استانی که نقوی از آن صحبت می‌کند، شامل شهرستان‌های ورامین، پاکدشت، قرچک و پیشوا می‌شود، اما هفته گذشته، مصطفی محمد نجار، وزیر کشور در حاشیه جلسه هیات‌دولت گفته بود جدا شدن ورامین از تهران و ایجاد استان خرداد شایعه است. جمله‌ای که نقوی دیروز در خبرنگاران آن را رد کرد و گفت: «مجلس به دولت پیشنهاد داده و ظرفیت‌های تشکیل استان در منطقه را هم به آنها ارائه کرده است. البته این ظرفیت‌ها به استانداری هم ارائه شده. از برخی منابع هم در استانداری و هم در دولت پاسخ‌های مثبتی برای استان دریافت کرده‌ایم. به ما اعلام کرده‌اند که کار مطالعاتی در این زمینه انجام می‌شود، این حد نهایی کار است که تاکنون انجام شده

چه زمانی یک استان تشکیل می‌شود؟

بر اساس قوانین تقسیمات کشوری، «وزارت کشور بنا به ضرورت می‌تواند با تصویب هیات وزیران با انتزاع و الحاق روستاها، بخش‌ها یا شهرستان‌های مجاور، استان‌ها را تعدیل نماید مگر آنکه به تصویب مجلس شورای اسلامی، ایجاد استان جدید ضروری شناخته نشود

ماده 9قانون تقسیمات کشوری می‌گوید که استان جدید باید حداقل یک میلیون نفر جمعیت داشته باشد و مرکز استان یکی از شهرهای همان استان باشد که مناسب ترین کانون سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، طبیعی و اجتماعی آن استان شناخته می‌شود.

ورامین و شهرهای اطرافش یعنی پاکدشت، قرچک و پیشوا این ویژگی را دارند و از سال‌ها قبل درخواست استان شدن این منطقه به دولت ارائه شده بود. اما از زمانی که کرج و شهرهای اطراف آن به عنوان استان معرفی شد، این بحث خیلی جدی‌تر از گذشته سر زبان‌ها افتاد تا نهایتا، در آخرین ماه‌های دولت دهم پیشنهاد استان شدن ورامین مورد مطالعه قرار گیرد.

حجت الاسلام سید محسن محمودی، امام جمعه موقت ورامین فشارهای سیاسی و اقتصادی مردم ورامین در تاریخ را دلیل این درخواست می‌داند و می‌گوید: ورامين به خاطر قيام خونين 15خرداد و دفاع از مرجعيت و ولايت بيش از 15 سال غضب و خشم رژيم طاغوت را به جان خريد و محروميتی وصف ناشدني داشت. آيا وقت آن نرسيده آن جفاها و ظلم‌هاي رژيم پهلوي را نظام اسلامي جبران كند و تا زماني كه اين منطقه تبديل به استان نشود اين ظلم جبران نمي‌شود، به همان دليلي كه قم استان شد و به اين وسيله ظلم طاغوت به اين ديار تا حدودي جبران شد، ورامين هم بايد به استان تبديل شود

چرا «خرداد»؟

تقریبا از دو دهه قبل استان‌های جدیدی که روی نقشه مشخص می‌شوند با بهانه‌های جغرافیایی و تاریخی شان در دوره معاصر نام می‌گیرند. خراسان وقتی به سه بخش تقسیم شد، بر اساس موقعیت جغرافیایی استان هایش «خراسان شمالی» و «خراسان جنوبی» نام گرفت و بخش سوم این منطقه به دلیل وجود حرم امام رضا (ع) خراسان رضوی نامیده شد. استان البرز هم به دلیل قرار گیری در دامنه بلندترین قله ایران این نام را گرفت و حالا استان خرداد قرار است به خاطر وقایعی که در خردادماه سال 1342 در ورامین اتفاق افتاد، «خرداد» نام بگیرد. در 15خرداد آن سال مردم ورامین در واکنش به دستگیری امام خمینی(ره) کفن پوش به سمت تهران حرکت کرده بودند که نیروهای نظامی آن‌ها را به گلوله بستند.

نقوی می‌گوید: «تعیین نام دست ما نیست، یک کمیته‌ای در وزارت کشور وجود دارد که نام را تعیین می‌کند اما ما نام خرداد را برای استان پیشنهاد داده‌ایم، چون معتقدیم عامل وحدت این منطقه قیام 15 خرداد سال 1342 است که از بخش جوادآباد، پیشوا و ورامین آغاز شده و در قرچک رخ داده است

نقوی معتقد است «مردمی که به واسطه حرکت شجاعانه 15 خرداد 42 مورد بغض و خشم رژیم طاغوت واقع بودند امروز هم در محرومیت به سر می‌برند» و استان شدن دشت ورامین می‌تواند نقطه شروعی بر محرومیت زدایی در این منطقه باشد.

استان‌هایی که شاید بعدها نامشان را بشنوید

به جز ورامین که در یک قدمی استان شدن قرار گرفته، چند شهر دیگر هم هستند که واجد شرایط استان شدن هستند و مردم شان این درخواست را به وزارت کشور ارائه کرده اند. این‌ها شاید استان‌هایی باشند که در دولت‌های بعدی به رسمیت شناخته شوند:

استان کاشان

کاشان هم به دلیل جاذبه‌های گردشگری و زمینه‌های تاریخی، راهبردی، صنعتی، علمی و فرهنگی ای که دارد، درخواست جدایی از اصفهان و مستقل شدن را مطرح کرده است.

زمانی که قرار بود قم استان شود  ، طرحی با نام استان قائمیه  ارئه شد که در آن  شهرستان های قم ، کاشان و ساوه تشکیل این استان را می دادند ، اما با مخالفت کاشی ها و ساوجی ها ، قم به تنهایی به استان ارتقاء  یافت .

طرح استان شدن کاشان ، در دولت نهم کمی جدی‌تر از بقیه طرح‌ها مطرح شده بود و احمدی‌نژاد در سفری که دو سال قبل به این شهر داشت، از مردم خواست جمعیت‌شان را بیشتر کنند تا استان شوند. او گفته بود: «يک ايراد قانوني وجود دارد و آن بحث جمعيت است که البته سه راه وجود دارد. يک راه آن فقط دست شماست و راه ديگر آن دست مجلس است و راه ديگر آن نيز تلفيقي است. همفکري کنيد و يک راه پيدا کنيد... چه چيزي بهتر از اين که به جاي 300 هزار کاشاني انقلابي و مومن، يک ميليون کاشاني نجيب داشته باشيم؟» کاشان در حال حاضر فرمانداری ویژه دارد.

البته این استان می تواند با شهرستان های کاشان ، آران و بیدگل ، خور و بیابانک ، اردستان ، نطنز  و نائین شکل بگیرد و استانی شود مناسب که بار سنگینی از اصفهان بکاهد.

استان خلیج فارس

پیشنهاد تشکیل استان خلیج فارس اما در اردیبهشت ماه 91 در مجلس مطرح شد. ولی اسماعیلی، عضو کمیسیون شوراها و سیاست داخلی مجلس خواسته بود در آﺳﺘﺎﻧﻪ روز ملی خلیج فارس اﺳﺘﺎن ﺗﻮرﯾﺴﺘﯽ ﻓﺮھﻨﮕﯽ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس که در بر گیرنده جزایر استان هرمزگان است تشکیل شود و مرکز آن ابوموسی باشد. اگر چنین اتفاقی بیفتد، جزایر قشم و کیش و بنادر لاوان، لنگه، سیری، جزایر تنب بزرگ و تنب کوچک از شهرهای این استان خواهند بود.

استان زاگرس

استان زاگرس هم ایده دیگری است که اهالی لرستان آن را مطرح کرده‌اند تا با مرکزیت بروجرد در شرق لرستان فعلی تشکیل شود. استانی که البته درباره نام آن اتفاق نظر زیادی وجود ندارد و به نام‌های بوستان، بروجرد و لرستان شرقی هم از آن نام برده شده‌است.

طرح اولیه تشکیل این استان در سال ۱۳۷۵ و هنگام سفر رئیس جمهور وقت، آیت الله هاشمی رفسنجانی به بروجرد ارائه شد. 4سال بعدنمایندگان بروجرد، ملایر و نهاوند به وزارت کشور نامه ای رسمی نوشتند و خواستار تشکیل استانی جدید با مشارکت این سه شهرستان شدند.

در دومین دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی باز هم زمزمه‌های استقلال اداری بروجرد و تشکیل استان زاگرس مطرح شد و در نهایت در سال ۱۳۸۹، بعد از تشکیل استان البرز باز هم این بحث به مجلس آمد و این بار علاءالدین بروجردی و هادی مقدسی نمایندگان بروجرد در مجلس از رئیس جمهور تقاضای تاسیس استان زاگرس را مطرح کردند. درخواستی که البته تا الان مورد بررسی جدی قرار نگرفته است.

استان زاگرس اگر تشکیل شود به احتمال زیاد شامل شهرهای نهاوند، بروجرد، ملایر، دورود، ازنا و الیگودرز خواهد بود. یعنی قسمت هایی از استان لرستان و همدان.

استان بم

طرح این استان به وزارت کشور داده شده و در صورتی که بم استان شود، نواحی جنوبی و شرقی استان کرمان از آن جدا خواهد شد و استان بم را به مرکزیت شهر بم تشکیل خواهند داد. طرح تبدیل بم به استان را سال گذشته موسی غضنفرابادی، نماینده مردم بم در مجلس شورای اسلامی مطرح کرده و گفته بود: «چنانکه قصدی بر تقسیم استان کرمان وجود داشته باشد شرق استان کرمان با چهار شهرستان بم، ریگان، فهرج، و نرماشیر با توجه به زیر ساخت‌های موجود و جمعیت زیاد منطقه لازم به عنوان استان مستقل تحت استان بم لحاظ شود در غیر این صورت شاهد تنش‌های شدیدی در منطقه خواهیم بود

البته به جز این، جنوب نشینان کرمان هم به مستقل شدن چشم دارند و در طرحی که به نام استان کرمان جنوبی ارائه کرده اند، خواستار تشکیل استانی شده‌اند که مرکز آن جیرفت است.

 استان جیرفت

طرح این استان سال های سال است که دنبال می شود. بسیاری از وزارت خانه ها در جنوب کرمان و در شهر جیرفت اداره کل ایجاد کرده اند تا خدمات رسانی به مردم جنوب کرمان بهتر شود و از نظر این وزارت خانه ها استان کرمان به دوقسمت شمالی و جنوبی تقسیم می شود. سازمان کشاورزی ، فرهنگ و ارشاد اسلامی ، راه و شهر سازی و ... نمونه هایی از این ادارات کل و وزارتخانه هاست.

 در صورت شکل گیری این استان شهرستان های جیرفت ، روبار جنوب ، کهنوج ، قلعه گنج ، فاریاب ، منوجان ، عنبر آباد ، بافت و ارزوئیه  در آن قرار می گیرند.

استان خوزستان شمالی

ایده این استان را اولین بار نماینده مردم دزفول در مجلس مطرح کرد. سید احمد آوایی گفته بود با توجه به این که دزفول دومین شهر پرجمعیت استان خوزستان است و جمعیت این شهر در کنار ایذه، شوش، شوشتر، مسجد سلیمان، اندیمشک، گتوند و لالی بیش از یک میلیون نفر می‌شود، می‌تواند مرکز استان خوزستان شمالی قرار گیرد.

استان سربداران

این نام استانی است که مدت‌هاست مردم سبزوار درخواست تشکیل آن را دارند. تقریبا از همان زمانی که استان خراسان به سه بخش شمالی، رضوی و جنوبی تقسیم شد و بازاریان سبزوار در اعتراض به طرح تقسیم خراسان مغازه هایشان را تعطیل کردند و به این اتفاق واکنش نشان دادند. با این حال جمعیت کم سبزوار و شهرستان‌های اطرافش یکی از بزرگترین دلایل استان نشدن این منطقه بوده است.

سبزوار و بخش های تابعه آن که تازه به شهرستان ارتقا یافته اند مانند جوین ، داورزن ، جغتای  و خوشاب و در آینده نزدیک ششتمد در این استان قرار می گیرند. جمعیت مجموعه سبزوار و شهرستان های اطرافش به حدود 450 هزار نفر می رسد.

 البته سبزواری ها بسیار مایلند که نیشابور و فیروزه هم به این استان بپیوندند تا جمعیت شان به بالای یک میلیون برسد ، اما تلاش نیشابور ها برای ایجاد استان بینالود طرح سبزواری های را ناکام گذاشته است. سبزواری های گوشه چشمی یه شهرستان بردسکن هم دارند که به استان آنها ملحق شود.

سبزوار اولین شهرستان خراسان رضوی بود که به فرمانداری ویژه ارتقا یافت.

استان بینالود

نیشابور با تاریخ درخشان و عظیم خود ، در تقسیمات کشوری به جایگاهی بهتر از  شهرستان با فرمانداری ویژه دست نیافته و حق خود می داند که  به استان ارتقاء یابد.

اگرچه  در میان شهرهای سه استان خراسان با 240 هزار نفر جمعیت دومین شهر بعد از مشهد است ، اما نتوانسته به استان ارتقاء یابد. در حوزه خود فقط شهرستان فیروزه را داراست اما چنانچه کاشمر و خلیل آباد هم  به این استان پیشنهادی بپیوندند استانی با یک میلیون جمعیت شکل می گیرد. بخش های میان جلگه و زبرخان نیشابور نیز آماده ارتقاء به شهرستان هستند.

 استان خراسان مرکزی

 تربت حیدریه که سومین فرمانداری ویژه خراسان رضوی را بعد از سبزوار و نیشابور دریافت کرد ، اکنون با شهرستان های خواف ، رشتخوار ، مه ولات ، زاوه ، گناباد ، بجستان ، کاشمر ، خلیل آباد  و بردسکن آماده ارتقاء به استانی جدید در جنوب خراسان رضوی است.

تربتی ها برخلاف نیشابوری ها و سبزواری ها  ، چراغ خاموش در حال پیگیری ارتقاء خود هستند و از آنجا که د رحوزه خود رقیبی ندارند راحت ترند.

 استان شاهرود

شاهرودی‌ها هم مدتی است درخواست استان شدن دارند. کاظم جلالی نماینده دوره هشتم و نهم مجلس که طرح این استان را در مجلس هم پیشنهاد داد، معتقد است وسعت زیاد شهرستان شاهرود در مقایسه با استان‌هایی مثل گیلان، مازندران، تهران، قم و قزوین و همچنین موقعیت آن در اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب کشور دلایل خوبی برای شکل گیری استان شاهرود هستند. ضمن این که جمعیت شاهرود از جمعیت شهر سمنان هم بیشتر است. اما جمعیت شهرستان شاهرود و شهرستان میامی  و در صورت الحاق شهرستان دامغان به آن جمعیت شان بیشتر از 300 هزار نفر نمی شود. بر اساس سرشماری سال 1390 جمعیت استان سمنان حدود 550 هزار نفر است.

استان گلشن

اگر طرح شکل گیر استان گلشن مورد تایید قرار گیرد، شهرستان‌های طبس از استان یزد، خور و بیابانک از استان اصفهان و بشرویه از استان خراسان جنوبی با یکدیگر یک استان جدید را تشکیل خواهند داد که مرکز آن شهر طبس خواهد بود. این طرح را اولین بار محمد کریم عابدی نماینده مردم طبس، فردوس، سرایان و بشرویه در مجلس مطرح کرد ولی هنوز به طور جدی به آن پرداخته نشده است.

البته جدایی طبس از استان یزد و پیوستن آن به خراسان جنوبی و تبدیل آن به فرمانداری ویژه د راسفند 91 قطعا طرح استان گلشن را مسکوت می کند. ضمن اینکه استان پیشنهادی 200 هزار نفر جمعیت خواهد داشت.

استان مازندران غربی

اگر قرار باشد استان مازندران غربی شکل بگیرد، باید شهرستان رودسر از استان گیلان به همراه شهرستان‌های رامسر، تنکابن، عباس آباد، چالوس، نوشهر و نور و رویان از استان مازندران جدا شوند و با مرکزیت تنکابن این استان را تشکیل دهند. زمزمه‌های شکل گیری استان مازندران غربی اولین بار در همایش توسعه علمی غرب مازندران مطرح شد. دلیل ایجاد چنین استانی هم فاصله زیاد غرب مازندران تا مرکز استان و عدم رسیدگی مشکلات مردم منطقه در مرکز استان اعلام شده بود. با این حال، مخالفت‌های معاونت سیاسی امنیتی استانداری مازندران مانع از به کرسی نشستن حرف نمایندگان این استان در مجلس شده است. تنکابن دارای فرمانداری ویژه است.

به جز این استان ها، طرح تشکیل استان کردستان شمالی به مرکزیت بوکان، استان لارستان به مرکزیت لار و استان تالش به مرکزیت آستارا هم تا به حال در مجلس مطرح شده که هنوز بررسی جدی روی آنها صورت نگرفته است.

  همچنین شهرستان های مثل مراغه در استان آذربایجان شرقی ، مهاباد در آذربایجان غربی ، آبادان  در خوزستان ، جهرم در استان فارس ، ایرانشهر در سیستان و بلوچستان و ساوه دراستان  مرکزی هم خواهان ارتقاء به استان هستند.

 البته  می توان با تغییر رویه توزیع اعتبارات و بودجه و توسعه متوازن در سطح کشور عطش ارتقاء در تقسیمات کشوری را فرو نشاند. در آن صورت دهستان های خواهان ارتقا به بخش ، بخش ها خواهان ارتقاء به شهرستان و شهرستان ها به استان نخواهند بود و هزینه های گزاف ارتقاء در تقسیمات کشوری به دولت تحمیل نمیشود



تاريخ : چهارشنبه 1393/04/11 | 0:42 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
تاريخ : چهارشنبه 1393/04/11 | 0:30 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
عناصر اقليمي استان
 
 
در بررسي و مطالعه دانسيته‌هاي اقليم بايد بين عناصر و عوامل اقليمي تفاوت قائل شد. دما، فشار و تابش هر كدام يك عنصر اقليمي تلقي مي شود. تلفيق و آميزه‌اي از اين عناصر را نيز كه معرف يك حالت فيزيكي معين جو است مانند گرما، بارش يا ابرناكي آسمان بعنوان عناصر اقليمي درنظر مي‌گيرند. اما ارتفاع، طول، عرض جغرافيايي، جهت كوهستان و پوشش گياهي كه به نحوي در فضاي مورد مطالعه تأثير دارد عامل اقليمي مي‌نامند. در اينجا ما به بررسي نرمالهاي اقليمي استان كه حاوي يك نتيجه گيري كلي از آمار در دسترس از عناصر جوي مي‌باشد مي‌پردازيم:
 
دماي هوا:
بررسي پارامترهاي مختلف دما در امر توسعه فعاليتهاي كشاورزي و تنظيم برنامه‌هاي كشت محصولات و نيز پروژه‌هاي صنعتي و شهرسازي و مسكن از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. استان چهارمحال و بختياري از استانهاي سردسير كشور است و ميانگين سالانه دماي هوا در بخشهاي مختلف آن تحت تأثير فاكتورهاي مختلف اقليمي داراي تفاوت است و مقدار آن در مركز استان، در شهركرد ۵/۱۱ درجه سانتيگراد و در بروجن ۵/۱۰ درجه سانتيگراد مي باشد، و حال آنكه در نقاط سردتر استان نظير كوهرنگ به ۲/۹ درجه سانتيگراد و در نقاط گرمسير استان نظير لردگان به ۲/۱۵ درجه سانتيگراد نيز بالغ مي گردد. در استان چهارمحال و بختياري عموماً تيرماه گرمترين و دي ماه سرد ترين ماه سال است. حداقل مطلق دما در بعضي از سالها در برخي از نقاط استان نظير دزك به ۵/۳۴ درجه سانتيگراد زير صفر هم رسيده است. در مركز استان حداقل مطلق دماي ثبت شده در طول ۳۰ سال گذشته در شهركرد به ۳۲ درجه سانتيگراد زير صفر و حداكثر مطلق دماي آن نيز برابر با ۴۲ درجه سانتيگراد بوده است. حداكثر دماي مطلق دماي لردگان كه تاكنون مشاهده شده به ۵/۴۷ درجه سانتيگراد نيز ملاحظه مي‌گردد كه مبين شرايط گرمسيري اين نقطه از استان است.
خطوط همدماي استان چهارمحال و بختياري
تعداد روزهاي يخبندان:
برحسب تعريف روز يخبندان به روزي اطلاق مي‌شود (۲۴ ساعت) كه طي اين فاصله حداقل دماي هوا به صفر و يا به كمتر از آن رسيده باشد. تعداد روزهاي يخبندان در سال در نواحي مختلف استان متفاوت است و كمترين آن به مدت ۸۳ روز (دوره ۱۹۵۸ - ۲۰۰۰) بطور متوسط ساليانه در لردگان و بيشترين آن در دزك با ۱۴۰ روز ( دوره ۲۰۰۰ - ۱۹۷۲) مورد محاسبه قرار گرفته است و طبعاً در نقاط كوهستاني كه فاقد ديده باني و ايستگاه هواشناسي است اين پارامتر ممكن است رقم بالاتري را نشان دهد. تعداد روزهاي يخبندان در شهركرد مركز استان چهارمحال و بختياري برابر با ۱۲۴ روز، كوهرنگ ۱۳۲ روز، بروجن ۱۳۲ روز و لردگان ۱۱۳ روز (۱۹۵۸ - ۲۰۰۰) ملاحظه شده است.
در ماههاي خرداد، تير، مرداد شهرهاي استان چهارمحال و بختياري بدون يخبندان است و بيشترين تعداد روزهاي همراه با يخبندان به دي ماه اختصاص مي‌يابد. وقوع سرمازدگي و يخبندان بخصوص در فصل بهار كه شكوفه‌هاي درختان باز شده است هرساله در سطح استان خساراتي را به باغات و مزارع وارد مي‌آورد كه ازاين نظر بررسي اين پارامتر از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.
 
رطوبت هوا:
در استان چهارمحال و بختياري به سبب وجود ارتفاعات قابل توجه و استقرار ذخاير عظيم آبي و نيز وجود رودخانه ها و منابع آبي متعدد و نيز ورود جريانهاي مرطوب و تخليه بصورت برف و باران رطوبت هوا در فصول پر بارش در شرايط نسبتا مناسبي قراردارد. متوسط رطوبت هوا به درصد بيان مي گردد و براي شهرهاي استان بترتيب شهركرد ۴۶ درصد، بروجن ۳۸ درصد، لردگان ۷/۴۵ درصد و كوهرنگ ۴۶ درصد است. اين ميزان براي آورگان ۵۰ درصد، دزك ۴۷ درصد و امام قيس ۴۸ درصد و پل زمانخان ۵۰ درصد مي‌باشد كه با توجه به نزديكي و يا دوري ايستگاه به منابع رطوبتي همچون رودخانه‌ها اين ميزان مبين شرايط حاكم به اطراف ايستگاه ديده باني نيز مي‌باشد.
 
بارش:
استان چهارمحال و بختياري در دامنه زاگرس مياني واقع است و بعنوان يكي از كانونهاي آبگير كشور محسوب مي گردد. نوع ريزشهاي استان برحسب موقعيت جغرافيايي و ارتفاع متغير است و در نواحي مرتفع در حدود نيمي از بارش ساليانه بصورت ريزشهاي منجمد مي‌باشد. بعنوان نمونه ضريب برف گيري ارتفاعات كوهرنگ در سالهاي مختلف بين ۳۴ تا ۵۹ درصد متفاوت بوده است و به اين دليل درهيدروكليماي منطقه اثرات تلفيقي برف و باران شايان توجه ويژه است. رژيم بارندگي در چهارمحال و بختياري همانند ساير مناطق غربي ايران مديترانه است و بخش اعظم بارندگي‌ها در فاصله ماههاي آذر تا آخر فروردين نازل مي‌شود و فصل خشك استان بر فصل تابستان منطبق است.
حداكثر بارندگي ماهانه در شهرها و نقاط مختلف استان عمدتاً در دي و بهمن و گاهي در اسفند يا آذر ماه و بندرت در فروردين ريزش مي نمايد و حالات اخير عموماً در مناطق مرتفع تر استان رخ مي‌دهد. زمستان پر بارش ترين فصل سال است و پس از آن فصلهاي پاييز و بهار پرباران ترين فصول سال شناخته مي‌شوند و تابستان كم بارش ترين فصل سال است كه اغلب فصل كاملا خشك اين منطقه مي‌باشد. حداكثر بارندگي روزانه رخ داده، در ايستگاه كوهرنگ با ۱۴۵ ميليمتر بارش مشاهده شده است. متوسط مجموع بارش ساليانه ايستگاههاي استان مبين اين مطلب است كه ايستگاه كوهرنگ با ۱۴۱۴ ميليمتر بارش ساليانه بيشترين درصد دريافت بارش را بخود اختصاص مي دهد. اين ميزان در ديگر ايستگاههاي استان به ترتيب در شهركرد به ۳۱۹، در بروجن به ۲/۲۴۵، در لردگان ۶/۵۰۹ ،در دزك ۴۲۴، در آورگان ۵/۵۴۵، در امام قيس ۲/۵۷۰ و در پل زمانخان به ۹/۳۳۶ ميلي متر بالغ مي‌گردد.
نقشه همباران استان چهارمحال و بختياري
جريان وزش بادها:
جهت وزش بادهاي غالب در استان چهارمحال و بختياري عموماً غربي و جنوب غربي است و در مركز استان در شهركرد در فصل زمستان و بهار سمت وزش بادهاي غالب جنوب غربي و در ماههاي تيرو مرداد شرقي و در شهريور و تمام ماههاي پاييز جنوب غربي است. ميانگين سالانه سرعت بادهاي غالب در شهركرد ۱/۴ متر بر ثانيه است. دشتها و بخشهاي تقريباً مسطح استان نظير شهركرد، لردگان، كيار و گندمان و معمولاً در طول سال در معرض وزش بادهاي جنوب غربي و غربي قرارداشته و در فصل زمستان همراه با وزش بادها و سوز و سرماست اما در دامنه‌هاي غربي دوپلان، آب سبز و دره دوپلان، ديوارهاي مرتفع كوهستانها مانع وزش بادهاي شديد مي‌شوند. شديدترين باد وزيده شده در ايستگاههاي استان به ترتيب در شهركرد ۲۰ متر بر ثانيه، در كوهرنگ ۲۸ متر بر ثانيه، لردگان ۱۵ متر بر ثانيه و بروجن ۲۰ متر بر ثانيه ملاحظه گرديده است.
گلباد سالانه ايستگاه سينوپتيک شهرکرد
گلباد ايستگاه سينوپتيک شهرکرد در فصل بهار
گلباد ايستگاه سينوپتيک شهرکرد در فصل تابستان
گلباد ايستگاه سينوپتيک شهرکرد در فصل پاييز
گلباد ايستگاه سينوپتيک شهرکرد در فصل زمستان
 
پوشش ابري و ابرناكي:
در استان چهارمحال و بختياري همانند اكثر نقاط كشور ابرناكي آسمان در فصل زمستان بيش از ساير فصلهاست. پوشش آسمان از ابر درفصل بهار رو به كاهش نهاده و در تابستان به حداقل خود مي‌رسد و با شروع فصل پاييز مجدداً بر پوشش ابري افزوده مي‌شود. ابرناكي بستگي به اينكه ابر به ميزان آسمان را پوشش دهد بر حسب درصد به مقاديري بيان مي گردد كه مبين درصد پوشش ابر بطور چشمي در آسمان است بطور مثال عدد ۸/۸ يا هشت هشتم مبين پوشش تمام ابري و ۸/۶ يا شش هشتم مبين ۶ قسمت ابرناكي در صورت تقسيم آسمان به هشت قسمت مي‌باشد با اين توصيف ميزان ابرناكي كامل (۷ الي ۸ هشتم) در شهركرد ۳۷ روز، در بروجن ۲۱ روز در لردگان ۳۳ روز و در كوهرنگ ۴۸ روز ملاحظه گرديده است.
 
ساعات آفتابي:
ساعت آفتابي يا مدت تابش آفتاب بوسيله دستگاه آفتابنگار مورد اندازه گيري قرار مي گيرد معمولاً ساعات آفتابي تابعي از عرض جغرافيايي فصل و ميزان ابرناكي آسمان مي‌باشد. در استان چهارمحال و بختياري ميانگين ساليانه ساعات آفتابي كه مبين جمع تعداد ساعات آفتابي در طول سال است بطور متوسط در شهركرد ۳۱۴۴ در بروجن ۲/۳۳۷۷ در لردگان ۳۱۷۱ در كوهرنگ ۳/۲۸۷۹ ديده باني شده است.
 
توفان، رعد و برق:
در شهركرد مركز استان چهارمحال و بختياري در هر سال تقريباً ۶ تا ۷ روز توأم با توفان رعد و برق است كه فراواني آن در ماههاي فروردين و ارديبهشت بيش از ساير ماههاي سال است. كوهرنگ با ۲۶ روز از سال بيشترين فراواني اين پديده را بخود اختصاص داده و از ساير مناطق بيشتر در معرض اين پديده قرار مي‌گيرد.
 
روزهاي همراه با برف و يا مخلوط برف و باران:
در مركز استان چهارمحال و بختياري در شهرستان شهركرد ۱۷ روز از سال توأم با برف يا مخلوط برف و باران است. كوهرنگ با ۵۳ روز از سال بيشترين فراواني اين پديده را بخود اختصاص مي‌دهد كه طبعاً تعداد روزهاي برفي در نقاط سردسير و مرتفع ممكن است كه بالغ براين ميزان باشد اما بعلت عدم ديده باني و وجود ايستگاه اندازه گيري نشده باشد. باتوجه به شرايط توپوگرافي استان كه جزء كوه زايي آلپي است وجود ارتفاعات پرشيب و برف فراوان در ارتفاعات موجب كولاك و سيلاب در اثر ذوب برف و نيز سقوط بهمن مي‌گردد كه اين مسئله بايد در پروژه‌ها و طرحهاي منطقه‌اي مدنظرقرار گيرد.
 
روزهاي همراه با گرد و خاك:
در استان چهارمحال و بختياري روزهاي كمي از سال توأم با گرد و خاك است. در شهركرد با حدود ۵ روز و در بروجن با حدود ۱۷ روز از سال كمترين و بيشترين تعداد روز توأم با گرد و خاك را در سطح استان دارا مي‌باشد. تعداد روزهاي همراه با گرد و خاك در ماههاي گرم سال بيش از ماههاي سرد است كه بعلت جريانات بدون رطوبت منطقه‌اي و يا محلي مي‌باشد.
 
مشخصات ايستگاههاي سينوپتيك استان
 
  كوهرنگ   لردگان   بروجن   شهركرد   نام ايستگاه  
 
  ۲۶-۳۲ شمالي   ۳۱-۳۱ شمالي   ۰۰-۳۲ شمالي   ۲۰-۳۲ شمالي   عرض جغرافيايي  
                     
  ۰۷-۵۰ شرقي   ۴۸-۵۰ شرقي   ۱۸-۵۱ شرقي   ۵۱-۵۰ شرقي   طول جغرافيايي  
                     
  ۲۲۸۵   ۱۵۶۴   ۲۱۹۷   ۲۰۶۱   ارتفاع ازسطح دريا (متر)  
                     
  مجاور تونل شماره ۱ كوهرنگ
(حومه چلگرد)
  داخل شهر   داخل شهر   فرودگاه شهركرد
(حومه شهرکرد)
  موقعيت ايستگاه  
                     
  كوهستاني   دشت   دشت   دشت   وضعيت طبيعي منطقه  
                     
  جزئيات بيشتر   جزئيات بيشتر   جزئيات بيشتر   جزئيات بيشتر   نوع اقليم  
                     
  نيمه استپي، گون   جنگل بلوط   استپي   استپي   پوشش گياهي  
                     
  سينوپتيك ۱۳۶۶
كليماتولوژي ۱۳۳۸
  سينوپتيك ۱۳۷۲
كليماتولوژي ۱۳۳۶
  ۱۳۶۷   ۱۳۳۵   سال تأسيس  
 
 
نرمالهاي اقليمي ايستگاههاي سينوپتيك استان
 
  كوهرنگ   لردگان   بروجن   شهركرد   نام ايستگاه  
 
  ۲۰۰۰-۱۹۸۷   ۲۰۰۰-۱۹۹۵   ۲۰۰۰-۱۹۸۸   ۲۰۰۰-۱۹۵۵   دوره آماري  
                     
  -۳۰/۶   -۲۱   -۲۶/۸   -۳۲   حداقل مطلق دما  
                     
  ۳۵/۸   ۴۷/۵   ۳۶/۶   ۴۲   حداكثرمطلق دما  
                     
  ۹/۲   ۱۵/۳   ۱۰/۵   ۱۱/۸   ميانگين دماي روزانه  
                     
  ۱۴۱۴   ۴۷۵/۸   ۲۴۵/۲   ۳۱۹   مجموع بارندگي ساليانه  
                     
  ۴۶   ۴۵   ۳۸   ۴۶   متوسط رطوبت نسبي  
                     
  ۱۴۵       ۷۲   ۷۶   حداكثر بارندگي روزانه  
                     
  ۵۸   ۳۰   ۳۹   ۴۱   حداكثر سرعت باد مشاهده شده  
                     
  ۱۳۲   ۱۱۳   ۱۳۲/۲   ۱۲۴   تعداد روزهاي يخبندان  
                     
  ۲۸۷۹/۳   ۳۲۹۶/۴   ۳۳۷۷/۲   ۳۱۴۴   ميانگين ساعات آفتابي ساليانه  
                     
  ۴۷/۶   ۳۳   ۲۱   ۳۷/۲   تعداد روزهاي ابرناكي كامل  
 
 


تاريخ : یکشنبه 1393/04/01 | 0:25 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
فاكتورهاي اقليمي منطقه
 
 
ارتفاعات
اين استان در مجموع منطقه‌اي است كوهستاني در امتداد سلسله جبال زاگرس كه از شمال غربي به طرف جنوب شرقي امتداد دارد و بلندترين نقطه استان در زردكوه بختياري به ارتفاع ۴۳۰۰ متر و پست ترين نقطه آن در ناحيه شرقي استان واقع شده است.
ارتفاعات استان اغلب پوشيده از برف بوده و جزء كانونهاي آبگير دائمي ايران محسوب مي‌گردند. نقش اساسي اين ارتفاعات تخليه رطوبت جريان‌هاي مرطوب است و به لحاظ اينكه عمود بر جريانهاي مرطوب غربي قرار دارد موجب تخليه بار آنها شده و غالباً نوع بارش‌هاي پاييزه و زمستانه بصورت برف به ارتفاعات مي‌نشينند اين جريانات معمولاً جريانات مديترانه‌اي هستند كه رطوبت حاصل از درياي مديترانه را با خود در منطقه مركزي تخليه مي‌كنند.
 
عرض جغرافيايي
استان چهارمحال وبختياري از گستردگي زيادي برخوردار نيست لذا اين فاكتور در تنوع اقليمي استان تأثير گسترده‌اي ندارد اما در مقياس كوچك برعوامل جوي چون ساعات آفتابي و تابش خورشيدي در محور شمالي – جنوبي استان اثرگذار است.
 
پوشش گياهي
پوشش گياهي غالباً حاصل و نتيجه نوع اقليم منطقه است كه به نوعي خود نيز در سطحي محدود بر اقليم منطقه، بخصوص در خرد اقليم منطقه اثرگذار است. در مجموع توزيع بارش دراستان باعث ايجاد تنوع گياهي بسيار درمنطقه شده و وجود پوشش گياهي متنوع درغرب و مراتع جنگلي و انواع پوشش گياهي درغرب منطقه مابين اقليم نسبتاً متنوع استان است.
 
منابع آب
وجود منابع آبي بر تعديل آب و هواي مناطق مجاور آن كمك مي‌نمايد. شبكه آبهاي روان منطقه به دو بخش تقسيم مي‌شود كه قسمتي به سمت حوزه زاينده رود جاري شده و بخش ديگر حوزه كارون را بوجود مي‌آورد. رودخانه‌هاي استان بالغ بر ۲۰۰ رودخانه كوچك و بزرگ مي‌باشد كه علاوه بر ساير منابع آبي به اقليم و ريز اقليم مناطق مختلف استان اثرگذار بوده علاوه بر آن با ايجاد پوشش گياهي متنوع بصورت طبيعي و يا مزارع و باغات ايجاد شده توسط انسان بر اقليم بطور غير مستقيم اثرگذاراست.
خلاصه نتايج تعيين اقليم شهركرد با روشهاي مختلف
 
  ضرايب بدست آمده   اقليم محاسبه شده   نوع طبقه بندي  
 
  ۳۲/۳   نيمه استوايي   هانسن  
             
  ۸۳/۱۸۹   فوق معتدل   ضريب اعتدال  
             
  ۳۱۵   نيمه خشك   بلور  
             
  ۱۴/۷   نيمه خشك   دومارتن  
             
  ۰/۰۹   فرا خشك   سليانينوف  
             
  ۰/۷۳   استپ جنگلي   ايوانف  
             
  ۰/۷۶   نيمه مرطوب   بارات  
             
  ۲۷/۵   خشك سرد   آمبرژه  
             
  ۶۵   نيمه مرطوب   خوش اخلاق  
             
  ۲۰/۸   با زمستان نسبتاً سرد و نيمه مرطوب   گورزينسكي  
             
  ۱/۷۷   نيمه مرطوب با تابستان معتدل و زمستان بسيار سرد   دكتر كريمي  
             
      معتدل سرد با تابستان گرم و خشك   كوپن  
             
      استپي سرد   گوسن  
 
خلاصه نتايج تعيين اقليم بروجن با روشهاي مختلف
 
  ضرايب بدست آمده   اقليم محاسبه شده   نوع طبقه بندي  
 
  ۳۲   نيمه استوايي   هانسن  
             
  ۷۵/۰۶   فوق معتدل   ضريب اعتدال  
             
  ۱٩٩   خشك   بلور  
             
  ۹/۷   خشك   دومارتن  
             
  ۰/۰۷   فرا خشك   سليانينوف  
             
  ۰/۵۳   استپي   ايوانف  
             
  ۰/۲۲   نيمه خشك   بارات  
             
  ۳۷/۲۹   خشك سرد   آمبرژه  
             
  ۱۸/۳   نيمه خشك   خوش اخلاق  
             
  ۲۰/۱۲   بحري با زمستان سرد و خشك   گورزينسكي  
             
  ۲/۶   نيمه مرطوب با تابستان معتدل و زمستان بسيار سرد   دكتر كريمي  
             
      معتدل سرد با تابستان گرم و خشك   كوپن  
             
      استپي سرد   گوسن  
 
خلاصه نتايج تعيين اقليم كوهرنگ با روشهاي مختلف
 
  ضرايب بدست آمده   اقليم محاسبه شده   نوع طبقه بندي  
 
  ۳۲/۴   نيمه استوايي   هانسن  
             
  ۶۶/۰۹   بسيار معتدل   ضريب اعتدال  
             
  ۱۴۰۷   مرطوب   بلور  
             
  ۷۴۰۷   بسيار مرطوب   دومارتن  
             
  ۰/۴۲   نيمه خشك شديد   سليانينوف  
             
  ۳/۷۸   بسيار مرطوب جنگلي   ايوانف  
             
  ۱۰/۰۵   مرطوب جنگلي   بارات  
             
  ۳۲۳/۷   خيلي مرطوب   آمبرژه  
             
  ۱۲۱/۴   خيلي مرطوب خيلي سرد   خوش اخلاق  
             
  ۲۷/۹   بحري با زمستان سرد و مرطوب   گورزينسكي  
             
  ۰/۳۷   بسيار مرطوب با تابستان معتدل و زمستان بسيار سرد   دكتر كريمي  
             
  Dcbs   معتدل سرد با تابستان خنك و خشك   كوپن  
             
      استپي سرد   گوسن  
 
خلاصه نتايج تعيين اقليم لردگان با روشهاي مختلف
 
  ضرايب بدست آمده   اقليم محاسبه شده   نوع طبقه بندي  
 
  ۳۱/۵   نيمه استوايي   هانسن  
             
  ۹۸/۹   فوق معتدل   ضريب اعتدال  
             
  ۵۴۰   نيمه مرطوب   بلور  
             
  ۲۱/۳   مديترانه‌اي   دومارتن  
             
  ۰/۲۹   خشك   سليانينوف  
             
  ۰/۸۳   استپ جنگلي   ايوانف  
             
  ۲/۶   نيمه مرطوب   بارات  
             
  ۸۶/۹   مرطوب   آمبرژه  
             
  ۴۷/۶   نيمه مرطوب سرد   خوش اخلاق  
             
  ۲۰/۸   بحري با زمستان ملايم و نيمه مرطوب   گورزينسكي  
             
      نيمه مرطوب با تابستان گرم و زمستان سرد   دكتر كريمي  
             
  Cas   نيمه گرمسيري با تابستان گرم و خشك   كوپن  
             
      مديترانه‌اي گرم و خشك   گوسن  
 
 


تاريخ : یکشنبه 1393/04/01 | 0:24 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

الف-اقلیم شناسی دینامیکی-سینوپتیكی:

1- بررسی الگوهای بزرگ مقیاس جوی تحت سناریوهای مختلف انتشار در دوره های آتی (2100-2010)با استفاده از برونداد مدل های گردش عمومی جو،

2- تغییرات پر فشار جنب حاره ای در دهه های آینده تحت سناریوهای تغییر اقلیم در دوره های آتی،

3-اقلیم شناسی سینوپتیکی کم فشار سودانی تحت شرایط تغییر اقلیم،

4-بررسی اثرات تغییرات اقلیمی کره زمین بر فعالیت پرفشار سیبری، دوره مطالعاتی: 2100-2010،

5-اثرات گرمایش جهانی بر فعالیت سامانه کم فشار مدیترانه، دوره مورد مطالعه: 2100-2010،

6-مد ل سازی الگوهای فشار سطح زمین در جنوب شرق کشور برای بررسی اثرات تغییر اقلیم بر الگوهای فشاری بادهای 120 روزه سیستان با استفاده از برونداد مدل های گردش عمومی،

7-مطالعه تراف مدیترانه تحت شرایط تغییر اقلیم،

8-بررسی اثرات گرمایش جهانی بر کم فشار آلئوسن با استفاده از برونداد مدل های گردش عمومی،

9-اثرات تغییر اقلیم بر فعالیت الگوی نوسان قطبی(AO)، دوره مطالعاتی 2100-2010،

10-اثرات تغییر اقلیم بر فعالیت الگوی نوسان اطلس شمالی(NAO)، دوره 2100-2010،

11-اثرات تغییر اقلیم بر فعالیت الگوی نوسان جنوبی (SOI)، دوره 2100-2010،

12-اقلیم شناسی دینامیکی تغییرات تاوایی بر روی مدیترانه، دوره 2012-1961،

13-بررسی تغییرات تاوایی بر روی جنوب غرب کشور در دوره 2012-1961،

14-بررسی تغییرات تاوایی بر روی مناطق شمالی کشور در دوره 2012-1961،

ب- تغییر اقلیم:

2-1-اثر گرمایش جهانی بر الگوهای بزرگ مقیاس منطقه ای. شامل الگوهای سینوپتیكی سطح زمین و سطوح میانی و فوقانی جو،

2-2-بررسی روند تغییرات الگوهای كم فشار حرارتی مناطق كویری ایران تحت شرایط تغییر اقلیم،

2-3-طبقه بندی اقلیمی ایران تحت شرایط تغییر اقلیم با استفاده از برونداد مدل های گردش عمومی جو در دوره 2100-2010،

2-4-طبقه بندی اقلیم زراعی محصولات استراتژیك در مناطق مختلف كشور تحت شرایط تغییر اقلیم،

2-5-اثرات تغییر اقلیم بر زیست بوم ها ی مرجانی خلیج فارس،

2-6-اثر تغییر اقلیم بر تکثیر بیماریها و آفات گیاهی،

2-7-بررسی ارتباط بین بیماری مالاریا و متغیرهای اقلیمی و تغییرات این بیماری تحت شرایط تغییر اقلیم،

2-8-بررسی ارتباط بین دما و میزان مصرف انرژی برق کشور و تغییرات آن تحت شرایط تغییر اقلیم،

2-9-بررسی سلول هادلی تحت شرایط تغییر اقلیم،

2-10-بررسی انرژی بادی در دسترس مناطق مختلف کشور تحت سناریوهای تغییر اقلیم،

2-11-بررسی رفتارهای هیدرواقلیمی حوضه های آبریز مختلف کشور تحت سناریوهای تغییر اقلیم،

2-12-تصویر خشکسالی های آینده کشور تحت شرایط تغییر اقلیم،

2-13-بررسی رفتار بارش های سنگین تحت شرایط تغییر اقلیم،

2-14-بررسی PMP حوضه های آبریز مختلف در دهه های آینده،

2-15-بررسی منابع آبی حوضه های آبریز مختلف کشور تحت شرایط تغییر اقلیم،

2-16-بررسی تغییرات دوره رشد در ایستگاههای مختلف کشور تحت شرایط تغییر اقلیم،

2-17-بررسی نیاز آبی بالقوه (تبخیرتعرق پتانسیل) در ایستگاههای مختلف کشور تحت شرایط تغییر اقلیم،

2-18-بررسی نیاز آبی محصولات مختلف کشاورزی تحت شرایط تغییر اقلیم



تاريخ : یکشنبه 1393/04/01 | 0:15 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
با نزدیک شدن به شروع سال تحصیلی یکی از مسائل مهم ورود دانشجویان جدید به مقاطع مختلف رشته اقلیم شناسی می باشد. در مقاطع تحصیلات تکمیلی دغدغه اصلی دانشجویان انتخاب موضوع پایان نامه تحصیلی است که از همان بدو ورود ذهن دانشجو را مشغول می کند.معمولاً این دانشجویان با مراجعات متعدد به اساتید دنبال موضوعاتی می گردند که بدون درد سر زیاد بتوانند با توجه به محدودیت های زمانی تحصیل که اخیراً جدی تر شده (مشکل خوابگاه و هزینه غذا به نرخ آزاد بعد از دو سال تحصیل)  بتوانند کار را به اتمام برسانند.طبیعتاً بسیاری از دانشجویان علاقمند به کارهای خوب هم در همین موج گرفتار می آیند.آسیب ها از همین جا شروع می شود.کنترل هم مشکل است چون فرضاً در یک گروه با 2 تا 3 استاد مرتبط 50 دانشجوی ارشد پذیرش شده و نهایتاً موضوعات پایان نامه ها تکراری و در برخی مواقع با سطوح نازلی انتخاب می شود.بسیاری با تماس های تلفنی و ایمیل دنبال موضوع مناسب از اینجانب و سایر دوستان هستند.قبلاً به این موضوع اساسی و پایه در مطلبی اشاره کرده بودم مجدداً بر چند نکته تاکید دارم

1-     مشخص نمودن استراتژی توسعه دانش آب و هواشناسی کشور در افق 1400 بر اساس رویکردهای برنامه 5ساله توسعه و سیاست های توسعه کشور و اینکه اقلیم شناسان سهم قابل توجهی را در این فرایند باید ایفا نمایند.

2-     تخصصی کردن و قطبی کردن توسعه دانش آب و هواشناسی بطوریکه این قطب ها با رویکردهای تخصصی بتوانند به صورت هم افزایی در راستای توسعه بنیادین علم و کاربردی کردن تحقیقات گام بردارند بجای اینکه خود را تکرار نمایند یا تحقیقاتی را انجام دهند که نه کمکی به پیشبرد دانش اقلیم بکند و نه دردی از مشکلات کشور را درمان کند.

3-     راه حل کوتاه مدت اینست که اساتید محترم و دفاتر منطقه ای انجمن موضوعات اولویت دار را مشخص نمایند تا حداقل دانشجویانی که واقعاً نمی دانند در چه زمینه ای باید پایان نامه بنویسند بتوانند نقشه راه را داشته باشند.قبلاً من یک سری موضوعات را جمع آوری و منتشر کردم (اینجا)ولی متاسفانه دوستان همکاری لازم را نکردند.جای تاسف است که در سال 2011 موضوعاتی سطحی و نازل  و تکراری موضوع پایان نامه دانشجویی باشد و تاسف بارتر آنکه بعداً مقاله علمی پژوهشی بشود.بایستی خط و مشی ها را انجمن پیشنهاد کند اگر دانشگاهی نخواهد عمل کند اشکالی ندارد حداقل ما به تکلیف عمل کرده ایم.

4-     تشکیل یک بانک اطلاعاتی پایان نامه و مقالات علمی در زمینه تخصصی و بر اساس موضوعات این دانش ضروری است.تهیه این بانک با توجه به پایگاه های موجود کار مشکلی نیست .حتی میتوانیم از پایگاه ثبت پایان نامه های وزارت علوم استفاده کنیم.این آمادگی هم وجود دارد که حتی موضوع و تاریخ دفاعیه پایان نامه ها و خلاصه آنها را منتشر کنیم پایان نامه برتر را در هر سال ارزیابی و مورد تشویق قرار دهیم.

5-     تاکید بر انتخاب استاد راهنمای متخصص به نحویکه موضوع انتخاب شده با تحصیلات و رزومه استاد هماهنگی داشته باشد.متاسفانه مواردی زیادی مشاهده میشود که در سطح تخصص که چه عرض شود بلکه در سطح رشته تحصیلی هم تناسبی بین این دو وجود ندارد.نتیجه هم این خواهد بود که دیگران هم به خود اجازه دهند در تخصصی ترین موضوعات اقلیم وارد شوند.نگاهی به مشخصات نویسندگان برخی مقالات تخصصی اقلیم در سالهای اخیر می تواند نمونه هایی را نشان دهد........

منتظر نقطه نظرات کاربردی و ارزشمند دوستان و اعضای محترم  در این رابطه هستیم.



تاريخ : یکشنبه 1393/04/01 | 0:14 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

این منطقه اقلیمی در امتداد یک نوار ساحلی باریک و نسبتاً طولانی است که بیش از دو هزاركيلو متر طول آن می باشد و از مصب اروند رود در جنوب غربی استان خوزستان شروع شده و به خلیج گواتر در جنوب شرقی استان سیستان وبلوچستان ختم می شود.

از لحاظ اقلیمی ،این سواحل جزو نواحی گرم و مرطوب محسوب می شود .تابستان ها نسبتاً طولانی و زمستان ها فقط در دو ماه دی و بهمن هوا تا حدی سرد است .این کناره به سبب آنکه در مجاورت دریا می باشد،رطوبت هوا بسیار زیاد است ولی به علت كمي بارندگی ،فاقد پوشش نباتی می باشد و به جز نخلستان ها وکشتزارهای محدود اهالی ،منطقه به طور کلی لم یزرع و بی آب و علف است .

خصوصیات آب و هوایی این کرانه به قرار زیر است:

1- میزان ریزش باران سالیانه بسیار اندک ،اغلب بارندگی در فصول پاییز و خصوصاً زمستان

2- رطوبت هوا بسیار زیاد در تمام فصول سال

3- هوا بسیار گرم و مرطوب در تابستان و معتدل در زمستان

4- اختلاف کم درجه حرارت بین شب و روز

5- شوربودن آب هاي زيرزميني در اكثر مناطق

6- پوشش بسيار كم گياهي

7- تابش تقريباً عمودي آفتاب در فصول بهاروتابستان

8- ميزان تبخير آب در منطقه بسيار زياد 9-بادهاي صحرايي عربستان (نامناسب)،بادهاي ساحلي (مناسب)

اختلاف کم درجه حرارت بین شب و روز

ظرفيت حرارتي وگرماي ويژه آب نسبت به ساير اجسام در روي كره زمين بيشتر است.به همين خاطر آب قابليت ذخيره حرارت بيشتري نسبت به معدل ذخيره حرارت ساير اجسام درروي كره زمين دارد. مشاهده اين امر در سواحل كنار دريا بسيار بارز است.درطي روز كه آفتاب مي تابد،سطح زمين گرم مي شود.درروزهاي گرم شدت گرماي سنگ و يا شن و ماسه سواحل دريا بقدري است كه با اي برهنه نمي شود روي آن راه رفت،ولي در همين هنگام آب دريا هنوز معتدل است و درآن مي توان به راحتي آب تني نمود.

هنگام غروب،زمين به سرعت شروع به سرد شدن مي كند ولي آب دريا با سرعت خيلي كمتري حرارت خود را از دست مي دهد و در نتيجه آب دريا درطي شب گرم تر از سطح زمين است.به طور كلي وجود منابع آب باعث اعتدال دماي هوا مي شود و لذا در سواحل درياها و درياچه ها ،اختلاف درجه حرارت شب و روز بسيار كمتر از مناطقي است كه از اين سواحل دور هستند.

همانگونه كه وجود منابع آبي در اقليم منطقه مي تواند باعث اعتدال درجه حرارت درطي شبانه روز شود،در داخل ساختمان نيز به عنوان يك اقليم كوچك آب مي تواند نوسان درجه حرارت را كاهش دهد.به همين منظور درخانه هاي خورشيدي جديد،از بشكه هاي آب جهت كسب و ذخيره حرارت درطي روز تأمين حرارت در شب هنگام استفاده مي شود. ظرفيت حرارتي هوا بسيار كم است وهوا قدرت ذخيره حرارتي بسياراندكي دارد.ولي هواي مرطوب به دليل وجود ذرات بخار آب ،بهتر مي تواند حرارت را در خود ذخيره كند.لذا در مناطق مرطوب اختلاف درجه حرارت درطي شبانه روز كمتر از نواحي با آب وهواي خشك است.

پوشش بسيار كم گياهي

در رابطه با گياهان بايد متذكر شد كه گياهان به لحاظ تبخير آب،درايجاد برودت درمحيط تأثير بسزايي دارند.« در طي يك روز آفتابي در تابستان، يك درخت ممرز و يا بلوط بزرگ، به ميزان252000 (كيلوكالري ) درخنك سازي هوا تأثير مي گذارد.اين مقدار برابر است با ميزان هواي خنكي كه يك دستگاه تهويه مطبوع با 20 ساعت كاردر روز براي 10 اتاق معمولي تأمين مي كند.حدود 1000مترمربع چمن دو برابر اين ميزان تأثير برودتي دارد ». وجود گياهان علاوه بر افزايش رطوبت نسبي ،باعث ايجاد سايه در تابستان مي شوند كه خود ازحرارت زياد آفتاب مي كاهد.

از ديگر خصوصيات درختان،همانگونه كه درقسمت قبلي ذكر شد،هدايت و كاستن از شدت باد است .اين امر در مناطقي كه باد نامطلوب از يك سمت بخصوص جريان دارد،بسيار مؤثر مي باشد. به طور كلي درختان را جهت استفاده درمحيط مسكوني مي توان به دو دسته تقسيم نمود.درختان هميشه سبز ويا سوزني برگ مانند كاج و سرو و درختان برگ ريزان يا برگ پهن ،كه برگ خود را درفصل پاييز از دست مي دهند .از درختان سوزني برگ جهت سد نمودن و يا هدايت بادهاي زمستاني مي توان استفاده نمود زيرا اين درختان در زمستان نيز كماكان حالت طبيعي خود در تابستان را دارند و در صورتي كه بطور فشرده و نزديك به هم كاشته شوند،مانع بسيار خوبي درمقابل بادهاي زمستاني هستند و توسط آنها ،مي توان ساختمان و محيط اطراف آن را در مقابل اين بادها محافظت نمود.

از طرف ديگر با كاشتن درختان برگ ريزان در سمت جنوبي بنا،در عين استفاده از سايه در تابستان،مي توان از تابش گرم آفتاب در زمستان بهره گيري كرد.بوته هاي كوتاه نيز درهدايت باد مؤثر مي باشند و سطوح كوتاه گياهي مانند چمن از انعكاس بيش از حد آفتاب به داخل بنا جلوگيري مي كنند. در انتها بايد متذكر شد كه درختان در كاهش گردوغبار،انتقال صوت و تصفيه هوا مؤثر مي باشند و مي توانند تأثير بسيار مطلوبي در تعديل نوسان حرارت و فراهم نمودن شرايط مناسب زيستي در كل منطقه داشته باشد.

ميزان تبخير آب در منطقه بسيار زياد

به دليل مجاورت با دريا و تابش تقريباًعمودي آفتاب در فصول بهار و تابستان ، ميزان تبخير آب در منطقه بسيار زياد و رطوبت هوا نيز زياد است. هر چه از ساحل دور شويم و همچنين در ارتفاعات ، از ميزان رطوبت هوا كاسته مي شود.

تابش تقريباً عمودي آفتاب در فصول بهاروتابستان

هر چه آفتاب نسبت به سطحي عمودي تر بتابد ، مقدار انرژي كسب شده توسط آن سطح بيشتر خواهد بود . دليل اصلي اينكه نور وحرارت آفتاب ظهر شديد تر از سحر و غروب است، به همين خاطر مي باشد. لذا جهت استفاده از انرژي خورشيدي در طراحي ، معمار بايد موقعيت خورشيد در آسمان ( زاويه و جهت تابش ) و جهت قرارگيري وجوه

مختلف ساختمان نسبت به آن را بداند . در فصل تابستان كه خورشيد تقريبا عمودي مي تابد،بام ساختمان بيش از ساير سطوح انرژي كسب مي كند .در فصل زمستان نيز چون خورشيد مايل مي تابد،ديوار جنوبي ساختمان بيش از ساير سطوح انرژي كسب مي كند.

ديوارهاي شزقي و غربي در تابستان تقريباً دو برابر زمستان انرژي خورشيدي جذب مي كنند و اين به دليل آن است كه ‌ آفتاب مسيرطولاني تري مي پيمايد و مدت بيشتري به ديوارهاي شرقي و غربي مي تابد.در تابستان قسمتهايي از ساختمان كه بيشتر در مقابل تابش آفتاب قرار دارند(پشت بام و ديوارهاي شرقي وغربي )بايد در مقابل انرژي حرارتي خورشيد محافظت شوند.در زمستان كه امكان كسب بيشترين انرژي از طريق ديوار جنوبي و پشت بام مي باشد،بايد به وسيله پنجره و ديگر وسايل حداكثر استفاده از انرژي خورشيدي صورت گيرد.مطلبي كه به خصوص در مورد ساختمان هاي يك طبقه بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه در اين ساختمان ها سطح بام تقربياً برابر كليه سطوح جانبي است .بنابراين حفاظت اين قسمت از ساختمان ها در مقابل تابش آفتاب در تابستان ،خصوصاً در مناطق گرم ،امري ضروري است.

باد

اختلاف درجه حرارت و فشار هوا ،به علاوه دوران كره زمين باعث جابجايي هوا و در نتيجه باد مي شود. به دليل اينكه باد با خود ابرهاي باران زا و باران كه لازمه حيات است را به ارمغان مي آورد،بدون وجود باد ،زندگي در روي كره زمين براي بشر غير ممكن است . در ايران ابرهاي باران زا از طرف درياي مديترانه و اقيانوس هند مي آيند .جريان باد ديگري هم از سمت شمال مي وزد كه با خود سرماي زياد به همراه دارد.در جنوب ايران بادهاي صحرايي عربستان مي وزد كه مانع تجمع ابرهاي باران زا در اين منطقه مي شود. بادهاي محلي نيز در هر ناحيه وجود دارد كه از جهات مختلف مي وزد. بعضي از اين بادها مرطوب و خنك مي باشند و بعضي گرم همراه با گردوغبار هستند.

در نزديكي سواحل درياها و درياچه هاي بزرگ نيز يك باد محلي وجود دارد كه دوره تناوب آن بيست و چهار ساعته است .در طي روز كه آفتاب مي تابد،سطح زمين سريعتر از دريا گرم مي شود و در نتيجه هواي مجاور زمين صعود كرده وجاي آن را نسيم خنكي از سطح دريا پر مي كند.در شب هنگام سطح زمين گرماي روز را سريعتراز دست مي دهد و آب دريا گرمتراز زمين مي باشد،لذا هواي گرم از سطح دريا صعود مي كند و جريان مخالف روز از روي زمين به سمت دريا جريان پيدا مي كند.اين باد ملايم تا چند كيلومتري ساحل محسوس مي باشد و چون جهت آن مشخص است،مي توان از آن جهت تهويه ساختمان و محوطه اطراف آن استفاده نمود.

بدين ترتيب بايد كل شهر ،ساختمان ها ،بازشوها و بادگيرها به سمت باد مطلوب و خنك و پشت به باد گرم و پرگرد وغبار بنا شوند. با اين روش ،باد مطلوب به داخل شهر و ساختمان ها ي آن كشيده مي شود و از خشكي و گرماي هوا مي كاهد. همچنين ورود بيش ازحد گرما و گردوغبار سد مي شود.

بدين ترتيب بايد كل شهر ،ساختمان ها ،بازشوها و بادگيرها به سمت باد مطلوب و خنك و پشت به باد گرم و پرگرد وغبار بنا شوند. با اين روش ،باد مطلوب به داخل شهر و ساختمان ها ي آن كشيده مي شود و از خشكي و گرماي هوا مي كاهد. همچنين ورود بيش ازحد گرما و گردوغبار سد مي شود.

ارزيابي جهت و شدت باد غالب در تقسيم بندي عملكردها و طراحي شهري اهميت ويژه دارد.باد در انتقال صوت ،آلودگي هوا و بو بسيار مؤثر است .لذا قسمتهايي از شهر كه عامل توليد آلودگي هاي فوق مي باشند،مانند فرودگاهها،كارخانجات و محل دفن زباله نه تنها بايد در خارج از شهر ،بلكه در سمتي باشند كه باد غالب منطقه ابتدا از سطح شهر عبور كند و بعد به اين قسمت ها برسد.

بافت اقليم گرم ومرطوب

مجموعا ميتوان سه نوع بافت متراكم نيمه متراكم و باز را در اين بنادر مشاهده كرد . بوشهر و سيراف بافتي كاملا متراكم دارد كنگ نيز داراي بافتي متراكم است ولي با توجه به عدم محدوديت گسترش شهر قديم به صورت خطي و كمي باز تر از دو بندر بوشهر وسيراف رشد كرده است.

خصوصیات کلی فرم بنا در این مناطق به قرار زیر است :

1 ) ساختمان ها به صورت حیاط مرکزی و نیمه درون گرا:

در این کرانه اکثر ساختمان ها نیمه درون گرا هستند و اطاق ها در اطراف یک حیاط مرکزی قرار دارند . فرق عمده ی این ساختمان های حیاط مرکزی با ابنیه ی مشابه در مناطق فلات مرکزی ایران در این است که با وجود آن که این ساختمان ها درون گرا می باشند ، ولی ارتباط آن ها با فضای خارج کاملا بسته نیست و پنجره های بلند و مرتفع و ایوان های وسیع رو به فضای کوچه و یا میدان در طبقات دوم و خصوصا سوم ساختمان دارند .

2 ) حداکثر استفاده از سایه و کوران هوا :

استفاده از تهویه ی دو طرفه ی هوادر داخل اتاق و کاستن از شدت گرما ، با باز کردن پنجره های رو به حیاط از یک طرف و و پنجره های رو به کوچه از طرف دیگر ، همچنین هنگام عصر و غروب که از شدت آفتاب کاسته می شود ، اهالی در ایوان های خارجی رو به دریا می نشینند و از جریان بادی که بین دریا و ساحل وجود دارد لذت می برند .

3)ارتفاع اتاق ها زیاد و پنجره ها بلند و کشیده

ارتفاع اتاق ها نیز در این منطقه از سایر مناطق اقلیمی ایران بیشتر است و ارتفاع آن گاه تا چهار متر یا بیشتر می رسد . دلیل این امر بدان جهت است که گرمای هوا در فضای داخل صعود کرده و در نتیجه دمای هوا در ارتفاع پایین تر اتاق کاهش می یابد و با وجود پنجره های زیر سقف در دو طرف اتاق ، هوای گرم تهویه می شود.

4)ایوان ها وسیع و مرتفع

ایوان در این منطقه از سایر نواحی بزرگتر است و فضای بسیار مهمی در ساختمان محسوب می شود . در فصول گرم که مدت آن حدود نیمی از سال است ، اغلب فعالیت های روز مره در داخل ایوان انجام می شود ، زیرا در ایوان هم تهویه به خوبی صورت می گیرد و هم در زیر سایه قرار دارد . غالبا در دور تا دور حیاط مرکزی و همچنین در یک و یا دو سمت خارج بنا ایوان های وسیع و مرتفع وجود دارد .

5 ) عدم وجود زیر زمین در مناطق نزدیک به ساحل

در بندر بوشهر به دلیل مجاورت با دریا و بالا بودن سطح آب های زیرزمینی و رطوبت بسیار زیاد ، زیر زمین احداث نمی شود و همچنین طبقه ی همکف نیز بیشتر جنبه ی خدماتی دارد و آشپزخانه ، انبار آذوقه و احیانا انبار کالا در این طبقه می با شند و طبقات اول و دوم بیشتر جنبه ی مسکونی دارند . مزیت دیگر طبقات فوقانی ، این است که کوران هوا در این طبقات بهتر انجام می شود و از لحاظ محرمیت ، پنجره های فوقانی از دید عابران در کوچه ها محفوظ است .

6 ) وجود شبستان و شوادان در مناطق دور از ساحل

7)طاق های غالباً مسطح

در این سواحل ، احداث طاق های قوسی رایج نیست و اکثر قریب به اتفاق ساختمان ها دارای بام های مسطح می باشند . در فصول گرم در شب هنگام ، به دلیل خنکی نسبی هوا بر روی بام و تابش حرارت از زمین و بام گرم به آسمان نسبتا سرد ، اهالی بر روی بام می خوابیدند و جان پناه اطراف بام اغلب مشبک می باشد تا ساکنان بر روی بام از دید اطراف محفوظ باشند و در عین حال از کوران هوا بر روی بام استفاده کنند .

8)الهام گرفتن از قوس های عربی و هندی

در این جا لازم به ذکر است که به لحاظ تبادل تجاری بین بنادر این سواحل با کشور های عربی و هندوستان ، تزیینات ساختمان و فرم قوس ها و بازشوهای ساختمان ، شباهت بسیار زیادی با ساختمان های شبه جزیره ی عربستان و هندوستان دارد . به عنوان مثال ساختمان های قدیمی بوشهر و بندر لنگه شبیه ساختمان های شهر صنعا در یمن و بادگیرهای بندر لنگه ، قشم و بندر عباس کاملا شبیه بادگیرهای سواحل جنوبی خلیج فارس و مساجد چابهار شبیه مساجد هند و پاکستان است . قوس های نیم دایره بالای بازشوها در این سواحل ، شبیه قوس های رایج در عربستان و هندوستان است و با قوس های ساختمان های فلات مرکزی ایران که به صورت جناغی است ، متفاوت می باشد .

9)استفاده از مصالحی که دارای جرم حرارتی کم با رنگ روشن هستند

• در مناطق گرم و مرطوب ، استفاده از مصالحی که دارای جرم حرارتی کمی هستند و حرارت را در خود ذخیره نمی کنند بهتر است . زیرا از لحاظ اقلیمی ، مشکل اساسی گرمای بیش از حد است و ذخیره نمودن حرارت روز برای شب صحیح نمی باشد . به همین دلیل چوب بهترین نوع مصالح در این مناطق است ، زیرا چوب حرارت را به کندی انتقال می دهد و حرارت کسب شده در طی روز ، بر روی سطح چوب باقی می ماند و با وزش نسیم نسبتا خنک در شب ، چوب حرارت خود را از دست می دهد .

ولی در این سواحل مشاهده می شود که از چوب فقط برای بام و در و پنجره استفاده می شود و بدنه ی ساختمان با مصالح بنایی که دارای جرم حرارتی بسیار زیاد است ، اجرا می شود و ضخامت دیوارها غالبا زیاد می باشد . این مطلب به این خاطر است که در این سواحل پوشش گیاهی بسیار اندک و چوب درختان برای کارهای ساختمانی کم می باشد . لذا بالاجبار اهالی مجبور به استفاده از مصالح بنائی که به وفور وجود دارد ، می باشند . در کنار هورها و مرداب های کنار رودخانه ها و دریاها و در مناطقی که نی وجود دارد ، اغلب خانه ها با حصیر ساخته می شود و افراد تنگ دست در این سرپناه ها زندگی می کنند . بر اساس آمار رسمی سال 1355 ، در بندر عباس 68/60 در صد خانه ی خشتی و 13/17 در صد حصیری و در بندر لنگه 90 در صد خانه ها سنگی و 10 در صد حصیری بوده اند . در بندر بوشهر اکثر خانه های سنتی با سنگ های رسوبی دریا احداث شده اند و سنگ های رسوبی و مرجانی دریا مصالح عمده دیوارهای ابنیه ی سنتی را تشکیل می دهد .



تاريخ : یکشنبه 1393/04/01 | 0:7 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مقدمه

جغرافیا را از آن جهت ام العلوم نامیده اند که زادگاه و مهد تولد و پرورش بسیاری از علوم بوده است. هر دانشی که به نحوی با زمین سرو کار داشته باشد، یا خود جغرافیا است و یا خاسته از آن است. زمین زیستگا انسان است، انسان در آن به دنیا می آید از آن تغذیه می کند. در آن زندگی می نماید و بالاخره در آن می میرد. از نظر جغرافیدانان محیط عبارت است از زیربنائی از دو شاخه اصلی جغرافیای طبیعی و انسانی تقسیم گردیده، به بیان دیگر در جغرافیا نه تنها هیچ تخصصی جدا از زمین و محیط طبیعی نیست بلکه هر پژوهش که فاقد این خصیصه باشد دارای ارزشهای جغرافیایی نخواهد بود. کار اصلی جغرافیدانان توجه به تاثیرات متقابل انسان و طبیعت یا عمل و عکس العمل است. بدین طریق که هر جزء ترکیب دهنده از میان انسانها و هر پدیده ای طبیعی و انسانی است و هر کیفیت ناحیه ای و عوامل بوم و بومی در داخل یک سرزمین و یا یک مکان جغرافیایی به ظهور می رسد و بوجود

می آید. در حقیقت فکر جغرافیایی، توانایی شناخت علل این نظر و وابستگی چهره های طبیعی و انسانی به یکدیگر و دریافت نتایج حاصل از آن است، در میان عواملی که محیط جغرافیایی را بوجود می آورند بدون شک آب و هوا یکی از مهم ترین آن هاست و از مهم ترین عوامل زندگی بشر به شمار می رود. منظور از آب و هوا وضع کلی و متوسط هوا در هر ناحیه از سطح زمین است. تفاوت آب و هوا با هوا در این است که هوا زمان معین و محدودی (مثلاً یک ساعت، یک روز، یک فصل) را مشخص می کند مثلاً می گوییم هوای امروز سرد یا گرم است، زمستان امسال سرد بود.

در صورتی که آب و هوا وضع عمومی هوا را به طور مطلق و بدون توجه به زمان مشخص می سازد. مثلاً آب و هوای منطقه معتدله گرمتر از منطقه قطبی است، اصولاً در هر محیط جغرافیائی بین عوامل طبیعی و مساعدت و یا عدم مساعدت آب و هوا  بیش از سایر عوامل طبیعی در زمینه گسترش پدیده حیات موثر می باشد. آب و هوا در شکل زندگی انسان سخت موثر است. آنچه جغرافیدانان بنام آب و هوا از آن سخن می گویند پدیده های جوی متنوعی است مثل باد، باران، سرما، گرما، رطوبت، فشار هوا، تبخیر، رعد و برق، انقلابات جوی، نور و تابش خورشید و .... آب و هوا بیش از هر عامل دیگر در نوع و شکل زندگی تاثیر می بخشد. چنانچه خالی بودن فضاهای وسیع در نقاط مختلف دنیا از نقطه نظر پراکندگی توده های انسانی نمایشگر خشونت و عدم مساعدت عوامل آب و هوایی است، برعکس فشردگی توده های انبوه انسانی در نواحی ویژه جغرافیایی و در قشرهای معین زندگی حاکی از اعتدال و مساعدت مستقیم آب و هوا است.

بشر از ابتدای خلقت به علت تماس نزدیک با طبیعت و مشاهده عینی پدیده های جوی همواره نسبت به کشف این پدیده ها کنجکاوی نشان داده است. اولین تجربه عینی پدیده جوی شاید مشاهده رعد و برق و آتش گرفتن جنگل ها بوده که بعدها به کشف آتش منجر شده است. همچنین اولین کوشش انسان برای تهیه قوت و کشاورزی، همراه با دیده بانی هوا بوده و در تمام لحظه های زندگی، نگران از سیل و توفان و یا خشکسالی یا سرمای کشنده، به وضع هوا توجه داشته است. از طرفی چون هوا، جا و مکان معینی ندارد و رویدادهای جوی به سرت از محلی به محل دیگر منتقل می شوند، به ناچار اولین همکاری های بین المللی انسان درزمینه مسائل جوی شروع شده است. با توجه به اهمیت و اثراتی که آب و هوا در زندگی و نحوه فعالیت جوامع بشری دارد، انسانها از زمانهای خیلی دور بدان توجه داشته اند،، بنابراین با توجه به اقلیم هر منطقه، اقوام پدیده های مهم تر را مدنظر قرارداده اند، این نوع فعالیتها در حقیقت پایه گذار دانش هواشناسی در میان نسل بشر بوده است.

در این شکی نیست که آداب و سنن قومی اجتماعات بشری آیینه تمام نمای روابط آنها با محیط طبیعی است و پیروان جبر جغرافیایی تا حدی در این مورد پیشرفته اند که معتقدات مذهبی و رسوم و آداب ملی و فلسفه و ادب و حتی زبان و خلاصه کلیه شئون مادی و معنوی تمدن بشر را معلول عوامل محیطی دانسته اند.

طرح تحقیق:

موضوع: « تاثیر اقلیم بر معماری شهر شیراز»

« تعریف موضوع»

اقلیم: میانگین دراز مدت شرایط جوی را اقلیم گویند. اقلیم نتیجه عواملی چون تابش آفتاب، دما، رطوبت هوا، وزش باد و میزان بارندگی است و اقلیم یکی از اساسی  ترین عوامل در ساختار ساده زمین است و بدون شک طبیعت انسان و کلیه مظاهر حیات در سطح گسترده ای متاثر از شرایط اقلیمی است.

معماری: خلق و طراحی فضا است و ترکیبی از علم و هنر است به طوری که در عینی که آرامش و زیبایی را برقرار می کند. ارتباط این فضاها را هم به خوبی تعریف می کند و معماری باعث زیبائی شهر می شود.

شهر: مکانی جغرافیایی است که به دلیل ساختار اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خاص و موقعیت اداری، سیاسی و طبیعی خویش، کانون مبادلات گوناگون اقتصادی و اجتماعی بوده و با توجه به جاذبه های موجود در آن معمولاً حوزه جذب دیگر مکانهای جغرافیائی پیرامون به شمار می آید.

شیراز: محدوده ای از مناطق مسکونی، تجاری، صنعتی، خدماتی و .... که در جنوب غربی ایران و استان فارس قراردارد و به وسیله مرزی از بقیه مناطق جدا می شود، شهر شیراز در عرض جغرافیائی   و طول جغرافیایی  واقع شده است. ارتفاع آن 1491 متر از سطح دریا و میزان بارش سالانه آن 334 میلی متر و میانگین دمای آن 17 درجه سانتی گراد می باشد.

موقعیت شهر شیراز:

« شهر شیراز» مرکز استان فارس است. این شهر در 30 درجه و 25 دقیقه ی عرض جغرافیائی و 37 درجه و 29 دقیقه ی طول جغرافیائی قرار گرفته است. ارتفاع آن از سطح دریا 1540 متر می باشد. مساحت این شهر 12640 کیلومتر مربع است که طول آن 40 و عرض آن از 20 تا 30 کیلومتر، متغیر است. دورادور شیراز را کوههای نسبتاً بلندی فراگرفته است، کوههای شمالی عبارتند از: کوه چهل تنان(بین دروازه قرآن و تنگ سعدی) « باباکوهی» (بین تنگ الله اکبر و تپه ی تلویزیون) « کوه پشت مله» (بین پردیس ارم تا بیمارستان چمران) « کوه توسیاه» « تنگ منصورآباد» « کوه دراک» در غرب شیراز کوه دراک قرار گرفته در سمت شرق شیراز کوه قلعه ی بندر، کوه احمدی قراردارد. و در جنوب شیراز « کوه قره باغ» و سبزپوشان واقع شده است. در جلگه ی شیراز دو رودخانه وجود دارد: اول رودخانه خشک که از داخل شهر می گذرد و آبهای زمستانی را تخلیه کرده و به دریاچه ی مهارلو می برد.

دوم، رودخانه ی قره باغ، که از جنوب شهر شیراز می گذرد و از طریق ؟؟؟ به دریاچه ی مهارلو می ریزد. طبق آخرین سرشماری، جمعیت شهر شیراز 747/198/1 نفر می باشد.

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                   

فصل اول: روش شناسی

مقدمه   1

طرح تحقیق        3

موقعیت شهر شیراز          3

جدول (1-1)- جدول بیوکلماتیک ساختمانی شیراز      5

جدول(2-1) مشخصات اقلیمی شیراز           6

نقش آب و هوا در معماری 7

تقسیمات اقلیمی در ایران             7

جدول (3-1) اصول رعایت شده در معماری بومی مناطق اقلیمی ایران     9

تابش آفتاب         10        

جدول (4-1) در ضد انعکاس نور خورشید در سطوح مصالح گوناگون         11

شکل (1-1) موقعیت خورشید نسبت به زمین            12

شکل (2-1) موقعیت خورشید در عرض جغرافیائی 35 درجه      13

اشعه ساطع شده از ساختمان به زمین       15

شکل (3-1) موقعیت خورشید به زمین         18

تاثیر تابش آفتاب در گرمای داخلی ساختمان             19

تابش آفتاب بر انواع دیوار    20

تابش آفتاب بر انواع بام      21

دمای هوا            22

رطوبت هوا          23

تاثیر رطوبت بر ساختمان   24

تاثیر باد بر ساختمان         26

باد         27

نمودار (1-1) نمودار جهت و سرعت باد          32

جدول (5-1) جهت باد        33

بارندگی             34

فرم ساختمان در رابطه با اقلیم       34

انتخاب جهت استقرار ساختمان      35

تاثیر نوع مصالح در ساختمان          38

جدول (6-1) مقاومت و ظرفیت حرارتی مصالح ساختمانی         41

انواع مصالح مورد استفاده در معماری           42

تاثیر رنگ مورد استفاده در معماری  42

تاثیر رنگ در معماری داخلی           43

نمودار( 2-1 )جدول( 7-1 )  45

عملکرد تهویه و نیاز به آن در ساختمان         47

جدول( 8-1 )        52

جدول (9-1)         53

پنجره در طراحی و نگهداری ساختمان          54

تاثیر جهت پنجره 55

جدول (10-1)       57

جدول (11-1)       58

تاثیر سایه بان     59

انواع سایه بانها   60

جدول (12-1)       62

اقلیم گرم و خشک           63

فصل دوم : اقلیم شناسی شهر شیراز

آب و هوای شیراز             66

فصل سوم : معماری شهر شیراز

ویژگیهای بومی مناطق گرم و خشک            68

شیراز در گذر دگرگونیهای تاریخی و سیاسی ایران      68

طرح نخستین شیراز         69

مصالح ساختمانی            69

هربرت در شیراز   70

نقشه بافت قدیم شیراز     73

بازارهای قدیمی شیراز : بازار وکیل 74

باغ دلگشا          75

عکس از باغ دلگشا (1-3) عکس شماره 1    76

خانه زینت الملوک            78

عکس خانه زینت الملوک (2-3) عکس شماره 2         80

منزل نصیر الملک 82

عکس از خانه نصیر الملک (3-3) عکس شماره 3        83

فصل چهارم: نتیجه گیری و راه حلها

نتیجه گیری و راه حلها       86

منابع     89



تاريخ : یکشنبه 1393/04/01 | 0:3 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

فهرست مطالب
مقدمه
تابش آفتاب
دمای هوا
رطوبت هوا
رطوبت مطلق
رطوبت مخصوص
فشار بخار
رطوبت نسبی
باد
سیستم های باد
باد های تجاری
باد های غربی
باد های قطبی
باد های موسمی
نسیم های دریا و خشکی
باد های محلی
بارندگی
مقدمه
تابش آفتاب و تأثیر آن بر ساختمان و محیط اطراف
موقعیت خورشید
تابش آفتاب
پرتو مستقیم و پراکنده
پرتو بازتابیده از سطوح اطراف
پرتو بازتابیده از سطوح اطراف
پرتو ساطع شده از ساختمان به آسمان
تابش آفتاب و انرژی حاصل از آن در جهت های مختلف جغرافیایی
دیوار های سنگین نفوذ پذیر
دیوار های تو خالی با مصالح بنایی
دیوار های نفوذ ناپذیر
پوشش های نفوذ ناپذیر
فرم ساختمان و اقلیم
اقلیم سرد
اقلیم معتدل
اقلیم گرم و خشک
اقلیم گرم و مرطوب
تهویه ی مورد نیاز و اقلیم
اقلیم سرد
اقلیم معتدل و مرطوب
اقلیم گرم وخشک
اقلیم گرم و مرطوب
مقدمه
اقلیم تا آن جا به آسایش مربوط می شود ، نتیجه ای تأثیر متقابل عناصری چون تابش آفتاب ، دما و رطوبت هوا ، وزش باد و میزان بارندگی است . در این فصل تلاش شده در مورد عواملی که به انسان و معماری مربوط می شود ، توضیح داده شود .
تابش آفتاب
(( آفتاب )) پرتویی الکترومغناطیسی است که از خورشید ساطع می شود . این پرتو دارای طول موج های مختلفی بین 28/0 تا 3 میکرون است . طیف نور خورشید به طور گسترده به سه قسمت فرابنفش ، قابل رویت و فرو قرمز تقسیم می شود . طول موج پرتو فرابنفش 28/0 تا 4/0 میکرون ، پرتو قابل رویت 4/0 تا 7/0 میکرون و طول موج پرتو فرو قرمز ، بلند تر از 76/0 میکرون است .
با این که حداکثر شدت تابش آفتاب در قسمت پرتو قابل رویت آن است ، ولی بیش از نیمی از انرژی حرارتی خورشید مربوط به پرتو فرو قرمز می شود .
زمانی که پرتو خورشید وارد اتمسفر می شود ، شدت آن کاهش می یابد و طیف های آن به نسبت طول موج آن ها در اتمسفر جذب ، منعکس یا پراکنده می شود . معمولا پرتو فرا بنفش و تمام پرتو هایی که طول موجی کم تر از 28/0 میکرون دارد ، از طریق اوزون و قسمت عمده ای از پرتو فرو بنفش به وسیله ی بخار آب و اکسید کربن جذب می شود . ذرات موجود در هوا نور خورشید را منعکس می کنند ؛ ولی چون این انعکاس تغییری در نور ایجاد نمی کند ، نور خورشید همچنان سفید به زمین می رسد . وقتی آفتاب به مولکول ها و ذراتی می تابد که مساوی یا کوچک تر از طول موج پرتو آن هستند ، نور منعکس شده به اطراف پراکنده می شود . این پرتو پراکنده شده ، قسمت هایی را که آفتاب به طور مستقیم به آن ها نمی تابد روشن می کند .
وقتی ذرات و مولکول های موجود در هوا ، پرتو های دارای طول موج کوتاه تر مربوط به نور آبی و بنفش را به اطراف پراکنده می کند آسمان آبی به نظر می رسد . ولی اگر ذراتی بزرگ تر از گرد و غبار در اتمسفر وجود داشته باشد ، بیشتر پرتو های دارای طول موج بلند تر مربوط به نور های زرد و قرمز در هوا پراکنده می شوند و در نتیجه ، آسمان سفید تر به نظر می رسد .
ابر ها مقدار زیادی از پرتو خورشید را به فضای خارجی اتمسفر منعکس می کنند ، ولی بقیه ی آن به سمت زمین منتشر می شود . تابش این مقدار پرتو به کره ی زمین باعث گرم شدن طبیعی زمین می شود .
دمای هوا
مقدار انرژی خورشیدی تابیده شده به هر نقطه از سطح زمین در طول سال ، به شدت و دوام تابش آفتاب در آن منطقه بستگی دارد و میزان گرما و سرمای سطح زمین ، عامل اصلی تعیین کننده ی درجه حرارت هوای بالای آن است . ..................



تاريخ : شنبه 1393/03/31 | 23:59 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

سرفصل :

تاثیر اقلیم در معماری

حوزه های اقلیمی ایران

تقسیمات اقلیمی در جهان

تقسیمات اقلیمی در ایران

تقسیمات اقلیمی و تیپولوژی معماری

ویژگی های معماری بومی مناطق معتدل و مرطوب

اقلیم و ساختمان

تابش آفتاب و تأثیرآن بر ساختمان و محیط اطراف

شرایط اقلیمی و خصوصیات آب و هوایی

فرم بنا

استفاده از ایوان و حیاط کوچک در بنا

پلان ، فرم بنا و نحوه قرار گیری آن

اتاق های کوچک با ارتفاع کم

بازشوهای کوچک

دیوارهای نسبتا قطور

بام های مسطح

کالبد شهری و روستایی

اقلیم گرم و خشک

تهویه موردنیاز اقلیم گرم و خشک

 

مقدمه

ارزیابی بخش های مرتبط با رشته علمی کارآموز

اقلیم در ساختمان

اقلیم گرم و خشک

اقلیم سرد

انسان، طبیعت

معماری در اقلیم های مختلف

نوع مصالح

ساختمان های گلی

ساختمان های خشتی

ساختمان و انواع آن

انواع ساختمان از لحاظ مصالح مصرفی

ساختمان‌های بتنی

ساختمان‌های فلزی

ساختمان‌های آجری

ساختمان‌های چوبی

ساختمان‌های ترکیبی

مقاوم سازی ساختمانهای آجری غیرمسلح موجود

بررسی علل آسیب پذیری ساختمانهای آجری و بتنی در برابر زلزله

روش های مقاوم سازی ساختمان های بنایی

منابع

فهرست :

مقدمه

ویژگیهای معماری بومی مناطق گرم و خشک

عوامل موثر در طراحی اقلیمی سیستان

فرم و شکل ساختمان در سیستان

تهویه مورد نیاز و اقلیم سیستان

تأثیر ارتفاع سقف در دمای داخلی ساختمان

بام گنبدی

تأثیر جهت و نوع باز شوی پنجره

نتیجه گیری

منابع و مأخذ

فهرست :  

آجر

آجرها و بلوکها

مصارف آجر

تولید آجر رسی

مشخصات فنی آجرهای رسی

خواص فیزیکی

خواص مکانیکی

خواص شیمیایی

نمک های محلول موجود در آجر

شوره

 لکه

آجر عنصرسازه ای

استفاده از آجر در نماسازی

تقسیمات آجر

آجرهای نسوز

آجرهای ماسه – آهکی

انواع آجرهای نسوز

آجرهای سیلیسی

آجرهای آلومنییومی

آجرهای نسوز قلیایی

آجرهای نسوز ویژه

آجر زیرکونیم

آجر اکسید کروم- کوروندوم

توزیع نیروهای زلزله

حالتهای شکست

شکست دیوارهای برشی

شکست دیوارهای عرضی

دلایل انتخاب این مدل آجر

معایب موجود در مصالح آجری

نتیجه گیری

گزارش بازدید از محل آجرپزی

کوره سنتی

۲- روش نیمه سایشی

منابع

اقلیم در ساختمان

فرم ساختمان در رابطه با اقلیم :

اقلیم گرم و خشک

اقلیم سرد

انسان، طبیعت

معماری

گنبد در اقلیم گرم و خشک

نوع مصالح

ساختمان های گلی

ساختمان های خشتی

ساختمان و انواع آن

انواع ساختمان

انواع ساختمان از لحاظ مصالح مصرفی

ساختمان‌های بتنی

ساختمان‌های فلزی

ساختمان‌های آجری

ساختمان‌های چوبی

ساختمان‌های ترکیبی

منابع

ساختمان

مقاوم سازی ساختمانهای آجری غیرمسلح موجود

بررسی علل آسیب پذیری ساختمانهای آجری و بتنی در برابرزلزله

اقلیم و معماری ماسوله

اقلیم و معماری ماسوله

عناوین موجود در پروژه :

پیشگفتار

هنر معماری ماسوله

 واژه های کلیدی

1- توسعه پایدار

1-2-تعریف توسعه پایدار:

2- پایداری درمعماری وشهرسازی:

2-1- معماری پایدار

اصول معماری پایدار:

1- گرمایش ساختمان با آفتاب: Heat with the sun

2- راحتی و آسایش خود را حفظ کنیدKeep your cool

3- استفاده از انرژی های قابل بازیافت Use renewable Energy

4- ذخیره آبConserve forests

5- استفاده از مصالح بومیUse Local Materials

6- استفاده از مصالح طبیعی Use Natural materials

7- حفظ جنگلهای طبیعیSave our forests

8- استفاده از مصالح قابل بازیافت Recycle Materials

 بادوام بسازید-Build to last

غذایتان را تولید کنید.Grow your food

غذایتان رانگهداری وذخیره کنید- Store your food

2-2- شهرسازی پایدار:

تصویر1- دیاگرام شهر پایدار

اصول شهرپایدار:

3- ماسوله

3-1- موقعیت جغرافیایی ماسوله

3-2- اقلیم ماسوله

تصاویر2-3 ماسوله در فصل تابستان وزمستان

3-3- تاَثیرعوامل زیست محیطی-اقلیمی بر معماری وشهرسازی ماسوله:

1-3-1- مورفولوژی وبافت شهری:

تصاویر4-5- بافت پله کانی –مطبق ماسوله

3-3-2- جهت گیری:

    تصاویر6-7-استقرار بافت شهری در قسمت میانی وجنوبی

کوهیپایه

3-3-3- دسترسی ها:

تصاویر7-8-همگونی

3-3-4- مصالح :

تصاویر9-10-مصالح محلی وبوم آورد (خشت

گل و چوب  در معماری ماسوله

3-3-5- سازه:

3-3-6- بازشوها :

تصاویر11-12-انواع پنجره های چوبی یکبریه-دوبریه 0-سه بریه در معماری ماسوله

3-3-7- فضاها:

3-7-3-1- فضاهای مسکونی:

1- ورودی اصلی خانه:

1- دالان:

4- راه پله:

5- چغم:

6- سومه:

7- اتاق:

8- تالار:

تصاویر 12-13-نمونه هایی از پلان ها-نماها-برشهای

خانه های ماسوله- تفکیک سومه

3-3-7-2- فضاهای شهری:

تصاویر13-14-بازار بعنوان فضای شهری مهم در

ماسوله دارای بافت مطبق در چهار طبقه سازگار با شیب طبیعی زمین

3-3-8- تاسیسات شهری -منابع طبیعی

نتیجه گیری

منابع

 

اقلیم و معماری کاشان ( معماری کویری )

عناوین موجود در پروژه :

نگاهی اجمالی به موقعیت شهرستان کاشان

1- موقعیت جغرافیایی

2- موقعیت تاریخی

3- موقعیت فرهنگی

4- موقعیت اقتصادی

جاذبه های گردشگری شهرستان کاشان

الف) جاذبه های تاریخی

1- تپه های باستانی سیلک

2- باغ تاریخی فین

بررسی اجمالی ابنیه باغ فین

3- مجموعه تاریخی بازار

4- تیمچه امین الدوله

5- خانه تاریخی بروجردیها

6- خانه تاریخی طباطبائی

7- مجموعه خانه های تاریخی عباسیان

8- خانه تاریخی آل یاسین

9- قلعه جلالی و حصار سلجوقی

ب) جاذبه های طبیعی

1- قمصر

2- نیاسر

3- ابیانه

ج) جاذبه های فرهنگی- مذهبی

1- مسجد و مدرسه آقابزرگ

2- مسجد جامع

3- مدرسه امام خمینی (سلطانی)

4- بقعه حضرت سلطانعلی بن امام محمد باقر(ع)(مشهد اردهال)

مراسم سنتی- مذهبی قالیشویان

5- بقعه ملا محسن فیض کاشانی

معماری کویری کاشان :

انواع کاروانسرا - معماری اسلامی

در زیر به اختصار تفاوتهای چنین بنا هایی عنوان می شود:

ساباط

رباط

کاروانسرا

تاریخچه آب انبار

آب‌انبار در ایران

آسیاب های کویری

آسیاب رستاق

آسیاب دو سنگى بیابان محمدآباد میبد

آسیاب اشکذر

آسیاب آبى تفت

قنات ابداع ایرانیان - مهران ملکیان

آمار قنات‌های‌ کشور

نقاط‌ قوت‌ و ضعف‌ در مطالعة‌ قنات‌ها

آبدهی‌ قنات‌ها به‌ دو عامل‌ بستگی‌ دارد:

1 - عوامل‌ طبیعی‌

2 - عوامل‌ انسانی‌

معماری قلعه های ایران - وبلاگ سرزمین پارسیان

معماری و مصالح ساختمانی:

کبوترخانه ها اعجاز معماری ایرانی - مرتضی فاضلی ورزنه

دفع دشمن در کبوترخانه ها

معماری داخلی کبوترخانه ها

کبوترخانه ها و سیاحان خارجی

کبوترخانه ها و اقتصاد

منابع:

بررسی اقلیم و آب و هوای رشت در معماری

چکیده :

در این پژوهش به بررسی تاثیر اقلیم و آب و هوای شهر رشت در معماری این شهر پرداخته شده است ، اقلیم شناسی علمی است که در جست و جویبیان و شرح طبیعت اقلیم و نیز اینکه به چه ترتیب از محلی به محل دیگر عوض گشته وهمچنین اینکه چگونه وابسته به فعالیتهای بشری است،میباشد .این علم کاملاً و بطورپیوسته وابسته به هوا سناسی بوده و خود در مورد تغییرات روزانه جوّی و نتایج آن بحثمیشود .در مطالعه وبررسی چگونگی هوا واقلیم ،لایه گازی شکل زمین پراهمیت می باشد ،ولی نباید از نظردور داشت که گرما و رطوبت بطورپیوسته و همیشه میان سطوح خشکی وآبی و جوّ مبادلهگشته و تمام آنها اجزای مکملی را به دست میدهند .مراحل مبادله گرما و رطوبت میانزمین و جوّ در طی مدت زمان طولانی باعث بروز وضعی میگردد که اقلیم نامیده میشود. براستی اقلیم بیش از این فقط یک میانگین آماری بوده و باید آن را مجموعه چگونگی های جوّی در گیر با گرما،رطوبت و حرکت هوا دانست.

 

سایر عناوین موجود :

 

مقدمه

کلیماتوریسم (توریسم اقلیمی) در شهرستان رشت         

درجه حرارت:

بارندگی:

رطوبت هوا:

پوشش ابری و ساعات آفتابی:

تعداد روزهای با دید افقی کم:

تعداد روزهای همراه با برف و یا مخلوط برف و باران:

تعداد روزهای یخبندان:

باد:

اقلیم شناسی و اقلیم شناسی کاربردی :

اقلیم شناسی معماری :

طراحی اقلیمی :

عناصر اقلیمی تاثیر گذار در معماری :

درجة حرارت :

رطوبت هوا :

باد:

بارندگی :

کاربرد و نقش آب و هوا در معماری و پروژه های ساختمانی :

الف. مکانیابی پروژه :

ب. نظم و ترتیب و جهت گیری بنا :

ج. مقاومت مصالح بکار رفته در بنا :

د.طرح و شکل :

شکل بنا و نور و روشنائی :

شکل بنا و تعادل حرارتی :

الگو های معماری بومی و سنتی منطقه (گیلان)

شرایط محیطی حاکم بر معماری سنتی گیلان

عمده ساختاربناهای مسکونی سنتی

1. معماری بومی روستایی :

2. معماری خانه های شهری :

معماری گیاهی استان گیلان                  

خانه های نواحی ساحلی و جلگه ای :

خانه های میان بند یا جنگلی :

اقلیم و معماری استان گیلان:

اقلیم و معماری استان گیلان :

مواد ومصالح رایج در ساخت یک بنای بومی: 

معماری گیلان؛ معماری برخاسته از طبیعت

بالکن در نما: نسبت فضاهای باز و بسته در مساکنگیلان

معماری بومی گیلان

معماری گیلان

کوتاه گونه ای پیرامون معماری گیلان   

 عوامل مؤثر بر معماری استان گیلان

الف-خصوصیات آب و هوایی

1 -  آب و هوای معتدل خزری

2 -  الف) آب وهوای معتدل کوهستانی

ه-باد

و-بارش

 

منابع و ماخذ

اقلیم و آب و هوای زنجان در معماری

چکیده

در این پژوهش به بررسی اقلیم و آب و هوای استان زنجان از دیدگاه معماری پرداخته شده است ، تنوع آب و هوایی استان زنجان سبب شده که این منطقه چهارفصل بوده و ظرفیت های بالایى در زمینه گردشگری طبیعی داشته باشد. به سبب شرایط خاص آب و هوایی منطقه؛ طارم استان زنجان را هندوستان ایران می دانند. چشمه های آب معدنی، رودخانه های متعدد دایمی و فصلی، جنگل ها و آبشارهای زیبای داخل جنگل ها، روستاهای ییلاقی و زیبایی که در دره های ارتفاعات طارم واقع شده اند؛ این منطقه را به پر جاذبه ترین ناحیه طبیعی استان زنجان تبدیل کرده است ، در این پژوهش چند هدف تعیین شده است ، بررسی ویژگی های خاص آب و هوا و اقلیم منطقه ، تاثیر پذیری سبک معماری منطقه از شرایط اقلیمی ، مصالح مورد استفاده و ...

 

واژگان کلیدی :

زنجان ، اقلیم ، آب و هوا ، معماری ، فرم بنا ، ساختمان ، مصالح

 


 

سایر عناوین موجود :

 

مقدمه :

آب و هوای استان زنجان

ویژگیهای اقلیمی منطقه :

کلیات آب و هوایی این منطقه به شرح زیر می باشد :

فرم بنا

1. ساختمان های درون گرا با حیاط مرکزی

2. استفاده از ایوان و حیاط کوچک در بنا

3. پلان ، فرم بنا و نحوه قرار گیری آن

4. اتاق های کوچک با ارتفاع کم

5. بازشوهای کوچک

6. دیوارهای نسبتا قطور

7. بام های مسطح

نوع مصالح

کالبد شهری و روستایی

نمونه طراحی اقلیمی زنجان :

 ویژگی‌های اصلی ساختمان رستوران شهر زنجان

عوامل ویژه اصلی

عوامل ویژه فرعی

 شناخت ویژگی‌های جغرافیایی

ویژگی‌های معماری ساختمان رستوران

پیشنهاد ایده‌های صرفه‌جویی انرژی منطبق بر معماری شهر زنجان

استنتاج احکام و ضوابط اقلیمی برای طراحی رستوران

ویژگیهای تاسیسات ساختمان

مشخصات تاسیساتی ساختمان در ذیل آورده شده است.

حیاط نارنجستان

گودال باغچه

بام

سرابستان

زمستان نشین

تابستان نشین

بهار خواب

اتاق کرسی

پایاب

حوض خانه و سرداب

شوادان

شبستان

شناشیل

آب سرا

کنده

اتاق بادگیر

منابع و ماخذ

اقلیم معماری کردستان  

عناوین موجود در پروژه :

پیشگفتار

مقدمه

هویت پنهان در معماری ناشناخته غرب ایران         

شنائی با سوابق معماری منطقه 

۱) ویژگی‌های معماری کوهستانی 

۱.۲) اهم ویژگی‌ها 

۱.۲.۱) جهت‌یابی روستا، نحوه استقرار 

۱.۲.۲) مسیرهای حرکتی:

۱.۲.۳) تعریف مرکز:

۱.۲.۴) تیپولوژی عمومی مسکن:

۱.۳) مصالح:

۱.۴) مراحل ساخت:

۲) فضاهای معماری مسکونی 

۳) نگاهی به معماری ارگانیک ـ راهکاری جهت تبیین معماری منطقه 

۴) برخی از ویژگی‌های معماری اورامان ـ تطبیق با اصول ارگانیک 

۴.۱) حداقل دخالت در محیط طبیعی 

۴.۲) تلفیق ساختمان با محیط طبیعی به‌گونه‌ای که مکمل یکدیگر باشند:

۴.۳) تلفیق فضای داخل و خارج 

۴.۴) استفاده از مصالح طبیعی 

آثار معماری استان

تصویر عمارت آصف دیوان

تصویر عمارت و باغ آیت الله مردوخ

خانه آیت الله شیخ محمد مردوخ کردستانی

تصویر عمارت احمد زاده

تصویر عمارت امجدالاشراف

عمارت سرهنگ آزموده اردلان

مجموعه عمارت شیخ محمد باقرغیاثی

عمارت آصف

عمارت و باغ آیت الله مردوخ

عمارت امجد الاشراف

خانه گله داری

خانه مجتهدی

عمارت مشیر دیوان

خانه معمار باشی

عمارت ملا لطف الله شیخ الاسلام

عمارت ملک التجار

عمارت وکیل الملک

نتایج 

منابع و ماخذ :

 



تاريخ : شنبه 1393/03/31 | 23:57 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
بارور سازی ابرها؛
پافشاری سازمان محیط زیست در خصوص ممانعت با بارور کردن ابرها، ماجرای سرطان‌زا بودن پارازیت را به یاد می‌آورد که با وجود انکار سازمان جهانی بهداشت، مرکز تحقیقات سرطان و وزیر بهداشت، این سازمان همچنان به سرطان‌زا بودن پارازیت‌ها اصرار داشت.

به گزارش گروه اجتماعی مشرق، نگرانی از خشکسالی سالها است با شروع فصل بهار توسط دولت مردان مطرح می شود و هر مسئولی توصیه، راهکار و برنامه ای برای مقابله با آن بیان می کند.

وزیر نیرو در ماه های پایانی سال گذشته با هشدار نسبت به اینکه روز به روز به سمت بحران آبی در حرکت هستیم، گفت: هم اکنون ایران در مرحله تنش آبی قرار دارد و سطح آبخوان‌های کشور نیز حدود 20 متر افت کرده است.

تاکنون راه های بلند مدت و کوتاه مدت متنوعی از ساخت سد، ساخت کانال و هدایت رودها گرفته تا اصلاح الگوی مصرف، استفاده از نانو تکنولوژي کشاورزي ، استفاده از ژلوسول و بارور کردن ابرها برای مقابله با خشکسالی مطرح شده است و بسته مقابله با این موضوع شامل موارد متعددی است که هر کدام به نحوی قرار است به ما در مقابله با خشکسالی یاری رساند.

برخی از مسئولان کشور بر این باورند که با دریافت آب از جو می توان میزان بارندگی را افزایش و خشکسالی را کاهش دهند. در این راستا اقدام به مطالعات امکان سنجی بارور سازوی ابرها در دستور کار سازمان هواشناسی قرار گرفت.

شاید همین نگرانی های مسئولان باعث شده هیئت دولت طی روزهای اخیر، مبلغ 100 میلیارد ریال برای بارور سازی ابرها در اختیار وزارت نیرو قرار دهد.

لقاح مصنوعی در آسمان ایران با سابقه 40 ساله 

هدف از بارورسازی ابرها در واقع عبارت است از افزایش میزان بارندگی، جابجایی زمانی و مکانی بارش، اما صاف کردن آسمان برای انجام نمایش و مانورهای هوایی نیز از جمله مواردی است که عملیات بارورسازی ابرها به آن منظور انجام می شود. براساس روش های علمی تخمین و اندازه گیری که در نقاط مختلف دنیا و ایران به این منظور صورت گرفته مشخص شده است که بارورسازی ابرها می تواند حدود ۵ تا ۲۵ درصد میزان بارش در یک منطقه را افزایش دهد بنابراین تأثیر چشمگیری در مقابله با کم آبی خواهد داشت.

اگر ابری برای بارورسازی مناسب بود هواپیمای ویژه این کار، به سمت ابر حرکت می کند و به داخل آن می رود، در این مرحله گروه متخصصان و کارشناسان داخل هواپیما به بررسی شرایط و ویژگی های ابر می پردازند و مجددا" آن را از نظر قابلیت بارورسازی می سنجند و در صورت مثبت بودن آزمایش، عملیات با شلیک گلوله های یدور نقره انجام می شود. این گلوله ها پس از طی ۵۰ متر شروع به سوختن می کند. 

دوده یدور نقره باعث جذب ذرات آب موجود در ابر و نهایتا" ایجاد قطره می شود و پس از تشکیل قطرات درشت، ابر شروع به بارش می کند ، فاصله زمانی بین بارورسازی و آغاز بارش حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه است. رادارهای نصب شده بر روی زمین جبهه هوا و ابری را که وارد ایران می شود رصد و بررسی می کنند و متخصصان با تشخیص نوع و جهت حرکت ابر می توانند قابلیت بارورسازی ابر را تعیین کنند.

از سال ۱۹۴۶ کشورهای روسیه و آمریکا طرح تعدیل آب و هوا را با بارورسازی ابرها آغاز کردند. فناوری مربوط به بارورسازی ابرها تاکنون در اختیار این دو کشور و تعداد معدودی کشورهای دیگر بوده است. هرساله حدود ۱۳۰ تا ۱۵۰ پروژه در ۵۰ کشور دنیا انجام می شود. کشورهای عراق، پاکستان، امارات و کشورهای مشترک المنافع در استفاده از این فناوری سابقه داشته اند.

عدم توجه هیئت دولت به پروژه

وزارت نیروی کشورمان نیز طی سال‌ های ۵۳ تا ۵۷ با همکاری یک شرکت کانادایی و با استفاده از یک فروند هواپیما و ژنراتورهای زمینی تصعیدکننده یدور نقره مبادرت به اجرای پروژه بارورسازی ابرها در حوزه آبریز سد کرج و جاجرود کردند. سپس طی سال‌های ۶۷ الی ۷۵ به صورت پراکنده و با استفاده از ژنراتورهای زمینی در ارتفاعات شیرکوه یزد طرح باروری ابرها به اجرا درآمد.

مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها  در سال ۷۵ با دستور مستقیم رئیس جمهور وقت در استان یزد تشکیل شد. این مرکز  از سال ۷۷ با همکاری (موسسه رصدخانه مرکزی آب و هواشناسی روسیه CAO ) 4 پروژه ای تحت عناوین یزد۱، یزد۲،‌ یزد۳، یزد۵،‌ در مناطق مرکزی و پروژه گیلان ۱ نیز در سال ۷۸ در استان‌های شمالی کشور به اجرا درآمد. 

طی این سال‌ها در مناطق مرکزی کشور هرساله شعاع عملیاتی و مساحت تحت پوشش بارورسازی ابرها افزایش یافته است به نحوی که در اولین پروژه، مساحت آن دایره‌ای به مرکزیت یزد و به شعاع ۲۰۰ کیلومتر بوده و در پروژ‌ه‌های بعدی به ۳۰۰ تا ۴۰۰ کیلومتر افزایش یافت که ناحیه تحت پوشش عملیات بارورسازی ابرها حدود ۵۰۰۰۰۰ کیلومتر مربع معادل ۳۰% مساحت کشور ایران را شامل می شد.

براساس موافقت‌نامه طرح ملی مطالعه و اجرای بارورسازی ابرها، در فاصله سال‌های ۱۳۷۸-۱۳۸۵ طی پروژه‌ های اجرا شده نسبت به تجهیز دو فروند هواپیمای مخصوص بارورسازی ابرها، راه‌اندازی ۳ سایت رادار هواشناسی در استان یزد و کرمان و اصفهان، آموزش کارشناسان ایرانی و انتقال فن‌آوری و بومی ‌سازی آن مبادرت شده است.

اجرا پروژه گیلان ۲ اردیبهشت، خرداد و تیرماه ۸۷ اولین تجربه کارشناسان ایرانی در اجرای پروژه بارورسازی ابرها به ‌صورت مستقل و بدون حضور کارشناسان خارجی است که در این پروژه و نیز دو پروژه مستقل دیگر فلات مرکزی و زاگرس که به ترتیب در استان‌های فارس، کرمان، یزد، قم، مرکزی،‌ اصفهان از دی ماه ۸۷ تا اردیبهشت ۸۸ با اعتبار ۲۰ میلیارد ریال به وسیله دو فروند هواپیما به اجرا درآمد.

تنها مخالف باران مصنوعی در ایران

اجرای این طرح با وجود تایید بسیاری از نهادهای دولتی و سازمان های علمی اما مخالفان جدی نیز دارد.

معصومه ابتکار که اکنون معاون رییس جمهور و ریاست سازان حفاظت محیط زیست را بر عهده دارد، بهمن ماه سال 92 درباره بارور سازی ابرها گفته بود: "من مخالف استفاده از این دستگاه در کشور هستم و اجازه استفاده آن را تا زمانی که مورد تایید سازمان‌های بین المللی نباشد نمی ‌دهم. بیش‌ترین نگرانی سازمان‌های دیگر همچون سازمان زمین شناسی در استفاده از این دستگاه‌ها در خصوص تاثیرگذاری آن بر روی زمین لرزه است."

عدم توجه هیئت دولت به پروژه


معاون محیط انسانی سازمان محیط زیست نیز در تایید سخنان رییس خود، در این خصوص گفته بود که " بارورسازی ابرها در سالهای گذشته به ویژه در کشورهای شرقی، روسیه و جمهوری های تازه استقلال یافته شوروی سابق به سرعت در حال انجام است، اما بر اساس دیدگاه های علمی این روش اثرات زیست محیطی به دنبال خواهد داشت."

سعید متصدی اظهار داشت: در روش های جدید بارورسازی ابرها که با عنوان فناوری های نوین از آنها یاد می شود، از تکونولوژی یونیزاسیون استفاده می شود که هم احتمال ایجاد تغییرات جوی و هم احتمال فعال سازی گسل ها و افزایش بروز زلزله در این روش وجود دارد.

وی در عین حال تصریح کرد: البته همه این خطرات نیز در حد تئوری و احتمال است و هنوز هیچیک از آنها اثبات نشده است.

نظر سازمان های بین المللی درباره بارورسازی ابر

با توجه به اهمیت و گستردگی برنامه‌های تعدیل آب و هوا در دنیا و استقبال بسیاری کشورها از این فناوری، طی ۵۰ سال گذشته عمدتاً چهار انجمن و سازمان معتبر اعم از سازمان هواشناسی جهانی (WMO) ، جامعه مهندسین عمران آمریکا (ASCE)، انجمن تعدیل آب و هوای آمریکا (WMA) و انجمن هواشناسی آمریکا (AMS) بسیاری از فعالیتهای تعدیل آب و هوا را هدایت و نظارت می‌کنند که هریک از این انجمنها جنبه‌های خاصی از فعالیتهای تعدیل آب و هوا را مورد توجه قرار داده‌ اند:

1.    بایستی به تعدیل آب و هوا به عنوان بخشی از استراتژی مدیریت یکپارچه منابع آب نگاه شود

2.    پیامدهای ناخواسته باروری ابرها از جمله اثرات پایین دست باد و یا اثرات زیست محیطی و اکولوژیکی آن ثابت نشده ‌اند، اما نمی‌توان رد کرد.

3.    قابلیت تأثیرگذاری بر ریزساختارهای ابر از طریق مشاهدات آزمایشگاهی، شبیه‌سازی مدلهای عددی و اندازه‌گیری‌های فیزیکی در برخی سیستم‌های طبیعی همچون مه، ابرهای لایه‌ای و ابرهای کومولوسی تأیید شده است اما، شواهد فیزیکی مستقیم در مورد اینکه بارندگی، تگرگ، رعد و برق یا باد می ‌توانند توسط روشهای مصنوعی به طور قابل توجهی تعدیل شوند، محدود می ‌باشد.

4.    مطالعات منتشر شده حاکی از این است که تاکنون یدیدنقره هیچگونه تاثیر معنی داری بر سلامت و محیط زیست مردم نداشته است. با این وجود بایستی در تمام طرحهایی که از یدیدنقره و یا هر ماده دیگر استفاده می‌شود ارزیابی اولیه‌ای از اثرات بالقوه آن ماده روی محیط زیست یا سلامتی مردم ضمیمه گردد.

5.    افزایش تقاضای آب در اثر افزایش جمعیت و موضوعات زیست محیطی، منابع جهانی آب را تحت فشار قرار داده است و لذا مدیریت و طراحی دقیق و مناسب آب جوی می‌تواند پتانسیلی برای افزایش قابل ملاحظه منابع آب طبیعی توام با کاهش هزینه‌های زاید در ایجاد امکانات جدید باشد.

کشورهای استفاده کننده از تکنولوژی بارورسازی ابر


تاريخ : شنبه 1393/03/31 | 23:52 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
از پدیده خشکسالی در کشور خوشحال باشیم یا ناراحت؟!

مصطفی شریف
 

عقل و منطق به احتمال زیاد گزینه دوم را انتخاب می کند، اما من نظر دیگری دارم. این نظر مبتنی بر شرایط، رفتار و کردار کنونی غالب ما ایرانیان است. در گذشته های دور و نزدیک پدران ما آب را گرامی می داشتند و از آنجا که برای به دست آوردن آن از راه های دور و یا اعماق زمین بویژه در فلات مرکزی ایران، به صورت قنات و... زحمات زیادی می کشیدند، از به هدر دادن و آلوده کردن آن بسیار پرهیز کرده و واقعا و عملا آن را مایه حیات می دانستند. ولی ما به شیوه آنان آب را گرامی نمی داریم؛ آلوده سازی، استفاده نادرست در کشاورزی، در صنعت و به هدردادن آب از ویژگی های زندگی مصرفی ما شده است.

در کجای دنیا آب را از کشاورزی دریغ داشته، تصفیه کرده و سپس آن را صرف شستن ماشین، حیاط، فضای سبز و.. می کنند؟ این پدیده ای است در پهنه شهرهای ما خصوصا شهرهای بزرگ، اما در کشاورزی چطور؟ گفته شده است سالانه 120 میلیارد متر مکعب آب قابل استحصال داریم. حداکثر میزان مجاز برای استفاده از منابع آب تجدید شونده ۶۰ درصد است اما اکنون از۱۲۰ میلیارد مترمکعب، ۹۶ میلیارد مترمکعب مصرف می شود یعنی به جای ۶۰ درصد ۸۰ درصد استفاده می شود که این فشار زیادی به منابع طبیعی وارد می کند و موجب خشکی تالاب هایی مانند هامون، بختگان و دریاچه ارومیه و... شده است. حدود 90% آب ها در کشاورزی مصرف می شود. متوسط راندمان آبیاری کمتر از 40% است. درحالی که در دنیا حتی در مناطقی که چندان خشک و کم آب هم نیستند، راندمان بسیار بیشتر از این است و در مواردی تا 80% هم می رسد.

تصور کنید آب از مبداء (چشمه، رودخانه، چاه، قنات و...) راه می افتد در مسیری طولانی در دمای عموما بین 25 تا 40 درجه در هوایی خشک حرکت می کند تا به مزرعه برسد. در طول این مسیر مقدار زیادی از این آب تبخیر شده به هوا رفته و یا به زمین فرو می رود. سئوال این است که در چه زمانی و کی می خواهیم جلوی هدر رفتن آب( که یک محدودیت مسلم اقتصادی است) را بگیریم؟ حتما باید دریاچه ارومیه خشک شود و آثار منفی آن ظاهر شود، زاینده رود از نفس بیفتد و مزارع و باغاتی که طی قرن ها به طور طبیعی مشروب می شدند و بمنزله خط تولید کشاورزی محسوب می شوند، خشک شده و از بین بروند و...و... تا بفکر چاره بیفتیم؟

مطالعات نشان می دهد؛ گرمتر شدن هوا می تواند تا 10% در کاهش تولید نقش داشته باشد. فائو اعلام کرده است تا سال 2025 حدود 1.9 میلیارد نفر از جمعیت جهان در مناطق خشک زندگی می کنند که با کمبود آب مواجهند و دو سوم جمعیت جهان نیز با تنش و بحران آب مواجه هستند.

کشور ما که مطابق سند چشم انداز قرار است تا دو برنامه دیگر در منطقه اول باشد، چقدر به امنیت غذایی فکر کرده است؟ کارشناسان بین المللی معتقدند دوره غذای ارزان تمام شده است و ما بسیار محتمل است با روند کنونی، در آینده با مشکل تامین غذا روبرو شویم. آن هم در این دنیایی که همه کشورها در فکر مصون نگهداشتن خویش از حوادث ناگواری است که خواسته یا ناخواسته صاحبان قدرت برای آن ها بوجود می آورند.

سئوال این است که با توجه به وضعیت موجود، چه بایدکرد؟ تنها راه غلبه بر مشکلات اشاره شده، استفاده صحیح و درست از امکانات و نعمت هایی است که خداوند در اختیار ما قرار داده است. متاسفانه تاکنون از منابع عظیم زیر زمینی خود همچون نفت، گاز و... که استفاده  درستی نبرده ایم لااقل بیاییم از منبع حیات بخش آب با برنامه ریزی صحیح استفاده کنیم. تقریبا در همه جا و از جمله در ایران گسترش سطح زیرکشت توصیه نمی شود. پس باید سراغ استفاده بهینه و مطلوب از زمین های موجود با مدیریت صحیح آب برویم. بهره وری آب می تواند در یک فرایند10 تا 15 ساله با برنامه ای مشخص و قوانین و مقررات خاص خود و نهادهای قانونی و حقوقی لازم از این وضعیت اسف بار نجات پیدا کند.

باید محاسبات دقیق علمی، فنی، نیاز سنجی و نیز سنجش آب مجازی در مورد محصولات کشاورزی صورت گیرد تا اقدامات و عملیات، حساب شده واقتصادی باشد. آب کشاورزی که به گفته یکی از مسئولین متر مکعبی 90 تومان هزینه بر می دارد، اولا فرایند استحصال، انتقال و استفاده از آن با چه فن آوری و چه اصلاحاتی در این فرایند و در یک بازه زمانی مشخص صورت گیرد و ثانیا این آب صرف چه محصولاتی بشود؟

جمله آخر این که؛ اگر این واقعیت ها و هشدارها و اعداد و ارقام تکان دهنده و خشکسالی ها و... ما را به حرکت درآورد که فکری بکنیم، باید از پدیده خشکسالی، از آن جهت خوشحال بود که به دنبال راه حل های برون رفت از بحران می رویم، اما اگر فکری، تصمیمی و اقدامی صورت نگیرد، می توان همان گزینه دوم (ناراحتی) را همچون گذشته انتخاب کرد و به همان اکتفا نمود، چنان که سال های سال اینگونه بوده است.

 



تاريخ : شنبه 1393/03/31 | 23:51 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
معماری و اقلیم
اگر اینگونه بینگاریم،از خلاقیت های فرم در بسیار بناهای همساز با اقلیم چه تلقی خواهیم داشت؟در چنین تحلیلی ،جایگاه زیبایی خیره کننده ی گنبد حوض خانه ی بروجردی های کاشان کجاست؟
آموزه های معماری مدرن اما،رویکردی جز این داشت.معمارمدرن،اگر چه مدعی
آزادسازی معمارومعماری از قیود و محدودیت های ناشی از ملاحظات اقلیمی بود
واگر درعمل هم توانست آزادی فزون تری ازقیود ومحدودیت های ناشی از ملاحظات اقلیمی بود و اگر درعمل هم توانست ازادی فزون تری برای فرم به ارمغان آورد
اما با سهل انگاری و نادیده انگاشتن عوامل طراحی نزد معماران نسل های بعد این جنبش و بویژه در آنجاهایی که جنبش از آنجا سرچشمه نگرفته بود،سنتی به ودیعه گذاشته-که حاصلی جز وابستگی واقعی و بلاشرط معماری در برنداشت،وابستگی صرف به فن آوری،سوخت های فسیلی یا اتمی،وابستگی به غیرطبیعت،به پدیده های
فناپذیر و قابل تهدید.به راستی این حد نیاز و وابستگی معماری به انرژی های غیر طبیعی تا چه حد از پیش تعریف شده و یا در حد انتظار بود،جایگاه محیط زیست که معماری خود می تواند زاده ی آن و در شرایطی جزءای از آن باشد در فراسوی چنین روشهایی کجاست.غرور فن آوری،و نه استفاده بهینه از آن،همچن صاعقه چشم ها را بست و مغزها را فلج کرد.چندان که بستر آن،خود طبیعت-دیگر دیده نشد.رحمت و زحمت آن،هیچ یک در برآوردها و پروژه ها و اجراءها همچند
پشیزی به حساب نیامد.
اهمیت تاثیر اقلیم بر معماری،انجام مطالعات وپژوهش های جامعی را دراین زمینه ایجاب می کند.به ویژه درکشورما که تنوع شرایط اقلیمی درآن کاملامشهود است ، انجام  تحقیقات کسسترده در این زمینه امری اجتناب پذیر است.
به طور کلی ،این پژوهش ها به دو صورت نظری وعملی انجام می پذیرد.در وجه اول،مباحث نظری مربوط به اقلیم وساختمان،موردبررسی قرارمی گیرد ودر وجه دوم،با بهره جستن از آمار آب و هوایی مناطق  مختلف به  انجام  تقسیم  بندی های اقلیمی،همچنین با استفاده ازنمونه های ساختمانی مناطق مختلف اقلیمی،آزمایش ها و محاسبات دقیق صورت می گیرد.ازآنجا که آزمایش های عملی درچارچوب وظایف
موسسات تحقیقات ساختمانی انجام  می گیرد و این امر تنها با تخصیص بودجه  و زمان کافی از سوی سازمان های مربوطه امکان پذیر است،همچنین به دلیل نبود
امکانات عملی جهت انجام این برنامه ها و در دست نبودن آمار و اطلاعات آب و هوایی مناطق مختلف،پژوهش حاضر بیشتر بر وجه اول استوار است.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
شناخت عناصر اقلیمی
که این قسمت مواردی همچن(تابش آفتاب،دمای هوا،رطوبت هوا«رطوبت مطلق، رطوبت مخصوص»فشار بخار،باد،سیستم های باد«بادهای تجاری،بادهای غربی، بادهای قطبی،بادهای موسمی،نسیم های دریا وخشکی،بادهای محلی»،بارندگی) را
درخود جا داده است.که ما دراین بخش هرکدام ازایتمهای بالا رابه طور مختصری  توضیح خواهیم داد.
 
تابش آفتاب:
آفتاب پرتویی الکترومغناطیسی است که ازخورشید ساطع می شود.این پرتو دارای
طول موج های مختلفی بین .28/0 تا 3 میکرون است.طیف نور خورشید،به طور گسترده به سه قسمت فرابنفش، قابل رویت و فروقرمز تقسیم  می شود. طول موج پرتو فرابنفش28/0 تا 4/0 میکرون،پرتو قابل رویت 4/0 تا 7/0 میکرون و طول
موج پرتو فروقرمز،بلندتر از 76/0 میکرون است.
با اینکه حداکثر شدت تابش آفتاب در قسمت پرتو قابل رویت آن است،ولی بیش از نیمی از انرژی حرارتی خورشید مربوطه به پرتو فروقرمز می شود.
زمانی که پرتو خورشید وارد اتمسفرمی شود،شدت آن کاهش می یابد وطیف های آن به نسبت طول موج آنها در اتمسفر جذب،منعکس یا پراکنده می شود>1.
 
معمولا پرتو فرابنفش وتمام پرتوهایی که طول موجی کمتراز28/0میکرون دارد،از طریق  اوزون وقسمت عمده ای ازپرتو فروقرمزبه وسیله ی بخار آب و اکسید کربن جذب می شود.
ذرات  موجود در هوا نور خورشید را منعکس  می کنند ، ولی چون این انعکاس تغییری در نور ایجاد نمی کند،نور خورشید همچنان سفید به زمین می رسد.وقتی
آفتاب به مولکول ها و ذراتی می تابد که مساوی یا کوچکتر از طول موج پرتو آن هستند،نورمنعکس شده،به اطراف پراکنده می شود.این پرتوپراکنده شده،قسمت هایی را که آفتاب به طور مستقیم به آنها نمی تابد،روشن می کند.
وقتی ذرات و مولکول های  موجود  درهوا،پرتوهای دارای  طول موج  کوتاه تر
مربوط به نورآبی و بنفش را به اطراف پراکنده می کند،آسمان آب به نظر می رسد
>2.ولی اگر ذراتی بزرگترازگردوغبار دراتمسفروجود داشته باشد،بیشتر پرتوهای
دارای طول موج بلند تر مربوط به نورهای زرد و قرمز در هوا پراکنده می شوند
و در نتیجه،آسمان سفید تر به نظر می رسد>3.
 
                         
ابرها مقدار زیادی از پرتوی خورشید را به فضای خارجی اتمسفر منعکس می کنند،ولی بقیه آن به سمت زمین منتشر می شود.تابش این مقدار پرتو به کره زمین باعث گرم شدن طبیعی زمین می شود>4.
 
دمای هوا:
مقدار انرژی خورشیدی تایید شده به هر نقطه از سطح زمین در طول سال به شدت و دوام تابش آفتاب در آن منطقه بستگی دارد و میزان گرما و سرمای سطح زمین،عامل اصلی تعیین کننده درجه حرارت هوای بالای آن است.
تمام طیف های نور خورشید ازهوا عبورمی کنند و با دریافت پرتو خورشید،دمای
هوا به طورمستقیم افزایش نمی یابد.ولی لایه های هوا، گرمای خود راازطریق تماس با سطح زمین که بر اثر دریافت  پرتوهای خورشید گرم شده است بدست می آورند ولایه های گرم شده ی هوا،گرمای  خود را از طریق همرفت به لایه های دیگر منتقل می کنند>5.
 
جریان هوا و باد نیز باعث تماس بیشتر  توده های  عظیم  هوا با سطح زمین ودر نتیجه گرم شدن  هوا می شود.درشب ها و در فصل زمستان که سطح زمین سردتر از هوای بالای آن است، عکس این عمل صورت می گیرد و هوا بر اثر تماس با سطح زمین ، حرارت خود را ازدست می دهد وسرد می شود>6 و>7.
 
                    
بنابراین میزان  تغییرات روزانه و سالانه  درجه  حرارت هوا، به تغییرات درجه حرارت سطح مورد تماس آن بستگی دارد.
سطح دریاها بسیار کندتر از سطح زمین در اثر تابش آفتاب گرم می شود و به همین دلیل،اختلاف زیادی بین درجه حرارت سطح خشکی و سطح دریا وجود دارد.در نتیجه در یک عرض جغرافیایی ثابت،همیشه سطح زمین در تابستان گرمتر و در زمستان سردتر از سطح دریاست و توده های هوای در تماس با این
دو سطح نیز،به همین نسبت دارای اختلاف دما هستن و بدین ترتیب،میانگین درجه حرارت هوای بالای خشکی،در تابستان بیشتر و درزمستان کمتر از میانگین درجه حرارت بالای دریاست>8 و>9.
     
ارتفاع ازسطح دریا نیز،درجه حرارت هوا راتعیین می کند ودریک عرض جغرافیایی مشخص،مناطقی که درارتفاع بیشترقراردارند،سردترازمناطق پایین ترهستند>10.
 
 
رطوبت هوا:
منظور از رطوبت هوا،مقدار آبی است که بصورت بخار در هوا وجود دارد.بخار آب از طریق تبخیر آب سطح اقیانوس ها و دریا ها، همچنین سطوح مرطوبی چون گیاهان وارد هوا  می شود>11. این بخار به  وسیله ی  جریان هوا و باد به بقیه ی
قسمت های سطح زمین منتقل می شود>12.
 
     
هرچه هواگرمترباشد،بخارآب بیشتری رادرخود نگه می دارد.به طورمثال،ظرفیت  پذیرش  بخار آب در هوائی با دمای 18 در جه  سانتیگراد، سه برابر ان در هوائی با دمای 2 در جه سانتیگراد است>13.
 
بنابراین به دلیل اختلاف دمای هوا درمناطق مختلف،میزان رطوبت هوانیزدر نقاط مختلف سطح زمین به یک اندازه نیست.حداکثر میزان رطوبت هوا در نواحی خط استواست که با حرکت به طرف قطبین کاهش می یابد.
مقدار رطوبت موجود در هوا را به روشهای مختلفی چون رطوبت مطلق،رطوبت مخصوص،فشار بخار و رطوبت نسبی می توان اندازه گیری و بیان کرد.
«رطوبت مطلق»:
رطوبت مطلق عبارت است از وزن بخار آب موجود درهرمترمکعب ازهواو واحد آن گرم در مترمکعب است>14.
 
«رطوبت مخصوص»:
رطوبت مخصوص عبارت است از وزن بخار آب موجود درهر کیلوگرم ازهواکه  بصورت گرم در کیلو گرم نشان داده می شود>15.
 
«فشار بخار»:
فشار بخار عبارت است از فشاری که در اثربخار آب در هوا به وجود می آید و بر حسب میلی مترجیوه اندازه گیری می شود>16.
 
 
 
 
 
«رطوبت نسبی»:
رطوبت نسبی عبارت است ازنسبت وزن بخارآب موجود درحجم مشخصی از هوا در یک درجه حرارت به حداکثر مقدار بخار آبی که آن حجم از هوا درهمان درجه حرارت می تواند در خود نگه دارد>17.
 
برای مثال،رطوبت نسبی در دمای 20 درجه  سانتیگراد  به  صورت زیر محاسبه می شود:
رطوبت نسبی= وزن بخار آب موجود در یک متر مکعب هوا در دمای 20 درجه
تقسیم بر(وزن حداکثربخار آب موجود دریک متر مکعب هوا در دمای 20 درجه)
زمانی که هوا حداکثر رطوبتی را که می تواند  در خود نگه دارد جذب کند،آن را «هوای اشباح شده» می نامند. دراین حالت، رطوبت نسبی هوا 100 در صد است. ولی اگر مقدار رطوبت  موجود در ان کمتر از مقداری باشد که می تواند در خود نگه دارد،رطوبت نسبی آن کمتر از 100درصد است.
جدول 1-1، مقادیر فشار بخار،رطوبت  مطلق و رطوبت  مخصوص برای هوای اشباح شده در دماهای گوناگون در سطح دریا را نشان می دهد.
فشار بخار و رطوبت نسبی،تا حد بسیار زیادی با توجه به زمان ومکانهای مختتلف
 تغییر می یابد.فشار بخار به میزان  چند میلی متر جیوه در مناطق سرد و بیابانها و تا حدود 25و حتی 30میلی مترجیوه در مناطق گرم  و مرطوب تغییر می کند فشار بخاردر فصل های مختلف نیز متغیراست واغلب در تابستان بیشتراززمستان است. ولی تغییرات روزانه ی آن معمولا کم است. این  تغییر، حتی در مناطق ساحلی که تحت تاثیر دریا و نسیم آن قرار دارد،از حد  چندین  میلی مترجیوه تجاوز نمی کند.
در ارتفاع های زیاد،فشار بخار سریع تر از فشار هوا  کاهش  می یابد. بنابراین،با
کاهش ارتفاع،تراکم  بخار آب در هوا افزایش می یابد. در نتیجه،همیشه فشار بخار لایه های هوای نزدیک به زمین بیشتراست.به همین دلیل،هرنوع اختلاط هوادر سطوح
عمودی باعث کاهش فشار بخار در لایه های هوای نزدیک به زمین می شود.
اگردرسطح زمین هوا جریان نداشته باشد،فشار بخارنزدیک ظهر به حداکثر میزان
خود می رسد>18.
 
 
سپس با جابه جایی لایه های عمودی هوا،فشاربخاردر لایه هاینزدیک به زمین کاهش می یابد هنگام عصربا پایان یافتن این حرکت،دوباره فشار بخارلایه های هوا نزدیک به زمین افزایش می یابد>19.
 
 
 
 
الگوی تغییرات فشار بخار هوای سطح دریا،همچنین هوای سطح خشکی در فصل های بارانی مانند تغییرات درجه حرارت هواست. بیشترین تغییرات سالانه ی فشار بخار درقسمتهایی ایجاد می شود که تحت تاثیر بادهای موسمی قرار دارند.زیرا این مناطق،دریک زمان هوای گرم ومرطوب اقیانوس ها ودرزمان دیگر،هوای خشک  قسمت های داخلی را دریافت می کنند.نکته ی قابل توجه اینکه فشار بخار، مقداری از فشارهواست که در اثرافزایش بخار آب در هوا به وجود می آید و فشار جو- که در فصل های بعدی به آن اشاره خواهد شد-با فشار بخار متفاوت است.
رطوبت نسبی هوا ، حتی در صورتی که  فشار بخار ثابت باشد، ممکن است تا حد بسیارزیادی تغییر کند.این تغییر ناشی ازنوسانات روزانه وسالانه ی درجه حرارت
هواست که ظرفیت پذیرش بخار آب هوا را تعیین می کند.همان طور که در جدول 1-1نشان داده شده است،هرچه هواگرم ترشود،میزان رطوبتی که می توانددر خود نگه دارد افزایش می یابد.
 
باد:
برروی هریک ازنیم کره های زمین،کمربندها و نقاطی با  فشارهای جوی متفاوت (کم و  زیاد) وجود دارد.بعضی از این کمربندها دائم هستند و بعضی دیگر فقط در مدتی از سال ایجاد می شوند.در مناطق نیمه استوایی هر نیم کره-یعنی بین عرض های جغرافیایی 20 تا 40 درجه-کمربندی با فشار زیاد وجود دارد>20.
 
 
این دو کمربند در تابستان ها به سمت  قطبین و در زمستان ها به سمت خط استوا
حرکت می کنند.در زمستان،هر دو انها دور تا دور زمین را احاطه می کنند.ولی
در تابستان به دلیل ایجاد مراکز کم فشار درقاره ها،تداوم آنها به هم می خورد>21 و 22.
 
 
 
مناطق قطبی،از مناطق ثابت و پر فشار است؛ولی فشار این مناطق از فشار مناطق نیمه استوایی کمتراست>23.کمربند خط استوا،ازجمله مناطق ثابت کم فشاری است
که در تمام طول سال وجود دارد >24.
 
                    
در تابستان،در هر نیمکره عمل همرفت هوا درجهت عرض جغرافیایی بالاتر-به ویژه درقاره های بزرگ-وجود دارد.در تیر و مردادماه،این کمربندقسمت های شمالی استوا رامی پوشاند که ازشمال شرقی آفریقا به مرکز آسیای شرقی کشیده شده و مرکز آن در خلیج فارس است>25.
 
 
 
در دی و بهمن ماه،این کمربند قسمت های جنوبی منطقه استوا را می پوشاند>26.
 
 
دیگرمناطق کم فشار،درقسمت هایی باعرض جغرافیایی بالاوجود دارند.این مناطق معمولا کمربندی د راطراف اقیانوس منجمد جنوبی ایجادمی کنند.درنیمکره شمالی، تقسیم فشار هوا به دلیل وجود خشک های وسیع وفراوان دراطراف اقیانوس منجمد
شمالی بسیار پیچیده است و به همین دلیل،مناطق کم فشار و پر فشار به طور مداوم در یک منطقه به وجود می ایند و به سمت شرق حرکت می کنند.علت اصلی وجود
نقاط و کمربند های فشارهوا،تقسیم نا متعادل پرتوهای خورشید برروی زمین است
که باعث ایجاد اختلاف دما در نقاط مختلف سطح زمین می شود.
توده های هوا که در اثرگرم شده بالا می روند تا کمربند کم فشارمناطق استوایی را
تشکیل دهند،درنقاط بالای جو تقسیم می شوند وبه سمت قطبین حرکت می کنند.این
توده ها،درزمستان درعرض های جغرافیایی 20 تا 40 درجه و درتابستان درعرض های جغرافیایی 30 تا 40 درجه سردمی شوندودوباره به سمت زمین پایین می آیند
>27.این عمل باعث بالا رفتن فشار هوا در این قسمت ها و ایجاد کمربند های پر فشار مناطق نیم استوایی می شود.
 
 
در مناطق قطبی نیز به دلیل سرمای شدید هوای سطح یخ ها،هواپرفشارایجاد می شود.مناطق پرفشار عبارتند از:
1-(مناطق قطبی در تمام طول سال)
2-مناطق سرد آسیا ،شمال آفریقا،استرالیاوآمریکا شمالی در زمستان
3-کمربند های پرفشاردرمناطق نیم استوایی،به ویژه درسطح اقیانوس هادر تابستان
.توده های عظیم هوا،همیشه از مناطق پرفشار به سمت مناطق کم فشار حرکت می کنند.البته این حرکت،دریک جهت مستقیم ازمنطقه پرفشار به منطقه کم فشار نیست و تحت تاثیر نیروی (کوریولیس) که در اثر حرکت دورانی زمین به  وجود می اید
قرار می گیرد و ازمسیرخود منحرف می شود.انحارفی که دراین اثرنیرو در جهت
حرکت توده های هوابه وجود می اید،درنیم کره شمالی درجهت حرکت عقربه های
ودرنیم کره جنوبی درجهت عکس حرکت عقربه های ساعت است.نیروی کوریولیس
در منطقه استوا صفر است و در جهت حرکت به طرف قطبین افزایش می یابد.
 
سیستم های باد:
به طور کلی ،در هر نیم کره ی زمین سه سیستم کلی باد وجود دارد:
-بادهای تجاری
-بادهای غربی و قطبی
-بادهای موسمی
علاوه بر این سه سیستم بادهای دیگری نیزوجود دارد که یکی ازآنها بادهای محلی است که د مناطق کوهستانی و دره ها جریان دارد؛همچنین نسیم شب و روز که در
سواح دریا می وزد.
 
بادهای تجاری:
مرکزاین بادها درمناطق نیمه استوایی دو نیم کره ای است که دارای هوای پرفشار هستند.این دو مرکز در منطقه ی استوا به هم نزدیک شده،در آنجا کمربند کم فشار را تشکیل می دهند.
ب روی اقیانوس ها،جهت حرکت این دو جریان هوا در نیم کره ی شمالی به سمت جنوب غربی و در نیم کره جنوبی به سمت شمال غربی است.جهت حرکت این دو
باد معمولا ثابت است ودما و رطوبت آنها به مناطقی که از روی آن عبور می کنند بستگی دارد.
 
بادهای غربی:
مرکز این بادها در مناطق نیمه استوایی،ولی حرکت آنها  در جهت مناطق کم فشار اقیانوس منجمد شمالی است. در طول منطقه ی قطبی ، این بادها و بادهای قطبی به هم  نزدیک می شوند و به  دلیل اختلافات زیاد  درجه حرارت این دو توده ی هوا،
جبهه های جلویی این دو سیستم همیشه طوفانی است.در زمستان ، در نیمکره ی شمالی
تغییرات زیادی در جهت و سرعت این سیستم باد به وجود می آید. ولی در تابستان
جهت حرکت و سرعت  آن تقریبا ثابت است واغلب به  سمت شمال شرقی  حرکت می کند.درنیمکره جنوبی که نسبت به نیمکره شمالی خشکی بسیارکمتری دارد،این سیستم باد معمولا یکنواخت است.ولی در هر صورت در مناطق مختلف،حرکت و
سرعت آن تحت تاثیر حرکت هوای کم فشار قرار می گیرد.
 
بادهای قطبی:
این بادها در اثرپراکنده شدن توده های هوای سردازمناطق پرفشارقطبی و اقیانوس منجمد شمالی به وجود می ایند.جهت اصلی این بادها در نیمکره ی شمالی،به سمت
جنوب غربی و در نیمکره جنوبی به سمت شمال غربی است.
 
بادهای موسمی:
اختلاف میانگین درجه حرارت سالانه ی هوای سطح زمین ودریا باعث ایجاد بادهای
زمستانی بر روی خشکی و بادهای تابستانی بر روی دریا می شود که به (بادهای موسمی)معروف اند.
اثراین بادها درمنطقه ای ازاقیانوس هند که به استرالیا،آسیای جنوبی وشمال آفریقا
محدود می شود،بیشتراست. در این منطقه،حداکثر فشارهوا در قاره هاست وهوا از
مناطق پر فشار یک نیمکره به سمت مناطق کم فشار نیمکره دیگر حرکت می کند.
دردی ماه، این بادها ازآسیای مرکزی به طرف استرالیا حرکت می کنند. جهت وزش                                                                   
این باد درآسیای جنوبی،جنوب غربی است که درمنطقه ی خط استوابه تدریج تغییر
می یابد؛ تا اینکه در شمال غربی استرالیا به جهت جنوب شرقی تبدیل می شود.در خرداد ماه،این سیستم از استرالیا به سمت شبه جزیره ی هندوستان حرکت می کند
وجهت حرکت آن در استرالیا،شمال غربی است؛ولی وقتی به جنوب آسیا می رسد،
جهت آن شمال شرقی می شود.
 
 
نسیم های دریا وخشکی:
چنانکه پیش از این مطرح شد، در مناطق ساحلی ، هنگام روز هوای روی خشکی گرم تر از هوای روی دریاست.این اختلاف دما باعث می شود هوای روی خشکی
که گرم تراست  بالا رود وهوای روی دریا به سمت خشکی آمده،جای آن را بگیرد >28.این عمل باعث ایجاد نسیم در سواحل می شود.
 
 
 
 
جریان هوا،هنگام شب که هوای روی دریا گرم تراز هوای  روی خشکی است برعکس
انجام می شود و هوا از سطح خشکی به سمت دریا جریان می یابد>29.
 
 
 
بادهای محلی:
در مناطق کوهستانی،اختلاف درجه حرارت موجب وزش بادهای محلی می شود.
هنگام روز،هوای مجاور سطح کوه ها گرم تر از هوای آزاد در جو می شود و به سمت بالا حرکت می کند>30.ولی هنگام شب عکس این عمل اتفاق می افتد>31.
 
        
بدین ترتیب،درمناطق کوهستانی بزرگ ودره ها،بادهای شدیدی می وزد.جهت این
بادها،هنگام روز از پایین به بالا و هنگام شب از بالا به پایین است.
 
بارندگی:
درمبحث رطوبت هوابه این نکته اشاره شد که هرچه هواگرمترباشد، مقداررطوبت
بیشتری را می تواند در خود نگه دارد.بنابراین،اگر مقدارمشخصی ازهوا با درصد
مشخصی از رطوبت به تدریج سرد شود، رطوبت نسبی آن افزایش می یابدودردرجه
حرارتی که به آن «نقطه ی شبنم» می گویند، رطوبت نسبی هوا به 100درصد می رسد. اگر این هوا باز هم سردتر شود و دمای آن به  پایین  نقطه ی شبنم برسد نمی تواند تمام رطوبت موجود در خود را نگه دارد. از این رو، مقدار بخار آب اضافی که به صورت قطرات آب  برروی سطوحی که دمای آنها از نقطه ی شبنم کمتر است  تشکیل می شود.درفصل زمستان، اگربه دلیل سردی هوای خارج، دمای سطح داخلی شیشه  پنجره ی اتاق ها  پایین تر از نقطه ی شبنم هوای  داخل باشد بر روی سطح
پنجره ها قطرات آب تشکیل می شود>32.
 
 
این پدیده علت  اصلی ایجاد  بارندگی است. وقتی توده های هوای اطراف زمین که حرارت سطح زمین راگرفته و گرم شده اند،به وسیله باد یا فشار به سمت بالا رانده می شوند،حجم آنها در اثر صعود وافزایش ارتفاع و کاهش فشارهوا بیشتر می شود ودرنتیجه،حرارت خود راازدست می دهند وسرد می شوند>33.
 
 
 
 
سردشدن این هوا باعث می شود  رطوبت نسبی آن افزایش یابد تا جایی که توده های ابربه نقطه شبنم رسیده،رطوبت نسبی آنها 100درصد(بدهی است این عمل همیشه و بویژه در مناطقی که رطوبت هوا کم است،اتفاق نمی افتد)ازاین پس با سردشدن هوا،بخار آب اضافی موجود درآن به شکل شبنم بر روی سطوح سردتر تشکیل می شود. پس از بزرگتر وسنگین ترشدن،این قطرات به صورت باران،برف یا تگرگ به زمین می بارند.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
اقلیم و انسان
 
تعادل حرارتی بین بدن انسان و محیط پیرامون:
 
ایجاد تعادل حرارتی بین بدن ومحیط اطراف،از جمله نیاز های اولیه برای تامین سلامتی و آسایش انسان است.برای برقراری این تعادل،علی رغم تغییرات زیاد درجه حرارت هوا اطراف بدن،دمای پوست باید ثابت بماند یا فقط به میزان بسیار کمی تغییر کند.
ایجاد چنین تعادلی  به ترکیب عوامل مختلفی  بستگی دارد. بعضی ازاین  عوامل، ویژگی های متابلویکی شخص،فعالیت فیزیکی،نوع لباس و عادت وی به هوای محیط اطراف است و عوامل دیگر آن عبارت است از:
-درجه حرارت هوا
-تابش آفتاب
-رطوبت و جریان هوا که در ایجاد(عناصر اقلیمی ) نامیده می شوند.
 
تاثیر رطوبت هوا بر انسان:
رطوبت هوا به طورمستقیم بر دمای بدن انسان تاثیر نمی گذارد،ولی ظرفیت تبخیر
و در نتیجه، میزان خنک شدن  بدن از طریق تعلیق و میزان تبخیر آن را تعیین می کند.
همانطورکه درفصل اول اشاره شده،رطوبت هوا رامی تون به روشهای مختلفی از
جمله فشار بخار بر رطوبت نسبی بیان کرد.فشار بخار برسطح بدن انسان به دمای پوست بستگی دارد. جدول 2- 4، فشار بخار سطح بدن را در دماهای مختلف نشان می دهد.
در این کتاب رطوبت هوا به صورت رطوبت نسبی بیان شده است.در اینجا برای
جلوگیری از تغییر اشتباه این اصطلاح به شرح دو حالت می پردازیم:
حالت اول:رطوبت نسبی هوا 100در صد و دمای آن 25 درجه سانتیگراد فرض شده است.همانطور که در جدول  1-1 نشان داده  شده، در چنین حالتی فشار بخار حدود 24 میلی مترجیوه است.حال اگر فردی با  وضعیت طبیعی (دمای پوست 32 درجه سانتیگراد وفشار بخار درسطح پوست 37 میلی متر جیوه)دراین محیط قرار گیرد،دراثر تماس هوا با پوست وی تبادل حرارتی صورت می گیرد وهواکه دمای کمتری داردحرارت پوست راجذب می کند ودمای خود را 31 تا 32 درجه سانتیگراد می رساند.با گرم شدن هوای اطراف بدن،رطوبت نسبی آن کاهش می یابد و باعث
می شود عمل تبخیر بر روی پوست بدن انجام گیرد.
حالت دوم:رطوبت نسبی هوا 50درصد و دمای آن 50درجه سانتیگراد فرض شده
است.دراین حالت،فشار بخارهواحدود 46 میلی مترجیوه است(جدول1-1)همانطور
که در جدول 2-4 نشان داده شده،این مقدارفشاربخارتقریبا برای فشار بخاری است که پوست بدن در(وضعیت ناراحت کننده) دارد. در نتیجه،با قرار گرفتن فرد مورد نظردراین وضعیت هوا،هیچ امکانی برای تبخیرعرق بر روی پوست وجود ندارد.
با بررسی این  دو حال در می یابیم که  رطوبت نسبی، به تنهایی نمی تواند ظرفیت تبخیر هوا را مشخص کندوهمواره بایددرجه حرارت هوارانسبت به آن مورد توجه قرارداد.زیرا در حالت اول که  رطوبت  نسبی 100  درصد و هوا اشباع شده است ،امکان عمل تبخیر در آن وجود دارد،ولی درحالت دوم با رطوبت نسبی 50درصد ، این عمل غیر ممکن است.
البته تاثیر فشار بخار هوا بر بدن،تا حد زیاد به رطوبت پوست نیز بستگی دارد.تا زمانی که پوست بدن خشک است،میزان دفع رطوبت(تعریق)و تبخیرآن فقط به حرارت متابلویکی تولید شده و دمای هوای خشک تبادل یافته بستگی دارد.در این حالت عرق ایجاد شده درسطح پوست بخارمی شودومیزان رطوبت هواهیچ تاثیری در تبخیرعرق ندارد.ولی وقتی نسبت میزان تعریق به ظرفیت تبخیردرهوا به حدی رسیده که عرق نتواند تبخیر شود لایه ای عرق دراطراف منافذ پوست تشکیل شده،
سطوح خیس  بدن افزایش  می یابد . در این حالت،با کاهش رطوبت هوا می توان امکان تبخیر عرق درسطح پوست رابه وجود آورد.تا میزان مشخصی از رطوبت نسبی هوا،امکان تبخیر کامل عرق بر روی پوست وجود دارد و تاثیر خنک کننده ای  آن 100در صد است،ولی در این حالت خیس شدن مداوم پوست باعث ناراحتی  فرد می شود.
دردمای 20 تا 25درجه سانتیگراد،میزان رطوبت هواتقریبا تاثیری بر انسان ندارد و رطوبت نسبی 30 تا 85 درجه،عملا احساس نمی شود. دراین وضعیت حرارتی فقط وقتی هواتقریبا اشباغ شده است،رطوبت زیادوخیس بودن آن احساس می شود.در دمای بیش از25درجه سانتیگراد،تاثیررطوبت هوابرانسان به موردافزایش می یابد ،بویژه تاثیرآن بررطوبت ودمای پوست ودر درجه حرارتهای بالا به میزان تعریق و تبخیر آن.
هوای گرم ومرطوب(شرجی)به دلیل اینکه ازتعریق وتبخیربرروی پوست جلوگیری می کنند،باعث ناراحتی می شوند. هوای گرم وخشک نیزباعث خشکی لبها و مخاط تنفسی شده،ایجاد ناراحتی می کنند.
عوامل دیگری که در میزان تاثیر رطوبت هوا ب بدن اثر می گذارد،جریان هوا یا باد است.در یک درجه حرارت ثابت،افزایش سرعت باد باعث افزایش میزان مجاز
وقابل  قبول رطوبت نسبی هوا شود.
 
 
*این مطلب را به دلیل آنکه آب و هوای و سازگاری آن بر بدن انسان نقش مهمی در اسایش انسان دارد و اسایش انسان یکی از معیار های طراحی اقلیمی است در این مقاله آورده ایم
 
 
 
 
 
 
 
 
منطقه ی آسایش:
 
مطالب فوق نشان می دهد که احساس انسان نسبت به محیط اطرافش را نمی توان تنها از طریقی بررسی یکی از عناصر اقلیمی مانند درجه حرارت،رطوبت نسبی یا جریان هوا بیان کرد؛زیرا ترکیب این عناصربرانسان تاثیرمی گذارد وبا آسایش
فیزیکی او ارتباط دارد.برای مثال،اگرسرعت هواراثابت فرض کنیم و تابش آفتاب
را نادیده بگیریم(یعنی به فرض آنکه افراد در سایه و در فضای داخلی قرار داشته باشند)،بیشتر افراد در دمای 21 تا26 در جه سانتی گراد و رطوبت نسبی 30تا60
درصد از نظر فیزیکی راحت هستند.حال اگر شرایط هوای داخل این اتاق را تغییر
دهیم، یعنی رطوبت آن افزایش  و دمای آن کاهش  یابد، این افراد به تدریج احساس ناراحتی می کنند.
بنابراین، نسبت درجه حرارت  و رطوبت نسبی هوا در ایجاد احساس آسایش انسان
تاثیردارد.البته واکنش بدن دربرابرشرایط اقلیمی پدیده ای تجربی است ودرفرهنگ
ها ومناطق جغرافیایی مختلف،متفاوت است.به طورمثال،درآلمان دمای 5/69درجهی
فارنهایت(8/20 درجهی سانتیگراد) ورطوبت نسبی 50درصدمطلوب است.درحالی
که در بریتانیا دمای 58 تا 70 درجه ی فارنهایت(4/14-1/21درجه ی سانتیگراد)
و در امریکا،دمای 69 تا 80 درجه ی فارنهایت(8/20-7/26درجه ی سانتیگراد)
ترجیح داده می شود.همین طور درمناطق استوایی،دمای74تا85درجه ی فارنهایت
(3/23-4/29درجه ی سانتیگراد) و رطوبت نسبی 30 تا 70 درصد مطلوب است.
این ارقام،تعیین کننده ی شرایط هوایی است که انسان درآن شرایط از نظر فیزیکی راحت است.اگر حدود تغییرات این ارقام را در جدولی که رطوبت نسبی بر محور افقی و درجه حرارت بر محور عمودی آن مشخص شده ترسیم کنیم،محدوده ای به دست می اید که به آن«منطقه آسایش»می گویند.این منطقه،مشخص کننده ی وضعیت هایی است که فرددرآن احساس آسایش می کند.البته به دلیل تفاوت میان دمای مطلوب
هوا در مناطق مختلف،نمی توان محدوده ی دقیقی برای منطقه آسایش تعین کرد؛زیرا
دمای مطلوب هوا در یک منطقه ی  مشخص باری افرادی با جنس و سن مختلف
متفاوت است و به نوع  و میزان  فعالیت و نوع و میزان  پوشش فرد  نیز بستگی دارد.همچنین،دمای مطلوب هوا برای یک فرد در فصل تابستان و زمستان متفاوت است.جدول2-5،نتایج آزمایش هایی رانشان می دهدکه طی سالیان متمادی بر روی
صدها نفرازساکنین مناطق مختلف به منظورتعیین رابطه ی بین دما،رطوبت وجریان
هوا وتاثیرآنها بر منطقه ی آسایش انجام شده است.براساس این نتایج، درفصل تابستان
دمای 24  درجه ی سانتیگراد و رطوبت نسبی 50 درصدی برای 98 درصد افراد مطلوب است. در حالی که در فصل  زمستان، برای آنکه 97 درصد افراد احساس
آسایش کنند،با حفظ رطوبت نسبی حدود 50درصد باید دما را به 21 درجه ی سانتیگراد
کاهش داد.براساس منابع مورد استفاده،به نظر می رسد در کشورما تاکنون آزمایش ها و مطالعاتی که شرایط مطلوب دما و رطوبت هوا را نشان دهد،انجام نشده است.
به همین دلیل، در این کتاب برای تعیین حدود منطقه ی آسایش در ایران، از روش پیشنهادی «اولگی» استفاده شده است.
 
 
 
اولگی دمای 70تا80درجه ی فارنهایت(1/21-7/26درجه سانتیگراد)را برای فصل
تابستان و دمای 68تا76 درجه ی فارنهایت(20-4/24درجه ی سانتیگراد)را برای
فصل زمستان ورطوبت نسبی 30تا65 درصدرا به عنوان شرایط مطلوب هوا مطرح
کرده است.البته این محدوده فقط برای مناطق معتدل آمریکا با ارتفاع کمتر از یک هزار فوت(330متر)از سطح دریا و برای افرادی پیشنهاد شده است که به صورت
نشسته فعالیت می کنند و لباس معمولی منزل پوشیده اند.
به پیشنهاد اولگی با ایجاد تغییراتی دراین جدول،آن رابرای مناطق دیگرنیز می توان
مورد استفاده قرارداد.بدین منظور برای هر5درجه کاهش عرض جغرافیایی نسبت
به 40درجه ی شمالی باید به میزان4/3درجه ی فارنهایت،حداقل منطقه ی آسایش تابستانی را در جدول فوق افزایش داد.حداکثر منطقه ی آسایش را نیز باید به همین میزان افزایش داد.ولی این میزان نباید از85درجه ی فارنهایت بیشتر شود.بنابراین
حدودمنطقه ی آسایش رابرای ایران که  بین25تا40 درجه ی عرض جغرافیایی قرار
دارد،می توان از نظر دمای هوا در فصل تابستان بین5/21تا29 در جه و در فصل زمستان بین 20تا7/25درجه یسانتی گراد فرض کرد.محدوده ی رطوبت نسبی هوا
در این دو فصل نیز30تا65درصد در نظرگرفته می شود.
بار دیگر باید یادآوری کرد که شرایط منطقه ی آسایش،نسبی و تقریبی است و فقط برای افرادی پیشنهاد شده است که بصورت نشسته درفضای داخلی(با جریان هوای ثابت درسایه)وبا لباس معمولی درحال فعالیت هستند.بدیهی است تا زمانی که آزمایش های
دقیقی درمناطق مختلف ایران صورت نگیرد،هیچ گاه نمی توان به طور دقیق منطقه ی
آسایش را بر روی نمودار مشخص کرد.
درمنطقه ی آسایش،تغییرات رطوبت هوا بیشتر از تغییرات دمای آن برای انسان قابل تحمل است.به همین دلیل،دمای هوای فضاهای داخلی ساختمان باید با دقت بیشتری کنترل  شود.البته میزان رطوبت نسبی هوانیز باید درنظر گرفته شود؛زیرا رطوبت بیش ازحددرفصل زمستان باعث ایجاد تعریق بر روی سطوح سرد داخلی مانند سطح شیشه ی پنجره ها و رطوبت کم باعث ایجاد  الکتریسیته ی ساکن می شود.
تاثیر عوامل اقلیمی بر منطقه ی آسایش:
 
منطقه ی آسایش پیشنهادی در جدول2-6 فقط در صورت ثابت بودن جریان هوا و در سایه صادق است.حال اگر دو عامل تابش آفتاب و باد نیز دخالت داده شوند،هر کدام به نوعی در محدوده های منطقه ی آسایش تاثیر می گذارند.همچنین اگر میزان رطوبت هوای مورد نظر با وسایل مکانیکی یا به  طور طبیعی افزایش داده شود، حدود منطقه ی آسایش تغییر می کند.در این قسمت،تاثیر هر کدام ازعوامل فوق بر انسان
و در نتیجه،تاثیر آن بر منطقه ی آسایش مورد بررسی قرار گیرد.
 
 
 
تاثیر تابش آفتاب بر منطقه ی آسایش:
 
تابش آفتاب،دواثر بیولوژیکی و حرارتی بر انسان دارد که اثر بیولوژیکی آن ناشی از تابش پرتو فرابنفش واثرحرارتی آن حاصل تابش پرتومرئی و فروقرمز بر بدن انسان است.
 
 
 
 
محدوده ی بسیارکوچکی ازطیف نورخورشید با طول موج 288/0تا313/0میکرون
فقط محدوده ی موثرپرتو های فرابنفش است. این قسمت ازنورخورشید  برروی پوست تاثیر می گذارد وباعث آفتاب سوختگی  پوست سفید می شود.نکته ی قابل توجه  اینکه، بیشتر اجسام شفاف مانند شیشه و بعضی نایلون ها،پرتوهایی فرابنفش را جذب می کنند و مانع نفوذ این قسمت از طیف نور به آن طرف خود می شود.
مساله ی مهم در این قسمت،تاثیر حرارتی تابش آفتاب بر منطقه ی آسایش است که
پیش از این به وسیله ی دو عامل درجه حرارت و روطبت نسبی هوا مشخص شد.
در شرایطی که دمای هوا کمتر از 21 سانتی گراد است(محدوده ی پایین خط سایه در جدول 2-6)،تابش آفتاب ممکن است باعث گسترش منطقه ی آسایش شود.بدین ترتیب که در دماهای پایین که بدن حرارت خود را از دست می دهد،اگر حرارت دفع شده با اثرحرارتی تابش آفتاب جبران شود،شرایط آسایش انسان تامین می شود
واین شرایط ، درمحدوده ی منطقه ی آسایش قرارمی گیرد. البته جبران حرارت دفع 
شده ی بدن با تابش آفتاب،محدودیت هایی دارد.محاسبات و آزمایش هایی که در این مورد انجام شده،نشان می دهد که هر 5/12 کیلو کالری انرژی خورشیدی در ساعت
می تواند8/1 درجه سانتی گراد کاهش دمای هوا را جبران کند.در جدول2-7،میزان
گسترش منطقه ی آسایش از طریق تابش آفتاب نشان داده شده است.
 
تاثیر رطوبت هوا بر منطقه ی آسایش:
 
رطوبت باعث کاهش دمای هوای خشک می شود.منحنی های جدول2-8،تغییراتی را
نشان می دهد که با افزایش 5 گرین رطوبت درهر پوند(454گرم)در هر بار در دمای هوا به وجود می آید.این کاهش  دمای  هوا که در اثر تبخیر رطوبت اضافه شده به آن صورت می گیرد. باعث می شود محدوده های  بالای منطقه ی آسایش نیز قابل تحمل شودوبدین ترتیب،منطقه ی آسایش گسترش یابد.برای مثال،اگردمای هوای مورد نظر    32 درجه ی سانتی گراد و رطوبت نسبی آن 30 درصدباشد، چنین شرایطی خارج از
منطقه ی آسایش ودر نتیجه، غیر قابل تحمل خواهد بود. حال دراین شرایط  اگر رطوبت هوا به میزان 10 گرین در پوند افزایش  یابد، دمای هوا فوق در حد قابل تحمل کاهش خواهد یافت.
 
 
 
خنک سازی هوا از طریق افزایش رطوبت آن ممکن است با وسای مکانیکی یا به طور طبیعی با گیاه کاری یا ساخت آب نما و فواره ها صورت گیرد.
 
تاثیر باد بر منطقه آسایش:
سرعت جریان هوا به دوطریق بدن انسان راتحت تاثیر قرارمی دهد.جریان هوا،از یک سو مقدار تبادل حرارتی از طریق همرفت(جابه جایی هوا در اثر اختلاف دما)
را مشخص می کند و از سوی دیگر،ظرفیت تبخیر درهوا و در نتیجه،میزان خنک شدن بدن از طریق تعریق را تعیین می نمایند.
 
 
تاثیر سرعت ودمای هوا درتبادل حرارتی ازطریق همرفت به یکدیگر بستگی دارد
زیرا تبادل حرارت از طریق همرفت،در اثر سرعت هوا و اختلاف دمای پوست و هوای اطرافش به وجود می آید.تاثیرسرعت جریان هوا بر بدن ازطریق  تعیین ظرفیت
تبخیر درهوا،به رطوبت آن بستگی دارد؛زیرا افزایش سرعت هوا،ظرفیت تبخیر پذیری آن را افزایش و در نتیجه،تاثیر رطوبت بیش از حد هوا را کاهش می دهد.
اگر هوا سردتر از پوست  بدن  باشد، هردو تاثیر جریان هوا بر بدن انسان در یک جهت عمل می کنند و در نتیجه،در این حالت افزایش سرعت هوا باعث خنک شدن
بدن می شود. البته این تاثیر با کاهش دمای هوا شدت می یابد.ولی وقتی هواگرم تر ازپوست باشد،اثرات جریان هوادرجهت عکس یکدیگرعمل می کنند. در این حالت ،افزایش سرعت هوا از یک سو باعث افزایش اثرهمرفت و در نتیجه،گرم تر شدن
بدن و از سوی دیگر باعث افزایش ظرفیت تبخیر در هوا و سردتر شدن پوست می شود.
زمانی که پوست بدن مرطوب و اثر تعریق و تبخیر آن کمتر از 100 درصد است،
افزایش سرعت هوابیشتر درمیزان تعریق وتبخیر تاثیرمی گذارد تادرتبادل حرارت  
ازطریق همرفت ودرنتیجه بدن خشک می شود.هم زمان با این عمل،سرعت بیشتر
جریان هوا باعث می شود سطح خیس بدن خشک شود و فرد احساس راحتی کند.ولی
این تاثیر تا زمانی ادامه دارد که پوست بدن خشک شود و از این پس،افزایش سرعت
هوا تاثیری درخنک شدن بدن ازطریق تاثیربرمیزان تعریق و تبخیر نداشته باشد؛ولی
اثر گرمایی آن را ازطریق همرفت ادامه می یابد.بنابراین در دماهای بالا،یک سرعت بهینه ی بادوجود دارد که درآن سرعت،بدن تا بیشترین حد ممکن خنک می شود.کاهش
سرعت هوا از این حد باعث افزایش دمای پوست و افزایش آن باعث گرم تر شدن
بدن از طریق همرفت می شود.این حد مطلوب سرعت باد ثابت نیست و به عواملی چون دما و رطوبت هوا،قدرت بیولوژیکی بدن و پوشش فرد بستگی دارد.
در اینجا لازم است به اثراتی که سرعت های مختلف باد بر انسان می گذارد،اشاره
شود.در جدول2-9،واکنش انسان نسبت به سرعت های  مختلف  باد،هنگامی که در ارتفاع سر افراد جریان داشته باشد،نشان داده شده است.
در مطالبی که قبلا در مورد اثرات دما و رطوبت هوا بر منطقه ی آسایش مطرح گردید،به این موضوع اشاره شد که وقتی رطوبت نسبی هوا 75 درصد یا بیشتر
باشد،شرایط حرارتی هوای مورد نظر از منطقه ی آسایش خارج می شود.ولی اگر
در چنین وضعیتی هوا جریان داشته باشد،این شرایط می تواند در منطقه ی آسایش خارج می شود. ولی اگر در چنین وضعیتی هوا جریان داشته باشد،این شرایط می تواند درمنطقه ی آسایش قرارگیرد.برای مثال،وقتی بادباسرعت 200فوت(60متر)
دردقیقه بوزد،دمای هوای 29درجه ی سانتی گراد ورطوبت نسبی 30 تا 60درصد کاملامطلوب است.بنابراین وزش بادنیزممکن است باعث گسترش منطقه ی آسایش
شود.تغییراتی که سرعت هی مختلف باد درمنطقه ی آسایش به وجود می آورد ،در
جدول های زیر نشان داده می شود.
 
 
 
 
جدول زیست-اقلیمی(بیوکلیماتیک)
 
اگر تمام اطلاعاتی که درمورد تاثیرعوامل اقلیمی بر انسان ارائه شد،به جدول 2-6
که در پایین آماده است اضافه شود و محدوده ی آنها مشخص گردد،جدولی به دست می آید که آن را«جدول زیست-اقلیمی یا بیوکلیماتیک» می نامند. با استفاده ازاین جدول
می توان به شرایط اقلیمی مناطق گوناگون از نظرآسایش انسان پی بردواین مناطق را برحسب نوع اقلیم تقسیم بندی کرد.
نکته ی مهم اینکه،موارد استفاده از جدول مذکور محدود است و در پاره ای موارد اشکالاتی دارد که در فصل چهارم کتاب به آنها اشاره شده است.
 
 
 
 
ما در این قسمت از مقاله به بررسی و آمار و اطلاعاتی در مورد سیستم های وزش باد در ایران و خصوصیات آن و بادهای جانبی می پردازیم:
 
وزش باد در ایران:
همانطور که در فصل های سوم و پنجم به تفصیل توضیح داده شد،چگونگی وزش باد در یک منطقه،عامل مهمی در تعیین جهت ساختمان محسوب می شود.بنابراین، در مراحل مختلف طراحی ساختمان و به ویژه هنگام انتخاب جهت قرارگیری آن در محوطه،نتنها نوع اقلیم وچگونگی تابش آفتاب منطقه ی مورد نظر،بلکه جهت و
سرعت وزش بادهای آن منطقه نیز باید مورد توجه قرارگیرد.
دراین پیوست،به منظور آشنایی وپی بردن به چگونگی وزش باد درمناطق مختلف ایران،ابتدا به سیستم های کلی باد در سطح کشور اشاره می کنیم؛سپس به بررسی
ویژگی های وزش باد در شهرهای بزرگ ایران می پردازیم.
 
سیستم های کلی باد:
به طور کلی،ایران به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و قرار گرفتن در یک منطقه کم فشار نسبت به مناطق پر فشار شمال و شمال غربی،در فصل های زمستان و تابستان در مسیر بادهای عمده قرار دارد.
درزمستان،فشار جو در منطقه ایران نسبت به فشار جو در آسیای مرکزی(سیبری)
و اقیانوس اطلس کم است و به همین دلیل،این منطقه ازیک طرف در مسیر بادهای
سرد آسیای  مرکزی و از طرف دیگر، بادهای مرطوب  اقیانوس  اطلس و دریای
مدیترانه واقع شده است.هنگامی که این دو سیستم باد هم زمان با هم جریان دارند،
برروی ایران با هم برخودمی کنند ودر اثر این برخورد،توده های مرطوب جریان
مدیترانه در اثر برودت جریان سیبری اشباح شده، در نتیجه  باعث  بارش برف و باران در کشور می شود.
در تابستان نیز،ایران ازیک سوتحت تاثیربادهای اقیانوس اطلس که ازشمال غربی
می وزد و از سوی دیگر،بادهای اقیانوس هند  که ازجنوب شرقی  می وزد قرار دارد .
شاخه هایی از بادهای اقیانوس اطلس  که از شمال غربی می وزد، درشرق ایران باعث ایجاد طوفان های گرد و غبار و حرکت ریگ های روان-بویژه درسرخس،
تربت جام و سبزوار-می شود.قسمتی ازاین شاخه ها به سمت گناباد می وزد که به باد«هرات یا راست باد»معروف است و گرد و غبار فراوانی در این منطقه ایجاد می کند.شاخه های دیگری از بادهای اقیانوس اطلس ، از ترکستان به طرف شرق ایران و قسمتی ازافغانستان حرکت می کند.سرعت این جریان،دربعضی ازنواحی ایران بسیارزیاد است.این باد،به باد 120 روزه ی سیستان معروف است واز قائنات و گناباد عبور کرده،سپس به طرف سیستان و ازآنجا به سوی مرکز کم فشارتابستان که درشمال هندوستان و پاکستان وجنوب ایران واقع شده،حرکت می کند.این باد،در سیستان به باد«لوار» معروف است و در تمام طول تابستان ، به طور مداوم و با سرعت های مختلف می وزد.سرعت این باد،ابتدا 36 کیلومتردرساعت است.ولی پس از مدتی به 70 تا 90 و گاهی به 108 تا 120 کیلومتر در ساعت می رسد.
ازدیگر بادهای محلی،باد معروف به(شمال)در کرانه های خلیج فارس را می توان نام برد.(شمال) بادی است که از شمال غربی و در جلگه های دجله و فرات جریان دارد و سواحل خلیج فارس را از اوسط  بهمن ماه تا اوایل آبان ماه تحت تاثیر قرار می دهد.سرعت این باد در گرمترین ماه  تابستان به حداکثر میزان ممکن می رسد.
درسواحل شمالی وجنوبی ایران نیز،نسیم های دریا وخشکی می وزد که جهت آنها معمولا هنگام روز ازدریا به خشکی وهنگام شب برعکس-یعنی ازخشکی به دریا-است.البته جهت و شدت حرکت این  نسیم ها، تحت  تاثیرسیستم های دیگری که در اثر اختلاف فشار جو به وجود می اید،قرار می گیرد.
در تابستان که فشار جو در سواحل شمالی ایران بیشتر از مرکز فلات است،هوااز
منطقه ی پرفشار-یعنی ازسمت دریا به خشکی-حرکت می کند.ولی رشته کوه های البرز،چون سدی مرتفع مانع عبوراین جریان می شود وهوا به ناچارازدره منجیل عبور می کند.بههمین دلیل،منطقه منجیل در تمام طول تابستان در معرض وزش شدید بادهای شمالی قرار دارد.
 
خصوصیات وزش باد در ایران:
در اینجا با استفاده از آمارهای ارائه شده از سوی اداره ی خدمات ماشینی سازمان
هواشناسی کشور،به بررسی چگونگی وزش باد در43 شهر بزرگ ایران می پردازیم.
 
بادهای غالب:
منظور از بادهای غالب،بادی است که در طول ماه بیشترین فروانی وزش را دارد.
به عبارت دیگر،مشخصات باد غالب نشان می دهد که در طول یک ماه،باد بیشتر از کدام جهت می وزد و میانگین سرع آن چقدر است.
 
بادهای موجود:
برای کسب اطلاعات دقیق تر،با استفاده از معدل آمار 5 ساله ی ایستگاه های سینو پتیک،تمامی بادهای موجود در شهرهای بزرگ را مورد بررسی قرار داده ایم.
همانطور که جدول شماره1 نشان می دهد،آمار ارائه شده توسط اداره ی خدمات ماشینی سازمان هواشناسی شامل میانگین سرعت تمامی بادهایی است که در 8 جهت جغرافیایی و در هر یک از ماههای سال می وزد.
برای تبدیل این آمار به آمار فصلی و سالانه،معدل سرعت و درصد وزش بادهارا در هر فصل و در  12 ماه سال بدست آورده ایم.معدل امار مربوط به بادهای 3 ماه
مارس،اوریل ومه به عنوان آمار باد های فصل بهار،در جدول شماره 2 آماده است
سپس برای تبدیل این آماربه نمونه داروزش باد،درصد وزش بادهای موجوددر هر
از8 جهت جغرافیایی درهرفصل را در میانگین سرع آنها ضرب کرده،بدین ترتیب
حاصل ضرب درصد تعداد دفعات وزش بادوسرعت آنها را در هر یک از 8 جهت
جغرافیایی بدست آورده ایم که حاصل ضرب آن درستون آخرجدول شماره 2 ارائه
شده است.با انتقال این اعداد و اعداد مربوط به درصد وزش باد بر محورهای8گانه
جغرافیایی،نمودارهای مورد نظر بدست آمده است.
دراین نمودار ها،نقاطی که با خطوط ممتد به هم متصل  شده اند و  فاصله آنها  ازمحیط دایره با مقیاس هرسانتی متربرابر 100واحد مشخص شده است،نشان دهنده حاصلضرب
درصد تعداد  دفعات وزش و سرعت باد است و نقاطی که با خط چین به هم متصل شده و فاصله آنها از محیط دایره با مقیاس هرسانتی متربرابر ده واحد مشخص شده است،درصد وزش بادرانشان می دهد.ارقام داخل  دایره نیز، نشان دهده  درصد  دفعاتی است که دیده بانی انجام شده وباد جریان نداشته است.برای مثال، نمودار مربوط به وزش باد در فصل بهار در شهر آبادان نشان می دهد که در این فصل،تنها در 15 درصد دفعاتی که دیده بانی صورت گرفته،باد وزش نداشته است. یعنی دراین فصل، وزش  باد در آبادان زیاد است.منحنی های این نمودار نشان می دهد که جهت عمده وزش بادها ازشمال غربی به جنوب شرقی است وسرعت بادهایی که ازشمال غربی می وزد،بیش از سرعت بادهایی است که از غرب می وزد.

تاريخ : شنبه 1393/03/31 | 23:46 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
.       آتشکوه              3850 متر                        البرز مرکزی، لواسان، افجه

2.       آزاد کوه              ۴۴۰۰ متر                        رشته کوه البرز

3.       آلانه سر             ۴۰۶۵ متر                        کلاردشت، تخت سلیمان

4.       ازنادر                 3750 متر                        لرستان

5.       اسپيلت             ۴۵۳۰ متر                        سه هزارطالقان

6.       الرم                   ۴۲۵۰ متر                        رشته کوه البرز

7.       اويدر                  ۴۳۰۰ متر                        کلاردشت

8.       بحر آسمان         ۴۳۱۰ متر                        بافت

9.       برفخانه(تزرجان)  4005 متر                        تفت - یزد

10.   بل                     ۴۰۵۰ متر                        اقلید

11.   پالان گردن          ۴۲5۰ متر                        رشته کوه البرز

12.   پسند کوه           ۴۳۵۰ متر                        کلاردشت

13.   پیارو                  3900 متر                        لرستان 

14.   تخت خرسی       ۴۲۵۰ متر                        کلاردشت-طالقان 

15.   تخت رستم         ۴۲۴۸ متر                        کلاردشت، تخت سلیمان

16.   تخت سليمان      ۴۶۵۰ متر                        کلاردشت

17.   توچال                3960 متر                        البرز مرکزی، تهران

18.   تمندر                 3520 متر                        لرستان

19.   حوض دال           ۴۳۰۰ متر                        رشته کوه دنا

20.   جبرک                ۴۲۲۵ متر                        دشت لار

21.   خاربش              ۴۲۶۴ متر                        بختياری

22.   خرسان              ۴۷۵۰ متر            کلاردشت، رودبارک-حصارچال

23.   خرسان شمالی   ۴۶۸۰ متر عکس ۱  عکس ۲  خرسان جنوبی ۴۶۵۹ متر عکس ۱  عکس ۲  عکس ۳

24.   خرسنگ             4100 متر                        البرز مرکزی

25.   خشچال             4180 متر                        قزوين

26.   خلنو                  ۴۳75 متر                        رشته کوه البرز

27.   چالون                ۴۵۵۰ متر                        کلاردشت

28.   چهل نابالغان       ۳۸۵۰ متر                        جنوب نهاوند همدان

29.   دماوند ۵۶۷۱متر رينه، پلور، ناندل، گزارش برنامه قله دماوند: قسمت 1 قسمت 2 قسمت 3 قسمت 4 قسمت 5

30.   دندان اژدها         ۴۴۰۰ متر                        کلاردشت، علم کوه

31.   ديو چال              ۴۲۶۰ متر                        کلاردشت

32.   دیگوله                3724 متر                        لرستان

33.   دينار                  ۴۲۷۷ متر           فارس

34.   رستم نيشت      ۴۴۵۰ متر            کلاردشت

35.   زردکوه                ۴۲۵۰ متر            بختياری

36.   زرین کوه             ۴۲۰۰ متر                        کلاردشت-طالقان

37.   زیورچال              3850 متر                        قزوین

38.   سبلان               ۴۸۱۱ متر           اردبيل، شابیل، قوتورسوئی    گزارش برنامه

39.   سرتشتک           ۴۳۲۰ متر           جنوب کرمان

40.   سرکچال             ۴۲۰۰ متر                        شمشک

41.   سفید قطور         4200 متر                        قزوين

42.   سفید کوه           3150 متر                        لرستان

43.   سن بران           4150 متر                         لرستان

44.   سیالان              4250 متر                        قزوين، هنیز و خشکه چال- تنکابن  

45.   سیاه سنگ        ۴۶۰۴ متر                        کلاردشت، منطقه تخت سلیمان

46.   سياه کمان         ۴۵۶۰ متر                        کلاردشت، منطقه تخت سلیمان

47.   سياه گوک جنوبی۴۵۰۰ متر                        کلاردشت، منطقه تخت سلیمان

48.   سه چال             ۴۲۰۰ متر                        رشته کوه البرز

49.   سه سنگ          ۴۳۰۰ متر                        رشته کوه البرز

50.   شانه کوه            ۴۴۵۰ متر            کلاردشت

51.   شاه البرز            ۴۲۵۰ متر            طالقان،قزوین

52.   شاه نشين         ۳۸۵۰ متر

53.   شیرکوه یزد         4075 متر           تفت - یزد

54.   شهيدان             ۴۲۵۰ متر            زردکوه بختياری

55.   علم کوه             ۴۸۵۰ متر                        رودبارک،گزارش برنامه کوه

56.   شاخک غربی علم ۴۷۸۲متر                      کلاردشت، منطقه تخت سلیمان

57.   شاخک شرقی علم۴۷۵۰ متر                      کلاردشت، منطقه تخت سلیمان

58.   علی جوق          ۴۲۰۰ متر                        فارس

59.   غاش مستان      ۴۳۰۰ متر                        رشته دنا

60.   قالی کوه            4080 متر                        لرستان

61.   قبله                   3350 متر            لرستان

62.   قبی                  ۴۴۳۰ متر                        کلاردشت

63.   قلعه خلیل          3150 متر           لرستان

64.   کالاهو (میشور و نفار نقار) ۴۴۳۱ متر            کلاردشت

65.   کلاير                  ۴۲۴۷ متر                        جنوب

66.   کرماکوه              ۴۴۵۰ متر                        کلاردشت

67.   کربوش               ۴۲۹۵ متر                        بختياری

68.   کسرداغ              ۴۷۰۰ متر                        اردبيل

69.   کلوان                 ۴۲۰۰ متر                        طالقان سه هزار

70.   کلون بسته (بستک) ۴۲۰۰  متر                  البرز مرکزی

71.   کله نو                ۴۲۵۰ متر                        بختياری

72.   کمربسته            32۵0 متر                        لرستان

73.   کوشا                 ۴۴۰۰  متر                       جنوب کرمان

74.   کول جنو      3850 متر                               رستان

75.   گردونه کوه (هزارچم)۴۴۰۲متر        کلاردشت

76.   گرین کوه

77.   گل گل                4100 متر                        لرستان

78.   لاله زار               ۴۳۷۵ متر                        کرمان

79.   لشگرک بزرگ      ۴۲۵۶ متر

80.   ماسه مور           ۴۲۸۰ متر                        کلار ستاق

81.   ماهو                  ۴۲۰۰ متر                        رشته کوه البرز

82.   مخروط سر          ۴۳۰۰ متر                        رشته کوه البرز

83.   مرجيکش            ۴۵۰۰ متر                        کلاردشت

84.   مناره                 ۴۳۰۰ متر                        کلاردشت

85.   ميان سه چال      ۴348 متر                        کلاردشت عکس ۱

86.   میرزائی              4000 متر                        لرستان

87.   ميش چال           ۴۲۵۰ متر                        کلاردشت

88.   میل فرنگی         3950 متر                        یزد

89.   مهرچال              3920 متر                        البرز مرکزی، تهران

90.   ناظر بزرگ(شکر لقاس)3500 متر                 البرز مرکزی

91.   نرگس ها            3900 متر                        قزوين

92.   وروشت              4100 متر

93.   ولاش(گرین)        3623 متر                        لرستان، الشتر

94.   ویران کوه            ۴۶۰۹ متر                        کلاردشت عکس ۱

95.   ویلو                   32۸۵ متر            لرستان

96.   هرم داغ             ۴۷۱۰ متر           اردبیل،قوتور سوئی

97.   هزار                   ۴۴۲۶ متر                        کرمان

98.   هزارچم              ۴۲۰۰ متر                        کلاردشت-طالقان

99.   هفت خوان  1      ۴۵۲۰(۴۴۵۷) متر              کلاردشت عکس ۱ 

100.    هفت خوان 2،   2528 متر                        عکس ۱  عکس ۲

101.    هفت سران       ۴۲۵۰ متر                        رشته کوه البرز



تاريخ : سه شنبه 1393/02/30 | 22:9 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

تا به حال شده فکر کنید چرا آبادانی‌ها این قدر خونگرم و خوش صحبت‌اند یا اصفهانی‌ها این قدر حسابگر و مقتصد و کردها تا این اندازه وطن‌پرست و غیرتی؟ اگرچه نمی‌توان تمام خصوصیات روان شناختی مردم این مناطق را به منطقه جغرافیایی و آب و هوا نسبت داد اما نمی‌توان منکر تاثیر شگرف آب و هوا بر رفتار مردم شد...
این تاثیرات غیرقابل انکار سبب شده در سال‌های اخیر دانشمندان شاخه جدیدی به دانش روان‌شناسی اضافه کنند و آن روان‌شناسی محیطی است. مفاهیم مربوط به محیط زندگی، معماری، آب و هوا، گیاها ن، حیوانات و تاثیرشان بر رفتار انسان از جمله مباحثی است که محققان این رشته نوظهور به آن علاقه مند هستند. بد نیست بدانید اهمیت این رشته به خاطر مشکلات جمعیتی، آلودگی هوا، کاهش منابع طبیعی و نیازی که به حفظ حیات وحش و محیط زیست احساس می‌شود در سال‌های اخیر افزایش یافته است.
● سرما آدم را سختکوش می‌کند
یکی از شاخه‌های جذاب این رشته تاثیرات آب و هوا بر شخصیت اجتماعی افراد است. البته خیلی از یافته‌های این محققین چندان جدید به نظر نمی‌رسد اما وقتی یافته‌ها بر مبنای تحقیقات علمی‌و پژوهشی مستند باشد، بی‌شک خواندنی و قابل اعتماد می‌شود. به طور مثال روان‌شناسان دریافته‌اند آب و هوای سرد مردم را «فعّال» و «سخت‌کوش» می‌کند. در توجیه این یافته آنها احتمال می‌دهند که انجماد، باعث ایجاد حس ناامنی ‌شود چراکه به صورت تجربی می‌بینیم ساکنین یک منطقه سردسیر باید به طور مداوم کار کنند تا بدنشان را گرم نگه دارند. آنها ‌باید برای زندگی‌شان برنامه مطمئنی داشته باشند تا در زمستان بتوانند به قدر کفایت آذوقه، سوخت و پوشاک ذخیره کنند. این برنامه ریزی منسجم سبب می‌شود آنها فعال‌تر از ساکنین مناطق گرمسیر شوند.
● محیط نامساعد، آدم را جسور می‌کند
محیط نامساعد و دشوار زندگی مردم را جسور می‌کند. مردم این مناطق آدم‌هایی عمل‌گرا بار می‌آیند و رویکرد آنان به محیط، رقابت‌جویانه یا جسورانه است. گفته می‌شود که علم و فناوری، نتیجه این نوع رویکرد به محیط است.
● گرما سستی و کم‌توجهی می‌آورد
در نقطه مقابل، مردمی‌که در آب و هوای گرم زندگی می‌کنند، معمولاً آدم‌هایی «غیرفعّال» و «کم‌توجه» هستند. ویژگی این نوع خلق و خو، تنبلی و سستی است. کار کردن در مکان‌های بسیار گرم، به خاطر عرق کردن و زود خسته شدن، ناخوشایند است.
البته این نگرش را نمی‌توان به تمام مناطق گرمسیر تعمیم داد چراکه گرمای طاقت فرسا نوعی زندگی دشوار را برای فرد ایجاد ‌کرده و آنها را رقابت جو و جسور می‌کند اما در صورتی که گرما با رطوبت همراه شود، فراوانی نعمت را به ارمغان می‌آورد که در این صورت چنین آب و هوایی گرایش به تسلیم شدن، دست کشیدن از فعالیت و پذیرفتن شرایط را تقویت می‌کند. تجربه نیز ثابت کرده که ساکنین مناطق گرم و مرطوب خصوصا نواحی استوایی تا حد زیادی انعطاف‌پذیر هستند.
● آب و هوای معتدل؛ آدم‌های معتدل
آب و هوای معتدل مردم را با خلق و خوی «خالص» و «معتدل» بار می‌آورد. ویژگی این نوع خلق‌ و خو، آگاهی از خود و رابطه با محیط است. زندگی این افراد در هماهنگی با محیط است و بینشی که نسبت به نقش محیط در بهبود زندگی دارند، باعث احساس نیاز به حفظ محیط طبیعی می‌گردد. این افراد اغلب مردمانی آرام و متوازن هستند. دیدگاه کل نگری به جهان هستی دارند و از درک شهودی بالایی برخوردارند.
● هوای ابری غم می‌آورد؟
بررسی‌ها نشان می‌دهد افزایش مدت زمان و شدت تابش نور آفتاب نقش موثری در افزایش رضایتمندی افراد دارد. در یک تحقیق معلوم شد افسردگی در فصل زمستان یکی از بیماری‌های شایع در میان ساکنان شمال اروپاست. همچنین بیش از ۵۰۰ هزار نفر از مردم انگلیس نیز به اختلالات عاطفی فصلی مبتلا می‌شوند که ابرهای کم‌ارتفاع و شب‌های طولانی زمستانی در ایجاد آن نقش مهمی دارند. آنها ساعات طولانی از شبانه‌روز را می‌خوابند اما همواره احساس خستگی می‌کنند. بسیار تحرک‌پذیر و زودرنج بوده و در انجام امور روزانه و برقراری روابط اجتماعی با دیگران ناتوان هستند. این در حالی است که با افزایش طول روز شدت بیماری کاهش می‌یابد. هیپوتالاموس بخشی از مغز است که نقش مهمی در کنترل اعمال حیاتی بدن دارد. این بخش از مغز توسط نور طبیعی از شبکیه چشم عبور می‌کند، تحریک‌ می‌شود و اگر میزان نور ورودی به چشم کاهش پیدا کند، سرعت انجام اعمال حیاتی بدن نیز کاهش پیدا خواهد کرد که می‌تواند اختلال مذکور را توجیه کند. این تحقیق در پایان قرار گرفتن روزی حداقل ۲ ساعت در زیر تابش نور مصنوعی را روش موثری برای درمان این افراد پیشنهاد می‌کند.
● نوسان جوی و اختلال ذهنی
محققان اوکراینی ثابت کرده‌اند که نوسانات جوی فشار هوا به ایجاد اختلال در فعالیت‌های ذهنی منجر می‌شود که نتیجه آن کاهش تمرکز و عملکرد حافظه کوتاه‌مدت است.
● باد تحریک‌پذیرمان می‌کند
اغلب افراد نسبت به وزش باد احساس ناخوشایندی دارند. وزش دایمی باد یا وزش بادهای پر سروصدا، سبب افزایش خستگی و تحریک‌پذیری افراد می‌شود. اغلب از بادهای موسمی به عنوان بادهای ناخوشایند یاد می‌شود چراکه وزش این نوع بادها معمولا سبب ایجاد اضطراب، فشارهای روانی، افسردگی و بی‌خوابی شبانه می‌شود. وقتی بادهای موسمی می‌وزند، دمای هوا در مدت زمانی کمتر از ۲ ساعت، ۱۵ درجه سانتی‌گراد کاهش می‌یابد.
وزش چنین بادهایی در مناطق کوهستانی سبب سقوط بهمن می‌شود. مطالعات انجام شده ارتباط میان وزش بادهای موسمی و افزایش تصادفات رانندگی و همچنین ارتکاب جرم و حتی اقدام به خودکشی در میان افراد را مورد تایید قرار داده است و به همین علت در اقدامات قانونی اغلب چنین عواملی نیز مدنظر قرار می‌گیرد. اگرچه هنوز علت اصلی تاثیر وزش باد بر چنین رویدادهایی شناخته نشده است اما بسیاری از محققان بر این باورند که بار الکتریکی هوا می‌تواند نقش مهمی داشته باشد. وقتی افراد در معرض هوای دارای بار منفی قرار می‌گیرند، احساس رضایت و خشنودی می‌کنند و این در حالی است که بادهای گرم مانند بادهای موسمی دارای بار الکتریکی مثبت هستند.
● بی‌حوصلگی در خانه
امروزه ساختمان‌های مسکونی و اداری به گونه‌ای ساخته می‌شوند که در برابر هوا نفوذناپذیر هستند. سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی یون‌های منفی را از محیط خارج می‌کنند و فضای مناسبی رای برای جریان یافتن یون‌های مثبت در محیط اطراف ما به وجود می‌آورند که سبب بی‌حوصلگی ما می‌شود. از آنجا که امروزه به علت افزایش فشار کاری در خانه و محل کار کمتر وقت خود را در فضاهای باز سپری می‌کنیم بنابراین سازگاری بدن در مقابل شرایط جوی و وضعیت آب و هوا نیز نسبت به گذشته به مراتب کاهش می‌یابد اما اگر از اینکه معمولا پس از بارش باران از قدم زدن در هوای آزاد احساس آرامش می‌کنید، متعجب شده‌‌اید باید بدانید این پدیده روشی طبیعی برای تولید یون‌های مثبت در محیط است بنابراین بهتر است پس از باران از منزل یا محل کار خود خارج شده و در چنین فضایی احساس رضایت و خشنودی راتجربه کنید
منبع : دکتر مهرداد اخوان‌بهبهانی



تاريخ : سه شنبه 1393/02/30 | 22:3 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |



تاريخ : شنبه 1393/02/13 | 0:42 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:43 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:42 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:42 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:42 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:41 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:40 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:40 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
 

سرپناه تنفس یک پاویون طراحی شده در تنظیم شرایطهای مختلف اقلیمی است. این طرح با هدف یک رهیافت متفاوت تصور شد، شناخت نداشتن از خود سایت، که ویژگی اصلی آن انعطاف پذیری در محیط خود می باشد. زبان فرمی یک فرایند شکل یافته به دنبال پیکربندی مناسب است، که اجازه می دهد، ساختمان خود یک مدل جنبشی شود. پیدایش آن در حرکت سه مدل که به شکل مستقلی تنفس می کنند، می باشد. این مدل ها بر طبق نیازهای داخلی واکنش نشان می دهند.

 

 

حرکت مدنظر اجازه می دهد، جریان هوا دمای داخلی را متعادل کند. این مدل همچنین موقعیت اولیه اش را با محوریت قرار دادن فصول تغییر می دهد. از این رو با جریان هوا هم در تابستان و هم در زمستان تعامل برقرار می کند. موقعیت تابستان زمانی که تا خوردگی ها آرام هستند، و از طرف دیگر موقعیت مخالف شکل زمستانی جسمی است، که در کاهش حجم فضا در ساختمان کاملاً منقبض شده است، و به حفظ درجه حرارت تا ارتفاعی ممکن کمک کرده، می باشد.

 

 

 

بعلاوه زمانی که شکل ساختمان پوسته را منقبض کرده، تا اجازه دهد، هر برفی از روی سازه سرریز شود. به واسطه ی شکل کلی طرح می تواند عمل خروج و دخول هوا را انجام دهد. بنابراین می تواند هم میزان و هم سرعت هوای مورد نیاز درون ساختمان را به منظور کاهش تلاش برای تهویه هوا کنترل کند. و نهایتاً شکل کلی ساختمان توانسته حجم خود را در زمستان کوچک و در تابستان بزرگ کند.

طبق سنت معمول در ساکر پانچ، این سایت سوالاتی را با رینا پورتیلو و متیاس آرشلر طراحان این پروژه دنبال کرده است:

ساکر پانچ: چه کسی یا چه چیزهایی بر روند تولید پروژه مؤثر بوده است؟

رینا پورتیلو و متیاس آرشلر: سوالاتی را که در راستای پروژه مطرح شده بود، به چالش کشیدیم: اگر ما مایل به روشن کردن گرما باشیم، چه چیزی را جایگزین آن خواهیم کرد، زیرا ساختمان ها به شکل خودکار در تابستان و زمستان تغییر می کنند. و همیشه ما یک درجه حرارت آرامبخش را حفظ می کنیم. و اگر معماری توانایی نفس کشیدن داشت، و یا می توانست پیرامون ما را بسته به میزان نور خورشید بسط دهد یا همکشی کند، چه اتفاقی می افتاد. استراتژی های تطبیقی در اوایل سال 2013 پدید آمد، تمرکزی نو بر روی بخش طراحی انرژی. دانشگاه هنر وین نگاه خود را بر توسعه ی ایده های تعاملی برای ساختارهای پایدار نهاد.

ساکر پانچ: در پیش برد اثر با چه نوع موسیقی و کتابی درگیر بودید؟

رینا پورتیلو و متیاس آرشلر: میشل هانسمیر، نیکولو کاساس و استیون ما و جورجیا هاردینگ

 

مـنـــــــبـع :

 www.suckerpunchdaily.com

 



تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:39 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

داده های Reanalysis چگونه تهیه می شوند؟

مراکز اقلیمی جهانی برآورد کرده اند که فقط در چند سال اخیر حدود 10 تا 15 هزار مقاله در مجلات بین المللی معتبر در ارتباط با داده های Reanalysis چاپ شده اند. تعداد این مقالات نیز به طور نمایی در حال زیاد شدن است. محققان کشورمان از واژه های واکاوی، تحلیل مجدد، باز تحلیل و . . . برای این نوع داده ها استفاده می کنند. به نظر می رسد واکاوی کلمه مناسبتری باشد، هر چند هر دوی آنها به طور کامل ماهیت این داده ها را بیان نمی کنند. یکی از سوال هایی که اغلب برای دانشجویان رشته های مرتبط با داده های هوا و اقلیم به وجود می آید، نحوه تهیه این داده هاست.


 



ادامه مطلب
تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:38 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مفهوم سناریوها و تغییر اقلیم:

 

ابتدا به 4 مفهوم زیر دقت کنید

الف- مدلهای تغییر اقلیم به پیش بینی گازهای گلخانه ای در اثر تغییر شرایط اجتماعی اقتصادی و سناریوها به پیش بینی منابع آب در اثر افزایش گازهای گلخانه ای می پردازند.

ب- مدلهای تغییر اقلیم به پیش بینی میزان گاز دی اکسید کربن در اثر تغییر شرایط اجتماعی اقتصادی و سناریوها به پیش بینی متغیرهای اقلیمی در اثر افزایش گازهای گلخانه ای می پردازند.

ج- سناریوهای افلیمی افزایش میزان گازهای گلخانه ای جو را در اثر شرایط اجتماعی اقتصادی آینده نشان می دهند و مدلهای تغییر اقلیم به پیش بینی منابع آب در اثر افزایش گازهای گلخانه ای می پردازند.

د- سناریوهای اقلیمی افزایش گاز دی اکسید کربن جو را در اثر تغییر شرایط اجتماعی اقتصادی آینده نشان می دهند و مدلهای تغییر اقلیم به پیش بینی متغیرهای اقلیم در اثر افزایش گاز دی اکسید کربن می پردازند.

 

هر یک از گزینه هایی که در بالا مطرح کرده اید، ایرادهایی دارند . اما به طور کلی:

بدون در نظر گرفتن برخی موارد خاص، به طور کلی دو نوع سناریو داریم: سناریوهای اقلیمی و سناریوهای انتشار

سناریوهای انتشار با لحاظ شرایط اقتصادی اجتماعی و توسعه ای به پیش بینی و برآورد میزان گازهای گلخانه ای و سایر گازهای آلاینده جوی در آینده می پردازند و هیچ گونه پیش بینی ای از وضعیت اقلیم و متغیرهای اقلیمی برای آینده نمی دهند، اما سناریوهای اقلیمی موضوع شان پیش بینی متغیرهای اقلیمی (به طور اعم که شامل برخی متغیرهای هیدرولوژی و آگروکلیمایی نیز می شود) در آینده است که ابزار این پیش بینی ها مدل های دینامیکی اقلیمی است . سناریوهای اقلیمی برای پیش بینی آینده از داده های سناریوهای انتشار استفاده می کنند. به عبارت ساده تر، خروجی مدل های دینامیکی اقلیمی برای دهه های آینده همان سناریوهای اقلیمی هستند.

 

معرفی مدل های گردش عمومی جو:

 

مدل های گردش عمومی در واقع حل معادلات حاکم بر جو بر اساس قوانین نیوتن و ترمودینامیک هستند. به عبارت دیگر قوانین نیوتن در سه محور X، Y و Z نوشته می شوند که نهایتا به عنوان معادلات تکانه از آنها یاد می شود این سه معادله در کنار قوانین عمومی گازها و ترمودینامیکی، اساس مدل های گردش عمومی جو را تشکیل می دهند. هدف مدل های گردش عمومی پیش بینی تحول زمانی جو می باشد. در ارتباط با این مدل ها دو دیدگاه عمده وجود دارد: 1- دیدگاهی که هدف آن استفاده از اینگونه مدل ها برای پیش بینی فصلی (از یک ماه آینده تا کمتر از یکسال) می باشد. البته اخیرا در مرکز هادلی انگلیس و سازمان هواشناسی ژاپن همین روش را برای پیش بینی های کمتر از 5 سال نیز استفاده می کنند، منتها برای مناطق حاره که تاثیرپذیری بیشتری از دمای پهنه های اقیانوسی دارند. در واقع دو مرکز یاد شده با استفاده از فقط داده های شرایط مرزی اقیانوسی اقدام به پیش بینی 2 تا 5 سال اقلیم می کنند. 2- دومین دیدگاه استفاده از این مدل ها برای پیش بینی اقلیم در مقیاس دهه تا سده می باشد که نمونه های ان هم اکنون در مراکز مختلف اقلیمی در حال اجرا می باشد و هم اکنون اقلیم کره زمین را تا 2300 میلادی با استفاده از همین مدل ها شبیه سازی نموده اند.

هر مدل گردش عمومی برای اجرا به داده های شرایط اولیه نیاز دارد. شرایط اولیه در واقع همان میدان های اولیه فراسنج(متغیر)های هواشناسی در لحظه اجرای مدل هستند. در واقع آغازگری (Initialization) مدل با میدان های اولیه واقعی وضع هوا شروع می شود. البته گاهی ما مجبور می شویم برخی مقادیر واقعی فراسنج های هواشناسی را به قیمت بهبود و پایداری پیش بینی ها حذف کنیم. مثلا فرض کنید در ایستگاه زابل دیدبان باد شدیدی با سرعت 25 متر برثانیه گزارش نموده است. حال اگر مدل را با این باد 25 متر بر ثانیه اجرا کنیم پاسخش واگرا می شود یعنی پیش بینیها غلط می شود ولی اگر یک جرح و تعدیلی در این مقدار واقعی بدهیم پیش بینی ها بهبود پیدا می کنند. ممکن ات شما 25 متر باد را به 15 تقلیل بدهید تا پیش بینی هایتان بهتر شود. اینکار را داده گواری(Data Assimilation) داده ها می گویند. در حقیقت داده گواری کاری که می کنداینست که یکبار مدل را با همان داده های واقعی اجرا می کند، بعد بررسی می کند که آیا با یان میدان پیشفرض اولیه پیش بینی ها قابل قبول هستند یا خیر اگر بودند که پیش بینی با همان مقادیر میدان های اولیه اجرا می شود و گرنه میدان های اولیه اصلاح می شوند. میدان ها آنقدر اصلاح می شوند که شرطی به نام کورانت-فریدریش – لوی (CFL) برقرار باشد. این شرط می گویند سرعت سریعترین موج فیزیکی در جو یا در همان میدان های اولیه که به مدل می دهیم نبایستی از سرعت محاسباتی مدل بیشتر باشد.

یکی از مهمترین فرق دو دیدگاه بالا که گفته شد اینست که آن دسته از مدل های گردش عمومی که برای پیش بینی فصلی استفاده می شوند، شرایط اولیه ای که استفاده می کنند، داده های واقعی هستند ولی در مدل هایی که پیش بینی ها برای مثلا 100 سال آینده اجار می شوند از شرایط مرزی وابسته به سناریوهای انتشار IPCC استفاده می شود. بنابراین نباید پیش بینی هایی که از مدل های گردش عمومی تحت سناریوهای انتشار گرفته می شود برای پیش بینی های فصلی استفاده کرد.

مدل های گردش عمومی هیچگاه نمی توانند مستقیما برای پیش بینی های منطقه ای یا نقطه ای استفاده شوند، آنها نیازمند ریزمقیاس نمایی هستند تا با اعمال رفتار های محلی در آنها پیش بینی هایشان در مقیاس های محلی بهبود یابند. بایستی قبل از استفاده از این داده ها بایستی آنها را ریزمقیاس کنید. ریزمقیاس نمایی به دو صورت انجام می شود: دینامیکی و آماری. مدل هایی که برای ریزمقیاس نمایی دینامیکی استفاده می شوند بسیار شبیه همان مدل های گردش عمومی هستند، منتها گامهای زمانی و مکانی شبکه ریزتر و دقیقتر هستند. مثلا گام مکانی مدل های گردش عمومی حدود 2.5 در 2.5 درجه جغرافیایی-حدود 250 کیلومتر در عرض های جغرافیایی محدوده کشورمان- می باشد در حالیکه که گام مکانی مدل های ریزمقیاس نمایی دینامیکی که به آنها مدل های منطقه ای نیز می گویند بین 20 تا 50 کیلومتر در نظر گرفته می شود. البته این عدد ثابت نیست و ممکن است شما گام مکانی را 10 کیلومتر هم بگیرید. از انواع مدل های دینامیکی می توان به RegCM , NCEP/RSM و یا WRF اشاره کرد. این مدل ها تحت سیستم عامل لینوکس اجرا می شوند. روش دیگری که شما می توانید مدل های گردش عمومی را ریزمقیاس کنید ریزمقیاس نمایی آماری است. در این روش یک ارتباط آماری با استفاده از رگرسیون ساده، چند متغیره ، شبکه عصبی و . . . بین رفتار واقعی ایستگاه و برونداد مدل گردش عمومی ایجاد می شود. بعد از راستی آزمایی، این معادلات می توانند در ریزمقیاس نمایی پیش بینی های آینده با استفاده از سناریوهای انتشار مورد استفاده قرار گیرند. برخی از مدل هایی که برای این روش استفاده می شوند عبارتند از:

WGEN, CLIMGEN, LARS-WG, SDSM, ASD, Magicc-Scengen

 

حال بطور کلی سه سوال مطرح می شود:

 

1-آیا كار مدلهای منطقه‌ای مثل regcm, mm5,wrf,...ریزمقیاس نمایی است؟
2- تبدیل مقادیر شبیه سازی شده با مدلهای منطقه‌ای در محدوده شبكه ها به نقطه (مثلا در سطح ایستگاه) را چه می‌نامند؟
3- كار فیلتر كالمن چیست؟

پاسخ:

اول- بله

دوم-به طوركلی هر فرآیندی كه بر روی برونداد مدل های دینامیكی انجام می گیرد تا مقیاس مكانی آنها را كوچك تر نماید، پس پردازش نام دارد. پس پردازش ممكن است دینامیكی باشد یا اماری. پس پردازش دینامیكی همان ریزمقیاس نمایی است. پس پردازش آماری فرآیندی است كه در همه مدل سازی های دینامیكی مورد نیاز است. در این روش هیچگاه داده ها تا حد نقطه ریز نمی شوند؛ اما در پس پردازش آماری برونداد مدل های دینامیكی تا حد ایستگاه (نقطه) ریز می شوند.

پس پردازش آماری را از نظر داده های ورودی می توان به دو دسته تقسیم كرد: اول آن دسته ای كه نیاز به داده های هواشناسی طولانی مدت دارند (روش كلاسیك) و دسته دیگری كه در سال‌های اخیر توسعه داده شده اند، که بدون نیاز به داده‌های ورودی طولانی‌مدت در یک دوره آموزشی کوتاه مدت (برای نمونه چند روز تا چندهفته)، با ترکیب پیش‌بینی‌های مدل و دیدبانی‌ها، خطاهای سیستماتیک مدل دینامیکی را تصحیح می‌‌کند. مزیت استفاده از دوره‌های آموزشی کوتاه مدت آن است که سامانه پس‌پردازش به سرعت می تواند به تغییر در الگوی خطاها پاسخ دهد. هرچند برای داشتن ضرایب پایدار باید از دوره‌های آموزشی بلند‌مدت استفاده کرد.

سوم-پالایه(فیلتر) کالمن یک سیستم پیش بینی -دیدبانی-اصلاح است.یعنی سیستم یا مدلی پیش بینی می دهد سپس پیش بینی ها با داده های دیدبانی مقایسه می شود و رفتار بین پیش بینی و خطا مدل سازی می شود و در گام بعدی مطابق آخرین رفتار داده شده پیش بینی های آتی اصلاح می شوند. پالایه کالمن روشی است که بدون نیاز به داده‌های ورودی طولانی‌مدت، با ترکیب پیش‌بینی‌های مدل و دیدبانی‌ها، خطاهای سیستماتیک را تصحیح می‌‌کند. در موارد زیادی از پالایه کالمن به منظور تصحیح برونداد مدل های منطقه ای برای دمای دو متری و سرعت باد ده متری استفاده شده و رابطه‌ خطای مدل با فراسنج‌های دیگر بررسی شده است. نتایج پژوهش‌های انجام شده نشان داده است كه حتی یک پالایه کالمن خطی ساده به دلیل کارکرد رضایت بخش و امکان اجرا روی یک رایانه معمولی می‌ تواند برای مقاصد عملیاتی در مراکز پیش‌بینی با امکانات محدود مورد استفاده قرار گیرد. برای مثال، نمونه ساده ای از پالایه کالمن توسط آزادی و همکاران (1388) بر روی پیش‌بینی‌های مستقیم مدل MM5 از دماهای بیشینه و کمینه دو متری سطح زمین و برای ۱۱۷ ایستگاه کشور اجرا شد.



تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:37 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

 

بدون در نظر گرفتن برخی موارد خاص، به طور کلی دو نوع سناریو داریم: سناریوهای اقلیمی و سناریوهای انتشار

سناریوهای انتشار  با لحاظ شرایط اقتصادی اجتماعی و توسعه ای به پیش بینی و برآورد میزان گازهای گلخانه ای و سایر گازهای آلاینده جوی در آینده می پردازند و هیچ گونه پیش بینی ای از وضعیت اقلیم و متغیرهای اقلیمی برای آینده نمی دهند، اما سناریوهای اقلیمی موضوع شان پیش بینی متغیرهای اقلیمی (به طور اعم که شامل برخی متغیرهای هیدرولوژی و آگروکلیمایی نیز می شود) در آینده است که ابزار این پیش بینی ها مدل های  دینامیکی اقلیمی است . سناریوهای اقلیمی برای پیش بینی آینده از داده های سناریوهای انتشار استفاده می کنند. به عبارت ساده تر، خروجی مدل های دینامیکی اقلیمی برای دهه های آینده همان سناریوهای اقلیمی هستند.



تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:37 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

کشورایران سرزمینی بسیارمتنوع است این گوناگونی درتمام ویژگیهای جغرافیایی آن ازمسائل انسانی گرفته تاخصوصیات طبیعی به چشم می خورد شاید بتوان گفت که بهترین جلوه گاه این همه تنوع وگوناگونی آب وهوای کشور می باشد.هیچکدام ازویژگی های جغرافیایی به اندازه ی پراکندگی مکانی وزمانی عناصرآب وهوایی تنوع نشان نمی دهنداین ناهماهنگی ونایکنواختی عناصرآب وهوایی درپوشش گیاهی،نوع خاک وروش زندگی مردم اثرگذاشته است. یکی از عامل سازنده ی محیط زیست وشاید از اساسی ترین آنها اقلیم است شناخت اقلیم ،در بررسی فعالیتهای مختلف انسان در زمینه های گوناگون چون کشاورزی ،محیط زیست ،شهرسازی ،حمل ونقل وجهانگردی نخستین وضروری ترین مرحله است زیرا در بین علوم مربوط به زمین کمتر دانشی است که نیازمند به اقلیم شناسی نباشد.

شناخت پتانسیل های طبیعی بعنوان بستر فعالیت های انسانی ،پایه واساس غالب برنامه ریزی های محیطی وآمایش سرزمین را تشکیل می دهد.در این راستا ویژگی های اقلیمی وعناصر غالب آن که در پراکندگی وشکل گیری پدیده های حیاتی (نبات،حیوان،انسان)نقش تعیین کننده ای ایفا می کنند چنانچه تضمین توفیق کامل غالب برنامه ریزی های توسعه ی کشاورزی ،صنعت وغیره،هنگامی بدست می آید که با شناخت اقلیم واستفاده از پتانسیل های گوناگون آن همراه باشد.

اقلیم شناسی راازدیدگاه مقیاس (بردوبازه)به شاخه های مختلف کلان اقلیم شناسی،اقلیم شناسی همدید،میان اقلیم شناسی،اقلیم شناسی محلی وخرد اقلیم شناسی تقسیم می کنند.این تقسیم بندی ازآن جهت معتبر ،ارزشمند و لازم است که بسته به مقیاس مورد بررسی ،بازیگرانی که درشکل گیری آب وهوانقش بازی می کنندمتفاوتندمثلادرمطالعات خرد اقلیم شناسی توجه اقلیم شناس معطوف به بازیگرانی است که درمیان اقلیم شناسی وکلان اقلیم شناسی اساسا نقش بزرگی در شکل گیری آب وهوا بازی نمی کنند.اقلیم دارای ویژگی لانه گزینی است یعنی همواره این امکان وجود دارد که در دل یک پهنه ی اقلیمی بزرگتر پهنه های اقلیمی خردتری را یافت که نسبت به اقلیم زمینه از آب وهوای بسیار متفاوتی برخوردار باشد.

درهر قلمروی جغرافیایی یک یاچندعنصراقلیمی نقش چشمگیرتری در شکل دهی به اقلیم همان محل دارندباتحلیل همزمان تمامی عناصر اقلیمی به کمک روشهای  همدید،می توان امیدوار بود که تصویر روشنی ازساختارمکانی اقلیم بدست آورد و مرز نواحی آب وهوایی راروشن سازداین فرایند که پهنه بندی اقلیمی نامیده می شودمنجربه شناسایی پهنه هایی می شود که ازآب وهوایی کم وبیش همانند برخوردار است.پهنه بندی اقلیمی به دو روش سنتی و نوین تقسیم می شود روشهای طبقه بندی سنتی بسیار متنوع اندبااین حال در همه ی آنهامی توان ویژگی های مشترکی راپیدا کرد.

امروزه بکارگیری روشهای تحلیل عاملی،تحلیل خوشه ای،تحلیل مولفه های اصلی درمطالعات اقلیمی بسیار رایج است.برخی از این روشها(مانند تحلیل عاملی وتحلیل مولفه های اصلی)برای کاستن از حجم انبوه داده های اقلیمی بکار می روند.در این روشها با توجه به همبستگی درونی متغیر های اقلیمی با بکارگیری عناصر همبسته ،با یکدیگر ترکیب می شوند ومتغیرهای جدیدی به نام عامل یا مولفه ی اصلی بدست می آید که هر چند تعداد آنها نسبت به متغیر های اولیه بسیار کمتر است اما بخش بزرگی از اطلاعات موجود در متغیر های اولیه رامنتقل می کنند.معمولا اینگونه تحلیل ها بعنوان یکی ازمراحل تجزیه تحلیل داده های اقلیمی در نظر گرفته می شوندوازنتایج آنها برای انجام تحلیلهای بعدی (مانند تحلیل خوشه ای)استفاده می شود.

در اقلیم شناسی همدید اساس طبقه بندی های نوین اقلیمی بکار گیری همین روشهاست که در طی آن نخست با انجام تحلیلهای مناسب عناصر اقلیمی همبسته تبدیل به عوامل اقلیمی می شوند بطوریکه هر عامل ،ترکیب همبسته ترین عناصر اقلیمی می باشد.سپس با توجه به عناصر اقلیمی ثبت شده بروی هر محل مقدار عوامل اقلیمی محل محاسبه می شود.در مرحله ی بعدی نقاطی که عوامل آنها به یکدیگر شباهت بیشتری دارنددر یک گروه جا می گیرند وبه این ترتیب یک نقشه ی پهنه بندی اقلیمی حاصل می شود.در پایان می توان به بررسی مقدار عناصر اقلیمی نقاط همگره پرداخت وویژگی های هرناحیه را بیان کرد.در روشهای نوین ،طبقه بندی اقلیمی فرایندی است که درآن تا حد زیادی ماهیت آماری داده های اقلیمی تعیین کننده ی مرز نواحی آب وهوایی است نه سلیقه ی فردی محقق.در این روشها تعداد عناصری که می توانند در پهنه بندی اقلیمی شرکت کنند محدودیت نداردوبه همین دلیل این گونه طبقه بندی ها می توانند به شناسایی اقلیم هایی بیانجامد که در آنها تعداد زیادی عنصر اقلیمی در نظر گرفته شده وواقع گرایانه عمل می کندبنابراین نتایج قابل اطمینان تری بدست می دهد.



تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:36 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

 

در مورد تقسيم بندي اقليمي نقاط مختلف جهان روش هاي گوناگوني پيشنهاد شده كه از ميان آنها روش كوپن دانشمند اتريشي مورد قبول قرار گرفته است . كوپن بر اساس رشد و نمو انواع نباتات پنج نوع اقليم در مقياس جهاني مورفي كرده كه عبارتند از :

1) اقليم باراني استوايي :در اين اقليم فصل سرد وجود ندارد و معدل دماي هوا در سردترين ماه سال بيش از 18 درجه ي سانتيگراد است

2)اقليم گرم و خشك : در اين مناطق به دليل آنكه ميزان بارندگي سالانه بخار آب مورد نياز جهت رطوبت هوا را تامين نمي كند هوا بطور كلي خشك است

3) اقليم گرم معتدل: معدل دماي هواي سرد ترين ماه سال در اين مناطق بين 18 و 3- درجه ي سانتيگراد و معدل دماي هوا در گرمترين ماه سال بيش از 10 درجه ي سانتيگراد است . در اين مناطق زمستان كوتاه است .

4)اقليم سرد و برفي: در اين اقليم معدل دماي هوا در گرمترين ماه سال بيش از 10 درجه و در سردترين ماه سال كمتر از 3- درجه ي سانتيگراد است بارندگي در اين مناطق به صورت برف است و در طول چند ماه از سال زمين پوشيده از يخ و برف ميشود .

5)اقليم قطبي : در اين اقليم معدل دماي هوا در گرمترين ماه سال كمتر از 10 درجه ي سانتيگراد است و در اينجا برخلاف اقليم باراني استوايي فصل گرم وجود ندارد .

 

تقسيمات اقليمي در ايران

 

اصولا در بسياري از مناطق جهان اقليم به وسيله ي عرض جغرافيايي و ارتفاع از سطح دريا مشخص ميشود ايران با قرار گرفتن بين 25 و 40 درجه ي عرض جغرافياي شمالي در منطقه گرم قرار دارد .

بي ترديد در كشوري كوهستاني مانند ايران هيچگاه دو نقطه از نظر اقليمي كاملا يكسان نيستند با اين حال بهترين روش براي دستيابي به پايه اي به منظور تعيين مناطق اقليمي كشور همان اصول كوپن است البته بايد تغييراتي صورت گيرد تا نتيجه مورد نظر حاصل شود بنابراين تقسيمات چهارگانه ي اقليم ايران را كه توسط دكتر حسن گنجي پيشنهاد شده ميتوان مورد استفاده قرار داد :

1)اقليم معتدل مرطوب:(سواحل جنوبي درياي خزر)

2)اقليم سرد:(كوهستانهاي غربي)

3)اقليم گرم و خشك:(فلات مركزي)

4)اقليم گرم مرطوب :(سواحل جنوبي)

 

اقليم معتدل و مرطوب (سواحل درياي خزر)

سواحل درياي خزر با آب و هواي معتدل و بارندگي فراوان از جمله مناطق معتدل محسوب ميشود اين منطقه به صورت نواري بين رشته كوههاي البرز و درياي خزر محصور شده است از جلگه هاي پستني تشكيل شده كه هرچه به طرف شرق پيشروي ميكنند رطوبت و اعتدال هواي آن كاهش ميابد در حقيقت رشته كوههاي البرز كه حد فاصل دو آب و هواي متضاد هستند جلگه هاي پست خزر را از فلات مركزي جدا ميكنند .دماي هوا در روزهاي تابستان معمولا بين 25 تا 30 درجه ي سانتيگراد و شبها بين 20 تا 23 درجه ي سانتيگراد و در زمستان معمولا بالاي 0 است در اين مناطق بارندگي بسيار زياد و در تابستان به صورت رگبار است شهرهاي رشت .بندر انزلي.بابلسر و گرگان در اين منطقه قرار دارند.

 

اقليم سرد ( كوهستانهاي غربي )

كوهستانهاي غربي كه دامنه هاي غربي رشته كوههاي مركزي ايران را شامل ميشوند با توجه به اينكه ميانگين دماي هوا در گرمترين ماه سال در آنها بيش از 10 و ميانگين حداقل دماي هوا در سردترين ماه كمتر از 3- درجه ي سانتيگراد است .سلسله كوههاي غربي همچون سدي مانع نفوذ هواي مرطوب مديترانه به داخل فلات ايران ميشوند و رطوبت هوا را در دامنه هاي خود نگه ميدارد از ويژگيهاي اين اقليم گرماي شديد دره ها در فصل تابستان و اعتدال آنها در فصل زمستان است .در سراسر اين منطقه از آذربايجان تا فارس زمستان ها به شدت سرد است سرما از اوايل آذر ماه شروع ميشود و تا آخر فروردين ماه كم و بيش ادامه مي يابد ميزان بارندگي در تابستان كم و در زمستان زياد است و بيشتر به صورت برف ميبارد فصل بهار كوتاه است و زمستان و تابستان را از هم جدا ميكند شهر هاي تبريز اروميه سنندج و همدان در اين اقليم قرار دارند .

 

اقليم گرم و خشك (فلات مركزي)

در اين اقليم كه بيشتر مناطق نيمه استوايي را شامل ميشود به دليل وزش بادهاي مهاجر كه از جنوب غربي و شمال غربي به طرف استوا در حركتند هوا بسيار خشك است . اين بادها هنگام عبور از قاره هاي بزرگ بيشتر رطوبت خود را از دست ميدهند علاوه بر اين در اين مناطق نيمه استوايي كه جز مناطق پر فشار هستند هوا به دليل حركت از قسمت هاي بالايي اتمسفر به پايين گرم و خشك ميشود كه از نظر تامين آسايش انسان و در نتيجه طراحي ساختمان اهميت فراواني دارد .

رطوبت كم و نبودن ابر در آسمان باعث ميشود دامنه ي تغييرات دماي هوا در اين مناطق بسيار زياد شود. در تابستان تابش آفتاب در طول روز سطح زمين را تا 70 درجه ي سانتيگراد گرم ميكند در حالي كه هنگام شب دماي سطح زمين به سرعت كاهش مي يابد و به 15 درجه ي سانتيگراد يا پايين تر مي رسد دماي هوا در روزهاي گرم تابستان به 40 تا 50 درجه ي سانتيگراد و در شب ها به 15 تا 25 درجه سانتيگراد مي رسد .

 

اقليم گرم و مرطوب(سواحل جنوبي)

سواحل جنوبي ايران كه به وسيله ي رشته كوههاي زاگرس از فلات مركزي جدا شدند اقليم گرم و مرطوب كشور را تشكيل ميدهند از ويژگي هاي اين اقليم تابستان هاي بسيار گرم و مرطوب و زمستان هاي معتدل است . در اين مناطق حد اكثر دماي هوا در تابستان به 35 تا 40 درجه ي سانتيگراد و حداكثر رطوبت نسبي آن به 70 درصد ميرسد .

در اين اقليم رطوبت هوا در تمام فصل هاي سال زياد است و به همين دليل اختلاف درجه ي حرارت هوا در شب و روز و در فصل هاي مختلف كم است . از ديگر ويژگي هاي اين اقليم شدت تابش آفتاب است كه در هواي مرطوب اين ناحيه باعث خيرگي و ناراحتي چشم است .

شهر هاي بندر عباس جاسك آبادان و اهواز از جمله شهرهاي اين اقليم است كه به نسبت قرار گرفتن در سواحل مختلف و فاصله اي كه از دريا دارند از نظر گرما و رطوبت هوا و ميزان بارندگي با هم متفاوت اند .

 

تقسيمات اقليمي و تيپولوژي معماري

با توجه به شكل گيري و تركيب معماري بومي مناطق مختلف ايران در مي يابيم كه ويژگي هاي متفاوت هريك از اين اقليم ها تاثير فراواني در شكل گيري شهرها و تركيب معماري اين مناطق داشته اند.

 

ويژگي هاي معماري بومي مناطق معتدل و مرطوب

معماري بومي اين مناطق كه بيشتر كرانه هاي درياي خزر و دامنه هاي شمالي كوههاي البرز را شمال ميشود به طور كلي داراي ويژگي هاي زير است :

1)در نواحي بسيار مرطوب كرانه هاي نزديك به دريا براي حفاظت ساختمان از رطوبت بيش از حد زمين خانه ها بر روي پايه هاي چوبي ساخته شده اند ولي در دامنه ي كوهها كه رطوبت كمتر است معمولا خانه ها بر روي پايه هايي از سنگ و گل و در پاره اي موارد بر روي گربه روها بنا شده اند

2)براي حفاظت اتاق ها از باران ليوانك هاي عريض سر پوشيده اي در اطراف اتاق ها ساخته اند اين فضاها در بسياري از ماهاي سال براي كار و استراحت و در پاره اي از موارد براي نگهداري محصولات كشاورزي مورد استفاده قرار ميگيرند .

3)بيشتر ساختمانها با مصالحي با حد اقل ظرفيت حرارتي بنا شده اند و در صورت استفاده از مصالح ساختماني سنگين ضخامت آنها در حداقل ميزان ممكن حفظ شده است .

4)در تمام ساختمانهاي اين مناطق بدون استثنا از كوران و تهويه ي طبيعي استفاده ميشود به طور كلي پلان ها گسترده و باز و فرم كالبدي آنها بيشتر شكل هاي هندسي طويل و باريك است به منظور حد اكثر استفاده از وزش باد در ايجاد تهويه ي طبيعي در داخل اتاق ها جهت قرار گيري ساختمان ها با توجه به وزش نسيم هاي دريا تعيين شده است .

5)به منظور استفاده هرچه بيشتر از جريان هوا همچنين به دليل فراواني آب و امكان دسترسي به آن در هر منطقه ساختمان ها به صورت غير متمركز و پراكنده در مجموعه سازماندهي شده است .

6)به دليل بارندگي زياد در اين مناطق بام ها شيب دار است و شيب بيشتر آنها تند است .

 

ويژگي هاي معماري بومي مناطق گرم و خشك

1)به طور كلي در اين مناطق ساختمان ها با مصالحي از جمله خشت و گل كه ظرفيت حرارتي زيادي دارند بنا شده اند در مناطقي كه شراطل آب و هوايي بسيار حاد است با ساختن خانه ها در دل تپه ها يا زيرزمين زمان تاخير را به بينهايت رسانده اند و بدين وسيله از شرايط حرارتي متعادل عمق زمين استفاده كرده اند .

2)پلان ساختمان ها تا حد امكان متراكم و فشرده است و تا حد ممكن تلاش شده سطح خارجي ساختمان نسبت به حجم آن كم باشد.

3)ساختمان ها معمولا در بافت هاي متراكم به مجموعه هاي بسيار فشرده بنا شده است و بدين ترتيب تلاش شده است بيشترين سايه ي ممكن در سطوح خارجي ايجاد شود بدليل تراكم و فشردگي مجموعه توده ي كل مصالح ساختماني افزايش و زمان تاخير به حد مطلوب رسيده است .

4)به منظور كاهش هرچه بيشتر حرارت ايجاد شده در ديوارها بر اثر تابش آفتاب بر آنها معمولا سطوح خارجي سفيد كاري شده است استفاده از حياط هاي داخلي درخت كاري شده و معطوف ساختن فضاهاي زندگي به اين حياط ها از عمده ترين ويژگيهاي معماري در مناطق گرم و خشك است

5) جهت قرار گيري ساختمان ها در اين مناطق جنوب تا جنوب شرقي است اين جهت ها براي به حد اقل رساندن نفوذ حرارت ناشي از تابش آفتاب در بعد از ظهر به داخل ساختمان مناسبترين جهت محسوب ميشود .

 

ويژگي هاي بومي مناطق سرد

اصول كلي و عمده اي كه در معماري بومي اين مناطق رعايت شده عبارتند از :

1)استفاده از پلانهاي متراكم و فشرده

2)به حد اقل رساندن سطح خارجي در برابر حجم مورد پوشش

3)استفاده از مصالحي با ظرفيت و عايق حرارتي خوب

4)به حد اقل رساندن ميزان تعويض هواي داخلي و تهويه ي طبيعي و در نتيجه جلوگيري از ايجاد سوز درداخل و خروج حرارت داخلي به خارج از ساختمان

5)انتخاب بام هاي مسطح و نگهداري برف بر روي بام ها به عنوان عايق حرارتي

 

ويژگي هاي معماري بومي مناطق گرم و مرطوب

1)استفاده از مصالح ساختماني با ظرفيت حرارتي كم

2)قرار دادن ساختمان در سايه ي كامل

3)در مناطق نزديك به دريا براي استفاده از نسيم هاي خنك از بادگير هاي بزرگ استفاده شود

4)در اين مناطق به دليل گرما و رطوبت زياد هوا ميزان تهويه طبيعي اهميت چنداني ندارد و به همين دليل پيشبيني هاي لازم در مورد ايجاد كوران در داخل ساختمان به عمل نيامده است .



تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:36 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

شاخص های ناحیه بندی اقلیم کشاورزی

 

شاخص های آگروکلیمائی برای بیان کمی نیاز های اقلیمی گیاهان زراعی در طول دوره رویشی آنها مورد استفاده قرار می گیرند. این شاخص ها رابطه بین پارامترهای بیولوژیکی که از نظر کشاورزی دارای اهمیت بوده، نظیر میزان رشد ونموگیاه، میزان باردهی و عوامل محیط فیزیکی را نشان می دهد. این شاخص ها اثر شرایط جوی را در مراحل مختلف رشد ونمو محصول منعکس می سازد. شاخص های آگروکلیمائی همچنین در ارزیابی منابع آگروکلیمائی در مقیاس های مختلف فضایی، در برنامه ریزی های کاشت محصول، میزان ریسک کاشت محصولات و تعیین فصول رویشی محصول سودمند است. بنابراین درک و فهم کاربردهای شاخص های مختلف آگروکلیمائی در تعیین ویژگی های مطلوبیت اقلیم کشاورزی برای فعالیت های کشاوزی بسیار ضروری است. این شاخص ها را در پنج گروه می توان طبقه بندی کرد (Bishnoi, 1989.21 )

1-شاخص نور و تابش، 2- شرایط زمستانی گیاهان، 3- شاخص گرمایی ،

 4- شاخص رطوبتی   ۵- پدیده های جوی مخاطره آمیز

 

شاخص نور وتابش:

الف: میزان جذب (فعالیت تابش فتوسنتز)،

ب: طول مدت روشنایی

 پ: درجات حرارت تجمعی (هلیوترمال)

ت: شاخص فتوترمیک(همان منبع:22-21).

 

شرایط زمستانی گیاهان:

الف: میانگین حداقل مطلق سالانه دمای هوا وخاک ( تعیین خط همدمای 15-، 10- و 5- درجه سانتی گراد)

ب: درجات حرارت منفی تجمعی وطول دوره با دمای کمتر از صفر درجه سانتی گراد (تعیین دوره بدون یخبندان)

 پ: دمای هوای سردترین ماه سال

ت: عمق یخ بستن خاک وعمق پوشش برف

 ث: تعداد روزهای پوشیده از برف

ج: دماهای یخبندان بحرانی برای گونه های گیاهی زمستانه (همان منبع:23-22).

 

شاخص منابع حرارتی

الف: تاریخ گذر آستانه های دمایی 0، 5، 10 و 15 درجه سانتی گراد

ب: درجات حرارت تجمعی فعال بر پایه حرارتی 10 درجه سانتی گراد

پ: میزان دمای روزانه و بی نهایت ها (حداقل و حداکثر ها) در لایه بیولوژیکی هوا وخاک

ت: آنومالی حرارتی هوا در طول سال

ث: تعداد روزهایی با دماهای حداکثر بیش از 30-40 درجه سانتی گراد

ج: ویژگی های تابش برحسب واحد های گرمایی

چ: دمای بیولوژیکی تجمعی بالاتر از 10 درجه سانتی گراد

ح: شاخص های آگروکلیمائی میانگین دمای درزمان روز و شب، دامنه درجه حرارت روزانه هوا ومیزان تجمعی این درجات حرارتی

خ: دمای زمان روز در ارتفاع 2 متری سطح زمین

د: اختلاف بین دمای فعال سطح زمین وهوا

ذ: دمای هوا و میزان رطوبت نسبی (همان منبع:24-23)

 

 

شاخص رطوبتی

در مناطق حاره تا جنب حاره و در مناطق خشک تا نیمه مرطوب خشک نقاطی که قابلیت دسترسی به رژیم حرارتی برای افزایش حاصل دهی به میزان زیادی تامین می شود میزان رطوبت دارای اهمیت بسیار زیادی است. میزان رطوبت در خلال دوره رویشی و در طی مراحل مختلف رویشی از عوارض اصلی هستند که باید ویژگی های آن در این  مناطق مشخص شود. این شاخص ها عبارتند از:

الف: میزان رطوبت قابل دسترس در خاک

ب: میزان بارش در طول دوره رویشی

 پ: نسبت بین میزان تبخیر وتعرق در طول دوره رویشی

ت: شروع و طول دوره خشک

ث: تعداد روز هایی بارش در آستانه های مختلف

ج: حداکثر بارش روزانه

چ: شاخص های قراردادی میزان رطوبت که در قالب ضرائب بیان می شود

ح: استفاده از پارامترهای هواشناسی نظیر تابش، دمای هوا و کمبود اشباع هوا، وغیره.

خ: نسبت کمبود آب به کمبود تبخیر (Eo-Ea) که E0 میزان تبخیر و Ea تبخیر وتعرق بالفعل

د: شاخص تبخیر نسبی (E/Eo) یا نسبت تبخیر وتعرق بالفعل به بالقوه (AE/PE) (همان منبع:27-25).

 

پدیده های جوی مخاطره آمیز

الف : خشکسالی و دوره های ترسالی

ب: تاریخ خاتمه آخرین یخبندان بهاری و ظهور اولین یخبندان پائیزی، شدت یخبندان

پ: درجات حرارت بحرانی

ت: خشکسالی و بادهای خشک در شرایط اقلیمی خشک ونیمه خشک

ث: شاخص های باد خشک، طوفانهای گرد و خاک چ: طوفانهای رعد وبرقی (همان منبع: 28-27)

 

 

فایل  pdf  این گزارش در مسیر زیر قابل دسترس می باشد:

 

1-وارد سایت WMO (سازمان هواشناسی جهانی)  شوید.

2-در سمت راست گزینه LIST OF TOPIC   را انتخاب کنید(در این لیست می توان برمبنای فهرست موضوعی به موضوعات دیگر دسترسی داشت در ضمن در مراجعه به هر یک از گزینه ها حتما به publication  مراجعه نمائید چرا که کتاب های زیادی به صورت فایل pdf  قابل دانلود می باشد).

3-از فهرست الفبائی حرف  C را انتخاب کنید در زیر مجموعه حرف  C  گزینه (CAGM)   Commision for Agricultural  Meteorology    را انتخاب کنید.

4-در پنجره باز شده سمت راست PUBLICATION   را انتخاب نمائید.

5-از پنجره باز شده گزینه Cagm Reports  را انتخاب نمائید. تا لیست گزارشات باز شود(البته سایر زورنال ها و گزارشات در این پنجره قابل دسترس می باشد).

6-در پائین عناوین گزارشات فایل  pdf  گزارش قابل دسترس می باشد.

 

 

منبع مورد استفاده:

 

CAgM Report No. 30 . Bishnoi, O.P. 1989. Agroclimatic Zoning. WMO/TD-No. 238, 147 pp.

 

 



تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:35 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مطلبی اموزشی از جناب دکتر عساکره در مورد فرضیه در پژوهش های اقلیمی. منبع انجمن اقلیم شناسی.

براساس سؤال (های) تحقیق و بر پایه آگاهی ها و دانسته های حاصل از مطالعات تئوریك، پاسخ (هایی) برای مساله (های) تحقیق به ذهن محقق خطور می نماید. این پاسخ (های) ابتدایی پس از نظام یافتن به شكل فرضیه در می آیند. در واقع فرضیه به عنوان گمان، حدس، پیش فرض ذهنی، پیشنهادی توجیهی، تبیین و یا پاسخی احتمالی ـ آزمایشی درباره یك مساله یا خلاء علمی ـ پژوهشی تعریف می شود كه بر مبنای معلومات، معقولات، تصورات ذهنی، مشاهدة آزاد محقق و یا تجارب گذشته بنا شده است. در واقع فرضیه جواب موقتی درباره مساله تحقیق است كه به صورت تائید و یا نفی ارائه می شود و می بایست مورد آزمایش قرار گیرد. به لحاظ فنی فرضیه ها حاوی عبارتی از روابط قابل اندازه گیری، متغیرهای مورد بررسی و كیفیت این روابط است ( ساده 1375) و می بایست به شكل قابل فهم، صریح، با حدود مشخص و بر مبنای تئوری ها یا قوانین موجود موجود بیان شوند ( كرمی 1381).

از آن جا كه مسائل اقلیمی در ارتباط با بر هم كنش عناصر و عوامل آب و هوایی در امتداد زمان ـ مكان می باشد، یك فرضیه در تحقیق اقلیمی نیز می بایست پیش فرضی برای تبیین این گونه سوالات باشد. یعنی فرضیه هم توزیع زمانی ـ مكانی فراسنج های مورد بررسی و هم پدیده های مرتبط با آن را بیان دارد و ترجیحاً جهت دار می باشد. یعنی رابطه یا اختلاف مشخصی را بین دو یا چند متغیر بیان می کند. از این لحاظ است كه دلاور (1376) اظهار می دارد كه فرضیه در هدایت رویه تحقیق و فعالیت های پژوهش و نیز تبیین مساله نقش بنیادی دارد.

اطلاعات گردآوری شده جهت حمایت فرضیه، مبنای تعمیم و تكوین نظریه است ( دلاور 1376 ) و می تواند به همراه مساله، روش تحقیق را هدایت نماید ( هومن 1380). بنابراین فرضیه ها ابزارهای عملی یک نظریه، محك اصلی نظریه و رابطه تئوری و تحقیق به شمار می آیند ( ساده 1375). اگر فرضیه (ها) دارای چهار ویژگی آزمون پذیری، دقت، صراحت و سادگی باشد، به لحاظ هدایت جریان پژوهش و تعیین متغیرهای ضروری از اهمیت تئوری و عملی قابل توجهی برخوردارند. به عنوان مثال اگر مساله تحقیق به صورت زیر باشد:

« آیا افزایش دمای ایران طی پنج دهه اخیر موجب کاهش بارندگی كشور شده است؟»

با توجه به دانسته ها، معقولات و یا مشاهدات پیشین در ارتباط با تاثیر دما بر بارش می توان فرضیه را بنا نهاد. توضیح این كه می دانیم با وجودی كه افزایش دما موجب فزونی تبخیر و در عین حال افزایش گنجایش رطوبتی می شود و با عنایت به این كه عملكرد هر یك از دو عامل در مكان ها و طی زمان های مختلف متفاوت است، فرض زیر را می توان برای مساله تحقیق ارائه نمود:

« افزایش دمای ایران طی پنج دهه اخیر موجب كاهش بارندگی در نواحی جنوبی و افزایش آن در نواحی شمالی كشور شده است.»

دراین مثال، فرضیه ارائه شده مشابه سوالات مطرح شده هم بازة زمانی (پنج دهه اخیر) و هم محدودة مكانی ( كشور ایران ) و هم فراسنج مورد بررسی ( دما ـ بارش ) و هم نوع روابط (مستقیم یا معكوس ) را بیان می دارد. چون با استفاده از فرضیه ارائه شده، داده های مورد استفاده و قابل بررسی (دما و بارش) معلوم هستند، بنابراین فرضیه آزمون پذیر است. چون اجزای فرضیه (بازه زمانی، گستره مکانی و فراسنج ها و زمان ) معلوم هستند، فرضیه از دقت کافی برخوردار است. همچنین جهت دار بودن فرضیه و موضوع آن (افزایش دما – کاهش بارش) معلوم است، فرضیه از صراحت کافی برخوردار می باشد. فهم جمله مورد بحث نیز گویای سادگی آن است.

همچون سوال های پژوهش، فرضیه (ها) نیز به یکی از شكل های توصیف ماهیت و وضعیت پدیده ها (فرضیه توصیفی) و یا به شكل رابطه، اثر (فرضیه رابطه ای)، تفاوت و تشابه بین پدیده ها و متغیرها ( فرضیه تشابه – اختلاف) بیان شود. با این تفاوت که در فرضیه های ارتباطی و تفاوتی، جهت ارتباط و نیز جهت اختلاف مشخص شود. به عنوان نمونه در فرضیه بالا نوع روابط بیان شده است. در این فرضیه رابطه دما و بارش در نواحی جنوبی معکوس و در نواحی شمالی مستقیم است. به عنوان یک مثال دیگر به سوال اختلافی زیر توجه کنید:

« آیا میانگین دمای زمستان در خراسان شمالی و آذربایجان شرقی با هم اختلاف دارند؟»

برای تعیین جهت اختلاف در فرضیه مرتبط با این سوال باید براساس معقولات، مقبولات یا دانسته های حاصل از مطالعات نظری بیان شود که کدام استان از دمای کم تر یا بیش تری برخوردار است. در فرضیه زیر این شرط رعایت شده است:

« میانگین دمای زمستان در آذربایجان شرقی کم تر از میانگین دما در خراسان شمالی است. »

در یك پژوهش علمی، بسته به ماهیت، قلمرو و مقیاس تحقیق، تعداد فرضیه ها ممكن است از یك تا چند فرضیه تغییر کند. فرضیه در بیشتر اوقات درمساله تحقیق جای می گیرد. دراین صورت ردیابی اهداف تحقیق ساده تراست. مثلاً مساله:

«آیا افزایش دمای شهرهای ایران طی دهه های گذشته بیش از روستاها بوده است ؟»

به وسیله جوابی فرضی برای مساله و به شكل زیر قابل بیان است:

« افزایش دمای شهرهای ایران طی دهه های گذشته بیش از روستاها بوده است »

در این بخش ضروری است که یک توضیح در باره جهت دار بودن فرضیه بیان شود. به طور كلی فرضیه ها به لحاظ جهت، به دو شكل جهت دار ( یك سویه) یا بدون جهت (دو سویه) قاب ارائه هستند. فرضیه جهت دار به فرضیه ای گفته می شود كه درآن جهت ارتباط (جهت تاثیر) یا اختلاف متغیرهای تحقیق مشخص و معین باشد ( دلاور 1376). مثلاً :

« در دامنه های جنوبی البرز میانی رابطه میانگین دمای سالانه با ارتفاع، رابطه ای معكوس است.»

در فرضیه بدون جهت رابطه متغیرها نامعلوم است. برای مثال فرضیه فوق را به شكل یك فرضیه دو سویه می توان چنین بیان نمود :

« در دامنه های جنوبی البرز میانی دمای سالانه با ارتفاع تغییر می كند.»

در این حالت نوع و جهت ارتباط (مستقیم یا معکوس) نامعلوم است.

گاهی فرضیه های پژوهش را می توان با عبارات و نمادهای آماری و به صورت فراسنج هایی بیان نمود. فرضیه آماری بر دو قسم فرض صفر و فرض مقابل تقسیم می شود. فرض صفر بر اساس اصل برائت بنا نهاده شده، عدم وجود تفاوت، رابطه یا اثر بین متغیرها و میزان آن را بیان می دارد ( نادری وسیف 1371) و در معرض آزمون قرار می گیرد. اگر فرضیه رد شود. فرضیه مخالف بر اساس داده های موجود تائید می گردد. اگر هر یك از حالات فرض صفر پس از آزمون تائید و مورد پذیرش واقع گردد، درآن حالت رابطه یا اثر ظاهری نتیجة وقایع اتفاقی و خطاهای آماری، نمونه گیری و ... تعبیر می شود. در واقع یك فرضیه آماری معمولاً گزاره ای است که یك وجه صفت مورد آزمایش را در شرایط تصادفی را بیان می كند ( هومن 1380). به لحاظ تعداد متغیرها نیز می توان فرض های دو متغیره ( اختلاف یا رابطة ساده دو متغیر) و چند متغیره ( آزمون اثرات متقابل چند متغیر ) نیز تشخیص داد ( كرمی 1381) فرض هایی نیز بر حسب محتوا موجودند كه به فرض های توصیفی شهرت دارند ( ساده 1375).



تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:35 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
 

سرپناه تنفس یک پاویون طراحی شده در تنظیم شرایطهای مختلف اقلیمی است. این طرح با هدف یک رهیافت متفاوت تصور شد، شناخت نداشتن از خود سایت، که ویژگی اصلی آن انعطاف پذیری در محیط خود می باشد. زبان فرمی یک فرایند شکل یافته به دنبال پیکربندی مناسب است، که اجازه می دهد، ساختمان خود یک مدل جنبشی شود. پیدایش آن در حرکت سه مدل که به شکل مستقلی تنفس می کنند، می باشد. این مدل ها بر طبق نیازهای داخلی واکنش نشان می دهند.

 

 

حرکت مدنظر اجازه می دهد، جریان هوا دمای داخلی را متعادل کند. این مدل همچنین موقعیت اولیه اش را با محوریت قرار دادن فصول تغییر می دهد. از این رو با جریان هوا هم در تابستان و هم در زمستان تعامل برقرار می کند. موقعیت تابستان زمانی که تا خوردگی ها آرام هستند، و از طرف دیگر موقعیت مخالف شکل زمستانی جسمی است، که در کاهش حجم فضا در ساختمان کاملاً منقبض شده است، و به حفظ درجه حرارت تا ارتفاعی ممکن کمک کرده، می باشد.

 

 

 

بعلاوه زمانی که شکل ساختمان پوسته را منقبض کرده، تا اجازه دهد، هر برفی از روی سازه سرریز شود. به واسطه ی شکل کلی طرح می تواند عمل خروج و دخول هوا را انجام دهد. بنابراین می تواند هم میزان و هم سرعت هوای مورد نیاز درون ساختمان را به منظور کاهش تلاش برای تهویه هوا کنترل کند. و نهایتاً شکل کلی ساختمان توانسته حجم خود را در زمستان کوچک و در تابستان بزرگ کند.

طبق سنت معمول در ساکر پانچ، این سایت سوالاتی را با رینا پورتیلو و متیاس آرشلر طراحان این پروژه دنبال کرده است:

ساکر پانچ: چه کسی یا چه چیزهایی بر روند تولید پروژه مؤثر بوده است؟

رینا پورتیلو و متیاس آرشلر: سوالاتی را که در راستای پروژه مطرح شده بود، به چالش کشیدیم: اگر ما مایل به روشن کردن گرما باشیم، چه چیزی را جایگزین آن خواهیم کرد، زیرا ساختمان ها به شکل خودکار در تابستان و زمستان تغییر می کنند. و همیشه ما یک درجه حرارت آرامبخش را حفظ می کنیم. و اگر معماری توانایی نفس کشیدن داشت، و یا می توانست پیرامون ما را بسته به میزان نور خورشید بسط دهد یا همکشی کند، چه اتفاقی می افتاد. استراتژی های تطبیقی در اوایل سال 2013 پدید آمد، تمرکزی نو بر روی بخش طراحی انرژی. دانشگاه هنر وین نگاه خود را بر توسعه ی ایده های تعاملی برای ساختارهای پایدار نهاد.

ساکر پانچ: در پیش برد اثر با چه نوع موسیقی و کتابی درگیر بودید؟

رینا پورتیلو و متیاس آرشلر: میشل هانسمیر، نیکولو کاساس و استیون ما و جورجیا هاردینگ

 مـنـــــــبـع :

 www.suckerpunchdaily.com



تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:35 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
هشدار دانشمندان در مورد لایه اوزون

به گزارش خبرنگار فناوری های نوین باشگاه خبرنگاران؛ دانشمندان هشدار می‌دهند که لایه اوزون در وضعیت تخریبی بسیار خطرناکی قرار دارد.  گفتنی است دانشمندان انواع وسایل گازی ساخته شده توسط انسان را از جمله عوامل اصلی تخریب این لایه می‌دانند.  بررسی‌ها نشان می‌دهند، دانشمندان تخریب یخ‌ها و "یخچال‌های طبیعی" در کشورهایی مانند گرینلند، تاسمانی و استرالیا را نتیجه آسیب لایه اوزون می‌دانند.  از جمله وسایلی که در نابودی لایه اوزون تاثیر فراوان داشته است انواع آفت کش‌ها و گاز مورد استفاده قرار گرفته در انواع محصولات خانگی و صنعتی است.



ادامه مطلب
تاريخ : جمعه 1393/01/22 | 0:28 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |


کاربرد نور در معماری ایرانی
نور به عنوان عنصری مهم در معماری ساختمان های کوچک و بزرگ همیشه یکی از عوامل تأثیرگذار بر معماری و عمران ساختمانها و حتی شهر داشته است.
کاربرد نور در معماری ایرانی
نور به عنوان عنصری مهم در معماری ساختمانهای کوچک و بزرگ همیشه یکی از عوامل تأثیرگذار بر معماری و عمران ساختمانها و حتی شهر داشته است. در معماری سنتی ایرانی، معماری معاصر, معماری مدرن و بسیاری از سبک¬های معماری که فراروی بشر قرار گرفته همواره عنصر نور به عنوان عامل اصلی در کنار ویژگی های دیگر بنا قرار گرفته و حتی در دوران رنسانس و پس از آن نیز در بناهای مهمی همچون کلیسای شارتر سبک گوتیک پیشرفته ی اروپا نیز نور به عنوان تنها عامل مهم توصیف کننده بنا معرفی گردیده است. معماری ایرانی نیز از نور به عنوان عنصری کاربردی در تمام دوره های خود بهره جسته و نور چه طبیعی و چه مصنوعی توسط عناصر کنترل کننده نور همچون رواق، تابش بند، سایه بان، ساباط، جامخانه، روزن، روشندان، شباک و ... مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند.

کاربرد هشتی‌ها در معماری ایرانی و بهره گیری از نور طبیعی و مصنوعی در معماری غربی نیز دلالت بر کاربرد نور به عنوان عنصری تأثیر گذارنده بر تکامل فضای ساختمانی از نظر بصری و روانی دارد.

مقدمه
از جمله علوم و هنرهایی که می توان به نقش نور در آن اشاره داشت، هنر معماری است که بحث مفصلی را در زمینه ی روند بهره گیری از نور طبیعی به خود اختصاص می دهد. ابزار و وسایل روشنایی نیز به عنوان عواملی که تأمین کننده‌ی نور مصنوعی هستند، مطرح می باشند.

در هنر معماری نور یکی از اجزایی است که کنار عناصر و مفاهیم دیگر از قبیل ساختار، نظم فضایی، مصالح، رنگ و ... مطرح می¬شود و در طراحی به عنوان یک عنصر مجزا باید نقش خود را ایفا کند. یکی از مهم ترین مشخصه های نور طبیعی، توالی و دگرگونی آن در طول روز است که باعث حرکت و تغییر حالت در ساعات مختلف می شود. در تاریخ نقاشی توجه به نور در دوره امپرسیونیست ها دیده می شود. هنگامی که نقاشان آتلیه های خود را ترک می کردند و در زیر نور خورشید با نور طبیعی مشغول نقاشی شدند. از مشخصات این سبک توجه به رنگ و نور در ساعات مختلف روز و انعکاس رنگ های اشیاء مختلف در یکدیگر و تأثیر رنگ¬های پیرامونی و به کار بردن رنگ های خاص و ناب می شد. این مقاله به بررسی نقش نور در معماری و معماری داخلی به عنوان یک جزء سازنده و مفهوم بخش می پردازد و در خاتمه امید بر این دارد که در آینده در ساختمان¬ها همانند نیاکانمان شاهد به کارگیری نور طبیعی به صورت یک عنصر کاملاً اثر بخش باشیم.



تاریخچه بهره گیری از نور طبیعی در معماری ایران
دانستن روند بهره گیری از نور خورشید به اندازه ی روند شکل گیری مصالح و یا شکل های مختلف زیربنائی ساختمان جهت طراحی بسیار لازم می باشد. اولین تاریخی که ما از آن اطلاع داریم سده ی سوم هزاره چهارم ق.م می باشدکه در آن زمان جهت کسب نور و سایه از ایجاد اختلاف سطح در دیواره های خارجی استفاده می‌کردند. در شهر سوخته از هزاره های سوم و دوم ق.م از روی آثار خانه هایی که دیوار آن ها تا زیر سقف باقی مانده بود می توان استنباط کرد که هر اطاق از طریق یک در به خارج ارتباط داشته و فاقد پنجره بوده اند، در دوره ی عیلام در حدود 1300 و 1400 ق.م نیز نمونه ای از پنجره های شیشه ای به دست آمده که شامل لوله هایی از خمیر شیشه می باشد که در کنار هم و در داخل یک قاب جای می گرفته و به طور حتم جهت روشن کردن داخل بنا مورد استفاده بود. از جمله کهن ترین مدارک و نمونه‌های در و پنجره در معماری ایران را شاید بتوان در نقش قلعه های مادی در آثار دوره ی شاروکین یافت.

از روی نقش برجسته آشوری می توان روزنه هایی را که بر روی برج ها ساخته شده‌اند تشخیص داد. در دوره ی هخامنشی در تخت‌ جمشید وضع درها به خوبی روشن و پاشنه گرد آن ها اغلب به جای مانده است، همچنین در این کاخ ها بالای درها و حتی بام ها، روزن ها و جام خانه هایی داشته و گرنه فضای بزرگ و سرپوشیده آن ها را چگونه چند جفت در که اغلب بسته بوده روشن می کرده است؟

در اصل از خصوصیات سبک ایرانی، تعبیه سایبان و آفتابگیر منطقی و ضروری برای ساختمان-هاست. در این دوره از اصل اختلاف سطح، جهت جذب نور به داخل استفاده می شد. بر اساس تحقیقات پروفسور ولفانگ معلوم شده که انحراف زوایای بناهای تخت جمشید بر اساسی بنیاد گذاشته شده که به وسیله ی ایجاد سایه روشن های گوناگون تعیین روز اول سال و فصول مختلف میسر شده و این انحراف به معمار ایرانی اجازه می داده مکان های مورد نیاز برای زیستن را به صورتی بسازد که در فصول مختلف سال هر خانه به مقدار لازم از آفتاب و روشنایی استفاده نماید. از نورگیری بناهای اشکانی اطلاع چندانی در دست نیست ولی سر پرسی سایکس در مورد کاخ هاترا می گوید: تالارهای این مجموعه تماما دارای سقف چوبی بوده اند. ارتفاع آنها مختلف و نیز روشنائی آنها از دهنه ی و هلال هایی بوده که به سمت مشرق باز می‌شدند. از روی تصویر بازسازی شده نسا که نورگیری بنا را توسط سقف خرپا نشان می دهد این احتمال را ممکن می‌سازد که اشکانیان از این روش برای نورگیری بنا استفاده می¬کردند.

ساسانیان تمایل به نشان دادن تضاد بین سایه و روشنائی داشته اند و این امر درتمام بناهای آن ها مشهود است. نوک گنبدهای بناهای چهار طاقی آن ها به صورت روزنه در آمده زیرا برای افروختن آتش به آن احتیاج داشته اند. ایوان کرخه در خوزستان، طرز نور گرفتن از اطاق را برای اولین بار نشان میدهد، البته در بناهایی که طاق ضربی داشته اند معمولاً تأمین نور از آن قسمت هایی بوده که سقف مسطح داشته اند.

روش استفاده از طاق گهواره ای که از انواع طاق  سازی های عصر ساسانی است به معمار اجازه می داد که در فاصله ی میان دو قوس پنجره تعبیه نماید و روشنایی بنا را تأمین کند. طریقه ی نورگیری از جام خانه نیز همان طور که گفته شد بعد از هخامنشیان تا مدت¬های بسیار به عنوان یک سنت طرح گردیده و مورد استفاده قرار گرفت و در دوره ی ساسانی که استفاده از گنبد به شکل پذیرفته وسیعی معمول شده و جزء ویژگی های این معماری می¬شود در روی گنبد روزنه هایی با حفره هایی تعبیه می کردند که احتمالاً برای پوشش آن¬ها از شیشه استفاده می کردند، تا زمانیکه ساسانیان از دیوارهای حمال جهت تحمل بار گنبد استفاده میکردند نور ساختمان از روزن وسط گنبد یا از روزنه های تعبیه شده بر روی آن تأمین می شد. اما پس از آن که بار سقف گنبدی را توسط قوسها روی جرزها انتقال دادند توانستند در قسمتهایی از بدنه گنبدها نورگیرهایی را به صورت هلال تعبیه کنند.



تاریخچه ی بهره گیری از نور طبیعی در معماری دیگر نقاط جهان
در مصر باستان نور اهمیتی ویژه داشت. به نا به موقعیت سرزمین مصر، شدت نور و در نتیجه تضاد میان سایه و روشن بسیار زیاد می باشد. فرم های صریح و هندسی که در معماری مصر از آن استفاده می شده است با گوشه های تیز و دقیق در زیر نور شدید اثری خاص داشته است. لوکوربوزیه در این ارتباط می گوید: «معماری بازی هنرمندانه دقیق و خیره کننده مجموعه ای از اجسام ساخته شده در زیر نور است. چشم های ما برای این آفریده شده اند که فرم ها را زیر نور ببینیم: این سایه و روشن ها هستند که فرم ها را در مقابل ما برهنه می سازند. مکعب، مخروط، کره، استوانه و هرم اولین فرم هایی هستند که نور آن ها را به ما عرضه می کند. تصاویر آن ها ناب، ملموس و صریح هستند.
اما در معماری مصر بازی نور و سایه تنها محدود به فرم های بزرگ اولیه نیست. سطوح این احجام از نقوش برجسته ای پوشیده شده اند که با کمال ظرافت نقش پردازی و بر سنگ تراشیده شده اند و به این ترتیب پدیده ی سایه ـ روشن در این جا در مقیاسی کوچکتر نیز تکرار شده است.

برای مصریان وجود ذات خداوند برای بشر غیر قابل دسترس و نامرئی بوده است پس به ناچار بایستی در تاریکی باشد. راه رسیدن به این خداوند که بایستی از روشنایی به تاریکی ختم شود با کمک چنین پدیده های نوری کمی واضح تر می شده است. ژان لوئی دو کانیوال «Jean-louis do canival» روشنائی مجسمه های معبد خفرن را به این ترتیب توصیف می کند: «نور از پنجره های کوچک بین دیوار و سقف به داخل و به تک تک مجسمه می تابید و به وسیله ی سنگ های کف که مرمر سفید صیقلی بودند به ترتیبی منعکس می شد که نوری کاملاً محو و فاقد جهت، فضا را روشن می کرد و ستون ها و دیوارها که از گرانیت سرخ بودند در تاریکی باقی می ماندند. در مورد معابد یونانی هم می¬توان گفت که بیشتر این معابد مجسمه وار بودند و اثر آن¬ها می¬بایستی بیشتر بر فضای پیرامون معبد باشد. تنها وظیفه¬ی داخلی معبد نگاهداری مجسمه¬های مذهبی بوده است. در بسیاری از معابد یونانی با استفاده از یک آب نما که در فاصله¬ی بین مجسمه و در ورودی ساخته می شد نورپردازی مجسمه را اصلاح می‌کردند. نوری که به داخل می تابید با برخورد به سطح آب منعکس می شد و مجسمه را روشن می‌ساخت.

در فضاهایی که احتیاج به نور بیشتری داشتند، یونانیان از نور سقف استفاده می کردند، بخشی از سقف را با ارتفاع بیشتر ساخته و از فضایی که به این ترتیب به وجود می آمد برای تاباندن نور به داخل استفاده می کردند. در معماری آغاز مسیحیت و نیز در معماری بیزانس همواره تلاش می¬شده است هر چه بیشتر به فضای داخلی جنبه ی روحانی داده شود و فضایی رﺅیایی بیافرینند و روشن است که نورپردازی در این راه نقشی عمده داشته است. حال به بررسی عناصر نورگیری در معماری سنتی ایران می پردازیم.



عناصر نورگیری در معماری سنتی
این عناصر در معماری سنتی ایران از دو جهت مورد مطالعه قرار می گیرند، گروه اول به عنوان کنترل کننده های نور مانند انواع سایه بان ها و دسته دوم نورگیرها.
گروه اول نقش تنظیم نور وارد شده به داخل بنا را به عهده دارند و به دو دسته تقسیم می شوند:
دسته ی اول آن هایی که جزو بنا هستند مانند رواق و دسته ی دوم آن هایی که به بنا افزوده شده و گاهی حالت تزئینی دارند؛ مثل پرده. عناصری که به عنوان نورگیرها مطرح می شوند نام های مختلفی دارند ولی همه  نورگیر هستند و عبارتند از: روزن، شباک، در و پنجره ی مشبک، جام-خانه، هورنو، ارسی، روشندان، فریز و خوون، گل جام، پالکانه، فنزر، پاچنگ و تهرانی. در مقابل عناصری مانند رواق، پرده، تابش بند، سایه بان ها، سرادق و ساباط قرار دارد که نقش کنترل کننده ی نور و تنظیم آن برای ورود به داخل بنا را به عهده دارند.

کنترل کننده های نور
ـ رواق: فضایی است مشتمل بر سقف و ستون که حداقل در یک طرف مسدود باشد و انسان را از تماس با بارش و تابش نور آفتاب مصون می دارد و در مناطقی که شدت نور و حرارت خورشید زیاد باشد نور مناسب و ملایمی را به داخل عبور می‌دهد و در این صورت روشنائی از طریق غیرمستقیم یا باواسطه خواهیم داشت.

ـ تابش بند: تابش بند یا تاووش بند یا آفتاب شکن تیغه هایی به عرض 6 الی 18 سانتی متر است که گاهی ارتفاعی تا حدود 5 متر دارد و با کمک گچ و نی آن ها را می ساختند. معمولاً در بالای در و پنجره کلافی می کشیدند که در واقع تابش بند افقی بوده و اصطلاحاً به آن سرسایه می گفتند و توسط آن ورود آفتاب به درون فضا را کنترل می کردند.

سایه بان ها: ایجاد سایه بر روی پنجره ها از تابش مستقیم آفتاب به سطح پنجره جلوگیری کرده و در نتیجه حرارت ایجاد شده ناشی از تابش آفتاب در فضای پشت آن به مقدار قابل ملاحظه ‌ای کاهش می یابد. سایه بان ها ممکن است اثرات گوناگونی از قبیل کنترل تابش مستقیم آفتاب به داخل، کنترل نور و تهویه ی طبیعی داشته باشند.کارایی سایه‌بان‌ها متفاوت بوده و به رنگ و محل نصب آن ها نسبت به پنجره و هم چنین شرایط تهویه ی طبیعی در ساختمان بستگی دارد.
سایه بان ها به انواع ثابت، متحرک و همچنین سایه بان های طبیعی مثل درختان تقسیم می شوند.

سرادق: سایه بنا بر سرا که پرده¬ی آن بر خرپاهایی که بر بالای سرا نشانیده بودند کشیده می شد و بدین ترتیب مانع تابش بند خورشید به درون سرا می شد.

ساباط: کوچه ای سر پوشیده که هم در شهرهای گرمسیری و هم سرد سیری به چشم می خورد. در شهرهای گرمسیری مجبور بودند کوچه را تنگ و دیوار را بلند بگیرند و برای ایجاد سایه ساباط می گذاشتند.

پرده: استفاده از پرده های ضخیم برای جلوگیری و تنظیم نور خورشید برای ورود به ساختمان از دوره ی صفویه معمول بوده و هم چنین در دوره ی قاجار نیز از آن استفاده می شد. این پرده ها معمولاً از جنس کرباس و یا ابریشم بوده و به صورت یک لا و دولا استفاده می شدند و به طور معمول در جلو ایوان ها و یا پنجره ها و ارسی ها نصب می‌شد. بالا کشیدن این پرده ها توسط قرقره و بندهایی بوده که به طور هماهنگ تمام قسمت های آن ها را یکنواخت جمع می کرده است چون این پرده ها معمولاً ضخیم و سنگین بوده و غیر از این نمی شد آن ها را بالا کشید.

نورگیرها
شباک: هوای متغیر ایران، آفتاب تند و روشن، باد و باران، توفان و گردباد و عقاید خاص ملی و مذهبی ایجاب می کرده که ساختمان علاوه بر در و پنجره، پرده‌ای یا شباکی برای حفاظت درون بنا داشته باشد. درون ساختمان با روزن ها و پنجره های چوبی یا گچی و پرده محفوظ می شد و بیرون آن را با شبکه های سفالی یا کاشی می پوشاندند، این شبکه ها شدت نور را گرفته و نور ضعیف تری از لا به لای آن ایجاد می شود. انحراف پرتوهای نور در اثر برخورد با کنارهای منقوش شبکه سبب پخش نور شده و به یکنواختی و پخش روشنایی کمک می کرد. ضمناً علی رغم آنکه تمام فضای بیرون از داخل به راحتی قابل رﺅیت بود از بیرون هیچ گونه دیدی در طول روز به داخل نداشت.

در و پنجره های مشبک: پنجره معمولاً برای دادن نور، جریان هوا و رویت مناظر بیرون بدون بر هم زدن خلوت اهل خانه است. در مناطقی که نور خورشید شدید است، پنجره باید متناسب با شدت نور ساخته شود. پنجره های مشبک تعادلی بین نور خارج و داخل ایجاد می کند، تعادلی که وقتی از داخل نگاه کرده شود جلوی نور شدید آفتاب را می‌گیرد و مانع خسته شدن چشم در مقابل نور شدید خارج می شود.
طرح هایی که در ساختن پنجره های مشبک به کار برده می شود اغلب به گونه ای است که نور داخل اتاق را تنظیم می کند. پنجره های مشبک نور شدید خارج را پخش کرده و آن را تعدیل می کنند و وقتی نور بیرون شدید نیست همه ی آن را به داخل اتاق عبور می دهند.

گاهی برای در و پنجره های مشبک شیشه نیز به کار برده می شود. (به درهای مشبک، در و پنجره گفته می شود). در و پنجره و روزن های مشبک چوبی، سفالین و گچین در زمستان با کاغذ روغن زده مسدود و در تابستان ها باز می شد.

روزن: روزن و پنجره را نمی توان از هم تفکیک کرد. در واقع روزن را می توان یک پنجره کوچک دانست که معمولاً در بالای در و گاهی در دو سوی آن برای گرفتن روشنایی و تأمین هوای آزاد برای فضاهای بسته به کار می رفته است. به عبارت دیگر روزن به سوراخ هائی اطلاق می گردید که در کلاله و یا شانه طاق ها تعبیه می شده است. روزن گاهی با چوب و گاه با گچ و سفال ساخته می شده و اغلب ثابت بوده است. در بناهایی که دارای بافت مرکزی و درون گرا بودند و از سقف هشتی یا از نقطه ای دیگر نور کافی برای هشتی تأمین می شد، در بالای در ورودی روزن قرار میدادند.

ارسی: ارسی پنجره مشبکی است که به جای گشتن روی پاشنه گرد، بالا می رود و در محفظه ای که در نظر گرفته شده جای می¬گیرد. ارسی معمولاً در اشکوب کوشک ها و پیشخان و رواق ساختمان¬های سردسیری دیده می¬شود. نقش شبکه¬ای ارسی، معمولاً مانند پنجره و روزن¬های چوبی است.

جام خانه: در کلاله¬ گنبدها و کلمبه¬های گرمابه¬ها و غلام خانه¬ی رباط¬ها و رسته¬ها و بازارها هنوز هم روزن¬هایی وجود دارد که با چند حلقه¬ی سفالین به صورت قبه یا کپه¬ی برجسته¬ای در آمده-اند. در این قسمت حلقه¬های سفالین را در کنار هم چیده¬اند و در زمستان¬ها جام¬های گرد شیشه‌ای مانند ته قرابه در میان حلقه¬ها کار می¬گذارند و تابستان¬ها یک یا کلیه آن¬ها را بر می-دارند، امروزه هم برای روشنایی سرپوشیده¬هایی که به مناسبت فصل باید گاهی سرد و گاهی گرم باشد مناسب¬ترین وسیله است و بر فراز بام گرمابه¬ها جای خود را حفظ کرده است.

هورنو: به نورگیری بالای سقف گفته می¬شود. چون در نزدیکی¬های تیزه گنبد امکان اجرا به صورت بقیه‌ی قسمت¬ها میسر نیست، لذا در نزدیکی¬های تیزه، سوراخ را پر نمی¬کنند تا در بالای طاق کار نور‌رسانی را انجام دهد. مثلاً در پوشش بازارها اکثراً سوراخ هورنو باز است تا عمل روشنایی و تهویه صورت پذیرد.

روشندان: در بناهایی که استفاده از پنجره در دیوارها ممکن نبوده مثل بازارها و سایر بناهای عمومی، معماران در قسمت «خورشیدی کاربندی» روزن هایی ایجاد کرده¬اند که عبور مناسب و تهویه را به بهترین وجه میسر می ساخته است و به آن روشندان می¬گویند. روشندان¬ها معمولاً به شکل یک کلاه فرنگی بوده و عمود بر قسمت خورشیدی کاربندی ساخته می¬شوند و برخی از آن¬ها دارای شیشه بوده، بعضی از آن¬ها زمینه¬ی چند ضلعی دارد، مثل روشندان حوضخانه کاخ هشت بهشت اصفهان.

فریز و خوون در ساختمان
خوون یک نقش تزئینی است که با تکه¬های آجر تراشیده و موزائیک آن را پدید آورده¬اند، آن¬گاه روی آن را با خاک و سریشم رنگ¬هائی که در آب حل کرده¬اند به رنگ¬های گوناگون رنگرزی می-کنند و در پیشانی ساختمان، میانه ستون‌ها و «فریز در» چیده می¬شود. برای ورود روشنایی و هوا به اتاق¬ها لوله¬های گلچین را سوراخ کرده و نقش¬هایی پدید آورده و آن لوله¬ها را در بالای درها و پنجره¬ها می¬نشانیدند.

کاربندی و مقرنس
در فضاهایی که نورگیری و در نتیجه روشنائی فضا از طریق سقف انجام می¬شود، نور به طور مستقیم وارد فضا شده و فقط بخشی از آن را روشن می¬نماید. کاربندی و مقرنس به غیر از زیبائی برای بهره¬گیری هر چه بیشتر از نور خورشید نیز استفاده می¬شود. به این ترتیب که موجب می-شود در جهات مختلف از مسیر خود منحرف شده و آن را به صورت پخش شده به داخل راه می-دهد، در این صورت در داخل بنا روشنائی یکنواخت و غیرمتمرکزی خواهیم داشت، که حجم بیشتری را در بر می¬گیرد.

نقش هشتی در نور رسانی به بنا
بعد از ورود به ساختمان به علت شدید بودن نور در بیرون می¬بایست نور شکسته شود، تا داخل ساختمان حالت نامطلوبی از نظر وارد شونده نداشته باشد. یکی از عوامل مهم معماری در تقسیم و شکست شدت نور، هشتی های ورودی هستند که گرد و یا چند ضلعی ساخته می¬شدند. در بالای هشتی معمولاً نورگیری وجود دارد که نور متمرکز ملایمی را در ساعات مختلف روز به داخل انتقال می¬دهد، به کار بردن این شیوه برای تنظیم و متعادل کردن نور و حرارت از ویژگی-های معماری سنتی، به ویژه در حاشیه کویر است.

انواع طاق¬ها، قوس¬ها و فیلپوش¬ها نیز در چگونگی نورگیری در داخل بنا سهم به سزایی دارند. وجود فیلپوش منجر به ایجاد سه منطقه متمایز ساختمانی در قسمت گنبدها شده است.

منطقه-ی سوم همان گنبد اصلی است که گاهی در محورهای آن پنجره¬های کوچکی باز می¬شد و به نورگیری بنا کمک می¬کرد. ابداع شیوه¬ی طاق و تویزه باعث شد تا بار سقف مستقیماً بر روی جرزها عمل کند و دیوارها و طاق ها سبک شده و آن¬ها را شکافته و پنجره در آن قرار دهند و به این طریق نور فراوان و غیرمستقیم حاصل می¬شود.

طاق های آهنگ نیز یا دارای پنجره¬های جانبی است و یا در بالای آن¬ها گنبدهای کوچکی با پنجره تعبیه شده است. در طاق چهار بخش نیز که از تقاطع دو طاق آهنگ هم ارتفاع و هم‌عرض حاصل می¬شود نیز می¬توان روزنه¬های وسیعی ایجاد کرد. طاق گهواره¬ی نیز به معمار اجازه می¬دهد که در فاصله میان دو قوس پنجره تعبیه کرده و روشنایی طبیعی داخل بنا را ایجاد کند. عمل نورگیری در بناهای مختلف به اشکال گوناگونی صورت می¬گرفت، از جمله اینکه در حمام¬ها از طریق روزنه¬های متعدد و یا جامخانه¬ها بر حسب درون¬گرا یا برون¬گرا بودن، نورگیری متفاوت بود.

هر چند که نور خورشید همیشه برای ایجاد روشنایی طبیعی در یک ساختمان مورد نیاز است اما از آن¬جا که این نور سرانجام به حرارت تبدیل می¬شود باید میزان تابش نور مورد نیاز برای هر ساختمان با توجه به نوع ساختمان و شرایط اقلیمی آن تأمین شود. چون اهمیت تابش آفتاب به نوع اقلیم منطقه و فصول مختلف سال بستگی دارد.

در شرایط سرد حداکثر انرژی خورشیدی مورد نیاز بوده و ساختمان باید در جهتی قرار گیرد که بیشترین تابش آفتاب را دریافت نماید، بر عکس وقتی هوا گرم است جهت ساختمان باید به نحوی باشد که شدت آفتاب در دیوارهای آن به حداقل رسیده و نیز امکان نفوذ مستقیم اشعه¬ی خورشید به فضاهای داخلی وجود نداشته باشد، به همین دلیل نحوه¬ی نورپردازی بنا در اقلیم‌های مختلف مثل گرم و خشک و حاشیه کویر و اقلیم گرم و مرطوب و سردسیر با هم متفاوت است و هر کدام در این مناطق بر حسب اقلیم خاص خود نحوه¬ی نورگیری و نور پردازی خاصی را می¬طلبد.

ابزار و وسایل روشنائی
بعد از به پایان رسیدن روشنائی روز، انسان در تاریکی شب نیز نیازمند نور بوده است. لذا پس از استقرار دائم و تشکیل شهرها و ساخت خانه¬های مسکونی وجود یک وسیله به عنوان عامل نور مصنوعی که بتوان آن را از جایی به جایی حمل کرده و یا اینکه بتوان از آن در هر جایی از ساختمان استفاده کرده حس شد. بنابراین از این زمان تأمین نور مصنوعی با وسایلی که عوامل نوری نامیده می شوند آغاز شد و بشر به ساخت وسایل گوناگونی در این زمینه روی آورد.

این وسایل که در مجموع وسایل روشنائی نامیده می¬شوند جهت تأمین نور مصنوعی برای روشنائی بخشیدن محیط اطراف در هنگام تاریکی شب بودند. این وسایل عبارت بودند از: پیه سوزها، شمعدان¬ها، چراغ دان¬ها، پایه چراغ¬ها، قندیل¬ها، فانوس¬ها، مشعل¬ها، شمع¬ها و چراغ¬های روغنی.

تصاویر زیر مربوط به مسجد شیخ لطف¬الله هستند که یکی از شاهکارهای معماری در دوره¬ی صفویه است. در این مسجد ورود نور از راه روزنه¬هایی است کوچک، بر فراز گنبد خانه که حالت-های متغیر و گوناگونی را در طول روز ایجاد می¬کند. از آن¬جا که ـ به علت گردش نور خورشید ـ تابش نور در طول روز فقط بر تعدادی از این روزها صورت می¬گیرد، فضای داخلی مسجد در هر ساعت روز حال و هوایی متفاوت و مخصوص به خود (به همان زمان) پیدا می¬کند.

مسجد شیخ لطف¬الله نیز به علت ورودی خاص آن، که از طریق عبور از فضاها و راهروهای نیمه تاریک به فضای اصلی صورت می¬گیرد، نور فضای داخلی مسجد حالتی استثنائی به آن می¬دهد.
بررسی بهره¬گیری از نور طبیعی در چند نمونه از بناهای غربی در دوره¬های مختلف ابتدا به چگونگی بهره¬گیری از نور طبیعی در کلیسای گوتیک می¬پردازیم. ایده¬ی اصلی سبک گوتیک که «ساختن بخشی از آسمان در روی زمین» بود فضایی غیر مادی طلب می¬کرد. دو عامل در حل این مشکل کمک می¬کردند.
عامل اول انتقال سازه¬ی باربر ساختمان به بیرون و عامل دوم نورپردازی مناسب را می¬توان دانست. ابعاد عناصر سازه ای در درون را تا حد امکان کم کردند و به این ترتیب توانستند که در سطوح آزاد شده پنجره¬های بسیار بزرگ به کار گیرند. نوری که از بخش بالای دیوارهای ناو میانی به داخل می¬تابد چنان شدید است که در این بخش هیچ قسمت تاریکی باقی نمی‌ماند. بیننده واقعاً خیال می¬کند که سقف میانی بالای سر او معلق است. به عکس بخش پائین ناو میانی نیمه¬ی تاریک است. دو ناو کناری با داشتن ابعاد لازم برای عناصر سازه¬ای در قسمت پائین دیوارهایشان امکان چنین نورپردازی‌ای را نمی¬دهد. انسان در این قسمت خیال می¬کند که در فضای نیمه¬ تاریک زمینی ایستاده است و وقتی به بالا نگاه می کند آسمان روشنی را که جایگاه هر آنچه که خدائی است می¬بیند. سقف کلیسا می¬بایستی«سقف بلند و معلق» آسمان را القا کند.

نور پردازی در کلیسای گوتیک
در سبک باروک فضا پر از تضا بوده و حواس را می¬فریبد. در این¬جا نیز نورپردازی بسیار مهم است، ترتیب دادن متناوب بخش روشن بخش¬هایی که در سایه هستند، باعث می¬شود که تصور عمق تقویت گردد. بیننده خیال می¬کند که فضا تا بی¬نهایت ادامه دارد. سازه ساختمان با نورپردازی مناسب به صورتی غیرخوانا در می¬آید و تمامی ساختمان حالتی خیال انگیز به خود می¬گیرد. در این دوره به خصوص در بناهای آخر دوران باروک استفاده از نور غیرمستقیم نیز رایج بود.

اغلب در این ساختمان¬ها بیننده تقریباً نمی¬توانست پنجره¬ها را ببیند و روشنایی فضای داخلی از انعکاس نور روی دیوارها تأمین می¬شد.

لوئی کان به دلیل حساسیتش نسبت به ارزش نور در طراحی ساختمان شاعر نورپردازی نامیده شده است و موزه¬ی هنری کیمبل که توسط او طراحی شده چکیده تمام طراحی¬های خوب نورپردازی با نور روز می¬باشد. این ساختمان می¬بایست در زمره¬ی کلاسیک¬های تمام دوران¬ها قرار گیرد.

از قدیم نورپردازی موزه¬های هنری با شک و تردید فراوان همراه بوده، زیرا اشعه ماوراء بنفش موجود در نور روز، به خصوص بر نقاشی¬ها، می¬تواند تأثیر مخرب داشته باشد. کان ملایم¬ترین سطح نور روز را برای روشنائی محیط در موزه¬ی کیمبل انتخاب کرد، با تصور اینکه تأثیر مخرب وجود نداشته یا حداقل بسیار کم خواهد بود. او انتظار داشت با نور روز احتیاجات بیولوژیکی را ارضا نماید و ایجاد احساس آرامش از طریق آگاهی به زمان و فراهم نمودن حالت¬ها و احساس‌های بسیاری دیگر.

 این موزه از یک سری طاق¬های مدور بتنی متصل به یکدیگر به طول 30 متر و به عرض 7 متر با یک نورگیر سقفی شفاف در امتداد برآمدگی هر طاق ساخته شده است. نور روز از طریق اتصالات نور طبیعی معلق «natural light fixlure» که در زیر نورگیر سقفی قرار دارد بازگردانده و تصفیه می¬شود. اتصالات نور روز شامل قابی است که صفحه¬ای فلزی به آن متصل شده است، و دارای سوراخ¬های ریز می¬باشد که اجازه نفوذ مقداری از نور روز را داده تا هرگونه کنتراست شدید ممکن بین قسمت تحتانی اتصالات و اطراف آن را تعدیل نماید. تصاویر زیر بخش‌هایی از این موزه¬ هنری را نشان می¬دهند.

از دیگر بناهایی که از نور روز به زیبائی هر چه تمام¬تر در آن بهره¬گیری شده ساختمان جدید «بانک هنگ¬کنگ و شانگ¬های» اثر نورمن فاستر است. در این ساختمان سعی شده تا با استفاده از یک آئینه¬ی مقعر غول آسا سالن ورودی را که در داخل ساختمان قرار دارد و بیش از سی متر ارتفاع دارد روشن کنند. با استفاده از یک آئینه که در بیرون ساختمان است ابتدا نور به داخل ساختمان منعکس می¬شود و سپس با استفاده از آئینه¬ی دوم نور 90 درجه تغییر جهت پیدا کرده و از بالا به داخل سالن ورودی تابانده می¬شود.

نتیجه گیری
نور، غیر مادی¬ترین عنصر محسوس طبیعت، همواره در معماری ایرانی وجود دارد و در واقع نشانه‌ی عالم والا و فضای معنوی است. در دوران معماری سنتی نحوه¬ی نگاه به نور تحت تأثیر تفکر اسلامی به عالی¬ترین درجه¬ی خود می¬رسد و مظهر تقدس و عالم معنوی شناخته می¬شود. معماری ایرانی معماری‌ای حقیقت جوست، حقیقت در معماری کمال است و کمال از آن باری-تعالی است و هر چه در این معماری حضور دارد، عضوی از آن است که جداناپذیر است و روی به سوی حقیقت دارد. نور نشانی از حرکت به سمت حقیقت است که حالت فیزیکی و مادی ندارد و این موضوع در کنار عوامل دیگر مانند اقلیم و موقعیت قرارگیری یک بنا، و نحوه ی استفاده از نور، مطرح می¬شود.

در صورتی که این امر در معماری غرب به شکل دیگری است. اصول حاکم در معماری معاصر چیزی به غیر از حقیقت است، حتی اگر خلاف آن باشد. معماری مدرن روی به سادگی و خلوص دارد که با عناصر شکلی و فرمال به کمال خود می‌رسد و این غیر از خلوص معنوی است. با این نگرش و تفکر نور در معماری حضور مستقیم دارد، در صورتی که در معماری ایرانی نور همیشه تعدیل شده دریافت می¬شده است و این امر همان¬طور که قبلاً هم به آن اشاره شد از طریق عناصر تشکیل‌دهنده‌ی معماری، مانند انواع روزن¬ها، نورگیرها، گلجام و شیشه¬های رنگی و ارسی¬ها تأمین می¬گردید. ناگفته نماند که گرچه در معماری غرب ساختمان کاملاً در مقابل نور گسترده می¬شود و یا مزاحمت¬های مستقیم نوری کاملاً منع می¬گردد، ولی می¬توان آن را به طریق نورپردازی¬های مصنوعی جبران و تأمین کرد که از نظر نگرش آن¬ها به حضور عینی نور مورد قبول و بسیار جالب توجه است.



تاريخ : پنجشنبه 1393/01/21 | 0:16 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
کاربرد انرژي خورشيدي در معماري و برنامه ريزي شهري (1)

 کاربرد انرژي خورشيدي در معماري و برنامه ريزي شهري (1)
کاربرد انرژي خورشيدي در معماري و برنامه ريزي شهري (1)


 

نويسنده: بنت الهدي کبيرزاده (2)



 

چکيده
 

مقادير بسيار زيادي از سوخت هاي فسيلي تجديدناپذير که امروزه براي توليد انرژي مصرف مي شوند، سوخت هايي هستند که در دسترس نسل هاي آينده نخواهند بود و آيندگان از آن محروم خواهند ماند. فرآيندهايي که در تبديل سوخت به انرژي نقش دارند، به دليل پخش و گسترش آنها در درازمدت اثرات منفي بر محيط خواهند داشت. اين شرايط مستلزم يک بازنگري اساسي و سريع در تفکر بشر، به ويژه در بخشي که برنامه ريزان و موسسات در فرآيند ساخت آن نقش دارند، خواهد بود. شکل و نوع فضاي ساختماني ايجاد شده براي آينده بايد بر اساس يک رويکرد پاسخ گويانه و مسئولانه به طبيعت و استفاده از پتانسيل انرژي هاي پايان ناپذير به خصوص خورشيد باشد، چرا که خورشيد يکي از منابع مهم انرژي است که به فناوري هاي پيشرفته و پر هزينه نياز ندارد به عنوان يک منبع مفيد و تأمين کننده ي انرژي در بيش تر نقاط جهان به کار گرفته شود. استفاده از اين انرژي پاک براي تمامي کشورها، به ويژه آن هايي که فاقد منابع انرژي زيرزميني اند، مناسب ترين راه براي دستيابي به نيروي لازم براي رشد و توسعه اقتصادي است. نقش معماري و شهرسازي در اين جا به عنوان يک حرفه مسئوليت پذير است که به طور وسيع اين جنبه ي مهم را پشتيباني مي کند. بنابراين، هدف از کار معماران و شهرسازان در آينده بايد طراحي ساختمان ها و فضاهاي شهري به گونه اي باشد که منابع طبيعي محفوظ بمانند و بهره برداري از انواع قابل تجديد انرژي، به ويژه انرژي خورشيدي، تا حد امکان به طور گسترده مورد استفاده قرار گيرد.
کليد واژه ها: خورشيد و انرژي خورشيدي، معماري خورشيدي، سيستم هاي فعال (3) و غير فعال خورشيدي (4)، کالکتورهاي خورشيدي (5)، تأسيسات فتوولتاييک (6)، شهرسازي خورشيدي

مقدمه
 

در اواسط دهه ي هفتاد (1970) هنگامي که بحران انرژي براي اولين بار بشر را از طبيعت محدود سوخت هاي فسيلي آگاه ساخت، معماران و برنامه ريزان شهري- که مسئول حوزه و بخشي بودند که بيش از نيمي از انرژي مصرفي به آن بخش نسبت داده مي شد - نتوانستند پاسخ دقيق و واضحي براي اين مشکل پيدا کنند. مدت زمان طولاني پيش از اين موضوع، انرژي در مقاديري نامحدود و با قيمتي مناسب و قابل قبول در دسترس همگان بود و به نظر نمي رسيد که روزي اين نياز حياتي به وجود آيد و مصرف انرژي بايد کاهش پيدا کند. هر چند بعد از آن زمان، احساس ناامني و تزلزل بسيار شديدي در اين باره به وجود آمد و حداقل، چالش هايي که اين شرايط جديد را به وجود آ ورده بود، شناسايي شد: وظيفه ي اوليه و اصلي ساختمان ها - تأمين سرپناه و استراحتگاه براي انسان و دارايي هاي او - به طور مجدد تفسير شد.
صرفه جويي دقيق در مصرف انرژي و استفاده و به کارگيري موثرتر از اشکال منطبق با محيط زيست (به ويژه انرژي خورشيدي) به صورت يک فرضيه، نقش محوري را در کار افراد متخصص در اين زمينه ايجاد کرد. اين رويکرد جديد پاسخي عمل گرايانه به شرايط موجود بود و تنها بر اساس تمايل هاي مدگرايانه نبود.
حال، پس از گذشت سه دهه، مي توان تعداد زيادي از ساختمان هاي برجسته و ممتازي را نام برد که مفاهيم بلند پايه ي معماري پايدار در آن ها آشکار است. اين ساختمان ها بيانگر تعابير جديد و کاربردهاي موثر و جامع انرژي محيطي براي گرمايش، سرمايش، تهويه ي طبيعي، روشنايي و توليد الکتريسيته هستند. از جمله ساختمان هايي که انرژي خورشيدي در طراحي آن ها به عنوان يک معمار اصلي محسوب مي شود و به شکل موثر مورد استفاده قرار مي گيرد، مي توان به خانه ها و مجتمع هاي مسکوني از هر نوع و با هر ابعادي، مدارس، دانشگاه ها، ادارات، موزه ها، نمايشگاه ها و بسياري از کاربري هاي ديگر اشاره کرد.

خورشيد: جنبه هاي حسي و فن آوري
 

نور خورشيد (آفتاب) منبع مستقيم رفاه و سلامت انسان است و بدن انسان از طريق حسگرهايش خود را با آن تطبيق مي دهد. بدن انسان گرما را حس مي کند و به وسيله ي لايه هاي سطحي پوست، به افزايش يا افت شديد گرما واکنش نشان مي دهد. بدن انسان از طريق تعريق، تبخير يا به وسيله ي استفاده از وزش نسيم سعي در خنک سازي خود دارد، در حالي که در شرايط عکس به دنبال پناهگاهي براي گرم شدن و حفاظت در برابر باد مي گردد.
نور خورشيد تأثير مستقيمي بر توليد هورمون ها در بدن دارد و در نتيجه بر روي حالات، انگيزه، اشتياق و خواسته هاي بشر تأثير مي گذارد. نور خورشيدي به بدن انسان مي تابد و به آن انرژي مي دهد. در اثر تابش نور خورشيد (آفتاب) بر اشياء است که انسان مي تواند آن ها را ببيند و زيبايي آن ها را حس کند که اين زيبايي حاصل القاء نور است و تابش نور به اشياء، شکل، رنگ و حجم مي دهد. نور خورشيد به گل ها و درختان و جنگل ها زندگي مي بخشد، مناظر زيباي طبيعت را پديد مي آورد و قابل رويت مي کند و در واقع نور خورشيد منبع و اساس رشد و توليد غذاي بشر است. خورشيد به زمين تابيده و آن را

 کاربرد انرژي خورشيدي در معماري و برنامه ريزي شهري (1)
تصوير 2: يک ساختمان خورشيدي
مآخذ :Behling ص: 223، 1996
تصوير 3: خورشيد منبع نور وگرما
مآخذ: Herzog ص:23، 1996

گرم مي کند و حتي به هوا و لايه هاي اتمسفر هم گرما مي بخشد. نور خورشيد با تأثيرات متقابل نوسانات درجه ي حرارت، باعث ايجاد باد، باران و برف مي شود.
خورشيد، خانه هاي ما را روشن و گرم مي کن و آب انباشته شده، باد و موج هاي دريا را گرم مي کند. برداشت هاي حسي انسان از طريق تجربه فيزيکي و قابليت بصري، زيبايي چند بعدي خورشيدي که هميشه منبع الهام هنرمندان و از جمله معماران بوده است را به بشر منتقل مي کند.
با اين حال، يکي از مواردي که در استفاده از خورشيد به عنوان شکلي از انرژي بايد مورد توجه قرار گيرد، ناپيوستگي تابش آن است. ناپيوستگي تابش خورشيدي در گذشته با کاربرد اشکال ديگري از انرژي به عنوان جايگزين يا با مهاجرت و جابه جايي رفع مي شد. مردم به نواحي که در آن جا فصل تابستان بود يا نواحي و اقليم هاي گرم تر جنوبي که زمين قابل کشت داشتند، مهاجرت مي کردند؛ و يا از نواحي حفاظت شده ي خود به نواحي که بيش تر در معرض نور خورشيد بودند، و در فصول سرد بر خلاف آن، نقل مکان مي کردند. انسان الگوي کلي زندگي اش را با وجود خورشيد، هماهنگ ساخته است.
خورشيد با تابش عظيم و بي انتهاي خود هيچگاه به شخص يا گروه خاصي تعلق نداشته است و متعلق به تمام موجودات زنده و غير زنده ي کره ي زمين و ساير کرات است. با اين همه، حتي اگر خورشيد ميليون ها بار بتابد تا انرژي مورد نياز امروز مردمان کره زمين را فراهم کند، باز هم اين مساله بايد در ارتباط با ساختمان ها، با حداکثر دقت در نظر گرفته شود، چرا که ساختمان ها جمع کندگان عظيم انرژي و نور خورشيد هستند که سايه خود را بر ساختمان هاي ديگر و بر زمين مي اندازند و در نتيجه قسمت هايي که در سايه قرار مي گيرند، مالکيت خورشيد را از دست مي دهند و در عوض ساختمان هايي که در معرض انرژي خورشيدي هستند مالکيت آن را از دست مي گيرند.
بنابراين استفاده از خورشيد بايد تمام عرصه ها از کاربري هاي شخصي (انساني) گرفته تا کاربري هاي تکنيکي و اجتماعي (انساني - زيست شناسي) را شامل شود.

 کاربرد انرژي خورشيدي در معماري و برنامه ريزي شهري (1)
تصوير4: خورشيد وساختمان ها
مآخذ:Herzog، ص:26، 1996
 



ادامه مطلب
تاريخ : پنجشنبه 1393/01/21 | 0:15 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

بازي نور در معماري شبانه




بازي نور در معماري شبانه
بازي نور در معماري شبانه   نويسنده: بهزاد گروگان   طراحي فضاهاي شهري با روشنايي براي زندگي در شب   يکي از نقايص معماري و شهرسازي ما اين است که همه ي طراحي ها با احتساب نور خورشيد انجام مي گيرند. به عبارت ديگر، با تاريکي هوا تمامي خلاقيت ها و هنرهايي که براي آن کوشش شده، يک باره در تاريکي شب محو مي شوند. زندگي شهري و بالطبع الزامات اقتصادي مرتبط با آن ايجاب مي کند که دامنه ي فعاليت هاي انساني از طول روز گذشته و تا پاسي از شب ادامه يابد. به اين ترتيب، کار و فعاليت شبانه به تدريج به بخشي از زندگي شهري تبديل شده است. تقريباً کليه ي فعاليت هاي شهري که قبلاً در روشنايي روز امکان پذير بوده، اينک در شب و به کمک نور مصنوعي قابل اجرا هستند. به عبارت ديگر، الزامات شهرنشيني، شب را براي انسان تبديل به روز کرده است و فضاهاي شهري در اين پديده جايگاه خاصي را به خود اختصاص داده اند.

شب هنگام فضاهاي شهري مانند خيابان ها، ميدان ها، پارک ها و ... به طور فزاينده اي به عنوان فضاهاي زنده، متنوع و مملو از عبور و مرور مورد استفاده قرار مي گيرند. تغييرات بنياديني که فعاليت هاي شبانه موجب آن شده اند، به تدريج سيماي خاصي را به محيط تحميل مي کنند که در صورت هدايت آگاهانه، مي توانند کيفيت زندگي شهري را بهبود بخشند. فعاليت هاي شبانه هنري و تفريحي نظير سينما، کنسرت، تئاتر، رستوران ها و همچنين پارک ها و گردشگاه ها، بيش تر مديون استفاده از نور مصنوعي هستند. از ديگر فعاليت هاي شبانه مي توان به کارگاه ها و کارخانه و شيفت کار شبانه ي آن ها اشاره کرد که در پرتو نور مصنوعي ممکن شده است. تأثيرات عميق حاصله از اين تحولات، معماران را بر آن داشت تا به ارزيابي مجدد کاربرد نور مصنوعي در راستاي تأثير بر ادراک انسان و القاي بهتر و دلنشين ترِ هنر معماري به بيننده بپردازند. تجربيات سال هاي اخير محققان به کمک دستاوردهاي علمي، پزشکي و تکنولوژيکي، موجب شده اين زمينه ي پژوهشي از حالت ابتدايي و اوليه ي آن که روشنايي تير چراغ برق خيابان هاست خارج و حضور هوشمندانه آن در معماري و شهرسازي گسترش يابد. قابليت استفاده از نور مصنوعي و تأثير آن بر ادراک انسان را مي توان در دو مثال ساده، يعني نور چراغ راهنمايي و رانندگي در چهار راه ها که هر رنگ تأثير مشخصي مانند خطر، احتياط و يا آسودگي را به راننده و عابر القا مي کنند و يا نور رنگارنگ لامپ هاي مهتابي طباخي ها، به عنوان نشانه اي که عابران را از فعاليت خاصي در آن مکان آگاه مي سازد، مشخص کرد. با ذکر اين مقدمه، نحوه ي ارتباط علميِ سيماي شهري در شب و مدل سازي براي نور مصنوعي را درشهرسازي و معماري بررسي مي کنيم. تا به حال سيماي شهري و هر آنچه در ارتباط با آن است، با احتساب روشنايي روز و در محدوده ي زماني تابش نور خورشيد حضور خود را عيان مي کرده است، به ديگر سخن، نور خورشيد مانند ظرفي ست که محتواي درون خود را شکل و شخصيت مي بخشد. اما بايد اذعان کرد که سيماي شهر در شب نيز روي ديگر سکه است که تا به حال به آن توجهي در خور نشده است. برخي از شهرهاي اروپايي در زمينه ي مدل سازي سيماي شهري در شب پيش روتر از بقيه اند؛ به طوري که بر وشورها و پوسترهاي تبليغاتي آن ها، تصاويري از زيبايي هاي شهر را که در دل شب تلألو دلپذيري دارد، به نمايش گذاشته اند. اين اقدام زماني امکان پذير شده که متخصصان توانسته اند سمياي شهر را از دريچه ي شب ارزيابي کرده و براي آن طراحي منحصر به فردي انجام بدهند.

در آلمان در سال هاي اخير علاقه به اين موضوع افزايش يافته است. شهرهايي نظير فرانکفورت، لايپزيک، دوسلدورف و .. داراي يک نظام سيماي شهري شبانه هستند. شهرهاي پکن و شانگ هاي در چين نيز برنامه ريزي خود را در اين زمينه به پايان رسانده اند. به کمک مدل سازي موفق براي سراسر شهر و هر يک از فضاها و عناصر شهري، برنامه ي خاصي براي نمايش آن در شب پيش بيني شده و همچنين ارتباط آن ها با يکديگر تحت هدايت مدل فوق فراهم شده است. در بخش معماري نيز طراحي هم زمان معماري و مدل سازي نور، اين دو را لازم و ملزوم يکديگر مي سازد. نور، بخشي از مصالح ساختماني مي شود و با حجم و بدنه و نماي ساختمان يک پيکر را مي سازند و هر کدام ديگري را تکميل مي کند. جديدترين و معتبرترين تئوري ها درباره ي نور و کاربرد آن در معماري و شهرسازي، توسط دو متخصص به نام هاي ريچارد کلي و ويليام لام انجام گرفته است. اين دو تن در تلاش اند تا ثابت کند کاربرد نور مصنوعي و فوايد آن براي انسان به مراتب بيش از آن است که از اين پديده فقط براي روشنايي خيابان ها استفاده شود. اولي جنبه هاي مختلف عملکرد نور را به عنوان ابزار هادي اطلاعات بررسي مي کند، در حالي که دومي ادراک انسان را به عنوان بستري براي مدل سازي و حل مسائل طراحي نور مصنوعي مورد توجه قرار مي دهد. بر اساس تجربيات علميِ به دست آمده از اين گونه مطالعات و ديگر بررسي هاي علمي و اجرايي بي شماري که انجام گرفته اند، نور مصنوعي در معماري، شهرسازي و طراحي شهري، جايگاه ويژه اي را به خود اختصاص داده است.

نماد، نشانه، گره، جداره، ساختمان هاي ارزشمند، سيلوئت و .. هر آنچه در طراحي شهري بر آن تأکيد شده و پس از غروب آفتاب و با فرا رسيدن تاريکي ممکن است در عملکرد آن اختلال به وجود آيد، به کمک مدل سازي نور مصنوعي کارآيي خود را در طول شب نيز حفظ خواهد کرد. در شهرسازي نيز به کارگيري نور مصنوعي در زمينه هاي مختلف از جمله شناساندن لبه ها و مرز مناطق، نواحي، محلات و افزايش بار هويتي مراکز آن ها، ميراث طبيعي و رود دره ها، فضاهاي شهري (پياده راه ها، ميدان ها، مراکز خريد و ...)، بافت هاي کالبدي ارزشمند و ... در هنگام شب جاي خود را باز کرده است. موارد ذکر شده ي فوق در يک مثال عملي توضيح داده مي شوند. مساجد، جايگاه ويژه اي رادر طرح هاي تفصيلي تهران به خوداختصاص داده اند؛ تفکري که شهردار تهران در سخنان اخير خود به آن اشاره داشته و محله محوري را از برنامه هاي اصلي شهرداري تهران دانسته است. به اين ترتي، مسجد به عنوان مرکز ثقل محله، کليدي خدمات سطوح محله اي را حول خود متمرکز خواهد کرد. از طرفي، فعاليت هاي چند گانه مسجد به لحاظ انجام فرايض روزانه ي مذهبي و ديگر مناسبت هاي مذهبي - اجتماعي به گونه اي است که اين مکان معمولاً تا پاسي از شب محل مراجعه و رفت و آمد اهالي ست. بنابراين، مسجد پس از غروب آفتاب مي بايد بر هويت خود به عنوان يک مرکز مهم مذهبي - اجتماعي تاکيد نموده، بدنه ي آن به عنوان نماد شهري به عابران معفي شود و گدسته ها به عنوان نشانه، رهگذران را از فاصله ي دور راهنمايي کنند. اين فرآيند، با تاباندن چند نورافکن به ساختمان مسجد آن طور که فعلاً مرسوم است، ميسر نمي شود؛ بلکه کليه ي اقداماتي که براي مسجد در چارچوب طراحي شهري در نظر گرفته شده، بايد قابليت هاي آن درتاريکي شب نيز حفظ شود. اين کار مي بايد از بدو طراحي ساختمان به صورت طراحي توامان معماري و مدل سازي نور که ديگر جزو مصالح مسجد محسوب مي شود، مورد توجه قرار گيرد. نمايش خاص ساختمان، زوايا و گوشه ها، تأکيد بر قسمت هاي مختلف نما، چگونگي نمايش خاص گلدسته ها براي فواصل دور و ... از جمله مواردي هستند که مدل سازي نور در ارائه ي آن ها موثر و دخيل است و اما چند پيشنهاد براي شهرداري تهران: - مدلسازي نور براي شهر تهران در قالب طرح جامع جلوه هاي سيماي شبانه ي شهر، با تأکيد بر اين که اين پروژه از جنس معماري و شهرسازي و طراحي شهري است. - پروژه ي فوق به عنوان طرح بالاسري، وضعيت کليه ي بافت ها و فضاهاي شهري در سه سطح، شهرسازي (راسته ها، ورودي هاي شهر، پياده راه ها، ميادين، زير گذرها، پل هاي هوايي، مرزبندي مناطق و نواحي و محلات و تأکيد بر افزايش کيفيت بصري و بار هويتي مراکز آن ها و ...)، معماري (ساختمان هاي ارزشمند، مرتفع سازي ها، تک بناهاي مهم، بيمارستان ها، ساختمان شهرداري هاي مناطق، مساجد و ...) و طراحي شهري (نشانه، نماد، جداره، گره، تأکيد و ...) را توضيح داده و ارتباط آن ها را با يکديگر مشخص مي کند. - در کنار مهيا کردن برنامه ي صدور پروانه ي نما، مدل سازي نور بر اي ساختمان ها نيز در دستور نقشه ها بررسي شود. (به طور آزمايشي در يکي از مناطق 22 گانه ي شهرداري تهران و يا براي ساختمان هاي مثلاً 3 هزار متر مربع زير بنا و بيش تر). - از نورپردازي بدون برنامه ي ميادين، گذرها و برخي زير گذرها پرهيز شود و در عوض برنامه ي فراگير براي شهر تهران در دستور کار قرار گيرد.

منبع : برگرفته از : http://www.hamshahrionline.ir منبع: دانش نما شماره پياپي ‍‍180-179  




تاريخ : پنجشنبه 1393/01/21 | 0:14 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
BIPV فتوولتائیك تلفيق شده در ساختمان است، يعني به كارگيري فتوولتائیك با پوسته ساختمان. در این روش مدول هاي فتوولتائیك، عملكردي مضاعف در ساختمان دارند؛ به اين معنا كه مدول هاي فتوولتائیك هم جايگزين مصالح متداول ساختماني مي شوند و هم برق توليد مي كنند. با جایگزین كردن فتوولتائیك هزینه مصالح از کل هزینه ساختمان کسر شده و هزینه افزوده حاصل از به كارگيري فتوولتائیك تا حدی جبران می شود. به اين ترتیب سيستم هاي فتوولتائیك تلفيق شده نسبت به سيستم هاي الصاقي به ساختمان هزينه كمتري دارند. چنانچه تلفيق فتوولتائیك با پوسته ساختمان در مراحل مقدماتي طراحي در نظر گرفته شود، جنبه هاي زيباسازي و مزاياي اقتصادي آن بيشتر خواهد بود.

مزایای BIPV:

BIPV نسبت به ساير روش هاي به كارگيري فتوولتائیك، به عنوان واسطه استفاده از انرژی خورشید در ساختمان، مزاياي منحصر به فردی دارد که در زیر به برخی از آنها اشاره شده است:

  • توليد برق از يك منبع پاك
  • محافظت از ساختمان در برابر شرايط جوي
  • جلوگيري از آلودگي صوتي
  • تصفيه نور (در ترکيب فتوولتائیك نيمه شفاف با سطوح نورگذر ساختمان)
  • جلوگيري از پرت حرارتي ساختمان
  • حذف هزينه انتقال برق به ساختمان
  • حذف اتلاف انرژي در انتقال برق
  • عدم اشغال فضاي باز براي نصب آرايه فتوولتائیك
  • استفاده از مدول هاي فتوولتائیك در جداره ساختمان و حذف قسمتي از هزينه هاي مربوط به جداره

BIPV در بخش های مختلف:

استفاده ازBIPV ، به عنوان عنصري ساختاري، نه تنها طراحان و معماران را در طراحي محدود نمی كند بلکه گزينه ها و فرصت هايي هوشمندانه را نيز پيش روي آن ها قرار می دهد.BIPV در ساختمان با گذشت زمان، از انحصار بام ساختمان خارج شده و به تدریج، بخش های دیگر ساختمان را در برگرفته است. امروزه، امکان استفاده از این صفحه ها در همه قسمت های پوسته های خارجی بنا مانند بام، نما، دیوار پرده ای، نورگیر و یا سازه هاي خاص مثل پیشامدگی و سایبان ها، امكان پذير است. بنابراين، خيلي دور از انتظار نیست که به زودی تلفیق فتوولتائیك در بنا به مرحله ای برسد که تمام قسمت خارجی بنا را پوشش دهد و ساختمان، در عین جذابیت معماری، به یک باطری خورشیدی تبديل شود.

BIPV در سايه بان ها:

BIPV در سایه بان ها، از جمله کاربردهای مبتکرانه و البته هوشمندانه این سیستم است. به اعتقاد بسياري از كارشناسان، BIPV در سایه بان ها، مناسب ترین کاربرد فتوولتائیك در ساختمان است، چرا که سایه بان ها بنا بر ماهیت خود اغلب در معرض تابش خورشید قرار دارند و در صورت تلفيق با صفحه هاي فتوولتائیك با زاویه كج، مناسب ترين تابش را دریافت و بهترین بازدهی را خواهند داشت. از این رو استفاده از صفحه های BIPV با سایه بان، چه از نوع مستقل و چه در ترکیب با ساختمان، بسیار رایج است. این سایه بان ها می توانند تیره و یا شفاف باشند.

BIPV در نرده بالكن ها:

فانوسهای خورشیدی وبالكن ساختمان ها اغلب در معرض تابش خورشيد هستند و نورگيري قابل توجهي دارند. قسمت اعظم اين تابش، توسط سطوح حاشيه بالكن ها دريافت مي شود كه عمدتاً نقش محافظ را دارند. بنابراين سطوح نسبتاً وسيعي در اين بخش از بدنه ساختمان ها وجود دارند كه مي توانند متناسب با عملكرد خود با صفحه هاي فتوولتائیك تلفيق شوند و علاوه بر توليد برق، بر زیبایی بنا نيز بیفزایند.

BIPV در نورگيرها و سقف هاي شيشه اي:

BIPV در نورگيرها و سقف هاي شيشه اي، نوعي ديگر از سيستم هاي فتوولتائیك تلفيقي است كه هنر آفرينش زيبايي و بهره وري از نوع نيمه شفاف، که بسيار شبيه به شيشه هاي رنگي است و نوع تشيكل شده از سلول هاي كدر كه روي شيشه هاي شفاف قرار مي گيرند و فاصله سلول ها و ميزان شفافيت را تعيين مي كند. هرچه فاصله سلول ها بيشتر باشد، ميزان نور انتقالي به فضا بيشتر است اما ميزان توليد برق كمتر خواهد بود؛ اما در سيستم هاي بسيار شفاف فتوولتائیك نيز، به دليل مساحت زياد نورگير در اكثر ساختمان هاي امروزي، مي توان مقدار قابل توجهي برق توليد كرد. نورگيرهاي فتوولتائیك براي پنجره هاي صفه اي يا نورگيرهاي سقفي مناسب تر هستند، چرا كه اين نوع پنجره ها با هدف ايجاد چشم انداز مناسب طراحي نمي شوند و محدودیت کمتری دارند.



تاريخ : پنجشنبه 1393/01/21 | 0:12 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

سلول های خورشیدی حساس شده با رنگ

شرکت در آزمون
سلول خورشیدی حساس شده با رنگ (Dye-sensitized Solar Cell, DSSC)، گونه‌ ای از سلول خورشیدی ارزان قیمت متعلق به دسته ی سلول‌ های خورشیدی لایه نازک (Thin Film Solar Cells) است. اساس کار این سلول‌ یک نیمه رساناست که از یک آند حساس به نور و یک محلول الکترولیت تشکیل می‌ شود. جذب نور توسط یک ماده ی رنگی سبب برانگیخته شدن الکترون های آن می شود. مولکول های ماده ی رنگی بسیار کوچک هستند؛ بنابراین برای جذب میزان قابل توجهی از نور خورشید از ماده ای دیگر به عنوان پایه برای نگه داشتن تعداد زیادی از مولکول های ماده ی رنگی در یک ساختار سه بعدی استفاده می شود. معمولاً تیتانیوم دی اکسید به عنوان نیمه رسانا این نقش را ایفا می کند و الکترون های برانگیخته شده را از رنگ به الکترود شمارشگر انتقال می دهد. در نهایت طی یک چرخه ی انتقال الکترون که الکترولیت در آن نقش مهمی دارد، الکترون ها به مولکول های رنگ برمی گردند. به این ترتیب، نور خورشید توسط این سلول خورشیدی به الکتریسیته تبدیل می شود. در این مقاله، ابتدا به معرفی انواع سلول های خورشیدی می پردازیم و سپس سلول های خورشیدی حساس شده با رنگ، ساختار و عملکرد آن ها مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.


1- معرفی سلول های خورشیدی و نسل های مختلف آن:
امروزه، تأمین انرژی مورد نیاز بشر توسط منابع گوناگونی انجام می شود که بخش عمده ای از آن را سوخت های فسیلی مانند نفت، زغال سنگ و گاز طبیعی تشکیل می دهد. بنابراین، گسترش منابع انرژی متنوع و تجدیدپذیر برای کاهش نشر کربن دی اکسید، متان و دیگر مواد مضر امری ضروری است. خورشید یکی از منابع تأمین انرژی رایگان، پاک و عاری از اثرات مخرب زیست محیطی است که از دیرباز به روش های گوناگون مورد استفاده ی بشر قرار گرفته است. در سال های اخیر، استفاده از این منبع انرژی باعث به وجود آمدن کوره ها و سلول های خورشیدی مبدل انرژی شده است. سلول خورشیدی، وسیله ای است که انرژی خورشید را به وسیله ی اثر فوتوولتائیک (تبدیل مستقیم انرژی خورشیدی به الکتریسیته) و بدون اتصال به منبع ولتاژ خارجی به برق تبدیل می کند [1].

پدیده ی فوتوولتائیک فقط با برخی از طول موج ها ایجاد می شود. این به آن دلیل است که بسته های نور (فوتون ها) باید یک حداقل انرژی برای برانگیختن الکترون های ماده داشته باشند. بخشی از فوتون ها که انرژی کافی برای برانگیختن الکترون در مولکول یا نیمه رسانا را نداشته باشند، توسط ماده فوتوولتاییک جذب نمی شوند. از سوی دیگر، اگر انرژی فوتون بیشتر از میزان انرژی لازم برای برانگیختن الکترون باشد، انرژی اضافی هدر می رود. این دو پدیده باعث می شود که 70% از انرژی خورشید بدون مصرف باقی بماند [2].
از جمله کاربردهای سلول های خوشیدی می توان به موارد زیر اشاره نمود [3]:
> تأمین نیروی حرکتی ماهواره ها و سفینه های فضایی
> تأمین انرژی لازم برای دستگاه هایی که نیاز به ولتاژهای کمی دارند (مانند ماشین حساب و ساعت)
> تهیه ی برق شهر توسط نیروگاه های فوتوولتائیک
> تأمین نیروی لازم برای حرکت خودروها و قایق های کوچک
filereader.php?p1=main_3498f35c487f63a81
شکل 1- تصاویری از کاربرد سلول های خورشیدی [4]

مواد گوناگونی تاکنون در ساخت سلول های خورشیدی استفاده شده اند که بازده و هزینه-های ساخت متفاوتی دارند. در واقع این سلول ها باید طوری طراحی شوند که بتوانند طول موج های نور خورشید را که به سطح زمین می رسد با بازده بالا به انرژی مفید تبدیل کنند. موادی که برای ساخت سلول های خورشیدی استفاده می شوند در چهار نسل قرار می گیرند که همراه با مزایا و معایب در جدول 1 نشان داده شده است [5،6]
جدول 1- معرفی، مزایا و معایب نسل های گوناگون سلول های خورشیدی

filereader.php?p1=main_6f89c5352fad07bcd
filereader.php?p1=main_fb39b20c41176f518

امروزه، بیشترین سلول های خورشیدی تجاری از سیلیکون (بیش از 86%) ساخته شده اند، در حالی که استفاده از سیلیکون در دستگاه فوتوولتائیک ممکن است به دلیل قیمت بالای تولید محدود شود. به طور کلی، از ویژگی های سلول های خورشیدی حساس شده با رنگ در مقایسه با سلول های خورشیدی معدنی می توان به هزینه ی پایین تولید، تنوع رنگ و شکل، انعطاف-پذیری و سبک وزنی اشاره کرد (شکل 2). این در حالی است که سلول های خورشیدی حساس شده با رنگ نسبت به سلول های خورشیدی معدنی بازده پایین تری نشان می دهند که لازم است به طور قابل توجهی