همانند كليه سيستم‌هاي اقيانوس‌شناسي و هواشناسي در سياره زمين، مانسون‌ها هم نيروي اصلي خود را از خورشيد مي‌گيرند. كم‌وبيش حدود 30% از انرژي خورشيدي كه به سطوح بالاي جوي مي‌رسد، به‌وسيله سطوح فوقاني ابرها و سطح زمين به فضا بازتاب مي‌شوند. مقدار بسيار كمي از آن نيز به‌وسيله جو جذب مي‌شود. تضاد و تقابل فصل‌ها در دو نيمكره شمالي و جنوبي، موجب حركت آرام هوا از نيمكره زمستاني به سوي نيمكره تابستاني، به وسيله گراديان افقي فشار و نيروي عمودي شناوري از اختلاف درجه حرارت، مي‌شود.

اما آب و خشكي، به مقدار يكسان انرژي دريافتي از خورشيد، دو واكنش متفاوت نشان مي‌دهند. دودليل براي اين تفاوت ذكر شده است. نخست اينكه دماي ويژه آب دو برابر دماي ويژه خاك است، يعني با مقدار مساوي انرژي دريافتي، خاك دو برابر آب گرم مي‌شود. دليل دوم، ‌كه از دليل نخست بسيار مهم‌تر است اين‌است‌كه، گنجايش مؤثر دما، (توانايي يك ماده براي نگه داشتن گرما)، براي اقيانوس‌ها بسيار بيشتر از قاره‌هاست.

در فصل زمستان، خشكي بيش از انرژي كه از خورشيد دريافت مي‌كند، انرژي به هوا گسيل مي‌كند. گرمائي كه در تابستان پيش در ژرفاي خاك ذخيره شده بود، اينك به سطح زمين مي‌آيد. ازآنجاييكه در اقيانوس، گرماي بيشتري ذخيره مي‌شود، در زمستان سطح آن كمتر سرد مي‌شود.

چرخه تابستاني مانسون هند

در فصل تابستان در هر نيم‌كره، انرژي دريافتي خورشيد، بيش از انرژي بازتابشي است. همچنين خشكي گرماي خود را زودتر از دست مي‌دهد. اين خصوصيت به‌ويژه بر روي بيابان ربع‌الخالي، يكي از بزرگترين بيابان‌هاي جنب‌حاره، و فلات تبت، با ارتفاع متوسط 4 كيلومتر از سطح دريا، در ميانه قاره آسيا، نمايان است. اين گرماي از دست رفته، حد غربي و شمالي مانسون هند را توجيه مي‌كند. در خردادماه هندوستان شمالي از چندين ماه پيش همچنان خشك است و دما در آن به بيش از 40 درجه سانتيگراد مي‌رسد. همزمان در نيم‌كره جنوبي، زمين سرد است. در هر نيم‌كره، تبادل انرژي ميان خشكي و دريا برقرار مي‌شود. نتيجه كلي، بالا رفتن گرماي هندوستان و شمال افريقا در برابر پايين آمدن گرماي اقيانوس هند است.

در هنگامي‌كه ناحيه مانسون آسيا به بيشينه دماي خود مي‌رسد، گراديان افقي فشار بر فراز خشكي و دريا شدت مي‌يابد. گراديان فشار و نيروهاي شناوري كه به وسيله گرماي هوا ايجاد مي‌شوند، موجب حركت همگرائي در نزديكي سطح زمين مي‌گردند. اين خود موجب حركت هواي مرطوب-سنگين از سوي استوا و اقيانوس هند به سوي منطقه كم‌فشار جنوب آسيا مي‌شود. به دليل وجود شتاب كوريوليس، مسير واقعي حركت بادها منحني است. پادساعت‌گرد روي شبه قاره هند و ساعت‌گرد بر روي فلا تبت.

باران‌هاي موسمي

جريان هواي برخاسته در روي شبه قاره هند، محيطي با فشار كم را ايجاد مي‌كند. اين هوا نخست منبسط شده سپس سرد مي‌شود، آنگاه رطوبتي را كه با خود حمل مي‌كرده به ابر و سرانجام باران تبديل مي‌گردد. فرآيند ميعان نيز گرماي نهان (latent heat) ذخيره شده در مولكول‌هاي آب را آزاد مي‌كند. اين منبع عظيم گرما به نيروي شناوري براي ايجاد چرخه مانسون افزوده مي‌شود. رشته كوه‌هاي Ghats در ساحل غربي هند و رشته كوه‌هاي سترگ هيمالايا در فلات تبت در شمال شبه‌قاره هند، نيروي مكانيكي بالارونده‌اي توليد مي‌كنند كه اين نيرو به فرآيند ميعان و بارش بسيار كمك مي‌كند.

باران‌هاي موسمي تابستاني آسيا، براي حدود يكصد روز، تقريبا همزمان با بادهاي 120 روزه سيستان، از روزهاي پاياني خرداد ماه آغاز شده و در روزهاي آغازين مهرماه به پايان مي‌رسد. روز آغازين اين باران‌ها براي هر سال متفاوت از سال‌هاي ديگر است، اما اين روز در يك محدوده يك ماهه قرار دارد. در Kerala، كه در عرض جغرافيايي 8 درجه شمالي قرار دارد، اين باران‌ها در روز 12 خرداد، با تقريب يك هفته‌اي، آغاز مي‌شود. سپس مانسون به آهستگي به سوي شمال‌غربي پيش‌روي مي‌كند. روز 21 خرداد در بمبي، 19 درجه شمالي، و روز 26 خرداد در دهلي، 28.5 درجه شمالي، خود را نشان مي‌دهد. در نيمه نخست تيرماه، تمامي شبه قاره هند زير نفوذ مانسون قرار مي‌گيرد. تعادل آب در هندوستان چنان موبه‌مو و تنگاتنگ است كه فقط يك هفته تاخير در باران به فاجعه‌اي بزرگ منجر مي‌شود. هرچند تاريخ آغاز اين باران‌ها اغتشاشي يك‌ماهه دارد، اما پژوهش‌ها نشان مي‌دهد كه مقدار باران موسمي، ربطي به تاريخ آغاز آن ندارد. بيشينه اين بارش‌ها در Cherranpunji با ميانگين 425 اينچ در سال است، اما در يك مورد حتي 1024 اينچ بارندگي هم ثبت شده است.

بررسي و مطالعه باران‌هاي موسمي نشان مي‌دهد كه اين جريان در حدود اواخر مرداد و اوايل شهريور، يك وقفه 3 الي 21 روزه دارد.

از مهرماه تا خردادماه در شبه‌قاره هند، به‌جز منطقه تاميل‌نادو و رشته‌كوه‌هاي Ghats، به ندرت بيش از چند ميلي‌متر باران مي‌بارد. در مهرماه باران‌هاي موسمي به سوي جنوب‌شرقي هند حركت مي‌كند. در آبان‌ماه جبهه مانسون به تاميل‌نادو رسيده و تقريبا در همين زمان مانسون زمستاني در جنوب هند به آرامي آغاز مي‌شود.

در اين زمان، ديگر مناطق شبه‌قاره هند به سوي خشكي پيش مي‌رود، بادهاي گرم‌و‌مرطوب جنوب‌غربي به بادهاي سردوخشك شمال‌شرقي، و مانسون تابستاني به مانسون زمستاني تبديل مي‌شود. در زمستان بادهاي شمال‌وز، هواي سرد و خشكي را بر روي شبه‌قاره حاكم مي‌كنند. اين فرآيند موجب ايجاد هوايي سرد، خشك و بدون ابر، به ويژه در ماه‌هاي بهمن و اسفند مي‌شود. از ميانه‌هاي اسفند ماه تا آغاز باران‌هاي موسمي در خرداد‌ماه، توفان‌هاي تندري پيش‌درآمد مانسون، گهگداري اين گرماي دهشتناك را مي‌شكند. در اواخر خردادماه، كرانه‌هاي هند شاهد ظهور دوباره باران‌هاي موسمي خواهند بود. اين چرخه هوائي زندگي مردم در اين منطقه را به شدت تحت تاثير خود قرار مي‌دهد.

باران‌هاي موسمي در مالزي-استراليا

جنوب‌شرقي آسيا و شمال استراليا تحت تاثير سيستم مانسون واحدي قرار دارند كه در دو سوي خط استوا گسترده شده و به اين دليل با مانسون‌هاي ديگر متفاوت است. البته مانسون شمال‌شرقي استراليا از اين سيستم مجزاست و جداگانه عمل مي‌كند. حجم عظيم آب ميان استراليا و آسيا تاثير شگرفي بر آب‌وهواي منطقه حاره و مانسون تابستاني آن دارد. جزاير فراوان، اندونري، فليپين، ملانزي، پلي‌نزي، پلي‌پونزي و ...، آب‌وهواي متنوع حاره‌اي را در خود جاي داده است. توفان‌هاي پيچندي تايفون كه در فصل مانسون ايجاد مي‌شوند به پيچيدگي آن مي‌افزايند.

شمال چين، كره و ژاپن را، به دليل فصول، آهنگ بارش در عرض‌هاي مياني، هواي سرد قاره‌اي در زمستان، جبهه زائي، نوسان باران و سيستم‌هاي پرفشار خشك در فصل گرم، از اين گروه جدا مي‌كنيم. در حقيقت اين مناطق، بيشتر در زير نقوذ سيستم مانسون هندوستان قرار دارند. مرز طبيعي منطقه حاره، مابين ناحيه غير مانسون و سرزمين‌هاي جنوبي مانسون‌دار به شدت به چشم مي‌خورد.

حد شمالي مانسون حاره‌اي، حتي به عرض 25 درجه شمالي هم مي‌رسد. در مناطق شمالي‌تر، مانسون نيروي چنداني ندارد كه با سيستم پرفشار جنب حاره‌اي مقابله كند. به اين ترتيب باران‌هاي موسمي در تيرماه و شهريورماه، كه به وسيله واچرخندهاي پرفشار در مردادماه از هم ديگر جدا مي‌شوند، رخ مي‌دهد. در جنوب چين و فليپين، بادهاي تجارتي حاره‌اي شرق‌وز، از مهرماه تا ارديبهشت‌ماه وزيده و اغلب به وسيله سيستم پرفشار ايجاد شده در منطقه سيبريه تقويت مي‌شوند. جايگزيني اين باد در ماه‌هاي خرداد تا شهريور به وسيله بادهاي جنوب‌غربي، در اثر مانسون ايجاد مي‌شود.

در هندوچين مانسون‌هاي تابستاني بسيار نيرومندترند. جريان رسيده از جنوب‌غربي از خردادماه تا آبان‌ماه، با ابرهائي به ضخامت 4 الي 5 كيلومتر، باراني فراوان را به همراه مي‌آورد. ماه‌هاي آذر و دي، فصل سرد و خشك، و ماه‌هاي فروردين و ارديبهشت فصل بسيار گرم منطقه است. در شرق و جنوب‌شرقي مانسون زمستاني باران‌زاست.

در اندونزي به دليل گسترش آب‌ عرض جغرافيائي پايين منطقه، مانسون بسيار ضعيف عمل مي‌كند. به دليل كوچكي ابعاد و سادگي زمينه، استراليا ساده‌ترين الگوي مانسون را دارد. شمال آن داراي يك برش باد ميان تابستان (شمال‌غربي) و زمستان (جنوب‌شرفي) است. اما دو تفاوت نيز با ديگر مانسون‌ها دارد. نخست اينكه باد شمال‌شرقي، مانسوني است كه با حود باران را به ژرفاي قاره مي‌برد و دوم اينكه حتي در تابستان بادهاي تجارتي جنوب‌شرقي به دليل واچرخندهاي پرفشار گذري، چشمگير هستند.

مانسون غرب آفريقا

در حدود 200 سال است كه باران‌هاي موسمي غرب افريقا شناخته شده‌اند. در زمستان اين باران‌ها از جنوب‌غربي به جايي مي‌آيند كه بادهاي تجارتي شمال‌شرقي كه از صحرا و كرانه‌هاي شرقي افريقا مي‌وزند، گرماي دهشتناك به همراه توفان شن را با خود به آنجا مي‌آورند. منطقه‌اي با شب‌هاي سرد و روزهاي بسيار گرم. در چنين شرايطي مراكز پرفشار واچرخنددر عرض جغرافيايي 20 درجه شمالي به همراهي رودبادهاي شرقي (Jet stream) در عرض جغرافيايي 10 درجه شمالي، كه از شبه قاره هند به خط استوا بسيار نزديك‌تر هستند، باران‌هاي موسمي را ايجاد مي‌كنند. مانسون غرب افريقا از نظر مكاني تقريبا ميان بادهاي جنوب‌غربي و بادهاي سطحي خشك زمستاني كرانه‌هاي غربي افريقا harmattan قرار دارد. وجود اين باران‌هاي موسمي از نفوذ هواي خشك از عرض 20 درجه شمالي به پايين‌تر جلوگيري مي‌كند. هواي گرم و خشك در حدود عرض 8 درجه شمالي به‌طور كامل ناپديد مي‌شود.

مانسون در اروپا و امريكاي شمالي

مانسون‌هاي تكامل نيافته

باران‌هاي موسمي تاثير فراواني در اروپاي مركزي دارد. جاييكه جهت باد از سوي اقيانوس اطلس حدود 30 الي 40 درجه تغيير مي‌كند و نه به‌طور پيوسته اما بسيار زياد با دگرگوني‌هاي جبهه‌اي، سرما، هواي ابري، باران و توفان تندري را همراه است. از ديدگاه اقليم‌شناسي اين باران‌ها موسمي هستند، اما فقط مراحل بدوي و نخستين يك مانسون، كه پي‌آمد هوايي منحصر به فرد است. اين حالات تا تبديل شدن به يك مانسون واقعي راه زيادي در پيش رو دارد.

در عرض‌هاي پايين جغرافيايي امريكاي شمالي و در كرانه‌هاي خليج مكزيك، فضاي مناسبي براي گسترش مانسون وجود دارد. در طول تابستان، بر روي مناطق گرم، بارها سيستم‌هاي كم فشار چرخندي ايجاد مي‌شوند. بادهاي تجارتي شمال‌شرقي، به بادهاي شرقي، جنوب‌شرقي و حتي جنوبي تبديل مي‌شوند. ايالت تگزاس و كشورهاي پيرامون خليج مكزيك،‌تحت تاثير هواي مرطوب اقيانوسي، كه تا حد زيادي داخل خشكي نفوذ مي‌كنند، قرار دارند. البته باران‌ها، ويژگي‌هاي يك مانسون را نشان نمي‌دهند. در كل بارش‌ها 2 يا 3 و يا حتي 4 نقطه اوج بارش وجود دارد. در زمستان جريان‌هاي شمالي كه اغلب به وسيله سيستم‌هاي پرفشار واچرخندي ايجاد مي‌شوند، سرما را با خود به داخل خشكي مي‌آورند. اگرچه بارش‌هاي تابستاني و زمستاني، ويژگي‌هاي باران موسمي را از خود نشان مي‌دهد، اما هيچكدام آنچنان توانمند نيستند كه در گروه مانسون طبقه‌بندي شوند.

در امريكاي مركزي يك مانسون واقعي در بين عرض‌هاي جغرافيايي 5 و 12 درجه شمالي، در منطقه كوچكي از اقيانوس آرام رخ مي‌دهد. نه فقط بادهاي فصلي آن، بلكه بارش آن هم كاملا مانسون است. فصل زمستان آنجا بسيار خشك است. فصل بارش آن خرداد ماه در شمال خليج مكزيك و تيرماه در جنوب مكزيك آغاز مي‌شود و در مهرماه در شمال و آذر ماه در جنوب به پايان مي‌رسد. اين روند در جنوب مكزيك حدود 3 ماه و در كستاريكا حدود 7 ماه به طول مي‌كشد. اين مانسون در حقيقت نمونه كوچكي از مانسون هند است.


تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:50 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
هندوستان بين عرض جغرافيايي 84 درجه و 37.6 دقيقه شمالي و طول جغرافيايي 68.7 درجه
و 97.25 دقيقه شرقي قرار
دارد. اين كشور با وسعت 3214 كيلومتر از شمال تا جنوب بين عرض‌هاي جغرافيايي انتهاي
و 2933 كيلومتر از شرق تا غرب بين طول‌‌هاي جغرافيايي انتهايي قرار دارد. اين كشور
داراي 15200 كيلومتر مرز خشكي مي‌باشد. اين كشور متشكل از چهار منطقه مي‌باشد: منطقه
كوهستاني بزرگ، دشت‌هاي رودهاي گنگ و ايندوس، منطقه بياباني، و شبه‌جزيره جنوب. هندوستان،
در مرزهاي جنوبي، به كوه‌هاي هيماليا محدود مي‌شود، كه سه رشته تقريباً موازي مي‌باشد
كه جاي جايش فلات‌ها و دره‌هاي گسترده، مانند دره‌هاي كشمير و كولو قرار دارد، كه بسيار
حاصلخيز مي‌باشد. هندوستان در پنج ناحيه كشاورزي اكولوژيكي قرار دارد: aez 1، با ويژگي
منطقه استوايي گرم و نيمه خشك؛ aez 2، منطقه استوايي گرم و نيمه مرطوب؛ aez 5، منطقه
استوايي گرم و خشك و نيمه خشك با بارش تابستانه؛ aez 6، منطقه استوايي گرم و نيمه مرطوب
با بارش تابستانه؛ و aez 8، منطقه استوايي معتدل با بارش تابستانه. بيشتر محصول برنج
از aezهاي 1، 2 و 6 برداشت مي‌شود.



آب و هواي هندوستان از نوع موسمي استوايي مي‌باشد. اين كشور داراي چهار فصل مي‌باشد:
زمستان (دسامبر- فوريه)، تابستان (مارس- مه)، موسمي جنوب غربي باراني (ژوئن- سپتامبر)،
و پس از موسمي، كه در شبه جزيره جنوبي به نام موسمي شمال شرقي (اكتبر- نوامبر) شناخته
مي‌شود. آغاز زمستان و دوره‌هاي تابستان در نواحي مختلف متفاوت مي‌باشد.



چهار منطقه جوي وسيع براساس ميزان بارندگي وجود دارد. تمام آسام و كرانه‌هاي غربي هندوستان
در دامنه گاتس غربي قرار دارند و از شمال مومباي (بمبئي سابق) تا تيرو و انتاپورام
(تريواندروم سابق) گسترش يافته كه از نواحي پرباران مي‌باشند. صحراي راجاستان كه از
غرب به گيلگيت امتداد يافته ناحيه‌اي كم باران مي‌باشد. در ميان آنها دو ناحيه با بارش
نسبتاً زياد و كم قرار دارد. ناحيه پرباران منطقه وسيعي در بخشي از شبه‌جزيره مي‌باشد
كه از شمال به دشت‌هاي هندوستان و از جنوب به دشت‌هاي ساحلي متصل مي‌شود. ناحيه كم
باران در كمربندي از دشت‌هاي پنجاب در آن سوي كوهستان وينديا تا بخش غربي ناحيه دِكان
قرار دارد، كه به طرز قابل توجه‌اي در فلات ميسور وسعت يافته است.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:49 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
در طول زمستان در بیشتر نواحی خلیج فارس ، جهت باد از سوی شمال غربی بوده ولی در قسمت جنوب آن باد بیشتر از سوی غرب است و در تنگه هرمز جهت باد به جنوب غربی تغییر می یابد و دی ماه فصلل طوفانی است .
در تابستان باد موسمی درشمال خلیج فارس از سوی شمال غربی تا جنوب میوزد ، در مهرماه تغییرات در وضعیت بادهای موسمی شروع شده وبادها همراه با رگبارهای کوتاه و تند است .
بادهای محلی در خلیج فارس عبارتند از :
باد شمال
بادهای دائمی که از سوی شمال غربی می وزد و در گویش محلی به باد شمال معروف است . این باد اغلب در بخش شمالی خلیج فارس می وزد .
پایداری باد شمال در تابستان بیشتر از زمستان است . بین خرداد تا 25 تیر ماه بیشترین مداومت این باد وجود دارد . وزش این باد در زمستان ناگهانی است . این باد بطور ناگهانی در چند دقیقه از باد ملایم جنوب شرقی به باد شمال غربی تغییر می یابد .
این باد در زمستان به همراه رگبار و باران است ولی در تابستان خشک بوده و آسمان صاف وبدون ابر است . وزش شدید و ناگهانی باد شمال برای کشتیها و قایقهای کوچک خطرناک است .
باد سهیلی
در آخر تابستان و اوایل پائیز میوزد . این باد از جنوب غربی میوزد و محلی ها می گویند که این باد ناشی ازطلوع ستاره سهیل است.
باد شرجی
در بوشهر ، لنگه و بندر عباس به باد قوس نیز معروف است .
جهت آن جنوب شرقی – شمل غربی است و در تابستان گرم و سوزان و در زمستان گرم و مرطوب وبیشتر بارانی است . این باد شدید است و گاهی خسارتهای نیز به همراه دارد . این باد در زمستان جهت شمال شرقی پیدا کرده و ریزش بارش بیشتری را سبب می شود .
باد نشی
به آن باد شمال شرقی نیز میگویند که در زمستان در کرانه های شمالی خلیج فارس ، بویژه در ناحیه هرمز می وزد .


بادهای نزدیک ساحل
نسیم شبا نه از ساحل و نسیم روزانه از دریا نیز در تمامی منطقه خلیج فارس وجود دارد .
طوفان ها
درزمستانها توفانهای شدید و خطرناک در خلیج فارس بروز میکند که سبب خسارتهای بسیاری می شود .
جهت این بادهای شدید ممکن است جنوب شرقی و یا شمال غربی باشد .


تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:49 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

باد جریان هوایی است که از مراکز فشار زیاد به طرف مراکز کم فشار به حرکت در می‌آید. هر چه شیب فشار (تفاوت فشار) بین دو نقطه بیشتر باشد شدت جریان هوا نیز بیشتر خواهد بود. تفاوت فشار دو نقطه را گرادیان فشار می‌گویند.

1- بادهای آلیزه (تجارتی) : این بادها در نیمکره‌های شمالی و جنوبی به ترتیب از شمال‌شرقی به جنوب‌غربی و از جنوب‌شرقی به شمال‌غربی در حال وزشند بادهای تجارتی در زبان‌های اسپانیولی‌ـ ایتالیایی و فرانسوی به ترتیب Alisios و Alisei و Alizes در زبانهای آلمانی تحت عنوان Passat می‌نامند تمام این اسامی فاقد منشاء شناخته شده‌ایی می‌باشند. این بادها در بین منطقه پرفشار جنب حاره و همگرایی میان حاره‌ایی در بخش اعظمی از این مناطق در تمام طول سال می‌وزد. و با ثبات‌ترین بادهای کره زمین می‌باشند. در نیمکره‌ جنوبی به علت مداومت فشار زیاد جنب حاره، بادهای تجارتی به طور منظم وزیده و طوقه‌ایی را تشکیل می‌دهند. از اینرو تجارتی‌های سطحی در نیمکره شمالی حالات منظم‌تر و قویتری دارنده وسعت نفوذ کمربند تجارتی‌ها در نیمکره شمالی در حدود 2500 کیلومتر و در نیمکره جنوبی در حدود 3000 کیلومتر است. در سطح فوقانی کمربند حاره در حدود 10 کیلومتری از سطح زمین، بادهایی با جهت مخالف تجارتی‌ها می خورند، که آنها را آنتی‌ترید (ضد تجارتی) می‌گویند.

2- بادهای موسمی : کلمه موسم دارای ریشه عربی است و به معنی فصل می‌باشد به بادهایی که در فصول متضاد سال با جهات مخالف می وزند موسمی‌ها گفته می‌‌شود. این بادها در زمستان، به صورت جریان سردی از خشکی به دریا و در تابستان به صورت جریان هوای مرطوب و گرمی از دریا به خشکی می‌وزند. در تابستانها، قاره آسیا گرم شده و به علت تشکیل کم‌فشارهای حرارتی گسترده در خلیج فارس و آسیای مرکز و دشت راجستان هند، از اقیانوس هند و آرام بادهایی به جهت این مراکز کشیده می‌شوند این شرایط همزمان با استرالیا و توأم با تشکیل یک آنتی‌سیلکون در روی آن می‌باشد. که بادهای خروجی از آن، ضمن عبور از استوا با جهت جنوب غربی به جهت آسیا کشیده می‌شوند و موسمی‌های تابستانی در آسیا را بوجود می‌آورند.
بادهای غربی : در گستره جهانی اغلب در عرض های میانه و بین حدود 35 تا 65 درجه عرض جغرافیایی و یا به عبارت دیگر از پر فشار جنب حاره به مناطق کم فشار جنب قطب شیوع دارند.
این بادها از نظر جهت و استمرار دارای خصوصیات متغیرند در سرعت و جهت حرکت آنها جریانات موجی بویژه سیلکون‌های سیار و آنتی سیلکون‌هایی که در منطقه نفوذ این بادها از غرب به شرق حرکت می‌کنند اثر عمده‌ای دارند از اینرو ممکن است بادهای مذکور ضمن وزش از غرب به شرق خصوصیات طوفانی هم داشته باشند در زمستان‌های نیمکره شمالی توسعه آنتی‌سیلکون‌های قاره‌ایی و بعضاً حتی سیکلون‌‌ها از توسعه بارز بادهای غربی ممانعت به عمل آورده و بدین جهت بادهای مزبور به نحو بارزی بر روی اقیانوس‌ها توسعه می‌یابند ولی چون در عرض‌های میانه نیمکره جنوبی، شرایط قاره‌ایی تقریباً حاکمیتی ندارد. بادهای غربی هم تقریباً حالت کمربند جهانی بخود گرفته‌اند.

بادهای محلی : این بادها منطقه کوچکی را در برگرفته و معمولاً منحصر به لایه‌های بسیار پایین اتمسفر است.

1- نسیم دریاو خشکی : این بادها حاصل تفاوت روزانه درجه حرارت بین دریاها و خشکی‌ها می‌باشد به هنگام روز، میزان فشار هوای دریاها در مقایسه با خشکی‌های همجوار به علت پایین بودن نسبی درجه حرارت بیشتر است از اینرو جریان هوایی از طرف دریا به طرف خشکی برقرار می‌گردد و شب هنگام خشکی‌ها سرد شده و به علت افزایش فشار هوای سطوح آنها جریان بادی از خشکی به سوی دریا می‌وزد.

2- بادهای کوه و دره : این بادها در اتمسفر آزاد، در نتیجه تفاوت گرمای حاصله بین دره‌ها و دشت‌ها که منجربه اختلاف فشار بین نواحی یاد شده می‌گردد بوجود می‌آیند.
3- فون (Foehn) : باد گرم و خشکی است که در سمت پشت به باد یک پشته کوهستانی بروز می‌کند و این نام منشاء خود را از آلپ گرفته است.
زمانی که هوای نسبتاً مرطوبی بر پشته کوهی صعود می‌کند سرد شده، تراکم حاصل از این امر به صورت بارندگی در جهت رو به باد ظاهر می‌شود و چنانچه در ارتفاعات ذخیره‌ایی از هوای سرد انباشته نباشد جریان هوا ضمن گذر از پشته کوهستانی بتدریح در شرایط بی‌دررو، در داخله پشت به باد گرم و خشک می‌گردد به طور کلی، در زمان جریان این باد، میزان نم نسبی به طور ناگهانی پایین می‌آید بارندگی قطع می‌گردد. در زمان حداکثر شدت باد، درجه حرارت به حداکثر خود می‌رسد و عموماً از میزان فشار هوا کاسته می‌شود. ذوب برف‌های زمستانی، خشکی و سوزاندن مزارع و ایجاد شرایط مساعد برای حریق جنگل‌ها از دیگر نشانه‌های بروز بادهایی با خصوصیات باد «فون» می‌باشد.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:47 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
 
خشکسالی از جمله پدیده هایی است که در اقلیم های مختلف تکرار شده و اثرات آن صرفاً به نواحی خشک و نیمه خشک محدود نمی شود، بلکه می تواند در نواحی مرطوب نیز رخ دهد. در ارزیابی خشکسالی، پایش خصوصیاتی از قبیل شدت، مدت و فراوانی آن ضروری به نظر می رسد. در این بررسی به منظور تحلیل خصوصیات خشکسالی از داده های مجموع بارش ماهانه ایستگاه های تهران، یزد، انزلی، شهرکرد، بندرعباس، زاهدان، مشهد و تبریز طی دوره آماری 2003-1957 میلادی استفاده شد، سپس با استفاده از سری های زمانی حاصل از محاسبه 3 شاخص بارش استاندارد شده SPI، شاخص CZI و شاخص Z-Score، شدت، فراوانی و تداوم خشکسالی ها برای سه مقیاس زمانی یک، سه و دوازده ماهه استخراج گردید. روابط همبستگی دو شاخص CZI و Z-Score با SPI محاسبه و در نهایت نمودار نوسانات هر سه شاخص برای دوره مورد مطالعه در 8 ایستگاه فوق بدست آمد. نتایج این تحقیق نشان داد که شاخص های SPI، CZI و Z ابزارهای مناسبی برای آشکارسازی خشکسالی است. همچنین فراوانی طبقات SPI، CZI و Z علیرغم استفاده از توزیع های آماری مختلف رفتار مشابهی نشان می دهند. با استخراج دوره های خشکسالی در هر سه شاخص، مشاهده شد که مقادیر فراوانی دوره های خشکسالی از اقلیم مرطوب تا اقلیم های نیمه خشک و خشک در بازه یک ماهه کاهشی است. نتایج این تحلیل نشان داد که ضرایب همبستگی شاخص های CZI و Z با SPI از سطح معنی داری قابل قبولی برخوردارند. با این حال شاخص CZI در مقایسه با دو شاخص دیگر به هنگام کمبود بارش در شرایط حدی، خشکسالی را شدیدتر نشان می دهند. همچنین رابطه همبستگی خطی قوی تری بین شاخص های SPI و Z در بازه های طولانی تر وجود دارد.


تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:46 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
آب و هوا > جهان - همشهری‌آنلاین:
فشار هوا نیرویی است که هوا بر یک واحد از سطح زمین وارد می‌کند

و مقدار آن در سطح دریای آزاد، برابر است با وزن ستونی از جیوه به ارتفاع 76 سانتیمتر.

واحد اندازه‌گیری فشار هوا در آب و هواشناسی میلی‌بار یا هکتوپاسکال می‌باشد؛ هر میلی بار یا هکتوپاسکال برابر با 1000 دین بر سانتی متر مربع می‌باشد فشار ستون هوا در سطح دریای آزاد 1013 هکتوپاسکال بر سانتی‌متر مربع می‌باشد.

از آنجا که تراکم هوا با ارتفاع کاهش می‌یابد، با افزایش ارتفاع فشار هوا نیز کم می‌شود، اما تغییر فشار برحسب ارتفاع چندان منظم نیست؛ به طور کلی تا ارتفاع 1500 متری سطح زمین به ازای هر 100 متر افزایش ارتفاع، فشار هوا حدود 12 هکتوپاسکال کم می‌شود.

پراکندگی افقی فشار اتمسفر را با استفاده از خطوط هم فشار به صورت سطح هم فشار نشان می‌دهند. خط هم فشار خطی است که تمام نقاط با فشار یکسان را به هم مربوط می‌کند. نقشه‌های هم فشار برای سطوح مختلف اتمسفر تهیه می‌شود.

پراکندگی فشار در سطح زمین

تکرار حالت‌های لحظه‌ای هوا در دراز مدت در پراکندگی فشار، الگویی میانگین را نشان می‌دهد که کما بیش انعکاس تاثیرهای گردش عمومی جو است، در نقشه‌های میانگین فشار نمود‌های زودگذر و نادر دیده نمی‌شود و در مقابل نمود‌های عمده و غالب چه در مقیاس محلی و چه در مقیاس جهانی جلوه می‌‌کنند؛ بنابراین مطالعه نقشه‌های میانگین فشار اگر چه در کاربرد موضعی یا کوتاه مدت چندان کارآمد نیست اما برای شناخت نمود‌های عمده و غالب گردش عمومی هوا مهم است.

مراکز عمده فشار در سطح زمین به تبعیت از سیستم نصف النهاری گردش عمومی هوا، از استوا تا قطب به صورت کمربندهای مداری متناوبی جلوه می‌کند؛ اما وضعیت خشکی و دریا در نیمکره شمالی این منظم را به هم می‌زند و مراکز یاد شده را به صورت سلول‌های جدا از هم در می‌آورد.

نتیجه گردش عمومی هوا در دراز مدت، وجود کمربندهای کم فشار در استوا، پر فشار در منطقه جنب حاره کم فشار در منطقه معتدله و احتمالا در منطقه قطبی است

رابطه جریان‌های آب سرد ساحلی با تشکیل بیابان...

جریان‌های سرد اقیانوسی که از قطب جنوب به سمت استوا حرکت می‌کند، در برخی نقاط ساحلی به علت ایجاد هوای سرد و نشست هوا، مانع ایجاد بارش در این مناطق می‌شود، مانند بیابان آتاکاما در آمریکای جنوبی. بیابان نامیب در آفریقا.

دوری از منبع رطوبتی (دریا) و وجود کوهستان: بسیاری از بیابانهای دنیا در اثر دوری از منبع رطوبتی و وجود کوهستان مانع در برابر رطوبت شکل گرفته‌اند. در این حالت به اثر سایه کوه می گویند.. بیابان تکلامکان (تکله مکان) در آسیای مرکزی و بیابان گبی در مغولستان از دریا دورند و بیابان مرکزی ایران نیز تحت تاثیر اثر کوه رشته کوه البرز و زاگرس است.

پديده انسو (ENSO) و تغيير پذيري اقليم جنوب شرق ايران

چكيده

پديده ال نينو ـ نوسان جنوبي (انسو) بر روي شرايط هوائي و الگوهاي اقليمي جهاني تاثير مي گذارد. هدف ما در اين مطالعه ارزيابي تاثيرات پديده انسو بر شرايط اقليمي جنوب شرق ايران است. در راستاي مطالعه رابطه بين تغيير پذيري اقليمي بر روي منطقه، پديده انسو و ديگر الگوهاي چرخش بخصوص AO,NAO مجموعه داده هاي اقليمي متعددي مورد استفاده قرار گرفته است. اين اسناد و داده ها شامل داده هاي بارش و دماي 23 ايستگاه اقليمي منطقه و داده هاي آناليز مجدد مركز تشخيص اقليمي (CDC) مي باشد. اين داده ها سطح منطقه و سطوح استاندارد چند گانه جوي را پوشش مي دهند. علاوه بر اين جهت مطالعه ارتباط از دور بين انسو، AO, NAO و ديگر الگوهاي ارتباط از دور از روش هاي همبستگي، روشهاي اساسي آماري به همراه داده هاي آناليز مجدد استفاده شده است.

تغيير مراكز فشار، ارتفاع ژئوپتا نسيل و ضخامت در فازهاي سرد و گرم انسو در اين مطالعه مورد تائيد قرار گرفت. پديده و NAO نظير انسو بر روي ناهنجاري هاي فشار و ارتفاع ژئوپتانسيل در فصول سرد سال تاثير مي گذارد. بادهاي سطوح پايين، مياني و فوقاني جو در طي فازهاي گرم و سرد انسو تغيير مي كنند. نتايج اين مطالعه يك همبستگي قوي بين بادهاي مداري (U) تمام سطوح جوي منطقه و شاخص هاي عمده انسو و همچنين شاخص بادهاي مداري منطقه NINO را نشان مي دهد. بادهاي مداري بر روي منطقه در طي فازهاي گرم (ال نينو) تقويت مي شوند. همچنين بادهاي نصف النهاري (V) هم در سطح مختلف جوي همراه تغيير فازهاي گرم و سرد انسو دچار تغيير مي گردند.

در اين مطالعه مسير رود بادهاي جنب حاره اي (STJ) و جبهه قطبي (PFJ) را بر روي نقشه هاي سرعت و جهت سطوح 200، 300 و 500 هكتو پاسكال تعيين و ترسيم شده است. بر اين اساس با توجه به مقايسه بين فازها، تغييرپذيري معني داري در مسير و شدت اين رودبادها در فازهاي گرم، بخصوص در فصول پائيز و بهار تشخيص داده شد. اين رودبادها در اين شرايط تقويت شده و مسير آنها به سمت استوا تغيير مي كند. اين تغيير پذيري منجر به تقويت انتقال رطوبت، ناپايداري و بارش بر روي منطقه مي گردد.

همبستگي بين درجه حرارت سطوح فوقاني، مياني و پايين جوي منطقه در تمام فصول با پديده انسو قوي مي باشد و در زمستان برخي از الگوهاي ارتباط از دور نظير POL/EU, EATL/WRUS, SCAND, NAO, AO و PNA نقش مهمي را در ناهنجاري هاي درجه حرارت بازي مي كنند. تمام ايستگاهها طي فازهاي انسو ناهنجاري هايي را نشان مي دهند. در فصل بهار شرايط گرمتر و خشك تر از معمول بر منطقه حاكم مي گردد، ولي در ساير فصول درجه حرارت طي اين فازها نسبت به شرايط ال نينو پايين تر است.

رطوبت نسبي از سطح زمين تا سطح 300 هكتو پاسكال و همچنين بازتاب طول موج بلند (OLR) و آب ستوني قابل بارش (CPW) در طي فازهاي گرم و سرد انسو دچار تغيير مي گردند. رابطه بين رطوبت نسبي، CPW و شاخص هاي انسو (SOI, NINO3,4, MEI) بسيار قوي و معني دار مي باشد. مقدار آن طي سالهاي ال نينو در فصول پاييز و بهار افزايش يافته و ناهنجاريهاي منفي در طي سالهاي همراه لانينا مشاهده مي گردد. در فصل تابستان (JAS) همراه فازهاي سرد كه سيستم موسمي تقويت مي گردد مقدار CPW, RH در بخش هاي جنوب شرق منطقه افزايش مي يابد.

در اين پژوهش مطالعه كاملي راجع به رابطه بين ناهنجاري هاي بارش منطقه و پديده انسو صورت گرفته است. در زمستان رابطه بين آنها ضعيف است و تنها در زاهدان و كرمان ضريب همبستگي متوسطي وجود دارد. هر چند مقدار بارش بطور نسبي در فازهاي سرد بيشتر از فازهاي گرم است. الگوهاي ارتباط از دور در اين فصل بسيار بااهميت هستند. مقدار بارش طي فصل بهار (AMJ) و پاييز (OND) بر اساس نتايج تفسير سريهاي زماني در رويدادهاي ال نينو 44% بيشتر از ميانگين و در فازهاي سرد قوي 46% كمتر از ميانگين مي باشد. تفاوت بين ميانگين ها (در دو فاز) كاملا معني دار است. رويدادهاي لانينا باعث گسترش خشكسالي بر روي منطقه طي فصول پاييز مي گردند. در تابستان نظير مناطق موسمي شبه قاره هند، ميزان بارش در فازهاي سرد بطور مطلق بيشتر از ميزان فازهاي گرم (ال نينو) است. در سالهاي همراه ال نينو خشكسالي در منطقه گسترش مي يابد. در اين فصل تفاوت بين ميانگين و ميانه داده هاي بارش در شرايط لانينا و ديگر شرايط در ايستگاههاي عمده منطقه معني دار است و در سالهاي ال نينو بارش بطور معني داري كمتر از ديگر شرايط است. در زمستان تفاوت بارش طي فازهاي مثبت و منفي NAO, AO در ايستگاههاي شمالي منطقه نظير بيرجند معني دار است.

مكانيسم تاثير انسو بر روي منطقه در قالب 4 مدل مورد بررسي قرار گرفت. نتايج نشان دهنده آن است كه موثرترين تاثير انسو،همان مدل پاييزي و بهاري است. اين شيوه عمل تاثير انسو شامل تغييرپذيري شديد در الگوهاي چرخش اتمسفري طي فازهاي گرم و سرد انسو بوده كه باعث افزايش يا كاهش ميزان بارش و تغيير پذيري شديد ديگر عناصر جوي بر روي منطقه مي گردد. در روش تابستاني تاثير انسو، اثرفازهاي لانينا در تقويت سيستم موسمي و افزايش رطوبت و بارش جنوب و جنوب شرق منطقه مورد تائيد قرار مي گيرد. در زمستان اهميت الگوهاي ارتباط از دور نظير SCAND, NAO, AO باعث تعديل پاسخ هاي منطقه به تاثيرات پديده انسو مي گردد. در اين مطالعه همچنين گسترش بارش اقيانوس هند (IPX) به عنوان حلقه ارتباطي نشانه هاي انسو در تغيير پذيري بارش بخصوص در فصول سرد مورد مطالعه قرار گرفته است. نتايج كاهشي در بارش منطقه طي شرايط افزايش بارش بر روي شرق اقيانوس هند و غرب اقيانوس آرام (Warm pool) طي برخي فصول را تائيد مي نمايد.

باران های موسمی تابستانه در ایران

در فصل تابستان در حاليکه اغلب نقاط کشور ايران در شرايط خشک و بدون باران قرار دارند در برخي سالها شاهد ريزش باران در استانهايي چون سيستان و بلوچستان، کرمان و گاه هرمزگان هستيم . حتي در برخي سالها خبر وقوع سيل در اين مناطق را در خبرها مي شنويم. براي آشنايي دانش آموزان عزيز و علاقمندان به مسايل جغرافيايي مطالب زير تقديم مي گردد.

مقدمه‌

كلمه موسم يك كلمه عربي به معني فصل است‌. اين واژه را نخستين بار دريانوردان‌عرب كه در درياي عرب آمد و شد داشتند، در مورد بادهايي كه در فصول مختلف سال‌با جهات متفاوت مي‌وزيد به‌كار گرفتند. سپس به‌تدريج وارد ساير زبانها و از جمله زبان‌هندي گشت و به‌نام مونسون مصطلح شد. اكنون دانشمندان به هر بادي كه در طي سال باجهات مخالف مي‌وزد موسمي اطلاق نمي‌كنند، بلكه براي اطلاق كلمه موسمي به‌بادها، شرايطي را در نظر مي‌گيرند . سي‌. اس‌. رميج چهار شرط را براي اطلاق كلمه موسمي به بادها ارائه مي‌كند:

1ـ تفاوت جهت وزش باد در ماه ژانويه و ژوئيه حداقل بايد 120 درجه باشد؛

2ـ فراواني متوسط جهت بادهاي غالب در ماه ژانويه و ژوئيه بيش از 40 درصد باشد؛

3ـ برآيند سرعت متوسط بادها حداقل در يكي از ماهها از 3 متر بيشتر باشد؛

4ـ در يك شبكه درجه طول و عرض جغرافيايي در هر 2 سال‌، در هر يك از ماهها، كمتراز يك تناوب چرخند ـ واچرخند رخ دهد.

براي تبيين نوع سامانه موسمي مؤثر بر روي كشور، لازم است مختصراً به سامانه‌موسمي و علل ايجاد آن از ديدگاه دانشمندان اشاره شود و آنگاه جهت بادهاي موسمي‌تابستاني كه كشور ما را تحت تأثير قرار مي‌دهد تشريح گردد.

سامانه و علل ايجاد بادهاي موسمي‌

الف‌) نظريه‌هاي قديمي‌: در سال 1686 ادموند هالي منجم انگليسي علت ايجاد اين بادهارا تفاوت گرمايشي بين خشكي و اقيانوس اعلام كرد (1 . ص‌549). به‌نظر وي خشكيها درمقايسه با اقيانوسها در برابر پرتوهاي خورشيدي بسيار سريعتر واكنش نشان مي‌دهند؛

چرا كه ظرفيت گرمايي آنها پايين است‌. اما واكنش آبها به دليل ظرفيت گرمايي بالا و نفوذعميق‌تر پرتوهاي خورشيدي در برابر تشعشعات خورشيدي كندتر است‌. نظريه هادلي‌در سال 1735 براساس فصول حرارتي پايه‌گذاري شد (4 . ص‌251). براساس اين نظريه‌در زمستانها، به‌علت سرد شدن قاره آسيا و ايجاد آنتي‌سيكلون سيبري بادهاي خشك وسردي از اين قاره به‌سوي اقيانوسهاي جنوبي مي‌وزد. اين بادها در چين به‌نام بادهاي‌شمالي و در هندوستان به‌نام بادهاي شمال شرقي معروف است‌. سرعت اين بادها بين‌3 تا 8 بئافورت‌[2] واحد است‌. در اين زمان قاره استراليا به دليل برخورداري از فصل گرم‌سال داراي مركز فشار كم است‌، لذا موجب مي‌شود بادهايي كه از قاره آسيا به خارج‌مي‌وزد به طرف آن كشيده شود. اين بادها پس از عبور از منطقه استوايي به دليل نيروي‌كوريوليس منحرف مي‌شود و با جهت شمال غربي وارد استراليا مي‌گردد.

برعكس با گرم شدن قاره آسيا در تابستان مركز فشار كمي در فضاي خليج فارس‌،آسياي مركزي و دشت راجستان هند ايجاد مي‌كند. اين مراكز فشار كم باعث كشيده‌شدن بادهايي از طرف اقيانوس هند و آرام به‌سوي خود مي‌شود. در اين زمان بر روي‌قاره استراليا به‌دليل واقع شدن در فصل سرد سال يك آنتي‌سيكلون شكل مي‌گيرد كه‌بادهاي خروجي از آن ضمن گذشتن از استوا و ورود به نيمكره شمالي منحرف مي‌شودو با جهت جنوب غربي به‌سوي آسيا امتداد مي‌يابد و با تقويت بادها، اين اقيانوسهاموسمي‌هاي تابستاني آسيا را به‌وجود مي‌آورند.

ب‌)نظريه‌هاي جديد: در دهه‌هاي اخير نظريه‌هايي درباره چگونگي ايجاد موسمي‌هاارائه شده است كه در اينجا به يكي از ساده‌ترين آنها يعني فرضيه موراكامي (كه در سال‌1970 ارائه گرديد) بسنده مي‌كنيم‌. در اين فرضيه نيز تأكيد بر روي اختلاف گرمايشي بين‌خشكي و اقيانوس است‌. موراكامي دسته‌اي از معادلات بنيادين را كه از لحاظ مداري‌متقارن بودند، با فرض نمودن سطح زمين به‌عنوان يك صفحه مختصات‌، انتگرال‌گيري‌نمود. او در اين فرضيه كل سطح زمين را از مدار 10 درجه شمالي به دو منطقه مجزاتقسيم كرد و منطقه شمالي را منطقه قاره‌اي و منطقه جنوبي را منطقه اقيانوسي درنظر گرفت‌.

در اين فرضيه كوههايي كه در بالاي مدار 25 درجه شمالي واقع شده بودندمسطح فرض شدند. موراكامي از معادله‌هاي مربوط به اندازه حركت‌، پيوستگي جرمي‌،توازن گرمايي و توازن رطوبتي در حد واسط قطبين زمين در يك صفحه نصف‌النهار قائمانتگرال‌گيري خود را انجام داد. در اين مدل نيروي محركه اختلاف گرمايشي موجود بين‌آب و خشكي هوا را از حالت سكون به حركت درمي‌آورد.

مؤلفه‌هاي گرمايي مورد توجه موراكامي عبارت بود از:

1ـ توازن حرارتي زمين با در نظر گرفتن فلات تبت‌. شاخص‌هاي اين بند به قرارزير است‌:

الف‌) شار گرماي محسوس و نهان‌؛

ب‌) تفاضل تشعشع موج كوتاه ورودي و خروجي‌؛

ج‌) تفاضل موج بلند ورودي و خروجي‌.

2ـ اندركنش هوا دريا يا شار گرماي محسوس و نهان از دريا

3ـ گرمايش جوّي يا سرد و گرم شدن هوا كه فرايندهاي زير آن‌را انجام مي‌دهند:

الف‌) همرفت عميق‌؛

ب‌) همرفت كم‌عمق خشك‌؛

ج‌) همرفت كم‌عمق مرطوب‌؛

د) تشعشع موج بلند؛

ه¨ ) فرايندهاي بي در رو.

از ميان فرايندهاي بالا مهمترين آنها عبارت‌اند از: همرفت عميق‌، سه عنصرتوازن تشعشعي سطح زمين در بند يك‌، شارهاي تبخيري از اقيانوس و بالاخره سرمايش‌و گرمايش در درون جو.

وضع فوق در اطراف 80 درجه شرقي ويژگيهاي زير را دارا بود:

الف‌) بادهاي تجارتي جنوب شرقي در جنوب خط استوا كه حداكثر سرعت آن در تراز900 ميلي‌باري بود؛

ب‌) بادهاي موسمي جنوب غربي بر روي هندوستان با حداكثر سرعت در تراز500 ميلي باري‌؛

ج‌) وجود يك جت شرقي قاره‌اي در تروپوسفر (گشتكُره‌) بالايي در نزديكي ارتفاع‌15 كيلومتري و در حوالي 10 درجه شمالي‌؛

د) فرودهاي مونسوني در ميدان فشار در سطح دريا در 25 درجه شمالي‌؛

ه¨) پرفشار تبت در تراز 200 ميلي‌باري و 30 درجه شمالي‌، و يك تروپوسفر گرم مابين‌فرود مونسوني و پرفشار تبت‌؛

ز) حداكثر بارندگي در نزديكي 20 درجه شمالي‌؛

ح‌) سلول هادلي با شاخه صعودي آن در 20 درجه شمالي و شاخه نزولي آن در نزديكي‌20 درجه جنوبي به همراه بادهاي شمال شرقي در تروپوسفر بالايي‌.

مواردي كه به آنها اشاره شد در محدوده تغييرپذيري پديده‌هاي معروف زيرقرار داشتند:

بادهاي تجارتي‌، بادهاي جنوب غربي هندوستان‌، جت شرقي‌، فرود موسمي‌،پرفشار تبت‌، سلول هادلي‌، حداكثر بارندگي‌. تجربيات حساسيت‌سنجي را نيز موراكامي و همكارانش بر روي اين مدل انجام‌دادند. غرض از اين بررسيها ارزيابي عوامل خيلي مهم در ثمربخش نمودن انگاره‌سازي‌موسمي‌ها بود. نتيجه‌اي كه از اين آزمايشها حاصل شد، تأكيد بر اهميت كوههاي هيمالياو فرايندهايي بود كه در بالا گفته شد. چيزي كه باعث تعجب از اين ارزيابي گرديد اين‌بود كه اگر دماي سطح آب درياها اندكي تغيير داده شود، تغيير قابل توجهي در شدت‌موسمي‌ها و اختلاف گرمايشي داده نمي‌شود. همچنين اهميت اقيانوس به‌خاطر تهيه‌گرماي نهان‌، و اهميت خشكي به لحاظ توازن حرارتي دماي زياد آن مي‌باشد. كاستي‌اصلي اين بررسي را كريشتامورتي در صرف‌ِ نظر كردن از اندركنش امواج موسمي بزرگ‌مقياس با شارهاي مداري و امواج با مقياس كوچك مي‌داند. بنابراين چارچوب‌نظريه‌هاي گفته شده درباره موسمي‌هاي جنوب غربي را بر طبق اين انگاره مي‌توان‌به‌شرح زير خلاصه كرد.

خورشيد سطح زمين را گرم مي‌كند، افزايش تدريجي دماي خاك منجر به ايجادآهنگ افت بي‌ در روي خشك مي‌شود كه اين نيز در انگاره توسط همرفت خشك برروي قسمت اعظم كمربند نصف‌النهاري ديده مي‌شود. اين تحول باعث تشكيل و تشديدتدريجي يك كم‌فشار حرارتي مي‌شود. هواي مرطوب اقيانوسي در روي ناحيه كم‌فشارحرارتي شروع به همگرايي مي‌كند و در روي خشكي ناپايداري شرطي را به‌وجودمي‌آورد. به دنبال آن همرفت مرطوب آغاز مي‌شود؛ يعني بارندگي‌، گرم شدن جو، ايجادپرفشار تبت‌، فرود موسمي و سلول هادلي به‌ترتيب به وقوع مي‌پيوندد.

به‌دليل انتقال انرژي جنبشي حركتهاي نصف‌النهاري به حركتهاي مداري‌، جتشرقي حاره‌اي در سطح بالايي تشكيل مي‌شود. از بسياري جهات انگاره بزرگ مقياس ازمرتبه 6000 كيلومتر است‌.

تاريخ شروع بارندگيهاي موسمي آسيا

تاريخ شروع بارندگيهاي موسمي آسيا يكسان نيست‌. در جنوب چين بارندگي‌هاي‌موسمي زودتر از بقيه جاها آغاز مي‌گردد. پس از آن مناطق جنوب شرقي ژاپن و ميانمار(برمه سابق‌) داراي زودترين بارندگيهاي موسمي است‌. در هندوستان به‌ندرت بارندگيهاقبل از اواخر ماه مه آغاز مي‌شود. البته در قسمتهاي شرقي هندوستان در ماههاي آوريل‌و مه كه ماههاي پيش از مونسون است‌، احتمال دارد بارندگيها بدون گذر از يك دوره‌انتقالي به مونسون‌هاي اصلي تبديل شود. برطبق بررسيهاي انجام گرفته مشخص شده‌كه در قسمت انتهايي شبه قاره هند (منتها اليه قسمت جنوبي‌) معمولاً مونسون بين 11 مه‌تا 25 ژوئن شروع مي‌شود. بنابراين هرگونه بارندگي كه قبل از 11 ماه مه صورت گيرد،جزء بارندگيهاي موسمي محسوب نمي‌گردد.

اثر بارانهاي موسمي بر ايران‌

در سال 1971 رميج در توضيح قلمرو جغرافيايي مناطق موسمي جهان‌، نواحي جنوب‌شرقي ايران را جزءِ مناطق موسمي قلمداد مي‌كند. (10 / P3-4)متأسفانه تاكنون كارهاي‌زيادي بر روي اثر موسمي‌ها در رابطه با ايران انجام نگرفته است (9 . ص‌119).

تنها كارهايي كه مي‌توان از آنها نام برد، يكي مقاله ح‌، تقي‌زاده است كه فقط‌بارندگي اَمرداد سال 1366 را تحليل نموده و ديگري رساله‌اي است با عنوان اثرمونسون جنوب غربي بر ايران كه حسين پرند در سال 1370 به رشته تحرير درآورده‌است‌. اين رساله نيز به تحليل بارندگي‌هاي سال 1956 مي‌پردازد. ح‌، تقي‌زاده با ارائه‌جدولي از بارندگي‌هاي حداكثر 24 ساعته ماههاي ژوئيه و اوت 34 ايستگاه سينوپتيك‌كشور (از آغاز تأسيس تا سال 1975) نتيجه‌گيري مي‌كند كه‌:

1ـ در استان خوزستان بارندگي تابستانه به‌طور اتفاقي رخ مي‌دهد. براساس آمارهاي‌موجود، غالب ايستگاههاي منطقه پست خوزستان‌، بارندگي تابستانه ندارد و فقط درنواحي كوهستاني آن بارندگي مختصري مشاهده مي‌شود.

2ـ مناطق كوهستاني كشور مانند آذربايجان از بارندگي قابل ملاحظه‌اي برخوردارند،مخصوصاً نقاطي كه از رطوبت نسبي كافي برخوردار باشند، بيشترين مقدار بارندگي رادارند، مانند اروميه‌.

3ـ نقاطي از كشور كه مورد بيشترين هجوم هواي سرد يا خنك در تابستان قرار مي‌گيرند،در آنها احتمال بارندگي تابستانه افزايش مي‌يابد؛ مانند: آذربايجان‌، دامنه‌هاي جنوبي‌البرز و شهرهاي شمالي استان خراسان‌.

4ـ نقاطي كه نزديك به كانون سامانه اصلي وا فشاري مونسوني باشند، بارندگي تابستانه‌دارند؛ مانند جنوب شرقي كشور.

5ـ گاهي هواي خنك تا مركز ايران در اين فصل نفوذ كرده و باعث بارندگي در استانهاي‌فارس‌، اصفهان و استانهاي جنوبي كشور مي‌گردد.

بنابر آنچه گفته شد شكي باقي نمي‌ماند كه نواحي جنوب شرقي و سواحل جنوبي ايران در معرض بادهاي موسمي قرار دارند و از بارانهاي موسمي برخوردارند.

نتيجه‌گيري‌

اثر سامانه موسمي جنوب غربي بر ايران‌، فقط در نواحي جنوب شرقي و سواحل‌جنوبي كشور و آن هم در ماههاي تابستان و به‌خصوص ژوئيه و اوت قابل رؤيت است‌.اين اثر با تغيير جهت بادهاي رايج بر روي منطقه ظاهر مي‌گردد. شرايط سينوپتيكي‌حاكم بر كشور در اين هنگام از سال به نحوي است كه اجازه ورود سامانه‌هاي شرقي رابه درون كشور نمي‌دهد. در اين هنگام از سال معمولاً يك واچرخند در سطوح بالا برروي نيمه جنوبي ايران تشكيل مي‌گردد و از نفوذ محور فرود به درون كشور و در نتيجه ازريزش هواي عرضهاي بالاتر جلوگيري مي‌كند.

اثر اين واچرخند بر كم‌فشارهايي كه در اين فصل از سال بر روي سطح زمين‌تشكيل مي‌شوند، برحسب موقعيت‌، وسعت و ارتفاع آن متفاوت است‌ هرچه وسعت اين واچرخند بيشتر باشد، به هواي مرطوب موسمي در سطح‌وسيعتري از سواحل اجازه صعود و ريزش را نمي‌دهد. برعكس اگر از وسعت آن كاسته‌شود يا آنكه به سمت غرب يا شمال غرب حركت نمايد، هواي مرطوب بيشتري‌مي‌تواند در امتداد سواحل جنوبي به‌سمت غرب يا شمال حركت و در صورت شرايط‌مساعد ريزش نمايد. علت ريزش يا عدم ريزش باران در ايستگاههاي مختلف‌، موقعيت‌كم‌فشار حرارتي و چگونگي مكش‌شدن هوا در درون آن از روي خشكي يا درياست‌.هرگاه پرفشار جنب حاره به‌سوي غرب حركت كند و يا اين واچرخند تشكيل نگردد، درسطوح بالا روي هواي موسمي مرطوب حالت واگرايي به‌وجود مي‌آيد. در اين‌صورت‌محور فرود قادر خواهد بود تا به نواحي شمالي كشور نفوذ و زمينه را براي هجوم هواي‌موسمي به درون كشور و ريزش باران در نواحي مركزي و شمالي ايران فراهم نمايد.

 

 



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:45 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

جت استریم ها


Jet stream


رودباد یا جت استریم ها (Jet stream)، یا باختصار جت، یک جریان هوای با سرعت بالا می‌باشد که بصورت یک تونل باد فرضی در ارتفاعات بالای اتمسفر زمین در لایهٔ تروپوپاز قرار گرفته، ، در نقطه انتقال بین تروپوسفر (جاییکه درجه حرارت جو با افزایش ارتفاع کاهش می‌یابد) و استراتوسفر (جاییکه درجه حرارت با افزایش ارتفاع افزایش می‌یابد). آنها حاصل ترکیبی از گرمای اتمسفریک (تشعشعات خورشید و گرمای داخل زمین) و چرخش زمین به دور محور خود است.

انواع جت استريم:

1- جت استريم قطبي (Polar Jet Stream) يا جت استريم عرض هاي ميانه (Midlatitude Jet Stream):بر روی زمین قویترین جت استریم‌ها، جت استریمهای قطبی (۱۲ – ۷ کیلومتر یا ۲۳٬۰۰۰ – ۳۹٬۰۰۰ فوت از سطح دریا) هستند.


2- جت استريم جنب حاره (Subtropical Jet Stream): مرتفع تر و مقداری ضعیفتر، جت استریمهای نواحی استوایی یا به اصطلاح گرمسیری (۱۰-۱۶ کیلومتر یا ۳۳٬۰۰۰ – ۵۲٬۰۰۰ فوت از سطح دریا) می‌باشند. نیمکره شمالی و جنوبی هر یک جت استریمهای قطبی و استوایی مخصوص به خودشان را دارند.

عبارت جت استریم اغلب برای جت استریم قطبی نیمکره شمالی مورد استفاده قرار میگیرد، از آنجاییکه مهمترین پدیده هواشناسی و صنعت هوانوردی می‌باشد. چرا که بیشتر نواحی آمریکای شمالی، اروپا و آسیا را در بر میگیرد، بویژه در فصل زمستان. در حالیکه جت استریم قطبی نیمکره جنوبی در بیشتر سال دایره جنوبگان را احاطه می‌کند. جت استریمهای عمدتاً در نزدیکی مرز بین توده‌های هوا با اختلاف فاحش درجه حرارت شکل میگیرند، همانند مرز بین نواحی قطبی و نواحی گرمتر جنوبی.


jet streams form above the boundary between air masses

رودباد عبارت است از جريان باريكي از باد كه در امتداد يك محور نسبتاً افقي درتروپسفر بالايي يا در استراتوسفر متمركز شده است. رودبادها كه بدون استثنا در همه نقشه هاي هوا به صورت كمربند يا نوارهايي با سرعت زياد ديده مي شوند و تا مسافتهاي طولاني كشيده مي شوند، هنگامي كه سرعت باد به بيش از 30 متر در ثانيه برسد، ايجاد مي شوند. در روي نقشه هاي هوا، رودباد به صورت هسته هايي كاملاً منفرد است كه از نظر مكاني نيز كاملاً متغير است. هسته هاي سرعت يكي در حاشيه استوايي بادهاي غربي و ديگري بر روي جبهه قطبي منطقه برون حاره، بيش از نواحي ديگر حركت مي كنند. در نتيجه، دو بستر نسبتاً متمايز را به وجود مي آورند كه رودباد جبهه قطبي و رودباد جنب حاره ناميده مي شوند كه از نظر ارتفاع و مدار جغرافيايي با هم متفاوتند. اين رودبادها مخصوصاً رودباد جبهه قطبي در اقليم سطح زمين نقش مؤثري ايفا مي كنند كه به طور عمده به تشكيل سيكلونهاي برون حاره و هدايت آنها و نيز ايجاد ناپايداري در جو زيرين خود كمك كرده، سبب صعود هوا و در صورت وجود هواي گرم و مرطوب، سبب بارش مي شوند. با توجه به اينكه موقعيت جغرافيايي ايران به گونه اي است كه در طول سال، مدتي عرصه فعاليت رودبادها واقع مي شود و نيز اين امر كه در طول فصل سرد سال، رودباد جبهه قطبي بر قسمتي از آن مسلط مي شود و نيز با توجه به اينكه سيستمهاي بارش زا در اين فصل وارد كشور مي شوند مي توان بين سيستمهاي بارش زا در ايران و موقعيت رودباد ارتباط برقرار كرد.

Jet stream wind speed schematic. (Source: <a href='http://www.srh.noaa.gov/jetstream/global/jet.htm' class='external text' title='http://www.srh.noaa.gov/jetstream/global/jet.htm' rel='nofollow'>NOAA</a>)


Jet stream schematic. (Source: <a href='http://www.srh.noaa.gov/jetstream/global/jet.htm' class='external text' title='http://www.srh.noaa.gov/jetstream/global/jet.htm' rel='nofollow'>NOAA</a>)


شناخت رودباد در تروپسفر بالايي براي اولين بار در سال 1944 و در جريان حملات هوايي آمريكا به ژاپن در جريان جنگ دوم جهاني ميسر شد و اين جريانات به عقيده برايسون توسط روزباي كه قبلاً جتها را در جريانات آب مطالعه كرده بود نامگذاري شد. تاكنون مطالعات مختلفي در مورد اين جريانات در كشورهاي مختلف صورت گرفته ، اما در زمينه نرمالهاي اقليمي و پراكندگي آنها مطالعات چنداني صورت نگرفته است. فقط هارمان در سال 1991 در ادامه كار خويش، الگوهايبادهاي غربي را درباره رودباد جبهه قطبي نيز بررسي كرده است.


جت استریمها بطور پیوسته یا دایره وار دور محیط زمین قرار نگرفته‌اند. آنها ممکن است ایجاد، متوقف، تقسیم به دو یا چند قسمت، ویا ترکیب به یک جت استریم شوند، ویا اینکه در جهات مخالف جتهای دیگر جریان یابند. مسیر جت استریم ها عموماً دارای یک شکل مارپیج است و این پیچ و خمها یک نشانهٔ امواج اتمسفریک رزبای هستند. جت استریمهای اصلی و بزرگ بادهای غربی هستند (جریان غرب به شرق). در طی تابستان نیمکره شمالی، جت استریمهای شرقی می‌توانند در نواحی استوایی و گرمسیر تشکیل شوند، عموماً در نواحی که هوای خشک با هوای با رطوبت بالا در ارتفاع بالای جو مواجه می شود. متخصصین هواشناسی با استفاده از محل جت استریمها بعنوان یک ابزار کمکی در جهت پیش بینی هوا اقدام میکنند. مهمترین استفاده تجاری از جت استریمها در مسافرتهای هوایی میباشد. چنانچه با پرواز در جهت مخالف یا موافق جریان یک جت استریم، بطور چشمگیری شاهد تاثیر آن بر زمان پرواز خواهیم بود. یک نوع از اغتشاشات هوا در مجاورت جت استریمها یافت می‌شود که میتواند خطری برای هواپیماها باشد. یک استفاده مفید جهت آیندگان که بعنوان یک طرح می‌باشد اینستکه میتوان از جت استریم با قرار دادن یک توربین بادی معلق “ Airborne Wind Turbine “ در آن، انرژی بسیاری دریافت نماییم.

جت استریم را می‌توان یک تونل باد پر سرعت در ارتفاعات بالا دانست. این رخداد معمولاً در ارتفاعات حدود ۱۱ هزار متر بالای سطح زمین دیده می‌شود.در زمان جنگ جهاني دوم ژاپنیها با استفاده از این پدیده به آمریکا حمله نمودند. آنها با محاسبات دقیق بالنهایی را که پر از بمب بودند تا ارتفاع ۱۵۰۰۰ متری بالا می‌فرستادند و این کانال باد آنها را تا آمریکا حمل می‌کرد، زیرا تا آن زمان هنوز هیچ هواپیمایی توان پرواز تا آمریکا را نداشت.




تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:41 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

بعضی از سامانه‌های پرفشار در نواحی گرمسیری بین مدارهای 20 و 40 درجه تشکیل می شوند. هوای گرم نواحی نزدیک استوا در این مناطق به سمت بالا حرکت می‌کند و گرما و رطوبتش را از دست می دهد. سپس ضمن فرونشینی به سطح زمین به عرضهای بالاتر حرکت می کند. این بخشی از مکانیزم سلول هادلی است که با نام پشته جنب حاره ای نیز شناخته می‌شود و بیشترین فعالیتش در فصل تابستان است.

سلول هادلی گرما و رطوبت را از نواحی استوایی به سمت بالا حرکت می دهد و باعث تشکیل مراکز پرفشار می شود

برخی دیگر از سامانه‌های پرفشار نام منطقه شکل گیری شان را به خود می گیرند. پرفشار سیبری از این دسته است که برای مدت زمانی بیشتر از یک ماه در فصول سرد در سطح زمین ساکن می ماند. این پرفشار کمی قوی تر و ساکن تر از بخش دیگرش در شمال قاره آمریکا است. بادهای سطحی سبب تسریع حرکت این هوای سرد به عرضهای پایین تر می‌شود که در زمستان باعث وقوع مونسون های زمستانی در سواحل غربی اقیانوس آرام می گردد. حرکت این توده هوا از سیبری به سمت آسیای مرکزی و عبور آن از روی دریای خزر نیز باعث بارندگی در سواحل شمالی ایران می شود. همراهی این پرفشار با سامانه‌های اروپای شمالی در فصل زمستان بارش‌های شدید برف را در ایران و ترکیه به دنبال دارد.

پرفشار جزایر آزور که به پرفشار برمودا نیز معروف است در فصل تابستان در شمال اقیانوس اطلس هوای مطبوعی را به دنبال دارد اما از نیمه تا انتهای تابستان در اروپای غربی گرمای زیادی را سبب می شود.

اين توده هوا از سمت سيبري و روسيه بخش‌هاي شمالي كشور را مورد تهاجم قرار مي‌دهد و به دليل رطوبت پايين بارندگي نمي‌دهد و فقط منجر به كاهش دما مي‌شود.
در تابستان با استقرار پرفشار سيبري در شمال درياي خزر هيچ سيستم فعالي به سمت مركز و جنوب ايران وارد نمي‌شود.

نمودار 1- 8 ميانگين تعداد توده هواهاي فعال جوي كه در فصول مختلف استان گيلان را مورد تهاجم قرار مي‌دهند نشان مي‌دهد.

شكل 1- 2 توده هواهايي را كه معمولا آب وهواي كشور را تحت تاثير خود قرار مي‌دهند به نمايش مي‌گذارد.

1

1

شكل 1-2. توده‌هواهاي وارده به كشور طي سال

 

 


تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:41 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

عوامل ایجاد کننده ی جریان های اقیانوسی

جریان های اقیانوسی یا دریایی عبارت است از حرکت افقی و مداوم آب سطح اقیانوس در یک جهت معین .

عوامل موثر در بوجود آمدن جریان های اقیانوسی عبارتند از:

1- جریان های هوا در لایه های زیرین جو

2- اختلاف وزن مخصوص آب

3- نا هموار های بستر و سواحل اقیانوس ها


تصاویرقطبی
 

زمستان سال۲۰۰۰قطب شمال

 زمستان درقطب جنوب

 

شروع فصل زمستان درقطب

جهت گیری قطب های اورانوس درطی یک چرخش به دورخورشید

 

 



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:39 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
تنوع اقليمي ايران

 

تنوع آب وهوا و اقليم در ايران به دليل ويژتگيهاي متنوعي است كه از آن ميان مي توان به گستردگي عرض جغرافيايي امتداد كوهستان‌ها تغييرات چشم‌گير ارتفاعات و بالاخره موقعيت سرزمين نسبت به دريا ها و گستره‌هاي آبي مجاور يا دور اشاره كرد. ايران جزو مناطق خشك و نيمه خشك جهان محسوب مي شود كه از نظر شرايط اقليمي و آب و هوا به دو گره عمده خشك و مرطوب قابل تقسيم بندي است و هر كدام از اين دو گره از چند اقليم فرعي تشكيل شده‌اند.
اقليم خشك
ميزان تبخير در اين اقليم بيش از بارندگي است و حدود كشور را در بر مي‌گيرد اقليم خشك به دو اقليم فرعي بري و استپي تقسيم شده است اقليم فرعي بري اقليم عرفي بري در دو بخش سواحل جنوب غربي و داخل كشور (بخش هاي مركزي) ديده ميشود. گرماي شديد و بارندگي كم از ويژگي‌هاي ناحيه نخست است. در ناحيه دوم يا مناطق داخل درجه حرارت روزانه و سالانه آن دگرگون‌هاي زيادي داشته و كحمي بارندگي از مشخصات آن به شمار مي‌رود بخش هايي از متطق پست شرقي و جنوب شرقي ايران از اين نوع آب و هوا برخورددار است. اقليم فرعي استپي؛ اين اقليم حد فاصل آب و هواي بري و آب وهواي مرطوب تر است. حدود پانصد هزار كيلومتر مربع از ايران را اين اقليم در بر مي گيرد. اين نوع آب و هوا معمولا در ارتفاعات 1000 تا 1500 متر وجود دراد و كوهپايه‌هاي خوزستان را نيز شامل مي‌شود.
اقليم معتدل
حدود چهارصد هزار كيلومتر مربع از سطح كشور را اقليم معتدل در بر گرفته است. نواحي پرجمعيت ايران مانند آذربايجان كردستان، كرمانشاه و ارتفاعات زاگرس هم چنين دشت‌هاي ساحلي درياي خزر از اين نوع آب وهوا برخوردارند اين اقليم به سه اقليم فرعي معتدل كوهستان، خزري و نقاط نسبتا مرتفع تقسيم مي‌شود: اقليم فرعي معتدل همراه با تمركز بارندگي از مشخصات آن به شمار مي رود مانند استان فارس. اقليم فرعي خزري اين اب و هوا خاص كرانه‌هاي خزر و مناطق كوهستاني مسف به اين درياست. دماي معتدل با نوسان‌هاي كم شبانه‌روزي رطوبت زياد وزش نسيم دريايي و بادهاي محل و بالاخره بارندگي زياد از ويژگيهاي اين اقليم است. اقليم فرعي نسبتا مرتفع در اين مناطق، دماي هوا در سردترين ماه سال كم تر از صفر درجه و گرم ترين ماه از ده درجه سانتي گراد كم تر نمي شود. مناطق نسبتا مرتفعي از ايران كه حدود 40 هزار كيلومتر مربع است از اين گونه آب و هوا برخوردار است.
شايان توجه است كه مناطق خيلي مرتفع مانند ارتفاعات البرز، زاگرس و همچنين كوه‌هاي سهند و سبلان كه دماي آنها در گرم‌ترين ماه سال از ده درجه سانتي‌گراد تجاوز نمي‌كند داراي آب و هواي كوهستاني هستند (جعفري، 1379 الف، ص16) اين آب و هوا چهل هزار كيلومتر مربع از مساحت كشور را شامل مي‌شود كه در ارتفاعات و قله‌هاي بلند پوشيده از برف دائمي قرار دارند.
انواع آب و هواي ايران به شكل ديگري نيز دسته بندي مي‌شود. بر اساس نوعي تقسيمم بندي اقليمي، آب و هواي ايران به سه بخش كلي بياباني و نيمه بياباني، كوهستاني (سرد و معتدل) و خزري نيز تقسيم ميشود (افشار، 1372 ص 52) در مجموع ايران داراي آب و هوايي متنوع است. تغييرات آب و هوا درمناطق مختلف معلول عوارض و پديده‌هاي طبيعي آن نواحي بوده و نسبت مستقيم با پستي و بلندي‌هاي اين مناطق دارد.


طبيعت و اقليم متنوع ايران در خود گياهان و جانوران فراواني را جاي داده است كه هم از نظر تعداد و هم از نظر تنوع در مقايسه با ساير نقاط جهان شگفت انگيز است. به عنوان مثال تعداد گونه هاي پستانداران وحشي ايران با 168 گونه تقريباً با تعداد كل گونه هاي پستاندار در قاره اروپا برابر است
همچنين در ايران 8000 گونه گياهي، 174 گونه ماهي، 20 گونه دوزيست، خزنده و 514 گونه پرنده زيست مي كنند. هر كدام از گياهان و جانوران در منطقه خاصي يافت مي شوند كه زيستگاه ناميده مي شود و محدوده پراكندگي آن ها، جغرافياي زيستي را تشكيل مي دهد. از ميان اين موجودات تعدادي آسيب پذير، گروهي در خطر انقراض و بخشي در آستانه انقراض قرار دارند. اين طبقه بندي بر اساس «فهرست سرخ»<

اشنایی با خصوصیات و ویژگی های قطبین و جغرافیا.........

اقلیم ایران

گل و گیاهان زینتی، گل های آپارتمانی و گیاهان دارویی. حقیقت این است كه این كشور ۴ فصل، تنها بر روی دریای سیاه نفت نیارمیده است، تابش خورشید بر فراز این اقلیم پهناور، فرصت مغتنم اما اغلب فراموش شده ای است، فرصتی كه بسیاری از مردم دیگر سرزمین های جهان بدان به چشم حسرت می نگرند.


بدین ترتیب است كه سالانه نیمی از محصولات گل و گیاه تولیدی در ایران نه به صادرات كه به توزیع نیز راه پیدا نمی كنند و به كود تبدیل می شوند. برآیند این واقعیت، در یك نگاه اولیه به تعداد پایانه های صادراتی گل و گیاه در كشور برمی گردد و این در حالی است كه سرزمین كوچكی چون هلند تنها دارای ۷ پایانه صادراتی گل و گیاه است، ۷ پایانه صادراتی كه چون همتایان چاه های سیاه نفت، عمل می كنند.

● یك دسته گل نفت
گردش مالی صادرات گل و گیاه جهان، هر ساله دست كم ۱۰۰ میلیارد دلار است و البته در بسیاری ازكشورها هر نفر روزانه یك شاخه گل می خرد. از این میان حدود ۵ تا ۲۰ میلیون دلار نصیب كشورمان می شود و همچنین هر ۱۵ ایرانی روزانه یك شاخه گل می خرند. البته این دوموضوع از لحاظ محتوایی، دو بحث كاملاً متفاوتند. تولید و صادرات گل یك بحث كاملاً اقتصادی است اما تقاضای خرید گل در جامعه ایرانی می تواند جوانب مختلفی را در بر بگیرد. گذشته از جوانب فرهنگی، اقتصادی ترین تعریف بر گرایش خرید گل در میان افراد یك جامعه به طبقه بندی نیازهای آنان برمی گردد. این كه رضایتمندی نیازها در چه طبقه ای از هرم نیازها قرار گرفته است؟ در حقیقت افراد هنگامی به طرف نیازها و هزینه های فرعی تر روی می آورند كه پایه نیازهای آنان تأمین شده باشد، در غیر این صورت كالایی مثل گل نیز می تواند جزو كالاهای لوكس قرار بگیرد اما كالایی چون گوشت یا نان در طبقه نیازهای پایه ای قرار می گیرند كه بیشترین فعالیت اقتصادی جامعه در این بخش انجام می گیرد. با این حال اگر بخش صادرات وتولید گل و گیاهان را یك بحث كاملاً اقتصادی قلمداد كنیم، قابلیت های موجود وچشم انداز سود بالقوه ای كه در این بازار وجود دارد می تواند آن را به یك بحث سودآور اقتصادی تبدیل كند.
رضا مهربانی مدیر عامل اتحادیه گل و گیاه ایران به نكته ظریفی اشاره می كند: «ما در كشورمان از انرژی فراوان وبدون هزینه «خورشید» استفاده لازم را در زمینه تولید گل و گیاه نمی كنیم، در حالی كه كشور هلند با استفاده از نور مصنوعی لامپ به تولید انبوه و صادرات میلیاردی دست پیدا می كند. این در حالی است كه كشور ما در شرایط موجود با ۵ هزار هكتار زمین زیركشت گل و گیاه با شرایط ۱۶ سال پیش كشور هلند در سال۱۹۹۱ از نظر مقدار زیر كشت برابری می كند. اما به خاطر این كه ما هنوز از روش های سنتی و قدیمی كشت استفاده می كنیم متأسفانه از نظر درآمد در این بخش فاصله بسیار زیادی با این كشور مطرح جهان در زمینه گل و گیاه داریم.»
هم اكنون بیش از ۶۰۰ تولیدكننده گل و گیاه در كشور فعالیت می كنند. در بازار داخلی تنها در تهران روزی ۲میلیون شاخه گل در دو بازار شهید محلاتی و امام رضا (ع) تهران عرضه می شود كه یك میلیون شاخه فروخته و یك میلیون شاخه دیگر ضایع می شود. كارشناسان علت این امر را از سویی عدم ظرفیت بازار داخلی برای تولید انبوه و از سویی در بازار صادراتی به دلیل نبود یك پایانه صادراتی فعال می دانند. اما تولید انبوه برای صادرات نیازمند دانش روز دنیا نیز هست. چنان كه مهربانی می گوید: «كشورهای طراز اول دنیا امروزه در زمینه تولید گل و گیاه با استفاده از دانش «كشت بافت» و دانش ژنتیك در تنوع تولید و نیز رفع نقیصه كمیت تولید میلیون ها بوته گل و گیاه تولید می كنند. اما در كشور ما تنها تعداد اندكی از واحدهای تولیدی از این روش استفاده می كنند و تا زمانی كه این روش از سوی تمامی واحدهای تولیدی كشور به كار گرفته نشود و عمومیت پیدا نكند، تولید انبوه مورد نیاز صادرات فراهم نخواهد شد.»


آموزش

از سویی نظام تولید، توزیع و عرضه، چه در بحث فروش داخلی و چه در بحث صادرات، به هم پیوسته هستند واین بخش به ابزار و لوازم ویژه ای برای تولید نیازمند است كه شامل بازسازی، نوسازی گلخانه های سنتی وتقویت بخش تحقیقات كشور می شود.
هم اكنون كشورهای تولیدكننده مطرح در دنیا با بهره گیری از دانش فنی، اصلاح نژاد، تجهیزات مناسب و ارقام خوب در مقیاس وسیعی به تولید گل وگیاه پرداخته اند چنانچه هم اكنون در كشورهای صنعتی با پی بردن به نتایج سودمند مصرف گیاهان زینتی، درختچه ها، گل های آپارتمانی و باغی در محیط های كاری و زندگی شهروندان، واردات گل بازار خوبی پیدا كرده است. یك تولیدكننده گل در قزوین كه عضو اتحادیه گلكاران ایران نیز است به تجربه فعالیت در این صنف اشاره می كند. چنان كه بی توجهی به آموزش و تمایل نداشتن سرمایه گذار برای ورود به این بخش را از مهم ترین مسائل این صنعت می داند. بیشتر گلخانه های فعال دراستان قزوین، قدیمی و سنتی هستند و به امكاناتی نظیر تقویت خاك و سیستم آبیاری پیشرفته نیازمندند. از سویی سطح آگاهی های حرفه ای تولیدكنندگان باید ارتقا پیدا كند. آنها به اطلاعات علمی در خصوص تولید، نگهداری و بازاریابی نیازمندند. از سویی نبود بازار مركزی برای عرضه مستقیم این محصولات در این استان سبب می شود تا دلال ها گل ها را به قیمت بسیار پائینی بخرند و چند برابر قیمت، به فروش برسانند. مسأله دیگری كه در بخش گل و گیاه وجود دارد به كمبود سموم تخصصی لازم برای تولید كیفی گل و گیاه در بازارهای جهانی بر می گردد. چنان كه مدیرعامل اتحادیه گل و گیاه می گوید: «باید از سموم تخصصی مانند انواع قارچ كش ها، حشره كش های ویژه با استانداردهای روز دنیا استفاده شود.»

● مصرف داخلی
در سال ۸۵ حدود دو میلیارد و ۳۰۰میلیون شاخه گل تولید شد كه ازاین تعداد تنها ۱۰میلیون شاخه صادر شد و چنان كه مهندس غلامحسین سلطان محمدی اشاره می كند: «روسیه و كشورهای حوزه خلیج فارس عمده ترین واردكنندگان از كشور ما هستند. از سویی افرادی كه هیچ نقشی دراین صنف نداشته از كانال های غیرمشخص اقدام به واردات پیاز و قلمه در حجم زیاد می كنند و به قیمت بسیار بالا در اختیار تولید كنندگان قرار می دهند و همین مشكلاتی را برای تولید كننده ها و در نتیجه دولت به وجود می آورد. همچنین نیازمند فرهنگسازی درباره خرید گل در جامعه نیز هستیم. از آنجا كه بیشترین مصرف به ۱۵ تا ۲۰روز در سال اختصاص پیدا می كند، فروشنده ها مجبورند برای جبران روزهای دیگر گل های خود را با قیمت بسیار بالا در اختیار مصرف كننده قرار دهند.»
باوجود تمامی این مشكلات، توانایی بالقوه ای در تولید گل و گیاه كشور وجود دارد. در نمایشگاه گلی كه در اوزاكای ژاپن برگزار شد از میان ۶۰۰ شركت خارجی شركت كننده در این نمایشگاه، تولید كنندگان ایرانی توانستند برنده سه مدال شوند. مدال طلا برای گلایول، نقره برای استرلیتز یا پرنده بهشتی و برنز برای آگاپانتوس (سوسن).
با این همه مهربانی تأكید می كند : «اگر بخواهیم در بازار گل و گیاه دنیا جایگاه مناسبی پیدا كنیم و باكشورهایی چون هلند، ژاپن، ایتالیا و آمریكا كه كشورهای طراز اول دنیا در این زمینه هستند، رقابت كنیم؛ باید در همه شاخه های این بخش از جمله بسته بندی محصولات، استانداردهای روز را به خدمت بگیریم. كارخانه های موجود كارتن سازی، كارتن های استاندارد مورد نیاز برای بسته بندی گل وگیاه صادراتی كشور را تولید نمی كنند.» نكته پراهمیت آن است كه ایران در یك منطقه پررود با طول روز بلند و روشنایی كامل آفتاب قرار دارد و ازاین نظر می تواند در بسیاری از هزینه های مربوط به گرم كردن و روشن نگه داشتن گلخانه ها كه برای كاشت و تكثیر گیاهان زینتی اهمیت زیادی دارد، صرفه جویی كند.


محلات نمونه خوبی از این تلاش است چنان كه محلات را باغچه هلندی خاورمیانه نامیده اند. این پایگاه تولید گل در سال گذشته حدود ۵ میلیون و ۸۷۲ هزار دلار انواع گل و گیاه زینتی به خارج از كشور صادر كرده كه به مقصد كشورهای هلند، فرانسه ، انگلستان ، رومانی ، عراق، افغانستان، پاكستان ، آسیای مركزی و حوزه خلیج فارس بوده است. با تمام نشانه های امیدواركننده ای كه وجود دارد در یك نگاه كلی این صنعت درآمدزا به شدت نیازمندسازماندهی است ، پایانه های صادراتی و همچنین راه اندازی و بهینه كردن وضعیت حمل و نقل و اضافه كردن كانتینرهای سردخانه دار از دیگر مسائل عمده درگیر این صنعت به شمار می آیند. همه این مسائل و كمبودها موجب شده است كه اگر از نظر تولید گل و گیاه در مقام هفدهم در دنیاهستیم ولی از نظر صادرات در ردیف ۱۰۷ جهان قرار گرفته باشیم. این در حالی است كه كشورهایی چون هندوستان و تركیه بین ۳ تا ۵ میلیارد دلار از صادرات گل و گیاه درآمد ارزی دارند.

● گیاهان دارویی
اما قابلیت پرورش گل وگیاه در ایران تنها در گلها و گیاهان زینتی خلاصه نمی شود. تنوع اقلیمی ایران قابلیت دیرینه ای در زمینه تولید گیاهان دارویی دارد وگیاهان دارویی بازار قابل توجهی در صنایع دارو سازی و پزشكی جهان دارد. تنها استان مازندران در ۳ عرصه كوهستانی، ساحلی و دشت قابلیت رشد طبیعی بسیاری از ارقام گیاهان دارویی مانند بابونه، گل گاوزبان، سنبل الطیب، رزماری، شبت، ریحان، آویشن، بادرنجبویه و سرخارگل را دارد. سطح زیر كشت این استان برای گیاهان دارویی به دو هزار و ۴۴۴ تن می رسد. خلیل قلی زاده تولیدكننده نمونه در زمینه گیاهان دارویی دراین مورد می گوید: «با وجود زمین های مناسب در ارتفاعات البرز برای تولید گیاهان دارویی اما دراین زمینه برنامه ای وجود ندارد واز طرح های بخش خصوصی نیز حمایت نمی شود. این در حالی است كه هم اكنون نگاه دنیا به سمت مصرف داروهای گیاهی است. معضل مهم دیگر به امكانات حمل و نقل هوایی بر می گردد كه با توجه به حساسیت و فسادپذیر بودن محموله های تولیدی اهمیت زیادی دارد. چنان كه اگر هم اكنون ۲۴۰ تن تولید گیاه دارویی داریم ، بیشترین قسمت آن به صورت فله ای صادر می شود. این همه در حالی است كه در صورت حمایت و برنامه ریزی و با توجه به ارزش سلامتی گیاهان دارویی ، می توان نیاز داخل كشور در مورد گیاهان دارویی را نیز تأمین كرد.»

و در نهایت ارزش گل و گیاه تنها در بعد اقتصادی آن نیست. در واقع گل عاملی برای تعدیل رفتار در طول شبانه روز است و هربار نگاه كردن به گل عاملی برای اتصال عصبی مثبت در مغز است . پژوهشها نشان می دهد حتی یك شاخه گل یا گلدان كوچك ممكن است روحیه شخص را به سرعت تغییر دهد. احساس شادی و سرزندگی نخستین واكنش افراد است. افرادی كه در محیط اطرافشان، منزل، محل كار و ... گل و گیاه وجود دارد بیش از دیگران آرامتر، مهربان، شاد و باگذشتند و می تواننداین حس را با رفتار مثبت به دیگران منتقل كنند. گل نشانه مشاركت و دوستی است زیرا با هدیه دادن گل ، نوعی لذت مشترك بین افراد به وجود می آید.
پژوهشگران آمریكایی دریافتند كه هر فرد ۵ ثانیه پس از دریافت شاخه یا دسته ای گل یا گلدان گل، ۳واكنش بروز می دهد: لبخندی به نشانه ادب و تشكر، لبخندی به نشانه دوستی و صمیمیت، لبخندی هیجان زده همراه با واكنش كلامی خاص.

درتمام رنج هایی که می بریم صبراوج احترام به قوانین الهیست
باسلام....
این وبلاگ متعلق به شماست پس نظرات شما یاری دهنده ماست
امیدوارم بتونم یه چیزایی در مورد قطب ها بنویسم منتظر نظرات سبز شما هم هستیم.
با تشکر : هستی

شمال

زمستان سال۲۰۱۰قطب شمال

 

زمستان درقطب جنوب

شروع فصل زمستان درقطب

جهت گیری قطب های اورانوس درطی یک چرخش به دورخورشید

 

 

 



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:37 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

با روند رو به رشد جمعیت امروزه به سختی میتوان جایی را یافت که توسط انسان ها آلوده نشده باشد. در اینجا ۱۵ نقطه بسیار آلوده در زمین را معرفی میکنیم:



1-اوکراین Chernobyl: بعد از فاجعه هسته ای چرنوبیل در سال ۱۹۸۶ این روستا واقع در شمال اوکراین با جمعیت ۱۴۰۰۰ نفر در حال حاضر به دلیل آلودگی شدید هسته ای خالی از سکنه شده.

2-چینLinfen : این شهر آلوده ترین هوا را در کل دنیا دارد. به طوری که گفته میشود اگر لباس خیستان را بیرون پهن کنید قبل از خشک شدن سیاه میشود!


3-شمال اقیانوس آرام: در مساحتی به وسعت ۲ برابر تگزاس جزیره ای از انواع زباله های پلاستیکی در سطح آب شناور است.

4-برزیل Rondonia: ایالتی در شمال غربی برزیل جایی که بیشترین صدمه به جنگل آمازون برای ایجاد چرا گاه دامها وارد شده.

5-هند رودخانه Yamuna: یکی ازبزرگترین انشعابات رود گنگ است که از میان شهر دهلی عبور میکند و ۵۸ % ضایعات شهر به آن وارد میشود .با این وجود هنوز میلیون ها نفر از هندی ها از آب آن برای شستشو و آشامیدن استفاده میکنند.


6-پرو La Oroya : واقع در کوه های آند در پرو، شهری پوشیده از دوده. سرب موجود در خون ۹۹% از کودکان این ناحیه بیشتر از حد نرمال است.

7-روسیه Lake Karachay : بر طبق گزارشات سازمان نظارت جهانی بر زباله های هسته ای Karachay آلوده ترین مکان بر روی زمین به مواد هسته ای میباشد. میزان آلودگی این منطقه به مواد رادیو اکتیوی به حدی است که قرارگیری در معرض تشعشعات حاصله حتی به مدت ۱ ساعت میتواند کشنده باشد.

8-هائیتی: در گذشته ۶۰% از این کشور دارای پوشش جنگلی بوده اما هم اکنون فقط ۲ % از جنگل ها باقی مانده.

9-زامبیا Kabwe: تپه های Kabwe سرشار از عناصر سرب و کادمیوم هستند و هیچ گیاهی در این منطقه قادر به رشد نیست.


10-ویرجینیای غربی :Appalachia قله کوه های این منطقه در اثر استخراج معادن زغال سنگ و عملیات تخریبی متعدد به کلی نابود شده اند.

11-روسیه Dzerzhinsk: از نظر شیمیایی آلوده ترین شهر جهان است. در سال ۲۰۰۳ نرخ مرگ و میر نسبت به تولد به ۲۶۰ درصد رسید. بین سالهای ۱۹۳۰ تا ۱۹۹۸ بیش از ۳۰۰ هزار تن مواد و ضایعات شیمیایی در این منطقه مدفون شده.

12- هند Vapi: این شهر سرشار از انواع مختلف آلاینده های شیمیایی است.جیوه موجود در آبهای زیرزمینی آن ۹۶ برابر حد نرمال جهانیست. هوا و محصولات کشاورزی آن نیز از فلزات سنگین اشباع شده.


13- آرژانتین Riachules Basi: نام این رودخانه در لغت به معنی آلودگی میباشد. در حاشیه این رودخانه ۳۵۰۰ کارخانه در حال فعالیت اند و انشعابات غیر قانونی فاضلاب این کارخانه ها به این رودخانه ریخته میشود.

 



 



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:31 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

تصاویرطوفانهای حاره ای

وضعیت طوفان های حاره ای درشمال اقیانوس هند

وضعیت طوفان های حاره ای در کل جهان

دمای سطح دریاها ووضعیت طوفانهای حاره ای در کل جهان

نقشه تاثیر پرفشار جنب حاره ای

 


تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:28 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
climatology=اب و هواشناسی

marine climate=آب و هوای اقیانوسی

tundra climate=آب و هوای توندرا

subarctic climate=آب و هوای جنب قطبی

arid climate=آب و هوای خشک


ویروس چیست ؟
ویروس یک‌نوع کد و نرم‌افزار بد‌خواه و مشکل است که عمداً برای نابودی و نقص عملکرد در کامپیوتر‌ها طراحی شده‌است هویت خاص ندارد . دو ویژگی دائم توصیف و تکرار دارد.

Worm چیست ؟
Worm یک برنامه‌ی خود – دربرگیرنده‌است یا مجموعه‌ای از برنامه‌هاست که قادر به گسترش خود در سایر سیستم‌های کامپیوتری ( معمولاً از طریق ارطبات شبکه ) می‌باشد . worm برخلاف ویروس به فایل‌های اجرایی وصل نمی‌شود بلکه مستقل عمل می‌کند .

Trojan horse چیست ؟
Trojan horse فایل جعلی است که وانمود می‌کند مطلوب شماست ولی به سیستم صدمه می‌زند . بدون داشن کاربر ، عمل آسیب زدن را انجام می‌دهد .

ساخت اولين رادار هواشناسي ايران

مدیر مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها از ساخت نخستین رادار هواشناسی کشور به نام "آسمان" خبر داد.


به گزارش واحد مرکزی خبر، محمد مهدی جوادیان زاده گفت: رادار آسمان نخستین رادار هواشناسی کشور است که با نظارت و مشارکت مرکز باروری ابرها در کشور ساخته می شود و 90 درصد پیش رفته است.

جوادیان زاده گفت: این رادار با چهار میلیارد و 200 میلیون ریال اعتبار و با تلاش متخصصان داخلی ساخته می شود و در آینده نزدیک بهره برداری خواهد شد.

جوادیان زاده تصریح کرد: این طرح در جهت توسعه طرح های خودکفایی مرکز باروری ابرها اجرا شده است.

وی خودکفایی این مرکز را بسیار مهم دانست و افزود : تلاش می کنیم در سال جاری با اجرای طرح های خودکفایی در این زمینه گام موثری برداریم.

مدیر مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها یکی دیگر از فعالیت های این مرکز را ساخت آزمایشگاه فیزیک ابر اعلام کرد و گفت: این آزمایشگاه در حال ساخت بوده و تاکنون 80 درصد پیشرفت فیزیکی داشته است.

جوادیان زاده ، مرحله نخست این آزمایشگاه را کنترل کیفی مواد به کار گرفته شده در بارورسازی ابرها بیان کرد و گفت: این مواد در آزمایشگاه بررسی می شود و پس از اطمینان از بازده آن در عملیات بارورسازی استفاده خواهد شد.

وی ادامه داد : تا پیش از این مواد در آزمایشگاه های موجود در دیگر کشورها مورد ارزیابی قرار می گرفت، اما در صورت بهره برداری از این مرکز، کنترل کیفی مواد در داخل کشور انجام خواهد شد.

به گفته جوادیان زاده، آزمایشگاه فیزیک ابر با توجه به جنبه تحقیقاتی آن، در دانشگاه یزد نصب و استفاده خواهد شد.

 

 

يكي از وظايف روزانه كيهان نوردان در ايستگاه هاي فضايي، برداشتن عكس از زمين است كه اين عكس‌ها گاهي به صورت عادي و گاهي با استفاده از فيلترهاي مختلف و يا طيف هاي گوناگون برداشته مي شود.

به گزارش ايسنا، تا پیش از به كارگيري دوربين هاي ديجيتالي، اين كار محدويت هايي به لحاظ كمي داشت اما اينك بستگي به علاقه فضانوردان و اوقات فراغت آنها دارد و آنها مي توانند هر ميزان كه علاقمند هستند به عكسبرداري از زمين بپردازند. به طور مثال پاول وينوگرادوف طي سفر شش ماهه خود بيش از 80 هزار عكس از زمين برداشت.

در بين عكس‌هاي تهيه شده توسط فضانوردان كه با استفاده از فيلترهاي مختلف و يا طيف هاي گوناگون برداشته مي شود عكس‌هاي بسيار زيبايي وجود دارد كه گاهي تصورش براي مردم عادي غيرممكن و از زيبايي‌هاي ويژه اي برخوردار است. به طوري كه بعضي از آنها مثل نقاشي هاي نوآورانه، آميزه‌اي از رنگ هاي مختلف است.

آنچه مي بينيد تصاويري است از ميهن عزيزمان ايران كه از فضا توسط كيهان نوردان و يا ماهواره‌ها برداشته شده است:



دشت کویر



كناره درياي خزر



















نیمه جنوبی ایران و خلیج فارس





بندر عباس، قشم، خلیج فارس و تنگه هرمز
مفاهیم فشار هوا

مفاهیم: فشار هوا چیست؟

آب و هوا > جهان - همشهری‌آنلاین:
فشار هوا نیرویی است که هوا بر یک واحد از سطح زمین وارد می‌کند

و مقدار آن در سطح دریای آزاد، برابر است با وزن ستونی از جیوه به ارتفاع 76 سانتیمتر.

واحد اندازه‌گیری فشار هوا در آب و هواشناسی میلی‌بار یا هکتوپاسکال می‌باشد؛ هر میلی بار یا هکتوپاسکال برابر با 1000 دین بر سانتی متر مربع می‌باشد فشار ستون هوا در سطح دریای آزاد 1013 هکتوپاسکال بر سانتی‌متر مربع می‌باشد.

از آنجا که تراکم هوا با ارتفاع کاهش می‌یابد، با افزایش ارتفاع فشار هوا نیز کم می‌شود، اما تغییر فشار برحسب ارتفاع چندان منظم نیست؛ به طور کلی تا ارتفاع 1500 متری سطح زمین به ازای هر 100 متر افزایش ارتفاع، فشار هوا حدود 12 هکتوپاسکال کم می‌شود.

پراکندگی افقی فشار اتمسفر را با استفاده از خطوط هم فشار به صورت سطح هم فشار نشان می‌دهند. خط هم فشار خطی است که تمام نقاط با فشار یکسان را به هم مربوط می‌کند. نقشه‌های هم فشار برای سطوح مختلف اتمسفر تهیه می‌شود.

پراکندگی فشار در سطح زمین

تکرار حالت‌های لحظه‌ای هوا در دراز مدت در پراکندگی فشار، الگویی میانگین را نشان می‌دهد که کما بیش انعکاس تاثیرهای گردش عمومی جو است، در نقشه‌های میانگین فشار نمود‌های زودگذر و نادر دیده نمی‌شود و در مقابل نمود‌های عمده و غالب چه در مقیاس محلی و چه در مقیاس جهانی جلوه می‌‌کنند؛ بنابراین مطالعه نقشه‌های میانگین فشار اگر چه در کاربرد موضعی یا کوتاه مدت چندان کارآمد نیست اما برای شناخت نمود‌های عمده و غالب گردش عمومی هوا مهم است.

 

مراکز عمده فشار در سطح زمین به تبعیت از سیستم نصف النهاری گردش عمومی هوا، از استوا تا قطب به صورت کمربندهای مداری متناوبی جلوه می‌کند؛ اما وضعیت خشکی و دریا در نیمکره شمالی این منظم را به هم می‌زند و مراکز یاد شده را به صورت سلول‌های جدا از هم در می‌آورد.

نتیجه گردش عمومی هوا در دراز مدت، وجود کمربندهای کم فشار در استوا، پر فشار در منطقه جنب حاره کم فشار در منطقه معتدله و احتمالا در منطقه قطبی است

 

رابطه جریان‌های آب سرد ساحلی با تشکیل بیابان...

جریان‌های سرد اقیانوسی که از قطب جنوب به سمت استوا حرکت می‌کند، در برخی نقاط ساحلی به علت ایجاد هوای سرد و نشست هوا، مانع ایجاد بارش در این مناطق می‌شود، مانند بیابان آتاکاما در آمریکای جنوبی. بیابان نامیب در آفریقا.

دوری از منبع رطوبتی (دریا) و وجود کوهستان: بسیاری از بیابانهای دنیا در اثر دوری از منبع رطوبتی و وجود کوهستان مانع در برابر رطوبت شکل گرفته‌اند. در این حالت به اثر سایه کوه می گویند.. بیابان تکلامکان (تکله مکان) در آسیای مرکزی و بیابان گبی در مغولستان از دریا دورند و بیابان مرکزی ایران نیز تحت تاثیر اثر کوه رشته کوه البرز و زاگرس است.


پديده انسو (ENSO) و تغيير پذيري اقليم جنوب شرق ايران

چكيده

پديده ال نينو ـ نوسان جنوبي (انسو) بر روي شرايط هوائي و الگوهاي اقليمي جهاني تاثير مي گذارد. هدف ما در اين مطالعه ارزيابي تاثيرات پديده انسو بر شرايط اقليمي جنوب شرق ايران است. در راستاي مطالعه رابطه بين تغيير پذيري اقليمي بر روي منطقه، پديده انسو و ديگر الگوهاي چرخش بخصوص AO,NAO مجموعه داده هاي اقليمي متعددي مورد استفاده قرار گرفته است. اين اسناد و داده ها شامل داده هاي بارش و دماي 23 ايستگاه اقليمي منطقه و داده هاي آناليز مجدد مركز تشخيص اقليمي (CDC) مي باشد. اين داده ها سطح منطقه و سطوح استاندارد چند گانه جوي را پوشش مي دهند. علاوه بر اين جهت مطالعه ارتباط از دور بين انسو، AO, NAO و ديگر الگوهاي ارتباط از دور از روش هاي همبستگي، روشهاي اساسي آماري به همراه داده هاي آناليز مجدد استفاده شده است.

تغيير مراكز فشار، ارتفاع ژئوپتا نسيل و ضخامت در فازهاي سرد و گرم انسو در اين مطالعه مورد تائيد قرار گرفت. پديده و NAO نظير انسو بر روي ناهنجاري هاي فشار و ارتفاع ژئوپتانسيل در فصول سرد سال تاثير مي گذارد. بادهاي سطوح پايين، مياني و فوقاني جو در طي فازهاي گرم و سرد انسو تغيير مي كنند. نتايج اين مطالعه يك همبستگي قوي بين بادهاي مداري (U) تمام سطوح جوي منطقه و شاخص هاي عمده انسو و همچنين شاخص بادهاي مداري منطقه NINO را نشان مي دهد. بادهاي مداري بر روي منطقه در طي فازهاي گرم (ال نينو) تقويت مي شوند. همچنين بادهاي نصف النهاري (V) هم در سطح مختلف جوي همراه تغيير فازهاي گرم و سرد انسو دچار تغيير مي گردند.

در اين مطالعه مسير رود بادهاي جنب حاره اي (STJ) و جبهه قطبي (PFJ) را بر روي نقشه هاي سرعت و جهت سطوح 200، 300 و 500 هكتو پاسكال تعيين و ترسيم شده است. بر اين اساس با توجه به مقايسه بين فازها، تغييرپذيري معني داري در مسير و شدت اين رودبادها در فازهاي گرم، بخصوص در فصول پائيز و بهار تشخيص داده شد. اين رودبادها در اين شرايط تقويت شده و مسير آنها به سمت استوا تغيير مي كند. اين تغيير پذيري منجر به تقويت انتقال رطوبت، ناپايداري و بارش بر روي منطقه مي گردد.

همبستگي بين درجه حرارت سطوح فوقاني، مياني و پايين جوي منطقه در تمام فصول با پديده انسو قوي مي باشد و در زمستان برخي از الگوهاي ارتباط از دور نظير POL/EU, EATL/WRUS, SCAND, NAO, AO و PNA نقش مهمي را در ناهنجاري هاي درجه حرارت بازي مي كنند. تمام ايستگاهها طي فازهاي انسو ناهنجاري هايي را نشان مي دهند. در فصل بهار شرايط گرمتر و خشك تر از معمول بر منطقه حاكم مي گردد، ولي در ساير فصول درجه حرارت طي اين فازها نسبت به شرايط ال نينو پايين تر است.

رطوبت نسبي از سطح زمين تا سطح 300 هكتو پاسكال و همچنين بازتاب طول موج بلند (OLR) و آب ستوني قابل بارش (CPW) در طي فازهاي گرم و سرد انسو دچار تغيير مي گردند. رابطه بين رطوبت نسبي، CPW و شاخص هاي انسو (SOI, NINO3,4, MEI) بسيار قوي و معني دار مي باشد. مقدار آن طي سالهاي ال نينو در فصول پاييز و بهار افزايش يافته و ناهنجاريهاي منفي در طي سالهاي همراه لانينا مشاهده مي گردد. در فصل تابستان (JAS) همراه فازهاي سرد كه سيستم موسمي تقويت مي گردد مقدار CPW, RH در بخش هاي جنوب شرق منطقه افزايش مي يابد.

در اين پژوهش مطالعه كاملي راجع به رابطه بين ناهنجاري هاي بارش منطقه و پديده انسو صورت گرفته است. در زمستان رابطه بين آنها ضعيف است و تنها در زاهدان و كرمان ضريب همبستگي متوسطي وجود دارد. هر چند مقدار بارش بطور نسبي در فازهاي سرد بيشتر از فازهاي گرم است. الگوهاي ارتباط از دور در اين فصل بسيار بااهميت هستند. مقدار بارش طي فصل بهار (AMJ) و پاييز (OND) بر اساس نتايج تفسير سريهاي زماني در رويدادهاي ال نينو 44% بيشتر از ميانگين و در فازهاي سرد قوي 46% كمتر از ميانگين مي باشد. تفاوت بين ميانگين ها (در دو فاز) كاملا معني دار است. رويدادهاي لانينا باعث گسترش خشكسالي بر روي منطقه طي فصول پاييز مي گردند. در تابستان نظير مناطق موسمي شبه قاره هند، ميزان بارش در فازهاي سرد بطور مطلق بيشتر از ميزان فازهاي گرم (ال نينو) است. در سالهاي همراه ال نينو خشكسالي در منطقه گسترش مي يابد. در اين فصل تفاوت بين ميانگين و ميانه داده هاي بارش در شرايط لانينا و ديگر شرايط در ايستگاههاي عمده منطقه معني دار است و در سالهاي ال نينو بارش بطور معني داري كمتر از ديگر شرايط است. در زمستان تفاوت بارش طي فازهاي مثبت و منفي NAO, AO در ايستگاههاي شمالي منطقه نظير بيرجند معني دار است.

مكانيسم تاثير انسو بر روي منطقه در قالب 4 مدل مورد بررسي قرار گرفت. نتايج نشان دهنده آن است كه موثرترين تاثير انسو،همان مدل پاييزي و بهاري است. اين شيوه عمل تاثير انسو شامل تغييرپذيري شديد در الگوهاي چرخش اتمسفري طي فازهاي گرم و سرد انسو بوده كه باعث افزايش يا كاهش ميزان بارش و تغيير پذيري شديد ديگر عناصر جوي بر روي منطقه مي گردد. در روش تابستاني تاثير انسو، اثرفازهاي لانينا در تقويت سيستم موسمي و افزايش رطوبت و بارش جنوب و جنوب شرق منطقه مورد تائيد قرار مي گيرد. در زمستان اهميت الگوهاي ارتباط از دور نظير SCAND, NAO, AO باعث تعديل پاسخ هاي منطقه به تاثيرات پديده انسو مي گردد. در اين مطالعه همچنين گسترش بارش اقيانوس هند (IPX) به عنوان حلقه ارتباطي نشانه هاي انسو در تغيير پذيري بارش بخصوص در فصول سرد مورد مطالعه قرار گرفته است. نتايج كاهشي در بارش منطقه طي شرايط افزايش بارش بر روي شرق اقيانوس هند و غرب اقيانوس آرام (Warm pool) طي برخي فصول را تائيد مي نمايد.

باران های موسمی تابستانه در ایران

در فصل تابستان در حاليکه اغلب نقاط کشور ايران در شرايط خشک و بدون باران قرار دارند در برخي سالها شاهد ريزش باران در استانهايي چون سيستان و بلوچستان، کرمان و گاه هرمزگان هستيم . حتي در برخي سالها خبر وقوع سيل در اين مناطق را در خبرها مي شنويم. براي آشنايي دانش آموزان عزيز و علاقمندان به مسايل جغرافيايي مطالب زير تقديم مي گردد.




تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:27 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

 

اثر گلخانه اي چيست؟ به مجموعه‌اي از گازها كه مقداري از انرژي خورشيد را در جو زمين نگه مي‌دارندو باعث گرم شدن جو مي‌شوند‍‍، گازهاي گلخانه‌اي مي‌گويند. بخار آب(H2O)، دي اكسيدنيتروژن (NO2)، دي اكسيدكربن (CO2) و متان (CH4) گازهاي گلخانه‌اي اصلي هستند. اگر اين گازها در جو نبودند، انرژي گرمايي خورشيد مجددا به فضا بر مي‌گشت و به اين ترتيب هواي زمين 33 درجه سانتيگراد سردتر از الان مي‌شد. اثر گلخانه‌اي به افزايش دماي كره زمين در اثر وجود گازهاي گلخانه‌اي در جو زمين گفته مي‌شود. جهت آشنايي بيشتر با اين پديده مقاله اثر گلخانه اي را در همين سايت مطالعه نماييد.

رعد و برق چيست؟ آذرخش يا رعدوبرق يك تخليه ي الكتريكي شديد و بسيار سريع در هواست و همين تخليه الكتريكي است كه نور و صدا توليد ميكند.پيش از ايجاد رعدوبرق ابرها طي فرايندهايي بشدت باردار ميشوند كه اين بار معمولا مثبت است, روي سطح زمين بار منفي القا ميكند و به اين ترتيب مجموعه ي ابر هوا و زمين به يك خازن بسيار بزرگ تبديل ميشود كه لحظه به لحظه بارشان بيشتر ميشود و بنابراين اختلاف پتانسيل دو قطب ان در حال افزايش است. بالاخره مقدار اين بار الكتريكي انقدر زياد ميشود كه اختلاف پتانسيل بين ابر و زمين به 10 تا 100 ميليون ولت ميرسد. جهت آشنايي بيشتر با اين پديده مقاله رعد و برق را در همين سايت مطالعه نماييد



ادامه مطلب
تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:24 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

 

بر اثر برخورد ابرهاي داراي بارهاي غير هم نام، واكنش‎هاي الكتريكي شديدي به صورت نور و صداي شديد بنام صاعقه يا رعد و برق توليد مي‎گردد كه با نور و صداي شديد همراه است.

در اثر برخورد ذرات آب يک جبهه هواي گرم به ذرات يخ يک جبهه هواي سرد ، الکتريسته ساکن بوجود مي آيد که نسبت به زمين داراي بارالکتريکي منفي بوده و در صورتي که فاصله منبع جريان الکتريکي نسبتاً‌نزديک به سطح زمين باشد ، صاعقه بروز مي کند . در رعد و برقهاي شديد معمولاً‌ بيشترين تخليه الکتريکي صورت مي گيرد .

رعد و برق قادر است صدماتي جدي وارد آورد، مي‎تواند به راحتي انسان و يا حيوان را از پاي درآورد، زيرا از جريان الكتريكي بسيار بالايي برخوردار است كه مدت آن كم بوده ولي قدرت آن زياد است.

براساس مطالعات و بررسي‎هاي به عمل آمده توسط متخصصين امر تعداد رعد و برق در هر لحظه در سراسر دنيا بين ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ بار مي‎باشد. به عبارت ديگر حدود ۶۰۰۰ جرقه الكتريكي در هر دقيقه در دنيا زده مي‎شود. شدت جريان الكتريكي در رعد و برق ممكن است بين ۱۰۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰ آمپر باشد (درحالي كه حداكثر شدت جريان قابل تحمل معمولاً ازچند صد آمپر تجاوز نمي‎كند).

تخليه بار الكتريكي که از يك ابر به ابر ديگر و يا به زمين بوجود مي ‎آيد، مي‎تواند قلب انسان را از كار بياندازد، شش‎ها را پاره كند و یا سبب سوختگي‎هاي جدي در بدن شود. هوايي كه نور برق از ميان آن مي‎گذرد به شدت گرم مي‎شود. جريان الكتريكي شديد ميزان حرارت هوا را در كانالي كه برق از آن عبور مي‎كند براي مدت يك ميلي‌ثانيه از ۳۰۰۰۰ درجه سانتيگراد بالاتر مي‎برد.

هوايي كه به طور ناگهاني اين ميزان گرم مي‎شود به سرعت منبسط شده و ضربه‎اي به هواي اطراف مي‎زند و امواجي را با فشار بين ۱۰ تا ۳۰ اتمسفر بوجود مي‎آورد. اغلب فلزاتي كه به عنوان وسايل زينتي به كار مي‎روند مانند گردنبند و دست بند نيز مي‎توان هنگام رعد و برق خطرناك باشند.

در موقعي كه رعد و برق شديد رخ مي‎دهد بهترين كار براي حفظ سلامتي اين است كه هر نوع وسيله فلزي كه در دست داريد را فوراً رها كنيد و از ريسك كردن بپرهيزيد.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:23 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

 



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:22 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
می‌توانید ۴ کیلومتر روی هوا رانندگی کنید؟ قطعه‌ای از پل آکاشی کایکو در ژاپن به طول بیشتر از۴کیلومتر میان ۲ پایه روی هوا آویزان است اما این تنها موضوع عجیب در میان پل‌های مدرن جهان نیست، این مطلب در مورد عجیب‌ترین پل‌های جهان را بخوانید، قطعا تحت تاثیر قرار می‌گیرید

این پل‌ها هر کدام لقبی دارند: بزرگ‌ترین، طولانی‌ترین، شلوغ‌ترین و… همه این پل‌ها یک ویژگی مشترک دارند؛ اجداد ما حتی در رویای خود هم نمی‌توانستند آن‌ها را تصور کنند. این پل‌ها شگفتی‌های مهندسی و معماری هستند و در واقع شکل گرفتن هر کدام آن‌ها نشانگر قدرت و توانایی انسان است و البته تمام این پل‌ها هم جاذبه‌های گردشگری و قطب‌های جذب توریست هستند.


۱۶۵ کیلومتر روی هوا
طولانی‌ترین پل
دانی یانگ- کانشان گراندبریج،‌ چین
چینی‌ها قطب جدید مهندسی در جهان هستند. آن‌ها در سال‌های اخیر شماری از بزرگ‌ترین و طولانی‌ترین پل‌های جهان را ساخته‌اند و حالا در میان ۱۵ پل طولانی جهان ۱۱ پل در چین واقع است. در میان ۵ پل طولانی جهان ۳ تا از‌ آن‌ها در مسیر قطارهای مافوق سریع مسیر پکن- شانگهای واقع است. این مسیر که سالانه ۸۰میلیون نفر در آن تردد می‌کنند با بودجه ۳۳میلیارد دلاری ساخته شده است. پل دانی‌یانگ- کانشان در آغاز سال ۲۰۱۱ افتتاح شد و با طول بیشتر از ۱۶۵ کیلومتری خود طولانی‌ترین پل جهان شد.طبیعی است که امکان حرکت با پای پیاده روی این پل وجود نداشته باشد اما گذر از آن با قطار مافوق سریع که با سرعت ۳۰۰ کیلومتر در ساعت حرکت می‌کند بسیار لذت‌بخش است. حالا و به لطف مسیر جدید و قطارهای مافوق سریع مسیر پکن- شانگهای که قبلا ۱۱ ساعت به طول انجامید ۵ ساعته طی می‌شود.

۴۰۰متر بالاتر از سطح زمین
مرتفع‌ترین پل
میلاوو و دالت، فرانسه
پل میلاوو پل چندان طولانی نیست، این پل در واقع ۲ تپه را به هم وصل می‌کند، اما مسئله این است که این ۲ تپه در جنوب فرانسه در یک معبر استراتژیک واقع شده‌اند معبر باریک میان جنوب فرانسه و اسپانیا، جایی که در تابستان‌ها صدها هزار مسافر راهی آن می‌شوند. این پل ساخته شد تا ترامیک سنگین‌ این مسیر را سبک کرده و راه را هم برای مسافران کوتاه کند.ساخت این پل ۱۷ سال (از سال ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۴) طول کشید. این پل از ارتفاع ۳۲۵ متری شروع می‌شود و به سمت بالا شیب اندکی دارد و در بلندترین نقطه ارتفاع این پل تا زمین ۴۱۰ متر است که آن را بدل به مرتفع‌ترین پل جهان کرده است. این پل جدا از این رکورد خود، منظره فوق‌العاده‌ای هم دارد. اگرچه عبور هیچ کس با پای پیاده از این پل مجاز نیست، اما یک مسابقه دوومیدانی به طول ۲۰‌کیلومتر در تابستان‌ها در این منطقه برگزار می‌شود که دونده‌ها کل مسافت پل را طی می‌کنند و از زیبایی فوق‌العاده آن لذت می‌برند.

۲۰میلیون آجر یعنی چقدر؟
بزرگ‌ترین پل آجری جهان
پل گلشنر ولی، آلمان
این پل تنها ۶۰۰متر طول دارد که در میان «ترین‌‌ها» در میان پل‌های جهان اصلا رقم زیادی محسوب نمی‌شود اما ویژگی این پل در واقع طول یا ارتفاع آن نیست بلکه مصالحی است که در ساخت آن به کار رفته. این پل که در آلمان شرقی و در منطقه ساکسونی واقع است با بیش از ۲۰میلیون عدد آجر ساخته شده. در حالی که اکثر پل‌های جهان از فلزات یا سنگ ساخته شده است انتخاب آجر، با توجه به گرانی آن انتخاب عجیبی است اما خب، وجود چند کارخانه آجرپزی در اطراف این منطقه توجیه می‌کند که چرا سازندگان آن این تصمیم را گرفته‌اند. در کنار مسیر ریل آهن این پل، مسیر پیاده‌روی هم وجود دارد که می‌توانید از آن عبور کنید و از منظره زیبای آن لذت ببرید.

پل ۱۱۰ ساله
طولانی‌ترین پل سرپوشیده
هارتلند بریج، نیوبرانزویک کانادا
دولت کانادا در مورد ساخت پلی روی رودخانه سن‌جان مردد بود زیرا وضعیت آب و هوایی متغیر این ناحیه ساخت پل و استفاده از آن را مشکل می‌کرد، اما گروهی از مردم این پروژه را به شکل مشارکتی و با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی به سرانجام رساندند. آن‌ها این پل ۴۰۳ متری را که سقف دارد در سال ۱۹۰۱ ساختند و ۵ سال بعد آن را به دولت فروختند. حالا با پیشرفت‌های علمی، پل‌های سرپوشیده به کار گرفته نمی‌شوند و برای همین پل‌ هارتلند به طولانی‌ترین پل سرپوشیده جهان بدل شد. می‌توانید هم با اتومبیل و هم به صورت پیاده از داخل این پل سرپوشید بگذرید و از زیبایی‌های آن لذت ببرید.

پل ۴کیلومتری با ۲ پایه
بزرگ‌ترین پل معلق جهان
پل آکاشی کایکو (یا پل مروارید)، ژاپن
زمانی که این پل در حال ساخت بود، بسیاری از افراد آن را غیرممکن می‌دانستند و حتی برخی مهندسان معتقد بودند که در نهایت ساخت این پول ممکن نخواهد شد، اما ژاپنی‌ها طرح رویاپردازانه خود را عملی کردند.پل آکاشی کایکو در واقع بزرگ‌ترین پل معلق جهان است. طول این پل ۴ کیلومتر و ۳۰۰ متر است، ولی این پل فقط ۲ پایه دارد، در واقع ۲ قطعه هر کدام به طول هزارو ۱۰۰ متر و یک قطعه به طول ۲هزار و ۱۰۰ متر در هوا معلق هستند. این نکته پل آکاشی کایکو را به معجزه‌ای در علم «معماری» بدل کرده است.پل آکاشی کایکو شهر بندری مشهور کوبه را به جزیره آواجی مرکز صید مروارید ژاپن که در کل تاریخ ژاپن به نام دروازه مروارید شهرت داشته وصل می‌کند (علت لقب این پل هم همین است). این پل که در سال ۱۹۹۸ تکمیل شد ویژگی‌های منحصر به فردی دارد، مثلا در مقابل بادهایی با سرعت ۲۵۰ کیلومتر در ساعت و همچنین زمین‌لرزه‌هایی به قدرت ۵/۸ ریشتر مقاومت می‌کند.

غول ۸۰ساله
عریض‌ترین پل جهان
پل سیدنی هربور، استرالیا
خب، یک پل عریض به چه درد می‌خورد؟ پلی که ۶۰ متر عرض آن است به چه دردی می‌خورد؟ اگر جواب این سوالات را از مردم سیدنی بپرسید به شما خواهند گفت، به درد کم کردن ترافیک. در واقع پل هربور بسیاری از مشکلات ترافیکی سیدنی را حل کرده است. در این پل بسیار عریض یک بزرگراه ۸لاینه (۴لاین در هر طرف) ۲ خط مترو، ۲ پیاده‌رو مخصوص پیاده‌روی تعبیه شده است. این پل قلب تجاری سیدنی را به منطقه‌های مسکونی حاشیه شهر وصل می‌کند و برای همین نقش بسیار مهمی در زندگی مردم این شهر دارد. شاید باورش برای‌تان عجیب باشد ولی این پل فوق‌العاده در سال ۱۹۳۲ ساخته شده است و ماه دیگر جشن تولد ۸۰سالگی آن با مراسمی بزرگ و ویژه برگزار خواهد شد.

شاید بهترین چشم‌انداز تماشای آن از بالای برج پیلتون است،‌ پس از بالا رفتن از ۲۰۰ پله، می‌توانید بر بالای پل قرار بگیرید و به چشم‌اندازی فوق‌العاده نگاه کنید.

روزی ۱۵۰ هزار اتومبیل
شلوغ‌ترین پل
جرج واشنگتن، نیویورک
در سال ۲۰۱۰، ۵۲ میلیون اتومبیل، اتوبوس و کامیون از روی این پل عبور کردند. این پل که از روی رودخانه هادسن می‌گذرد، نیوجرسی را به منهتن وصل کرده و در واقع شلوغ‌ترین محله‌های شهری نیویورک را به هم وصل می‌کند. بر اساس آمار طی یک سال، هر ساکن شهر نیویورک حداقل ۷ بار از روی این پل عبور می‌کند. احتمالا تعجب کرده‌اید که این همه وسیله نقلیه چطور می‌توانند از یک پل عبور کنند. اما باید بدانید این پل یک پل ۲ طبقه است که در مجموع ۱۴ لاین دارد (۸لاین عبوری در قسمت بالایی و ۶ لاین عبوری در قسمت پایینی) و اتومبیل‌ها چندان در ترافیک این پل گیر نمی‌کنند.

آمار در مورد پل جرج واشنگتن دقیق است ولی احتمالا اگر آمار در مورد پل‌های وارای کلکته هم دقیق بود، این پل عنوان پرترافیک‌ترین را به خود اختصاص می‌داد. آمار حاکی از این است که روزانه حدود ۸۰هزار وسیله نقلیه، یک میلیون انسان پیاده و چند هزار گاو از روی این پل عبور می‌کنند.

منبع: زندگی ایده آل



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:17 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مقدمه

سنجش از دور يعنی تشخيص و جمع‌آوری داده از فاصله دور و عمدتاً به عنوان فناوري و علمي تعريف مي‌شود که به وسيله آن مي‌توان بدون تماس مستقيم، مشخصه‌هاي (مکاني، طيفي، زماني) يک شيء يا پديده را تعيين، اندازه‌گيري و يا تجزيه و تحليل نمود. با نداشتن تماس مستقيم، بايد روشي براي انتقال اطلاعات از طريق فضا مورد استفاده قرار گيرد. براي اين منظور، واسطه هاي مختلفي مانند ميدان جاذبه، ميدان مغناطيسي، امواج صوتي و انرژي الکترومغناطيسي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. با اين وجود، فناوري رايج در سنجش از دور، استفاده از امواج الکترومغناطيس است.

در حالت کلي، تعريف فوق دامنه وسيعي از کاربردها نظير مشاهدات زميني، تصويربرداري پزشکي از طريق مافوق صوت، تصويربرداري تشديد مغناطيسي (
MRI)، توموگرافي گسيل پوزيترون (PET) و تصويربرداري صنعتي را شامل مي‌شود. در مفهوم مدرن، اين اصطلاح عموماً به کاربرد فناوري‌هاي سنجنده‌های تصويربردار نصب‌شده بر روي هواپيماها و فضاپيماها گفته می شود که از زمينه هاي ديگر مرتبط با تصويربرداري مانند تصويربرداري پزشکي جداست.
سنجش از دور اين امکان را فراهم مي‌کند که از مناطق غيرقابل دسترس و خطرناک اطلاعات جمع‌آوري شود. نمونه‌هايی از کاربرد هاي سنجش از دور شامل پايش جنگل‌زدايي، بررسي تاثير تغيير اقليم بر روي يخچال‌ها در مناطق قطبي، تعيين عمق بدنه‌هاي آبي و جمع‌آوري اطلاعات نظامي از مناطق پرخطر مرزي است. همچنين سنجش از دور مي‌تواند جايگزين روش‌هاي پرهزينه جمع‌آوري اطلاعات ميداني ش

تاريخچه سنجش از دور




جهان

نقطه آغاز علم سنجش از دور مدرن را مي‌توان از زمان توسعه پرواز دانست. در سال 1858، اولين عكس‌ هوايي توسط گاسپار فيليکس تورناکون از فراز شهر پاريس به‌وسيله يك بالن تهيه شد[2]. در واقع، توسعه صنعت هواپيمايي نقطه عطفي در تاريخ سنجش از دور به‌حساب مي‌آيد. در سال 1908، ويلبر رايت اولين هواپيماي عكاس را رهبري نمود كه شخص ديگري در آن به تهيه عكس‌هاي هوايي مي‌پرداخت. در سال‌هاي آخر جنگ جهاني اول، عكس‌هاي هوايي به صورت گسترده‌اي براي اهداف شناسايي به‌كار گرفته شدند. اما جنگ جهاني دوم، دوره جديدي براي عكس‌برداري‌هاي هوايي به همراه داشت. در اين زمان بود كه پيشرفت‌هاي مهمي در صنعت عكس‌برداري حاصل و استفاده از فيلم‌هاي حساس مادون قرمز رايج شد[3].

با اين وجود، بزرگ‌ترين تحول و جهش در فناوري سنجش از دور، با توسعه فناوري فضايي در اواخر دهه 50 ميلادي رخ داد. ماهواره‌ها بستري را فراهم مي‌كردند تا حسگرها بتوانند از بالاترين ارتفاع ممكن، با تسلط كامل بر سياره زمين و در موقعيت‌هاي متوالي، به تهيه و ارسال داده‌ها بپردازند. از آن پس، ماهواره‌ها با داشتن مزايايي چون ماموريت بلندمدت و پوشش جهاني به عنوان سکوي متداول حامل سنجنده‌ها مورد استفاده قرار گرفتند.

امروزه فناوري سنجش از دور گسترش بسيار زيادي يافته است. سنجش از دور علاوه بر جايگاه علمي ويژه خود به عنوان ابزاري در دست دانشمندان علوم مختلف، به عنوان يک تجارت گسترده نيز مطرح است و کشورهاي بسياري وارد اين حوزه شده‌اند. نقطه كليدي توسعه اين فناوري، پيشرفت در ساخت انواع سنجنده‌ها و توسعه علم پردازش داده‌ها است. در جهان امروز، نقشه‌برداري، هواشناسي، اقيانوس‌شناسي، زمين‌شناسي و بسياري از حوزه‌هاي مشابه كاملاً وابسته به دانش سنجش از دور هستند.

در آغاز قرن بيست و يكم و با پيشرفت بي‌سابقه و سريع در حوزه ارتباطات ديجيتالي، سنجش از دور حتي به خانه‌هاي مردم عادي نيز وارد شده است. مردم امروزه مي‌توانند با استفاده از برخي خدمات اينترنتي، تصاوير ماهواره‌اي موردنظر خود را بر روي رايانه شخصي خود دريافت كنند. حتي امكان ديدن تصاويري از وضعيت خورشيد و سيارات منظومه شمسي نيز براي عموم وجود دارد. شايد اين پيشرفت را بتوان نشانه‌اي از يك جهش در فناوري سنجش از دور دانست.

ايران

سابقه تهيه عکس‌هاي هوايي سراسري از ايران به دهه 40 بازمي‌گردد. در كشور ما اولين فعاليت متمركز براي وارد شدن در حوزه سنجش از دور ماهواره‌اي در سال 1353 به دنبال پرتاب اولين ماهواره منابع زميني با تاسيس دفتر جمع‌آوري اطلاعات ماهواره‌اي در سازمان برنامه و بودجه وقت صورت گرفت که پس از مدتي دفتر مذکور به مرکز سنجش از دور تغييرنام داد. اين مجموعه، در سال 1356، در قالب طرح استفاده از ماهواره، اقدام به خريد و نصب يک ايستگاه گيرنده تصاوير ماهواره‌اي در ماهدشت کرج نمود.

در سال 1371، طبق ماده واحده مصوب مجلس شوراي اسلامي، مرکز سنجش از دور ايران در قالب يک شرکت دولتي به وزارت پست و تلگراف و تلفن سابق واگذار شد. متعاقباً در سال 1382، به منظور انجام مصوبات شوراي عالي فضايي کشور، تمامي فعاليت‌هاي حاکميتي مرکز سنجش از دور ايران به سازمان فضايي ايران
محول شد[3].

فرآيند سنجش از دور

فرآيند سنجش از دور از هفت مولفه تشکيل شده است:
  • منبع انرژي يا روشنايي: اولين لازمه سنجش از دور، يک منبع انرژي است که عمل روشن‌سازي يا تهيه انرژي الکترومغناطيس بر روي هدف تحت مطالعه را به عهده داشته باشد.
  • تابش و اتمسفر: در هنگام عزيمت انرژي از منبع به هدف، انرژي با اتمسفري که از آن عبور مي‌کند، تعامل دارد. اين پديده ممکن است بار دومي نيز هنگامي که انرژي از هدف به سنجنده عزيمت مي‌کند، اتفاق بيافتد.
  • تعامل با هدف: بعد از رسيدن انرژي به هدف، با توجه به خصوصيات انرژي و هدف، تعامل صورت مي‌گيرد.
  • ثبت انرژي به وسيله حسگر: بعد از اينکه انرژي توسط هدف پراکنده يا از آن ساطع شد، سنجنده دوردستي تشعشع الکترومغناطيس حاوي اطلاعات سطح را جمع‌آوري و ضبط مي‌کند.
  • انتقال، دريافت و پردازش: انرژي ضبط‌شده توسط سنجنده به شکل الکترونيکي به يک ايستگاه دريافت و پردازش براي بازسازي تصوير اخذشده انتقال مي‌يابد.
  • تفسير و تحليل: تصوير به صورت بصري و يا رقومي تفسير شده و اطلاعات لازم درباره هدف استخراج مي‌شوند.
  • کاربرد: جزء پاياني فرآيند سنجش از دور عبارتست از استفاده از اطلاعات استخراج شده براي درک بهتر، کشف اطلاعات جديدتر و يا کمک به حل يک مساله خاص.

تصوير 1- فرآيند سنجش از دور: A، منبع انرژي؛ B، تعامل با اتمسفر؛ C، تعامل با سطح؛ D، سنجنده؛ E، انتقال؛ F، پردازش؛ و G، کاربرد (منبع: Canada Centre for Remote Sensing Remote Sensing)

تابش الکترومغناطيس

تابش الکترومغناطيس، حاملي از انرژي الکترومغناطيس است که نوسان ميدان الکترومغناطيس را در فضا يا ماده انتقال مي‌دهد. تابش الکترومغناطيس داراي هر دو ويژگي حرکت موجي و ذره‌اي است. از نقطه‌نظر موجي، تابش الکترومغناطيس را مي‌توان به عنوان يک موج عرضي حاصل از يک ميدان الکتريکي و يک ميدان مغناطيسي در نظر گرفت که به طور عمود بر هم ارتعاش مي‌کنند.

تصوير2- موج الکترومغناطيس از دو مولفه الکتريکي و مغناطيسي که عمود بر هم نوسان مي‌کنند، تشکيل شده است.
تابش الکترومغناطيس در خلاء با سرعت نور و در جو با سرعتي كمتر حرکت مي‌کند. تابش الکترومغناطيس را در تئوري ذره‌اي مي توان به صورت فوتون يا کوانتوم به حساب آورد.
تابش الکترومغناطيس داراي چهار مشخصه فرکانس، راستاي انتقال، دامنه و صفحه پلاريزاسيون است که هر کدام حاوي محتواي اطلاعاتي متفاوتي است و در سنجش از دور اهميت زيادي دارند[4].
تابش الکترومغناطيس به صورت مجموعه پيوسته‌اي از طول موج‌ها و فرکانس‌ها از طول موج کوتاه امواج کيهاني تا طول موج بلند امواج راديويي انجام مي‌گيرد که مي‌توان بر اساس فرکانس يا طول موج، طيف الکترومغناطيس را تعريف کرد.

محدوده‌هاي طول موج داراي نام‌هاي مختلفي هستند که از اشعه گاما، اشعه
X ، ماوراي بنفش، نور مرئي، مادون قرمز، امواج راديويي به‌ترتيب از طول موج کوتاه به بلند تشکيل می‌شوند.
تمامي اين طيف قابل استفاده در سنجش از دور نيست. طول موج‌هايي که در سنجش از دور بيش از همه مورد توجه هستند، طول موج‌هاي مربوط به تابش مرئي، مادون قرمز و مايکروويو هستند.
تصوير 3- طيف الکترومغناطيس و کاربردهاي آن

انواع سنجش از دور

براساس نوع منبع انرژي مورد استفاده، سنجش از دور به دو دسته سنجش از دور فعال و سنجش از دور غيرفعال تقسيم مي‌شود. سنجش از دور غيرفعال هنگامي مطرح مي‌شود که يک منبع طبيعي انرژي که عمدتاً خورشيد است، مورد استفاده قرار گيرند. سنجنده‌های فعال، امواجی را از خود توليد می‌کنند و با تاباندن آن به سمت هدف مورد‌نظر و دريافت بازتابش حاصل از آن، به هندسه يا ويژگی‌های هدف پی می‌برند. انواع سنجنده‌های راداری يا ليزری نمونه بارز اين نوع هستند[5].
با توجه به محدوده‌هاي انرژي الکترومغناطيس به کار رفته و خصوصيات آنها در محدوده‌هاي طيفي نوری، حرارتي و مايکروويو، سنجش از دور نوری، سنجش از دور حرارتي و سنجش از دور مايکروويو مطرح مي‌شوند. سنجش از دور اشعه ايکس و گاما در مقياس محدودتري مطرح هستند.

سکوها ، سنجنده‌ها و سامانه‌هاي دريافت و پردازش

سکوها وظيفه حمل سنجنده و ساير قسمت‌هاي ماهواره را بر عهده دارند. ماهواره و هواپيما دو نمونه متداول سکو ها هستند. سکوها در دو مدار خورشيدآهنگ و زمين‌آهنگ مورد استفاده قرار مي‌گيرند. انتخاب مدار سکو با توجه به هدف طراحي‌شده براي ماموريت انجام مي‌شود.

ماهواره‌های سنجش از دور عمدتاً در مدارهای خورشيدآهنگ قرار می‌گيرند تا زاويه بازتابش نور خورشيد در نقاط مختلف زمين در تناوب‌های مختلف چرخش ماهواره ثابت باشد و از بالای هدف در زمان ثابتی عبور کنند. مدارهای زمين‌آهنگ برای کاربردهايی که به اطلاعات همزمان با توان تفکيک زمانی بالا مانند هواشناسی، نياز است، مورد استفاده قرار می‌گيرند.
تصوير 4- سامانه‌‌هاي مختلف سنجنده به‌کار رفته در ماهواره‌هاي مختلف (منبع: Jensen, John R., 2007, Remote Sensing of the Environment: An Earth Resource Perspective)

سنجنده‌هاي نصب‌شده بر روي سکو ها، جمع‌آوري اطلاعات بازتابي از پديده‌ها را برعهده دارند. سنجنده‌ها به طور کلي، به دو دسته سامانه‌هاي اسکن‌کننده و غيراسکن‌کننده تقسيم مي‌شوند که هرکدام ممكن است از دو دسته تصويربردار و يا غيرتصويربردار باشند. در سنجش از دور عمدتاً سنجنده‌هاي گروه تصويربردار که خروجي تصوير تهيه مي‌کنند، مورد استفاده قرار مي‌گيرند. سنجنده‌هاي غيرتصويربردار براي تهيه پروفايل به كار گرفته مي‌شوند.

داده‌هايي كه از طريق سنجنده‌ها به‌دست مي‌آيند، بايد ذخيره و دريافت شده و مورد پردازش قرار گيرند تا به اطلاعات مفيد و قابل استفاده تبديل شوند. ارسال داده از بستر به گيرنده‌هاي زميني ممكن است بلادرنگ يا همراه با تاخير باشد كه هر يك كاربرد خاص خود را دارد.
تصوير 5- منحني بازتاب طيفي گياه، درصد بازتابش از پوشش گياهي سبز را نشان مي‌دهد. اين منحني کليد تفکيک پديده‌هاي مختلف سطح زمين است.

توان تفکيک

توان تفکيک به عنوان شاخصي که معرف دقت سنجنده در اخذ جزئيات بيشتر است، تعريف مي‌شود. ماهواره‌ها و سنجنده‌ها با چهار نوع توان تفکيک شناخته مي‌شوند. توان تفکيک مکاني مربوط به توان آشکارسازهاي سنجنده در ارائه ابعاد پيکسل‌هاي خروجي کوچک‌تر است. توان تفکيک طيفي نشان دهنده تعداد و خصوصيات باندهايي است که سنجنده در آنها به تهيه تصوير مي‌پردازد.

توان تفکيک زماني به مدت زماني اطلاق می‌شود که يک منطقه مجدداً تصويربرداري شود و به طور مستقيم به مدار سکو مرتبط است. قدرت تفکيک راديومتريک نيز به تعداد بيت‌هاي حافظه اختصاص داده‌شده براي ذخيره‌سازي اطلاعات يک پيکسل اطلاق مي‌شود.
تصوير 6- توان تفکيک مکاني وابسته به ابعاد پيکسل‌هاي زميني است. (منبع: Jensen, John R., 2007, Remote Sensing of the Environment: An Earth Resource Perspective)

پردازش داده‌هاي سنجش از دور

تجزيه و تحليل تصاوير سنجش از دور از طريق متدها و تکنيک‌هاي پردازش تصوير شامل پردازش تصوير آنالوگ و پردازش تصوير رقومي صورت مي‌گيرد.

پردازش تصوير آنالوگ يا بصري بر روي کپي‌هاي سخت مانند عکس‌هاي هوايي اعمال مي‌شود. در تجزيه تحليل تصاوير از عناصر تفسير مانند شکل، سايز، بافت، همراهي، تن، رنگ، پارالاکس، الگو، ارتفاع، سايه، مکان استفاده مي‌شود.

پردازش تصوير رقومي مجموعه‌اي از تکنيک‌هايي است که براي دستکاري تصاوير با رايانه استفاده مي‌شود و عمدتاً شامل مراحل زير است:

پيش‌پردازش: مراحلي را که براي رفع نقايص و خطاهاي تصاوير خام دريافت‌شده از سنجنده‌ها با هدف تصحيح يا جبران خطاهاي سيستماتيک صورت مي‌گيرد را شامل مي‌شود. اين مرحله شامل تصحيحات هندسي، راديومتريک و اتمسفري است.

نمايش و بارزسازي تصوير
به عمليات لازم براي ارتقاي کيفي تصاوير به سطحي بهتر و قابل درک به منظور استفاده از توانايي هاي تحليل چشم انسان اطلاق مي‌شود.

استخراج اطلاعات
آخرين مرحله در به‌دست آوردن خروجي نهايي فرايند مزبور است. بعد از دو مرحله پيشين، تصاوير با استفاده از روش‌هاي کمّي تجزيه و تحليل مي‌شوند تا هر پيکسل به کلاس خاصي اختصاص داده شود. فرايند طبقه‌بندي، به دو صورت نظارت‌شده و نظارت‌نشده صورت مي‌گيرد. بعد از تکميل طبقه‌بندي ارزيابي، صحت طبقه‌بندي با مقايسه نمونه هايي از تصوير با حقايق زميني انجام مي شود.

نتايج پاياني اين فرايند به تصاوير، نقشه ها، داده‌ها و گزارش‌هايي ختم مي‌شود که ارائه‌دهنده اطلاعاتي در خصوص منابع داده‌، روش‌هاي تحليل، خروجي و قابليت اطمينان به آن است[6][7].

نرم‌افزارهاي سنجش از دور

به نظر مي‌رسد که جدي‌ترين نرم‌افزار رايگان سنجش از دور، نرم افزار Chips باشد. با اين وجود اين نرم‌افزار، ديگر توسعه داده نمي‌شود و آخرين نسخه آن، 7/4 براي ويندوز است. تعداد زيادي از نرم‌افزارهاي سنجش از دور به صورت منبع باز براي تجزيه و تحليل داده‌هاي سنجش از دور چندطيفي و اَبَرطيفي از APIهاي قابل برنامه‌نويسي تا نرم‌افزارهاي کامل مانند GRASS موجود است. نرم‌افزار آموزشي DIPS نيز به آموزش مفاهيم پردازش تصوير در يک محيط شبيه‌سازي‌شده مي‌پردازد.
نرم‌افزارهاي تجاري سنجش از دور توسط شركت‌هاي متعددي تهيه و توزيع مي‌شوند که محصول هر کدام، نقاط ضعف و قوت خاص خود را دارد. از اين ميان، مي‌توان به نرم‌افزارهاي تخصصي سنجش از دور ENVI، PCI Geomatica ، ERDAS، ERMapper، Idrisi و Ilwis اشاره کرد.

منبع دانشنامه فضايي ايرانwww.isa.ir



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:15 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

آشنایی با جغرافیای جامع و تخصص‌های گوناگون آن نقش مهمی را در ارائه یك كار مطلوب زیربنایی و تحقیقاتی برعهده می‌تواند داشته باشد، از جمله:

جغرافیای ریاضی، دانستن موقع جغرافیایی، عرض منطقه، ارتفاع آفتاب، طول سایه و تغییرات آن در سال به معمار این امكان را می‌دهد كه ساخته‌اش در زمستان از حداكثر تابش خورشید برخوردار و تابستان به عكس باشد. بدین ‌وسیله صرفه‌جویی حداقل 50 درصد انرژی را خواهد داشت و آشنایی با آثار گذشتگان و تجربه آنها می‌تواند آنرا تا 80 و 90 درصد نیز برساند.

جغرافیای طبیعی، آشنایی با طبیعت منطقه به خصوص عوامل آب و هوایی چون؛ باران و درجه حرارت و رطوبت و باد و تغییرات فاحش سالانه و دوره‌های طولانی چند ده ساله و صدساله معمار را به كارگیری نوع مصالح و جهت ساختمان و تعبیه در و پنجره و ایوان وسقف و غیره كمك خواهد كرد.

جغرافیای انسانی، آشنایی با تحولاتی كه آدمی بر چهره طبیعت به وجود آورده مانند راه‌ها، شهرها، مراكز جمعیت، زمینهای كشاورزی، سد و غیره در كارهای شهرسازی، ساختمانهای عمومی، خیابانها، باغهای ملی، مددكار طراح خواهد بود. گرچه فقط در ساختمانهای مهم و شهرسازی تا حدی به این نكات توجه می‌شود. آن هم فقط براساس آمارهای موجود از مؤسسات مختلف و متفرق و با صرف وقت و هزینۀ زیاد، با وجود این ما اغلب به هنگام بارندگی های شدید، گرماهای تابستان و زمستان های سخت و یخبندان های معابر... صرف ‌نظر از تحمل هزینه‌های گزاف با دشواری و عدم آسایش روبرو هستیم. در حالیكه با كسب اطلاعات جامع از جغرافیای منطقه و آمیختن آن با هنر معماری از قبل تمام آنها قابل پیشگیری می‌باشند.

***

ریشه، معنی و مفهوم واژه «جغرافیا»:

اصل كلمه یونانی و به صورت «جئوگرافیا» بوده و معرب آن «الجغرافیه» و واژه «جغرافی» و «جغرافیا» كه هر دو در زبان فارسی متداول و دارای یك معنی می‌باشند از زبان عربی گرفته شده است.

در زبان انگلیسی Geography (جئوگرافی) آمده و اسمی مركب است و از دو بخش؛

1- geo : پیشوند و به معنی «زمین» و «خاك» (گاهی به معنی «جغرافیا» و «جغرافیایی»)

2- graphy: پسوند و به معنی «هنر و فن نوشتن و شرح دادن و نمایش دادن» و «علم» و «دانش». بنابراین معنی بنابراین معنی واژه «فن یا علم یا دانش نوشتن و شرح دادن احوال زمین و نمایش نقشه آن بر روی كاغذ است.»(1)

تعریف جغرافیا

جغرافیا دانشی است كه ما را با چهره زمین و عواملی كه در تغییر و تحول آن نقش دارند «آشنا» می‌سازد.

قلمرو كار و تخصص‌ های گوناگون:

گرچه بنا به تعریف یاد شده توجه اصلی جغرافیا بر سطح كره زمین است، اما دامنه كار عوامل مؤثر بر قیافۀ زمین از آسمان و خورشید و ماه تا درون زمین گسترش دارد و با نگاهی به سایر سیارات و نیم نگاهی به كهكشانها ابعاد كار را به تمامی جهان بسط می ‌دهد.

در بیشتر اطلس های معتبر جغرافیایی، اولین صفحات آن از ستارگان و كهکشان ها شروع و به ترتیب كه پیش می‌رود؛ منظومه شمسی و پیدایش آن، خورشید، ماه، حركات زمین، ساختمان زمین، آتشفشان، حركات قاره‌ها، زلزله، فرسایش، شكل زمین، جو زمین، آب و هوا، پوشش گیاهی، پیدایش زندگی و تكامل آن، جمعیت، نژاد، انواع فعالیتهای بشر، غذا، انرژی، معادن، صنایع، محیط زیست و آلودگی‌ ها، ارتباطات و بالاخره با زندگی در فضا به پایان می‌رسد.(2)

ذكر این نكته لازم است كه جغرافیدان از تخصص‌ های گوناگون یاد شده به اندازه نیاز خود در شناساندن محیط، اكتفا می‌كند و ملزم به عالِم شدن در آن علوم نیست. اما با تلفیق این تخصص‌های متفرق، علمی را ایجاد كرده است كه همه سونگراست.(3)

تقسیمات جغرافیا

با پیشرفت علوم در سده‌های اخیر جغرافیا نیز توسعه یافت و به چندین بخش اصلی و فرعی تقسیم شد و در دهه‌ های معاصر بر تعداد آنها افزوده گشت كه اهم آنها عبارتند از:

1- جغرافیای ریاضی

در این رشته به شكل، اندازه، حركات،(4 و 5) و رابطه آن با خورشید و منظومه شمسی و مانند آن می‌پردازد و علاوه بر نمایاندن موقع زمین در فضا، موقع هر نقطه زمین را نیز مشخص می‌كند.

2- جغرافیای طبیعی

در این رشته به مطالعه چهره‌های طبیعی سیاره زمین می‌پردازد و با تجزیه و تحلیل و سنجش پراكندگی اشكال زمین، ‌آب و هوا، آبها، خاكها، كوهها، گیاهان، حیوانات، معادن و سایر پدیده‌های طبیعی و به كمك نقشه، جدول، نمودار و تصاویر و اخیراً با كمك سنجش از راه دور و ماهوار‌ه‌ها اطلاعاتی همه جانبه را در شناخت طبیعت زمین ارائه می‌دهد.

بنابر نیاز بیشتر به شناخت دقیق ‌تر محیط طبیعی و اهمیت این رشته خود به شاخه‌های فرعی تقسیم می ‌گردد و به علت محدود بودن مقاله فقط از آنها نام برده می‌شود: ریخت ‌شناسی زمین Geomorphology، اقلیم ‌شناسی Climatology، جغرافیای خاك، اقیانوس‌ شناسی (مطالعه فیزیكی و بیولوژیكی)، جغرافیای زیستی Biogeography كه خود به دو شاخه مهم جغرافیایی گیاهی و جغرافیایی حیوانی تقسیم می‌گردد(6). این روزها با توجه به استفاده بی ‌رویه از جنگل ها و مراتع و اختلال در لایه اُزُن در جو زمین و عوارض آن جغرافیای گیاهی بسیار مورد توجه است.

3- جغرافیای انسانی

در این رشته «مطالعۀ جغرافیایی از چهره‌ها و پدیده‌های سطح سیاره زمین كه مستقیماً با انسان و فعالیتهای او در رابطه است» سخن به میان می آید (6) این رشته نیز بنا به اهمیت و رابطۀ نزدیك آن با جوامع انسانی به شاخه‌های فرعی تقسیم می‌شوند چون جغرافیای اقتصادی، جغرافیای سیاسی، جغرافیای فرهنگی، جغرافیای سكونت (جغرافیای ساختمانهای مسكونی، جغرافیای جمعیت)، جغرافیای شهری (پراكندگی شهرها)(6)؛ جغرافیای راهها.

4- جغرافیای تاریخی

در این رشته به طور كلی هنوز هیچگونه توافقی در مورد تعیین حدود و قلمرو آن صورت نگرفته است و چندین مورد برای آن تعریف شده كه چندان قاطع به نظر نمی‌رسد. ولی به طور كلی می‌توان گفت با تغییراتی كه در طول پیدایش انسان هوشمند از حدود 3 تا 4 میلیون سال پیش در دو رشته اصلی جغرافیای طبیعی و انسانی در شكل و چهره زمین به وقوع پیوسته است به بررسی پرداخت و آنها را آشكار ساخت و با وضع كنونی مقایسه كرد.

نقش و كاربرد جغرافیا:

از آنجا كه جغرافیا دانش فراگیر بسیاری از مسایل چهره كره زمین است و از علوم بسیاری در كار خود استفاده و از طرفی مسایل طبیعی و اجتماعی را نیز نمی‌توان به طور مجرد مورد توجه قرار داد، آشنایی با جغرافیا بهترین راه شناخت محیط است. همچنین چون آشنایی با محیط دریچه‌ای روشن و واضح از پدیده‌ها و مسایل متعدد جوامع گوناگون را در پیش روی او می‌گشاید، صرفنظر از ارضای حس كنجكاوی وی، او را در حل مشكلات روزافزون زندگی كنونی موفق ‌تر از دیگران بار می‌آورد.

كتابهای كلیات جغرافیا؛ امروز در كشورهای پیشرفته اطلاعات بسیار گوناگون جغرافیایی را به صور مختلف و با تیراژهای زیاد در اختیار همگان قرار می‌دهند و اگر نگوئیم از پرفروش‌ترین كتابها هستند دست كم می‌توانیم ادعا كنیم كه در ردیف آنها قرار دارند. كتابهایی كه جای آنها در كشور ما خالی است.

كتابهای جامع جغرافیایی؛ می‌دانیم در هر تحقیقی و كاری، نخستین گام آگاهی از محیط آن كار است و هر قدر آشنایی با محیط كامل ‌تر باشد، موفقیت و نتیجه كار رضایت بخش‌تر خواهد شد. از این جهت كتابهای جامع و كامل جغرافیایی به همراه نقشه، تصویر، نمودار، جدول و آمار و مانند اینها می‌توانند نیازهای اولیه هر تحقیق و مطالعه و طرح را تا حدی برآورده سازند.

اطلس‌ های ملی؛ در این جا قبل از اینكه به كاربرد جغرافیا در معماری بپردازیم اشاره‌ای به اطلس ملی را نامناسب نمی‌دانم. سالهاست به دنبال تكامل كتابها و اطلس‌های جغرافیایی در كشورهای صاحب نام اقدام به تهیه اطلس‌های ملی نموده‌اند. این كتابهای حجیم پرعرض و طول تمام اطلاعات و گزارش‌های سازمانهای مختلف مملكت و عملكرد آنها و ارقام و عددهای بی‌شمار آنها را كه در سالنامه‌های آماری قطور و متعدد با میلیونها عدد و رقم درج گردیده و مراجعه به آنها بسیار وقت ‌گیر و مطالعه آنها بسیار خسته كننده است را، تبدیل به نقشه‌های رنگی و نمودار و جدول ساخته و هر نیازمندی از زعمای مملكت گرفته تا كارشناس عادی را با نگاهی به راهنما و ورق زدن چند صفحه‌ای از اطلس، موضوع مورد نظر خود را در پیش روی می‌بیند و به تجزیه و تحلیل آن می‌پردازد. كاربردی این اطلس‌ها آنقدر گویا و آسان است كه كامپیوترها با تمام پیشرفت خود هنوز نتوانسته‌اند از ارزش كار آنها بكاهند.

در كشورها ما در چند سال گذشته یكی از مؤسسات جغرافیایی بخش خصوصی وارد مرحله عمل در تهیه اطلس ملی ایران شد و در شرف انعقاد قرارداد با دولت بود كه سازمان نقشه‌ برداری كشور خود را متولی آن كار دانست. اما از آن هنگام تاكنون كه چند سالی می‌گذرد هنوز كاری جالب توجه را ندیده‌ایم، امیدواریم مسئولان سازمان یاد شده با امكانات خود از عهده عرضه این كار خطیر به خوبی برآیند.

معماری و جغرافیا

گرچه اساتید و معماران دانشمند و ارجمند خود به نقش جغرافیا در معماری وقوف كامل دارند. اشاره‌ای به نقش جغرافیا و عوامل محیطی در معماری شاید معماران جوان را فایدتی داشته باشد و در آینده شاهد سربرآوردن برخی ساختمان‌ها، جاده‌های نامناسب و خیابانها و كانالهای غیراصولی و به دور از شناخت محیط و نیازهای جامعه نباشیم.

هر معمار بعد از توجه به تاریخ معماری و هنرهای ارزنده ایرانی و شاهكارهای گذشتگان مان كه اساتید و صاحبنظران بدان پرداخته‌اند یا می‌پردازند، قبل از هر كاری به محیط كار می‌اندیشد و موقع زمین را نسبت به ناهمواریها مجاور می‌سنجد، چگونگی آبهای اطراف وجاری را در طول سال و گذشته‌های دور در نظر می‌گیرد و سطح آبهای زیرزمینی، سپس نوع خاك، آنگاه به موقع جغرافیایی، موقع خورشید و تغییرات آن در طول سال، بعد به ارقام آب و هوایی و میانگین‌های متفاوت آنها (باران، برف، درجه حرارت، باد و جهت آن...) و پس از همه اینها به طرح و نقشه ساختمان می‌پردازد. این در صورتی است كه بنای او یك ساختمان عادی باشد وی تا اینجا از جغرافیای ریاضی و طبیعی می‌توانسته بسیاری از اطلاعات لازم را به دست آرد. اما اگر كار او جنبه عمومی داشته باشد مانند شهرسازی، جاده‌سازی، اتوبان، ساختمانهای عمومی، كارخانه، پارك (باغهای عمومی)، فضای سبز و مانند اینها، علاوه بر در نظر داشتن جغرافیای ریاضی و طبیعی ناگزیر است از جغرافیای انسانی و شاخه‌های فرعی او نیز كسب اطلاعات كند. وضع جاده و ترافیك آینده، موقع محل را نسبت به مسیل‌ها و رودخانه در طول سال و گذشته‌های دور، دسترسی به آب آشامیدنی، وضع جمعیت، فاصله آنرا با شهرهای مجاور، سهولت دسترسی به مكانهای عمومی، وضع پاركها و فضای سبز و تنفس شهر و بسیاری از اینگونه مسایل جغرافیایی انسانی؛ اگر این موارد قبل از طراحی و تهیه نقشه مورد بررسی قرار نگیرد، نتیجه كار پس از مصرف هزینه‌های سنگین ملی و خصوصی پس از چند سال به تراكم بسیاری از شهركهای اقماری برخورد می‌كنیم كه اطراف چند شهر بزرگ ایران را فرا گرفته‌اند و انبوهی از انسانها و ساختمانهای نامناسب به دور از شیوه مناسب با محیط و آلودگی های جورواجور در هم می‌لولند. یا جاده‌هایی كه پس از اتمام كار بیش از هزینه‌های اولیه خرج بهسازی و رفع معایب آن می‌شود باز هنوز هم ایمنی یك جاده اصولی را ندارد. یا سدی كه بعد از تكمیل آن هر چه دوباره خرجش می‌كنند باز نتیجه مطلوب از آن گرفته نمی‌شود. همچنین ساختن پل، خانه، كانال، كارخانه در مسیلها بدون در نظر گرفتن حجم حوضه آبریز در گذشته‌های طولانی، گاهی این ساخت و سازها از نظر عدم رعایت عوامل محیطی آنقدر اظهر و من الشمس است كه گویی سازندگان به هنگام طراحی و حتی ساخت، چشمان خود را به دور و بر خویش فرو بسته بوده‌اند.

به هر حال رعایت آنچه گفته شد می‌تواند علاوه بر ایجاد امنیت و آسایش برای استفاده كنندگان آن، صرفه‌جویی‌های بسیار كلان مادی برای سرمایه‌های ملی مملكت باشد و احترام و ارج و ارزش برای معماران، همانطور كه طی هزاران سال چنین بوده و معماران و بنایان همیشه دارای مقامی والا بوده و مورد اعتماد مردم و شور آنها قرار می‌گرفتند.

نگاهی به نقش خورشید و ایوان در معماری

یكی از ساده‌ ترین و در عین حال مهمترین اصلی كه همیشه در معماری سنتی ایران رعایت می‌شد توجه به خورشید و بهره‌وری مناسب از نور آن بود. می‌دانیم كه ارتفاع آفتاب در حركات ظاهری خود در طول سال حدود 47 درجه نوسان دارد. به عنوان مثال در تهران كه در عرض شمالی 42َ °35 (35 درجه و 42 دقیقه) قرار دارد،

ارتفاع آن به هنگام آغاز بهار و پائیز حدود 55 درجه و طول سایه اشیاء حدود 0.7 ارتفاع خود،

ارتفاع آن در آغاز تابستان حدود 78 درجه و طول سایه اشیا حدود 0.2 ارتفاع بنا،

ارتفاع آن در آغاز زمستان حدود 31 درجه و طول سایه اشیاء حدود 1.6 ارتفاع بنا

بنابراین ساختمانی به شكل زیر در حالیكه در زمستان حدود 4.8 متر آفتاب را به درون خود جای می‌دهد در تابستان با در نظر گرفتن ایوانی مسقف به عرض حداقل 60 سانتی‌متر از ورود آفتاب به درون ساختمان جلوگیری می‌نماید و بدین ‌ترتیب حدود 50 درصد از مصرف سوخت در زمستان برای گرم كردن و در تابستان از مصرف برق برای سرد كردن صرفه‌جویی می گردد(7) و با رعایت تهویه های طبیعی و عایق کاری می توان این صرفه جویی را تا حد 80 تا 90 درصد بالابرد، كاری كه در ساختمانهای قدیمی با وسایل آنروزی استفاده می‌كردند. علاوه بر استفاده مادی به همین سبب از آلودگی محیط نیز كاسته خواهد شد. وجود ایوانهای مسقف چه در شهرها و چه در روستاها كاربرد بسیاری را داشتند به عنوان حیاطی مستقل برای تمدد اعصاب و داشتن گلدانی به عنوان فضای سبز كه در جمع میلیونها اتاق در شهری مانند تهران قابل توجه است، برای خشكاندن لباس و ضدعفونی آن، برای خشك كردن میوه و سبزی، برای استراحت در زمستان و خوابیدن در تابستان و بسیاری فواید دیگر به خصوص در آپارتمانهای لانه زنبوری كنونی. بسیار بجا خواهد بود كه در دانشكده‌ها مهندسان جوان را برای احیای اینگونه فضاها تبلیغ كرد.

تغییرات سایه به هنگام نیمروز در آغاز فصول مختلف در تهران عرض َ 42 °35 +

وضع جغرافیای جامع منطقه‌ای (شهرستانی) در ایران

با وجودیكه جغرافیای جامع منطقه‌ای می ‌تواند در كارهای اساسی و زیربنایی و ارائه اطلاعات گوناگون نقشی را كه ده ها سازمان متفرق و با دریافت مبالغ گزاف در دادن اطلاعات به عهده دارند، ایفاء كند، متأسفانه تاكنون با وجود سازمانهای جغرافیایی خصوصی و دولتی هنوز ما دارای یك جغرافیای جامع و مدون حتی برای شهرستان تهران و پایتخت كشور نیز نیستیم. نویسنده با همه تلاشی كه در طی حدود ده سال گذشته به خرج داده است و با استقبال بسیاری از سازمانها نیز روبرو شده اما هنوز در ابتدای راه است. مؤسسات خصوصی با توجه به گرانی كاغذ و وسایل و لوازم چاپ اظهار ناتوانی می‌كنند. در سازمانهای دولتی هنوز كسی خود را مسئول و متولی این كمبود نمی‌داند. خوشبختانه در سال جاری روزنه‌هایی گشوده شده است كه امیدواریم بتوانیم با كار گروهی و همكاری تخصص‌های مختلف گامهایی استوار در این راه برداریم.

***

منابع(تهیه کننده اصلی)

1- معین، دكتر محمد، فرهنگ فارسی، ج 1، چاپ پنجم، امیركبیر، 1362، آریانپور كاشانی – دكتر عباسی، فرهنگ كامل انگلیسی – فارسی ج 2 چاپ پنجم امیركبیر 1370

2- Collins Atlas of the World (William Collins Sons & Co.Ltd.) Glasgow, Revised 1988.

3- شایان، سیاوش، فرهنگ اصطلاحات جغرافیایی طبیعی، وزارت آموزش و پرورش 1369، مقدمه.

4- جعفری، مهندس عباس، فرهنگ بزرگ گیتاشناسی، 1366

5- فشاركی، دكتر پریدخت، فرهنگ جغرافیا، امیركبیر، 1369

6- شكوئی، دكتر حسین، فلسفه جغرافیا، چاپ سوم، گیتاشناسی، 1364

7- محمودیان، علی اكبر، خورشید و تهران، چاپ نشده، تألیف 1366.

از مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، جلد اول، ارگ بم- کرمان، سازمان میراث فرهنگی کشور، سال 1374، 650 صفحه، ص 494-488 منبع وبلاگ: http://www.aa-mahmoodian.com/Papers/Architecture_and_geography.htm



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:14 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
 

از كاربردهاي علم نوین سنجش از دور یا Remote Sensing مي توان به استفاده از آن در هیدرولوژی و منابع آب و اکتشاف منابع آب زیر زمینی، نجوم ، اکتشاف منابع معدنی و نفت و گاز، تغذیه سيستم هاي اطلاعات مکانی یا جغرافیایی و سامانه های تصمیم یار یا DSSها، اکتشاف مواد رادیو اکتیو،شيلات واستحصال آبزیان، زمين شناسي،ژئومرفولوژی، كارتوگرافي، تهیه نقشه های گوناگون توپوگرافی، پوشش و کاربری اراضی، شهرسازی و برنامه ریزی شهری، مطالعات زيست شناسي،خاکشناسی، مطالعات زيست محيطي،بررسی و منشا یابی آلودگیهای جوی و زمینی و دریایی،حیات وحش، هواشناسي، كشاورزي، جنگلداري، مدیریت و توسعه اراضي،نظامی و جاسوسی،راهنمایی و رانندگی،کنترل ترافیک و مدیریت حمل و نقل شهری وجاده ای، مدیریت بحران و حوادث غیر مترقبه،گیاهشناسی و ژئوبتانی، هیدروترمال و ژئوترمال ، باتیمتری یا عمق سنجی،جمعیت شناسی و جامعه شناسی، باستانشناسی، مکان یابی دفن پسماندهای هسته ای و زباله های شهری، بررسی تغیییرات دوره ای و دهها مورد دیگراشاره كرد.

استفاده سنجش از دور در مطالعات اكتشافي و منابع طبيعي و ساير موارد فوق الذکر از نظر دقت و هزينه و نيروي انساني نيز بسيار با صرفه تر بوده و خیلی سریعتر نیز انجام می گیرد.

در زمينه كاربردهاي داده هاي ماهواره ای به عنوان مثال به موارد زیر می توان اشاره نمود.

1.کاربرد های نظامی : مواردی چون امور شناسایی و جاسوسی چه به صورت فضایی و ماهواره ای و چه به صورت هوایی، تفتیش و آشکار سازی استتار ، تهیه طرحهای آفند و پدافند،طرح ریزی پروازها و شناسایی محل ریختن بمب و...

2.امور انتظامی: کنترل ترافیک ، مکانیابی گره های ترافیکی ، ارزیابی ظرفیت خیابانها برای اجرای طرح های ترافیکی، مکانیابی محل های جدید احداٍث پارکینگ و خیابانها، کنترل و مدیریت حمل و نقل جاده ای با GPS و...

3. مطالعه تغييرات دوره اي: برخي از پديده ها و عوارض سطح زمين در طي دوره زماني تغيير مي يابد. علت اين تغييرات مي تواند عوامل طبيعي مانند سيل، آتشفشان، زلزله، تغييرات آب و هوايي، يا عوامل مصنوعي مانند دخالت انسان در محيط زيست باشد. براي مثال تغيير سطح آب درياي خزر در طي يك دوره ۱۰ تا ۲۰ ساله، تغيير ميزان سطح پوشش و جنگلها درشمال كشور و تغيير پوشش گياهي نخل در جنوب كشور و ميزان آسيب آنها در دوران جنگ را مي توان با استفاده از داده هاي ماهواره اي با دقت بسيار زيادي مطالعه كرد.

۴.اکتشاف منابع : از داده های سنجش از دور می توان برای اکتشاف منابع معدنی ، عناصر رادیو اکتیو، نفت و گاز استفاده نمود.

5.مطالعات زمين شناسي و ژئومرفولوژی:با استفاده از داده هاي ماهواره اي مي توان مرزهاي بسياري از سازندهاي زمين شناسي را از يكديگر تفكيك كرد، گسله ها را مورد مطالعه قرار داد ونقشه هاي گوناگون زمين شناسي تهيه كرد. از جمله نقشه هاي زمين شناسي گوناگون كه با استفاده از داده هاي ماهواره اي مي توان تهيه كرد، نقشه گسله ها و شكستگي ها، نقشه سازندهاي سنگي مختلف، نقشه خاكشناسي و نقشه پتانسيل ذخاير تبخيري سطحي را ميتوان نام برد. افزون براين با توجه به گستره بسيار وسيع زير پوشش هر تصوير ماهواره اي، چنين تصاويري براي مطالعات كلان منطقه اي براي زمين شناسان بسيار مفيد است.

۶.شهرسازی و برنامه ریزی شهری : تشخیص CBD شهر و تحلیل رابطه آن با سایر بخشها و نحوه و مسیر پیشروی آن،تغذیه جی آی اس شهری،شناسایی بافت و ساخت شهری، تهیه نقشه های شهر برای ادره آن و اعمال قوانین شهری و جهت دهی مناسب به رشد شهر، مکانیابی دفن زباله های شهری،تهیه map cadastral ،ارزیابی تراکم و تراکم نسبی، اولویت بندی نوسازی، مکان یابی احداث فضاهای سبز و اماکن تفریحی جدید، تعیین حریم ها، مکانیابی مناطق مناسب برای توسعه شهر و ایجاد شهرکهای اقماری و...

۷.مطالعات کشاورزی و جنگلی: تشخيص و تمايزگونه هاي گياهي مختلف، محاسبه سطح زير كشت محصولات كشاورزي، مطالعه مناطق آسيب ديده كشاورزي براثركم آبي يا حمله آفتهاي مختلف به آنها از جمله مهمترين كاربردهاي داده هاي ماهواره اي است. تهيه تقشه جامع پوشش گياهي هر منطقه، تهيه نقشه آبراهه ها و ارتباط آنها با مناطق مستعدكشت و برآورد ميزان محصول زير كشت از كاربردهاي ديگر چنين اطلاعاتي است. لازم به ذكر است كه وزارت بازرگاني و كشاورزي كشور ايالات متحده آمريكا از ابتداي تكوين تكنولوژي سنجش از دور همه ساله محصول كشاورزي كشور آمريكا وتمام كشورهاي جهان را با استفاده ازتصاوير ماهواره اي برآورد مي كند تا براي برنامه ريزي بازار و توليد اطلاعات مفيد و لازم را بدست آورد. افزون بر اين مطالعه ميزان انهدام جنگلها و يا ميزان پيشرفت جنگل كاري از كاربردهاي ديگر اين تصاوير است.

۸.مطالعات هیدرولوژیکی : مطالعه آبهاي سطحي منطقه و تهيه نقشه آبراهه ها، بررسي تغيير مسير رودخانه ها بر اثر عوامل طبيعي يا مصنوعي، تخمين ميزان آب سطحي هر منطقه،کشف منابع آبهای زیر زمینی از جمله جالبترين كاربرد داده هاي ماهواره اي است.كشور ما از جمله كشورهايي است كه با وجود داشتن منابع آبهاي سطحي در بسياري مناطق از مشكل كم آبي رنج مي برد، كه استفاده از تكنولوژي نوين وبه دست آوردن اطلاعات دقيق مي تواند راهگشاي استفاده بهتر ازمنابع آب كشور باشد.

۹.مطالعات دریایی و اقیانوسی: از تكنولوژي سنجش از دور بخصوص در چند زمينه مهم كاربردهاي دريايي مي توان استفاده كرد كه ازآن جمله مطالعات دوره هاي پيشروي و پسروي كرانه دريا؛ مطالعات عمومي ويژگيها و خصوصيات توده هاي آبي مثل نقشه دماي سطح و رنگ آب و نقشه تراكم ميزان كلروفيل و پلانكتون و مطالعات مربوط به تأثير ساير پديده ها بر دريا، از جمله وضعيت حركت وتندي امواج دريا و غيره هستند. تابحال سنجنده ها و ماهواره هاي مخصوصي فقط براي مطالعات درياها و اقيانوسها طراحي وساخته شده است. مهمترين اين ماهواره هاعبارتند از ماهواره “ موس” ژاپن وماهواره “ سي ست” آمريكا.

۱۰.مطالعات بلایای طبیعی و مدیریت بحران:امروزه برآورد ميزان خسارت ناشي از بلاياي طبيعي از قبيل سيل، زلزله، آتشفشان، طوفان وغيره با استفاده از داده هاي ماهواره اي بسيار متداول است. تعيين راهبرد مناسب براي جلوگيري وكاهش خسارت بلاياي طبيعي از جمله ديگر كاربردهاي داده هاي ماهواره اي است.

منبع:http://mohamadhamzeh.blogfa.com/post-13.aspx

تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:13 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مقدمه :
در سال 1972 اولين سري ماهواره هاي لندست با دوربين و سنجنده هاي RBV ، MSS و TM در چهار و هفت باند توسط ايالات متحده آمريكا در مدار زمين قرار گرفته و تصاوير حاصله در اختيار هزاران محقق قرار داده شد. از اين مرحله كه تصويربرداري از حالت آنالوگ خارج و بصورت رقومي درآمد، دريچه اي جديد براي پردازش تصاوير و نهايتاً تعبير و تفسير آنها به روي بشر گشوده شد.

شوروي سابق كه در بهره برداري از ماهواره هاي تصويربرداري بصورت آنالوگ سابقه ديرينه‌اي داشت با پرتاب سري ماهواره‌هاي كاسموس در پي تصويربرداري بصورت رقومي برآمد و بدين ترتيب بطور اعجاب انگيزي صحنه رقابت براي ساير ملل فراهم شد.
فرانسه در سال 1986 اولين سري ماهواره هاي spot را با قدرت تفكيك 10 و 20 متر (درسه باند) و هندوستان سري ماهواره هاي IRS را در سال 1988، ژاپن سري ماهواره هاي MOS را در سال 1990، آژانس فضايي اروپا سري ماهواره هاي ERS را در سال 1991 و كانادا سري ماهواره هاي Radar-Sat را در سال 1995 در مدار زمين قرار دادند.
اكنون بسياري از كشورهاي جهان با درك اهميت دستيابي به تكنولوژي هاي فضايي جهت بهره برداري‌هاي صلح آميز از منابع زمين و حفظ امنيت ملي خود به طرق گوناگون اقدام نموده و به موفقيت هاي مهمي نيز دست يافته اند كه از اين ميان مي توان كره شمالي با پرتاب ماهواره KOM-SAT در سال 1998، مشاركت برزيل و چين جهت پرتاب ماهواره CBERS 1996 و مشاركت كشورهاي مختلف در طراحي، ساخت و پرتاب انواع ماهواره را نام برد.
حاصل پرتاب اين ماهواره ها، تهيه ميليونها تصوير از زمين بوده است كه در اختيار هزاران محقق و مؤسسه تحقيقاتي قرار گرفته و با پردازش و تعبير و تفسير آنها، اهميت و كاربردهاي علوم و تكنولوژي فضايي آشكارشده است. اين علوم قادر به پيش بيني بروز حوادث غيرمترقبه و هشدارهاي لازم، آشكارسازي فعاليت هاي مخاطره آميز زيست‌محيطي و كاهش اثرات ناشي از آنها، مديريت فرسايش ساحلي، پيش بيني فصلي و سالانه آب و هوا و بررسي اثر آنها بر كشاورزي، خشكسالي و پيشروي كوير، برنامه ريزي و مديريت منابع طبيعي نظير معادن، جنگل ، مراتع، ماهيگيري، وحوش و حوادث مخاطره آميز، مديريت آب آشاميدني، آشكارسازي آلودگي آب و جلوگيري از امراض، تهيه انواع نقشه هاي موضوعي و كارتوگرافي در مقياس هاي گوناگون مي باشند.
سنجش از دورچيست؟
بطوركلي Remote Sensing يا سنجش از دور را ميتوان تكنولوژي كسب اطلاعات و تصويربرداري از زمين با استفاده از تجهيزات هوانوردي مثل هواپيما، بالن يا تجهيزات فضايي مثل ماهواره ناميد. به عبارت ديگر سنجش از دور علم و هنر بدست آوردن اطلاعات در مورد هر موضوع تحت بررسي به وسيله ابزاري است كه در تماس فيزيكي با آن نباشد. مزيت برتر اطلاعات ماهواره اي نسبت به ساير منابع اطلاعاتي، پوشش تكراري آنها

از نواحي معين با فاصله زماني مشخص است. در سنجش از دور، انتقال اطلاعات با استفاده از تشعشعات الکترو مغناطيسي(EMR) انجام مي گيرد.
تصوير فوق بطور شماتيك فرآيند كلي و عناصر مؤثر در سنجش از دورالكترومغناطيسي منابع زمين را نشان مي دهد. دو فرآيند مبنايي، شامل اخذ داده و تجزيه و تحليل آنهاست.
A - منبع انرژي
B - انتشار انرژي از ميان جو
C - فعل و انفعالات انرژي بر اثر برخورد با عوارض سطحي زمين
D - سنجنده هاي هوايي و يا فضايي
E - انتقال اطلاعات كسب شده
F - دريافت اطلاعات اوليه و توليد داده بصورت رقومي و يا تصويري
G - فرآيند تجزيه و تحليل داده، شامل بررسي و تعبير و تفسير داده ها با بكارگيري وسايل مختلف ديداري و كامپيوتري به منظور آناليز داده هاي حاصل از سنجنده.
تجزيه و تحليل كننده (user) با كمك داده هايي كه توسط سنجنده جمع آوري شده اطلاعات مربوط به نوع، ميزان، موقعيت و شرايط منابع مختلف زمين را استخراج مي نمايد، سپس اين اطلاعات( بصورت نقشه ها، جداول چاپي يا فايل‌هاي كامپيوتري) با لايه هاي ديگر اطلاعات در يك سيستم اطلاعات جغرافيايي(GIS) ادغام و براي مصرف كاربران آماده مي‌شود.

طيف الكترومغناطيس:
تابش الكترومغناطيسي(Electro-Magnetic Radiation) بعلت اتمها و مولکولهاي موجود در مواد مي باشد. اتمها حاوي هسته‌هايي با بار مثبت بوده که توسط الکترون‌هاي اربيتالي در برگرفته شده اند که داراي تراز مجزاي انرژي ميباشند. انتقال الکترونها از ترازي به تراز ديگر باعث تابش اشعه هايي با طول موجهاي مجزا مي شود. در نتيجه طيفي بنام طيف الكترومغناطيسي ايجاد ميشود. اين طيف (EMR) که از يک شيء بازتاب مي‌يابد، منبع معمول داده هاي سنجش از دور است.

در سنجش از دور، طبقه بندي امواج الكترومغناطيسي بر اساس موقعيت طول موج آنها در طيف الكترومغناطيس انجام مي‌گيرد. متداول‌ترين واحدي كه براي اندازه گيري طول موج در طيف الكترومغناطيس مورد استفاده قرار مي گيرد، ميكرومتر است. يك ميكرومتر معادل يك ميليونيم متر مي باشد. همچنين بايد توجه داشت كه بخشهاي طيف الكترومغناطيسي به كار رفته در سنجش از دور در امتداد يك طيف پيوسته قرار مي گيرند كه مقدار آنها نسبت به يكديگر تا حد توان ده(بطور پي در پي) تفاوت دارد.
فناوري سنجش از دور باعث از محدوده وسيعي در طيف الکترومغناطيسي شامل امواجي با طول موج بسيار کوتاه(اشعه گاما) تا بسيار بلند(امواج راديويي) مي‌شود.
محدوده طول موج طيف الکترومغناطيس داراي محدوده‌اي با اسامي متفاوت از اشعه گاما، اشعه X، اشعه فرابنفش، نور مرئي، اشعه مادون قرمز تا امواج راديويي‌(بترتيب از طول موج‌هاي کوتاهتر به بلندتر) مي‌باشد. بخش مرئي چنين نموداري بي نهايت كوچك است، زيرا حساسيت طيفي چشم انسان بين 4/0 ميكرومتر تا 7/0 ميكرومتر است. بطوريكه رنگ آبي تقريباً بين طول موج 4/0 ميكرومتر تا 5/0 ميكرومتر، رنگ سبز تقريباً بين طول موج 5/0 ميكرومتر تا 6/0 ميكرومتر و رنگ قرمز تقريباً بين طول موج 6/0 ميكرومتر تا 7/0 ميكرومتر مي باشد.
محدوده طيف الکترومغناطيس قابل ديد توسط چشم انسان(سيگنال‌ها از طريق گيرنده هاي چشم به مغز برده مي‌شود و تفاوت بين آنها، حس تشخيص رنگ‌ها را به انسان مي دهد).
انرژي ماوراء بنفش به انتهاي نور آبي بخش طيف مرئي متصل است. در انتهاي نور قرمز محدوده ‌طيف مرئي، سه نوع امواج مادون قرمز وجود دارد كه عبارت هستند از:
1) مادون قرمز نزديك: از 7/0 ميكرومتر تا 3/1 ميكرومتر
2) مادون قرمز مياني: از 3/1 ميكرومتر تا 3 ميكرومتر
3) مادون قرمز حرارتي: بيش از 3 ميكرومتر.
در طول موجهاي بيشتر (1 ميلي متر تا 1 متر)، بخش امواج كوتاه(ميکروويو) طيف وجود دارد.
اكثر سيستم هاي سنجش متداول در يك يا چندين بخش از قسمتهاي مرئي، مادون قرمز يا ميكروويو طيف الكترومغناطيس فعاليت مي كنند. به عبارت ديگر هر يك از سيستم هاي سنجنده(Sensor) به نواحي خاصي از طيف الكترومغناطيس حساس بوده و قسمتي از خصوصيات طيفي اجسام را ثبت مي كنند.
به عنوان مثال دستگاههاي عكسبرداري معمولي نسبت به انرژي نور مرئي و نزديك به آن يعني طول موج هاي 3/0 تا 2/1 ميكرون حساسيت دارند؛ سنجنده هاي اسكن كننده مادون قرمز حرارتي عموماً ‌به طول موجهاي بين 1 تا 2 ميكرون و دستگاههاي رادار به باندهايي با طول موجهاي خيلي بلندتر(ميلي متر و متر) حساس هستند.
ارتباط بين طول موج با انرژي و فركانس: طول موج کوتاهتر، انرژي و فرکانس بيشتر و بالعکس.
ارتباط بين طول موج با انرژي وفركانس: بيشترين انرژي و فركانس و امواج با طول موج كوتاه درمحدوده مرئي قرار دارد.

عوامل مؤثر در تشكيل تصاوير:
هنگاميكه انرژي تابشي در سطح زمين به هر جسم برخورد مي كند، انرژي به سه شكل اصلي توسط آن ماده منعكس، منتقل يا جذب مي‌شود خصوصیات انرژي هاي ايجاد شده بر اساس شرايط و نوع مواد موجود در زمين بسيار متفاوت است و اين بدان معناست كه بعضي از اجسام در مقابل يك طول موج بخصوص داراي خاصيت انعكاسي بوده ولي در يك طول موج ديگر داراي خاصيت جذب و انتقال انرژي هستند. مجموعه يك چنين پديده هايي بر روي تصاوير مختلف، رنگ يا تن هاي بخصوصي ايجاد كرده و به چشم اجازه مي‌دهد اشكال مختلف موجود در تصاوير را از هم تشخيص دهد.
خصوصيات انرژي هاي ايجاد شده بر اساس شرايط و نوع مواد موجود در زمين بسيار متفاوت است و اين تفاوت‌ها باعث شناسايي پديده هاي مختلف توسط جشم مي‌شود.
منحني تابش امواج الکترومغناطيس براي موارد ذكر شده در تصوير عبارت است از نمودار انعكاس طيفي يك شيء به صورت تابعي از طول موج آن.

برای دسترسی به منبع کلیک کلیک کنید.


یک شرکت آمریکایی ایده ای را مطرح کرده است که برپایه آن می توان تجهیزات لازم در سفر به مریخ را با استفاده از یک چاپگر سه بعدی در فضا چاپ کرد.

به گزارش خبرگزاری مهر، دستگاههای چاپگر سه بعدی می توانند به عنوان راه حلی قطعی برای سفرهای فضایی بلند مدت مثل سفر به مریخ به رسمیت شناخته شوند.

درحقیقت مشکل این سفرها تنها رسیدن به مقصد نیست بلکه باید تجهیزاتی برای بازگشت به زمین وجود داشته باشند.

این درحالی است که در طول سفر رفت، فضاپیماها در مسیر طوفانهای فضایی می توانند آسیب ببینند و نیاز به تعویض قطعه داشته باشند اما حمل قطعات یدکی دستگاهها می تواند فضای زیادی را اشغال کند که ترجیح بر این است که از این فضا برای ذخیره بیشتر آب و غذا که برای انسان حیاتی هستند استفاده شود.

در این راستا، یک شرکت طراحی صنعتی در لس آنجلس به نام "ساخت فضا" (Made in Space) ایده ای را مطرحی کرده است که برپایه آن می توان از چاپگرهای سه بعدی برای ساخت (چاپ) قطعات یدکی در طول سفر فضایی استفاده کرد.

این شرکت درحال مطالعه بر روی سیستم مخصوصی است که بر روی چاپگرهای سه بعدی عمل می کند و می تواند تکه های کوچک و بزرگ را به صورت سه بعدی چاپ کند.

به این ترتیب می توان پانلها و اجسام کوچکی که می توانند در مدار و در شرایط جاذبه صفر کاربرد داشته باشند را در طول سفر تولید کرد.

برای چاپ کردن یک شیء، چاپگرهای سه بعدی به لایه های مختلف موادی که می توانند از جنس فلزات، پلاستیک و یا مواد دیگر باشد نیاز دارند. این مواد همانند کاغذ در چاپگرهای معمولی رفتار می کنند.

براساس گزارش نانوپرس، ایده شرکت Made in Space با به کارگیری چاپگرهای سه بعدی می تواند در زمان و پول صرفه جویی کنند. درحال حاضر یک چاپگر سه بعدی خانگی حداقل هزار دلار قیمت دارد.

 

چاپگر سه بعدی

 

برخی از قعطاتی که با این چاپگر چاپ شده اند

 

این تصویر نشان می دهد که این سیستم قادر است اجسام با اشکال پیچیده را هم چاپ کند


منبع:http://www.tebyan.net/


تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:13 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

سنجنده‌ها به دو گروه غيرفعال و فعال تقسيم مي‌شوند:
A -
سنجنده هاي غيرفعال: قابليت تشخيص تشعشعات الكترومغناطيس منعكس شده از منابع طبيعي زمين را دارا مي‌باشند.
B -
سنجنده هاي فعال: پاسخ‌هاي منعكس شده از پديده‌هايي كه توسط منابع انرژي مصنوعي مثل رادار، مورد تابش قرارگرفته اند را دريافت مي‌كنند.

ماهواره‌هاي سنجش از دور: ماهواره‌هايي با گيرنده‌هاي راه دور براي مشاهده پديده هاي زمين، ماهواره‌هاي سنجش از دور يا ماهواره‌هاي ديد زميني ناميده مي‌شوند. اين ماهواره ها بر اساس ارتفاع، مسيرحركت و گيرنده‌هاي آنها از هم متمايز مي‌شوند.
انواع ماهواره‌ها: 1- LANDSAT، ASTER، SPOT، IRS، MOS، IKONOS، QUICKBIRD
2- با سيستم‌هاي راداري: RADARSAT، SEASAT، MAGSAT، ERS،JERS
3- NOAA (هواشناسي)
4- فضاپيماي SHUTTLE.
ماهواره لندست(Landsat): استفاده جهاني اطلاعات سنجش از دور ابتدا توسط ماهواره لندست در سال 1972 آغاز شد. اين تحقيقات كه با استفاده از قسمتهاي مختلف طيف الكترومغناطيس صورت گرفته باعث افزايش كارايي زمين‌شناسان در زمينه پژوهش‌هاي معدني گرديده است.
لندست‌هاي 1 و 2 و 3 به ترتيب در تاريخ‌هاي 1/5/1351 و 31/4/54 و۱ /12/56 به فضا پرتاب شدند. طراحي آنها به گونه اي بوده است كه هر روز كره زمين را در يك مدار قطبي با ارتفاع حدود Km 900 دور زده و در نتيجه قسمت اعظم كره زمين را با 251 گردش ماهواره مورد تصويربرداري قرار دهند.
با از كار افتادن لندست‌هاي 1 و 2 و 3 لندستهاي 4 و 5 در تاريخ‌هاي 25/4/61 و 10/12/62، به فضا پرتاب و در ارتفاع Km700 قرار گرفتند و در نتيجه كره زمين را با 233 گردش پوشش مي دهند. اخيراً ‌نيز لندست‌هاي 6 و 7 به فضا پرتاب شده‌اند.
سيستم سنجنده در روي ماهواره لندست MSS، RBV، TM و ETM + مي باشد.
لندست 1:
پذيرش: 7 اگوست 1972 تا 26 اکتبر 1977
تاريخ ماموريت: 23جولاي 1972 تا2 ژانويه 1978
منبع زميني: زمين/ خورشيد- همزمان/ نمونه اوليه
تکرار چرخش: 18 روزه.

لندست3:
پذيرش: 17 مي 1978 تا 7 فوريه 1983
تاريخ ماموريت: 5 مارس 1978 تا 7 ژانويه 1983
منبع زميني- زمين / خورشيد- همزمان
مارس 1979 باند حرارتي از کار افتاد.
کل عمليات در 12 ژوئن 1979 پايان يافت.
اسکنر چند طيفي(MSS) در تاريخ 28 ژانويه 1981 از رده خارج شد.
به کار گيري مجدد(با محدوديت) در 13 آوريل 1981
لندست4:
پذيرش: 17 آگوست 1982 تا سپتامبر 1987
تاريخ ماموريت: 16 جولاي 1982
منبع زميني/ خورشيد- همزمان/ عملياتي
تکرار چرخش: 16روز يکبار
در تاريخ 22 سپتامبر 1982 گيرنده باند X واحد B از کار افتاد.
در تاريخ 29 اکتبر 1982 سيستم بررسي اطلاعات و ارتباطات واحد مرکزي B ازکار افتاد.
در تاريخ 15 فوريه 1983در نتيجه فقدان اطلاعات نقشه بردار موضوعي(Thematic Mapper Data)، گيرنده باند X واحد A از کار افتاد.
در تاريخ 22 مي 1983 – پنل4 (Panel) خورشيدي از کار افتاد.
در تاريخ 26 جولاي 1983در نتيجه از دست رفتن 50 درصد قدرت، پنل3 خورشيدي از کار افتاد.
اين ماهواره ممکن است در آينده توسط ابزارهاي علمي تعمير و مجدداً راه اندازي شود.
ماهواره در ژانويه 1986 از رده خارج شد و در حالت آماده باش نگهداري شد.
توقف رديابي در تاريخ 1 سپتامبر 1987.

لندست 5:
پذيرش: 6 آوريل 1984 تا اکتبر 1999
تاريخ ماموريت: 1 مارس 1984
منبع زميني / خورشيد - همزمان / عملياتي
طراحي آن براي جلوگيري از اشکالات لندست4 اصلاح شد.
تابستان 1985: گيرنده باند S در کسب اطلاعات تبديلي در مناطق خارج از ايالات متحده از کار افتاد.
دسامبر 1985: کسب اطلاعات محدود به مناطق درخواستي جهت پوشش شد.
ردياب 5 اسکنر چند طيفي باند 4 در ژوئن 1994 از کار افتاد. باند 4 اسکنر چند طيفي به علت جريان بالا در اگوست 1995 از رده خارج شد.

لندست 6 ( شرکت EOSAT ، U.S.A):
پذيرش: N/A
تاريخ ماموريت: 5 اکتبر 1993
مشاهده زميني/ همزمان با خورشيد
ماهواره در مدار قرار نگرفت، تماس با آن حين پرتاب قطع شد.
تکرارچرخش: 16 روز يکبار
لندست7:
پذيرش: جولاي 1999 تا کنون
تاريخ ماموريت: 15 آوريل 1999
مشاهده زميني/ همزمان- خورشيد
ناسا - ايالات متحده آمريکا.

تصوير ماهواره‌اي لندست 7 از گستره تهران

منبع:http://www.ngdir.ir



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:11 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مقدمه

فرض کنید روی قله یک کوه با یک توپ جنگی گلوله‌ای را پرتاب می‌کنید. (بدون در نظر گرفتن مقاومت هوا) هر چه نیروی پرتاب کننده بیشتر باشد، سرعت گلوله به هنگام خروج از لوله بیشتر خواهد بود و گلوله مسافت بیشتری طی خواهد کرد تا با نیروی جاذبه زمین سقوط کند. حال اگر سرعت پرتاب به 7.9 کیلومتر در ثانیه (2800 کیلومتر در ساعت) برسد، گلوله دیگر به زمین سقوط نخواهد کرد و با همان سرعت دور زمین (در مدار دایره‌ای شکل) خواهد چرخید.

در این حالت گلوله تبدیل به یک ماهواره شده و اگر نیروی اصطکاک هوا نباشد، گلوله تا ابد در مدار زمین باقی می‌ماند، ولی بخاطر وجود اصطکاک هوا در ارتفاعات کم ، سرعت گلوله کم شده و در نهایت سقوط خواهد کرد. اگر سرعت پرتابه را افزایش دهیم، مدار حرکت گلوله دور زمین از حالت دایره به حالت بیضی شکل تغییر خواهد کرد و با افزایش سرعت ، مدار حرکت بیضی‌تر خواهد شد.







برای قرار دادن ماهواره در مدار بالایی و دایره‌ای شکل به دور زمین از موشکهای 2 مرحله‌ای استفاده می‌کنند. به این صورت که موشک پس از بلند شدن و در ارتفاع کم ، مسیر مستقیم خود را کج می‌کند تا در مدار زمین قرار گیرد. در این لحظه موتور مرحله اول از موشک جدا می‌شود. همین لحظه موتور مرحله دوم روشن می‌شود و موشک در مدار بیضی شکل دور زمین شروع به گردش می‌کند.

موتور مرحله دوم خاموش می‌شود و وقتی موشک به نقطه اوج (دورترین نقطه از زمین مدار بیضی از زمین) رسید، موتور دوم یکبار دیگر روشن می‌شود تا موشک در مدار دایره‌ای شکل بزرگ قرار گیرد. در همین لحظه ماهواره از موتور دوم جدا می‌شود و سپس با همان سرعت اولیه که از موشک در حال حرکت جدا شده ، در مدار دایره‌ای شکل دور زمین می‌گردد.

ارتفاع ماهواره‌ها از سطح زمین

ماهواره‌های جاسوسی

ماهواره‌های جاسوسی را اغلب در ارتفاعات کم (480 تا 970 کیلومتری) قرار می‌دهند. این ماهواره‌ها می‌توانند در عرض کمتر از دو ساعت دور زمین گردش کنند و عکسهای دقیق از مراکز نظامی بگیرند.







ماهواره‌های علمی

ماهواره‌های علمی در مدارات میانی (ارتفاع 4800 تا 9700 کیلومتری) قرار داده می‌شوند. از این ماهواره‌ها برای تحقیق در مورد مهاجرت حیوانات و بررسی فعالیت آتشفشانها استفاده می شود.

ماهواره‌های سیستم موقعیت یابی جهانی (GPS)

ماهواره‌های سیستم موقعیت یابی جهانی (GPS) در ارتفاع 10000 تا 2000 کیلومتری قرار داده می‌شوند.

ماهواره‌های ارتباطی

ماهواره‌های ارتباطی مثل ماهواره تلویزیونی را در ارتفاع 35786 کیلومتری قرار می‌دهند. زمان گردش ماهواره‌هایی که در این ارتفاع قرار می‌گیرند، با زمان چرخش زمین یکی است. به همین دلیل برای دریافت اطلاعات از این ماهواره‌ها نیازی به جابجایی مکرر گیرنده زمینی (بشقاب ماهواره) نیست. کره ماه (ماهواره طبیعی زمین) هم ارتفاع (فاصله) حدود 384000 کیلومتری از سطح زمین در حال گردش به دور زمین است، دارای سرعتی معادل 1 کیلومتر در ثانیه است. با این فاصله و سرعت زمان یک دور گردش ماه به دور زمین حدودا 27 روز طول می‌کشد که همان طول ماه قمری است.







رابطه سرعت با ارتفاع

همانطور که می‌دانید با افزایش ارتفاع از سطح زمین ، نیروی جاذبه کم می‌شود. هر مدار دایره‌ای ماهواره ، سرعت مخصوصی دارد که به آن سرعت پایداری مدار می‌گویند. در این سرعت نیروی جاذبه با نیروی گریز از مرکز در حالت تعادل قرار دارند. اگر سرعت ماهواره را به کمتر از سرعت پایداری کاهش دهیم،‌ نیروی جاذبه بر نیروی گریز از مرکز غلبه کرده و ماهواره به مدار پایینتر (ارتفاع کمتر) سقوط خواهد کرد و بالعکس اگر سرعت ماهواره را افزایش دهیم، نیروی گریز از مرکز بر نیروی جاذبه غلبه کرده و ماهواره در مدار بالاتر (بیضی کشیده) قرار می‌گیرد.

به همین دلیل دانشمندان و مهندسان برای فرستادن ماهوار به فضا ، مدار ماهواره را به دقت اندازگیری می‌کند تا مبادا هزینه‌هایی که برای یک ماهواره متحمل شده‌اند، را بر باد دهند.
با کاهش سرعت ماهواره پس از پایان مأموریت ، ارتفاع آن کم می‌شود تا وارد جو شود. از آنجا که سرعت گردش ماهواره در هنگام برخورد به ملکولهای هوای جو هنوز بسیار زیاد است، دمای سطح ماهواره آنقدر بالا می‌رود که قطعات آن آتش گرفته و می‌سوزند.


ارتفاع از سطح زمین (کیلومتر)
سرعت پایداری مدار گردش (km/s)
زمان یک گردش کامل به دور زمین
200
7.78
88 دقیقه
500
7.61
94 دقیقه
1000
7.35
105 دقیقه
10000
4.93
حدود 6 ساعت
100000
1.94
حدود 4 روز
1000000
0.64
حدود 4 ماه




البته برخی قطعات نسوخته ماهواره‌ها یا موشکها در مدار زمین باقی می‌مانند. این قطعات بخاطر سرعت زیادی که در گردش بدور زمین دارند، برای دیگر ماهواره‌ها و نیز موشکها و شاتلهای فضایی بسیار خطرناک هستند، بطوری که اگر یک قطعه کوچک (به اندازه یک توپ پینگ پنگ) به شاتلی اصابت کند، مانند یک خمپاره عمل خواهد کرد و ممکن است شاتل را منفجر کند! دانشمندان سعی می‌کنند ماهواره‌ها را از موادی بسازند که در هنگام برخورد با جو کاملا بسوزند و قطعات خطرناک آنها در جو باقی نماند. منبع:http://daneshnameh.roshd.ir


تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:10 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
 

بالا ترین بودجه های فضایی

کشورهای مختلف دنیا با استفاده از بودجه های دولتی سازمان های فضایی خود را برای پیشبرد اهداف علمی گسترش می دهند . در بررسی ما لیستی از بالاترین بودجه های مصرفی توسط کشور ها در زمینه های فضایی تهیه شد و کشور ایران در این لیست دومین کشور جهان بعد از کشور آمریکا قرار گرفت که بالاترین بودجه را برای فعالیت های فضایی دارند . جالب ترین نکته در این بررسی نشان می دهد کشورهای ثروتمندی مانند: فرانسه ، چین ، روسیه ، کانادا ، انگلیس ، اسپانیا ، هلند ، سوئد ، سویس ... از نظر میزان بودجه از کشور ایران پایین تر هستند !!! در اینجا به این نکات باید اشاره کرد:

آیا میزان فعالیت های فضایی ما با میزان بودجه مصرفی توسط سازمان فضایی ایران همخوانی دارد ؟

آیا بهتر نیست میزان هزینه های مصرف شده در فعالیت های فضایی شفاف به اطلاع عموم برسد ؟

نام کشور

نام سازمان

میزان بودجه

ایالات متحده آمریکا

NASA

18 میلیارد دلار

ایران

ISA

۴.۱ میلیارد دلار

فرانسه

CNES

2.5 میلیارد دلار

روسیه

RKA

2.2 میلیارد دلار

ژاپن

JAXA

2.1 میلیارد دلار

آلمان

DLR

1.8 میلیارد دلار

ایتالیا

ASI

1.5 میلیارد دلار

چین

CNSA

1.3 میلیارد دلار

هند

ISRO

1 میلیارد دلار

انگلستان

BNSC

410 میلیون دلار

کانادا

CSA

321 میلیون دلار

برزیل

AEB

294 میلیون دلار

بلژیک

BISA

230 میلیون دلار

اسپانیا

INT

175 میلیون دلار


منبع:http://hajipars.persianblog.ir

تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:10 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
 

کهکشان راه شیری فرزند خوانده دارد

جام جم آنلاین: محققان موسسه مکس پلانک اعلام کردند موفق به یافتن سیاره ای شده اند که میلیاردها سال پیش توسط کهکشان راه شیری به فرزندخواندگی پذیرفته شده است.

به گزارش مهر، کهکشان راه شیری میلیاردها سال پیش زمانی که با کهکشانی دیگر در جنگ و درگیری بوده است، سیاره ای مشابه سیاره مشتری را به فرزند خواندگی پذیرفته است.

بین 6 تا 9 میلیارد سال پیش کهکشان راه شیری و یک کهکشان دیگر خود را در زمان و مکان تقریبا مشابهی دیدند و با یکدیگر درگیر شدند. پیروز این میدان کهکشان زمین بود که به عنوان غنیمت مقداری ستاره و مواد به جا مانده از کهکشان نابود شده را برداشت.

دانشمندان اکنون دریافته اند سیاره ای مشابه سیاره مشتری به نام HIP 13044b نیز در میان این غنائم به کهکشان راه شیری راه یافته و اکنون این سیاره فرزند خوانده ره شیری به شمار می رود.

اخترشناسان بر این باورند که این سیاره از برخورد دو کهکشان بزرگ جان سالم به در برده و نه تنها توانسته با موفقیت از کهکشان خود به کهکشان راه شیری مهاجرت کند بلکه از پدیده متورم شدن ستاره مادر خود، دوره گذار ستاره ای برای تبدیل شدن از یک ستاره میان سال هیدروژنی به یک ستاره عظیم و سرخ رنگ و سالخورده و هلیومی نیز نجات یافته است. دوره ای که خورشید زمین نیز طی پنج میلیارد سال آینده آن را پشت سر خواهد گذاشت.

موجودیت HIP 13044b نیز کمی مرموز است زیرا این اولین سیاره از منشائی متفاوت است که در میان منابع بی ستاره هیدروژنی و هلیومی دیده شده است.

به گفته دانشمندان ، برای درک چگونگی شکل گیری سیاره ها در کنار ستاره های بدون فلز باید به اطلاعات و آمار دقیق تری دست پیدا کرد.

سیاره HIP 13044b که دست کم 1.25 بار بزرگتر از زمین است در فاصله دو هزار سال نوری از زمین و در جنوب صورت فلکی کوزه قرار گرفته است.

دانشمندان با در نظر گرفتن میزان چرخش ستاره مادر که سریعتر از حد عادی در چرخش است بر این باورند این ستاره عظیم و سرخ رنگ تا کنون تعدادی از خواهران سیاره HIP 13044b را بلعیده باشد. منبع: http://www.tebyan.net



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:9 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

ابتدا بايد متذكر شد كه شاخصهاي خشكسالي از داده هاي كوتاه مدت بارش، برف، روانآب و ديگر شاخصهاي ذخاير آبي براي تبديل شدن به يك نمونه بزرگ قابل فهم ساخته شده اند .

شاخصهاي خشكسالي به منظور استفاده بيشتر از داده هاي خام جهت قابل فهم بودن آنها وهمچنين ايجاد قدرت تصميم گيري براي طراحان و برنامه ريزان معمولاً تنها به صورت يك عدد بيان مي شوند.

شاخصهای خشکسالی

ابتدا بايد متذكر شد كه شاخصهاي خشكسالي از داده هاي كوتاه مدت بارش، برف، روانآب و ديگر شاخصهاي ذخاير آبي براي تبديل شدن به يك نمونه بزرگ قابل فهم ساخته شده اند .

شاخصهاي خشكسالي به منظور استفاده بيشتر از داده هاي خام جهت قابل فهم بودن آنها وهمچنين ايجاد قدرت تصميم گيري براي طراحان و برنامه ريزان معمولاً تنها به صورت يك عدد بيان مي شوند.

بعضي از شاخصهاي خشكسالي ميزان يك دوره زماني معين مقدار بارش را كه به لحاظ تاريخي نسبت به مقدار هنجار آن انحراف دارند را اندازه گيري مي كنند . اگر چه هيچ شاخص عمده اي از نظر كم وكيف بالاتر از بقيه شاخصها نيست اما بعضي از شاخصها ممكن است براي بعضي از كاربران مفيدتر و مناسبتر باشد براي مثال شاخص شدت خشكسالي پالمر به طور وسيعي توسط وزارت كشاورزي امريكا ، به منظور تعيين زمان لازم جهت كمك هاي بلاعوض در موقع وقوع خشكسالي شديد مورد استفاده قرارگرفته شده است .اما با اين وجود شاخص شدت خشكسالي پالمر زماني مفيد تر واقع مي شودكه كه در مورد نواحي كه داراي توپوگرافي همگن و يكساني هستند به كار

رود به همين دليل ايالت هاي غربي امريكا كه داراي سرزمينهاي كوهستاني و در نتيجه ميكروكليماي ناحيه اي پيچيده اي هستند متوجه شده اند كه اگر ارزش وارقام ناشي از شاخص پالمر را تواًم با ديگر شاخصها مانند شاخص ذخيره آب سطحي به كار ببرند نتيجه بهتر و مفيدتري خواهند گرفت.

مركز بين المللي تعديل خشكسالي نيز شاخصي تحت عنوان شاخص بارش استاندارد را براي نشان شرايط ذخيره رطوبت مورد استفاده قرار داده كه از جمله ويژگيهاي متمايز كننده آن، يكي شناسايي و ظاهر شدن ماههاي خشكسالي زودتر از شاخص پالمر مي باشد و ديگري محاسبه آن براي مقياسهاي زماني متفاوت مي باشد هر چند خود اين شاخص از عيب و نقص مبرا نمي باشد

با وجود مطالب ذكر شده بيشتر طراحان منابع آب و برنامه ريزان و تصميم گيرندگان اين مطلب را درك كرده اند كه قبل از تصميم گيري بيش از يك شاخص خشكسالي را مد نظر داشته باشند و تنها به يك شاخص اكتفا نكنند .


انواع شاخصهاي خشكسالي موجود


1- شاخص شدت خشکسالی پالمر PDSI:Palmer Drought Severty Index

اين شاخص در سال 1965 توسط palmer ابداع شد و مفهوم اساسي آن بر اساس دما و بارش وهمچنين رطوبت خاك استوار مي باشد. اين شاخص در مقياس زماني ماهيانه به كار مي رود و فاكتور هاي اساسي مورد نياز جهت محا سبه اين شاخص شامل دما،بارش،رطوبت خاك و تبخيروتعرق طي محا سبه فرمولهاي فراوان و نسبتاً پيچيده مي باشد.

2- شاخص ذخیره آب سطحی SWSI: Surface Water Supply Index

اين شاخص در سال 1982 توسطShafer وdezman ارائه شد.و مفهوم اصلي آن همان مفهوم شاخص پالمر است با اين تفاوت كه در اين شاخص ذخيره آب موجود در برف مورد توجه و تاًكيد قرار گرفته شده است. اين شاخص نيز براي مقياس زماني ماهيانه به كار مي رود و فاكتورهاي اساسي هواشناسي و اقليمي مورد استفاده آن بارش و پوشش برف ميباشد.

3- شاخص درصدي از نرمال PN : Percent of Normal

اين شاخص در سال 1994 توسط Willeke وهمكارانش ارائه شد و مفهوم اساسي آن تقسيم بارش واقعي بر بارش نرمال مي باشد و تنها فاكتور مورد نياز جهت محا سبه آن بارش ميباشد وهمچنين در مقياس زماني ماهيانه به كار برده مي شود.

4- شاخص دهكهاDeciles.

اين شاخص در سال 1967 توسطGibbs و Maher ارائه شد .اين شاخص اساساًاز تقسيم توزيع احتمال وقوع آمار ثبت شده درازمدت بارش بر بخشي از هريك از ده درصد توزيع به دست مي آيد .تنها فاكتورمؤثر در محاسبه اين شاخص بارش مي باشد و مقياس زماني مورد استفاده دراين شاخص نيز مقياس ماهيانه مي باشد .

5- شاخص بارش استاندارد SPI:Standardized Percipitation Index

اين شاخص در سال 1995 توسط Mckee و همكارانش ارائه شد .اين شاخص بر اساس تفاوت بارش از ميانگين براي يك مقياس زماني مشخص و سپس تقسيم آن بر انحراف معيار به دست مي آيد وتنها فاكتور مؤثر در محاسبه اين شاخص عنصر بارندگي مي باشد .اين شاخص را مي توان در مقياسهاي زماني 3-6-12-24و48 ماهه محاسبه كرد.

6-شاخص رطوبت محصول(CMI):Crop Moisture Index

اين شاخص در سال 1968 توسط palmer ابداع شد .مفهوم اين شاخص براساس ميانگين دما ومجموع بارش هر هفته در يك تقسيم اقليمي نسبت به مقادير CMI هفته قبل استوار است وبا توجه به زمان ومكان داراي ضرائب وزني ميباشد.فاكتورهاي اساسي مورد استفاده در اين شاخص دما وبارش مي باشد ودر مقياس زماني هفتگي به كار مي رود.

7-شاخص خشکسالی رطوبت خاک SMDI:Soil Moisture Drouyht Index

اين شاخص در سال 1994 توسط Hollinyer وهمكارانش ارائه شد. اين شاخص برمبناي مجموع رطوبت خاك بطور روزانه براي يك سال استوار است وتنها فاكتور اقليمي مورد استفاده در اين شاخص رطوبت خاك ميباشد.اين شاخص در مقياسهاي سالانه به كار مي رود.

8-شاخص خشكسالي محصول-ويژه(CSDI): Crop Specific Drought Index

اين شاخص در سال 1993 توسط Meyer وهمكارانش ارائه شد سپس در سال 1995 مجدداً توسط Meyer و Hubbard اصلاح شد.اين شاخص پس از شاخص رطوبت محصول (CMI) ارائه شد.مفهوم اساسي اين شاخص ،مجموع ارقام محاسبه شده تبخير وتعرق وتقسيم آن برتبخير وتعرقي كه ممكن است در طول دوره رشد يك محصول ويژه اتفاق افتاده باشد.مهمترين فاكتور اقليمي كه در اين شاخص بكار مي رود تبخير وتعرق مي باشد و در مقياس زماني فصلي از اين شاخص استفاده مي شود.

9-شاخص بارش سراسري یاکلی (RI): National Rain Fall Index

اين شاخص در سال 1994 توسط Gommes و Petrassi عرضه شد .اين شاخص بر اساس الگوها ونابهنجاريهاي بارش در يك مقياس قاره اي استوارمي باشدوتنها فاكتور مؤثر در آن بارش مي باشد ودر دو مقياس زماني سال وقرن بكار برده ميشود.

10-شاخص نابهنجاري یا بی نظمی بارش((RAI:Rain Fall AnomalyIndex

اين شاخص در سال 1965 توسط Rooy عرضه شد .اين شاخص براساس محاسبه بارش مقايسه شده با ارقام تصادفي از3- تا 3+ بدست مي آيد بطوري كه به بي نظمي هاي بارش 10 كرانه اختصاص داده شده است .تنها عامل مؤثر در محاسبه اين شاخص ،بارش مي باشد .در ضمن اين شاخص در دو مقياس زماني ماهانه وسالانه بكار برده ميشود.

11-شاخص خشکسالی احیائی(RDI):Reclamination Drought Index

اين شاخص در سال 1996 توسط Weyhorst ارائه شد. اين شاخص شبيه به شاخص ذخيره آب سطحي مي باشد وبراساس فاكتورهاي اقليمي وهواشناسي ،سطح آب رودخانه ،بارش برف، جريانات سطحي ،ذخائر آب وهمچنين دما محاسبه مي شود ودر مقياس زماني ماهانه بكار ميرود

12-شاخص بارش مؤثر((ERI: Effective Rain Fall Index

اين شاخص در سال 1999 توسط Wilhit وbyun بعنوان جديدترين شاخص خشكسالي در سالهاي اخير ارائه گرديد واين شاخص براساس تحليل هاي كمي از بارش مؤثر روزانه استوار است بنابراين تنها عامل مؤثر در آن بارش بوده ومقياس زماني آن روزانه مي باشد.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:8 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

از زمان باستان، دريانورداني كه در شمال اقيانوس هند كشتي‌راني مي‌كردند، با واژه‌اي خطرناك آشنائي داشتند. باران‌هاي موسمي تابستان كه پيرامون شبه‌قاره هند، به ويژه خليج بنگال را توفاني و نا امن مي‌ساخته و دامنه آن، حتي در برخي موارد به قلب درياي پارس هم كشيده مي‌شده و در چند مورد مركز ايران را هم تحت تاثير قرار داده است. (سيل امام‌زاده داوود 1336)

در خردادماه و در حالي‌كه نيم‌كره شمالي به سوي تابستاني سوزنده پيش مي‌تازد، در شبه قاره هند گوئي زمستان آغاز مي‌شود. گرمائي دهشتناك و مرگ‌آور توسط باراني سيل آسا به نام مانسون يا توفان‌هاي موسمي قطع شده و زندگي در اين سرزمين را امكان پذير مي‌سازد.

خط استواي هواشناسي ITCZ كه بر خلاف استواي جغرافيايي ثابت نيست و به شدت متغير است، بر روي فلات تبت مستقر شده و شبه قاره هند را كه از ديدگاه جغرافيايي در نيم‌كره شمالي قرار دارد، از ديدگاه هواشناسي در نيم‌كره جنوبي قرار مي‌دهد.

سرچشمه اصلي نيروي مانسون

همانند كليه سيستم‌هاي اقيانوس‌شناسي و هواشناسي در سياره زمين، مانسون‌ها هم نيروي اصلي خود را از خورشيد مي‌گيرند. كم‌وبيش حدود 30% از انرژي خورشيدي كه به سطوح بالاي جوي مي‌رسد، به‌وسيله سطوح فوقاني ابرها و سطح زمين به فضا بازتاب مي‌شوند. مقدار بسيار كمي از آن نيز به‌وسيله جو جذب مي‌شود. تضاد و تقابل فصل‌ها در دو نيمكره شمالي و جنوبي، موجب حركت آرام هوا از نيمكره زمستاني به سوي نيمكره تابستاني، به وسيله گراديان افقي فشار و نيروي عمودي شناوري از اختلاف درجه حرارت، مي‌شود.

اما آب و خشكي، به مقدار يكسان انرژي دريافتي از خورشيد، دو واكنش متفاوت نشان مي‌دهند. دودليل براي اين تفاوت ذكر شده است. نخست اينكه دماي ويژه آب دو برابر دماي ويژه خاك است، يعني با مقدار مساوي انرژي دريافتي، خاك دو برابر آب گرم مي‌شود. دليل دوم، ‌كه از دليل نخست بسيار مهم‌تر است اين‌است‌كه، گنجايش مؤثر دما، (توانايي يك ماده براي نگه داشتن گرما)، براي اقيانوس‌ها بسيار بيشتر از قاره‌هاست.

در فصل زمستان، خشكي بيش از انرژي كه از خورشيد دريافت مي‌كند، انرژي به هوا گسيل مي‌كند. گرمائي كه در تابستان پيش در ژرفاي خاك ذخيره شده بود، اينك به سطح زمين مي‌آيد. ازآنجاييكه در اقيانوس، گرماي بيشتري ذخيره مي‌شود، در زمستان سطح آن كمتر سرد مي‌شود.

چرخه تابستاني مانسون هند

در فصل تابستان در هر نيم‌كره، انرژي دريافتي خورشيد، بيش از انرژي بازتابشي است. همچنين خشكي گرماي خود را زودتر از دست مي‌دهد. اين خصوصيت به‌ويژه بر روي بيابان ربع‌الخالي، يكي از بزرگترين بيابان‌هاي جنب‌حاره، و فلات تبت، با ارتفاع متوسط 4 كيلومتر از سطح دريا، در ميانه قاره آسيا، نمايان است. اين گرماي از دست رفته، حد غربي و شمالي مانسون هند را توجيه مي‌كند. در خردادماه هندوستان شمالي از چندين ماه پيش همچنان خشك است و دما در آن به بيش از 40 درجه سانتيگراد مي‌رسد. همزمان در نيم‌كره جنوبي، زمين سرد است. در هر نيم‌كره، تبادل انرژي ميان خشكي و دريا برقرار مي‌شود. نتيجه كلي، بالا رفتن گرماي هندوستان و شمال افريقا در برابر پايين آمدن گرماي اقيانوس هند است.

در هنگامي‌كه ناحيه مانسون آسيا به بيشينه دماي خود مي‌رسد، گراديان افقي فشار بر فراز خشكي و دريا شدت مي‌يابد. گراديان فشار و نيروهاي شناوري كه به وسيله گرماي هوا ايجاد مي‌شوند، موجب حركت همگرائي در نزديكي سطح زمين مي‌گردند. اين خود موجب حركت هواي مرطوب-سنگين از سوي استوا و اقيانوس هند به سوي منطقه كم‌فشار جنوب آسيا مي‌شود. به دليل وجود شتاب كوريوليس، مسير واقعي حركت بادها منحني است. پادساعت‌گرد روي شبه قاره هند و ساعت‌گرد بر روي فلا تبت.

باران‌هاي موسمي

جريان هواي برخاسته در روي شبه قاره هند، محيطي با فشار كم را ايجاد مي‌كند. اين هوا نخست منبسط شده سپس سرد مي‌شود، آنگاه رطوبتي را كه با خود حمل مي‌كرده به ابر و سرانجام باران تبديل مي‌گردد. فرآيند ميعان نيز گرماي نهان (latent heat) ذخيره شده در مولكول‌هاي آب را آزاد مي‌كند. اين منبع عظيم گرما به نيروي شناوري براي ايجاد چرخه مانسون افزوده مي‌شود. رشته كوه‌هاي Ghats در ساحل غربي هند و رشته كوه‌هاي سترگ هيمالايا در فلات تبت در شمال شبه‌قاره هند، نيروي مكانيكي بالارونده‌اي توليد مي‌كنند كه اين نيرو به فرآيند ميعان و بارش بسيار كمك مي‌كند.

باران‌هاي موسمي تابستاني آسيا، براي حدود يكصد روز، تقريبا همزمان با بادهاي 120 روزه سيستان، از روزهاي پاياني خرداد ماه آغاز شده و در روزهاي آغازين مهرماه به پايان مي‌رسد. روز آغازين اين باران‌ها براي هر سال متفاوت از سال‌هاي ديگر است، اما اين روز در يك محدوده يك ماهه قرار دارد. در Kerala، كه در عرض جغرافيايي 8 درجه شمالي قرار دارد، اين باران‌ها در روز 12 خرداد، با تقريب يك هفته‌اي، آغاز مي‌شود. سپس مانسون به آهستگي به سوي شمال‌غربي پيش‌روي مي‌كند. روز 21 خرداد در بمبي، 19 درجه شمالي، و روز 26 خرداد در دهلي، 28.5 درجه شمالي، خود را نشان مي‌دهد. در نيمه نخست تيرماه، تمامي شبه قاره هند زير نفوذ مانسون قرار مي‌گيرد. تعادل آب در هندوستان چنان موبه‌مو و تنگاتنگ است كه فقط يك هفته تاخير در باران به فاجعه‌اي بزرگ منجر مي‌شود. هرچند تاريخ آغاز اين باران‌ها اغتشاشي يك‌ماهه دارد، اما پژوهش‌ها نشان مي‌دهد كه مقدار باران موسمي، ربطي به تاريخ آغاز آن ندارد. بيشينه اين بارش‌ها در Cherranpunji با ميانگين 425 اينچ در سال است، اما در يك مورد حتي 1024 اينچ بارندگي هم ثبت شده است.

بررسي و مطالعه باران‌هاي موسمي نشان مي‌دهد كه اين جريان در حدود اواخر مرداد و اوايل شهريور، يك وقفه 3 الي 21 روزه دارد.

از مهرماه تا خردادماه در شبه‌قاره هند، به‌جز منطقه تاميل‌نادو و رشته‌كوه‌هاي Ghats، به ندرت بيش از چند ميلي‌متر باران مي‌بارد. در مهرماه باران‌هاي موسمي به سوي جنوب‌شرقي هند حركت مي‌كند. در آبان‌ماه جبهه مانسون به تاميل‌نادو رسيده و تقريبا در همين زمان مانسون زمستاني در جنوب هند به آرامي آغاز مي‌شود.

در اين زمان، ديگر مناطق شبه‌قاره هند به سوي خشكي پيش مي‌رود، بادهاي گرم‌و‌مرطوب جنوب‌غربي به بادهاي سردوخشك شمال‌شرقي، و مانسون تابستاني به مانسون زمستاني تبديل مي‌شود. در زمستان بادهاي شمال‌وز، هواي سرد و خشكي را بر روي شبه‌قاره حاكم مي‌كنند. اين فرآيند موجب ايجاد هوايي سرد، خشك و بدون ابر، به ويژه در ماه‌هاي بهمن و اسفند مي‌شود. از ميانه‌هاي اسفند ماه تا آغاز باران‌هاي موسمي در خرداد‌ماه، توفان‌هاي تندري پيش‌درآمد مانسون، گهگداري اين گرماي دهشتناك را مي‌شكند. در اواخر خردادماه، كرانه‌هاي هند شاهد ظهور دوباره باران‌هاي موسمي خواهند بود. اين چرخه هوائي زندگي مردم در اين منطقه را به شدت تحت تاثير خود قرار مي‌دهد.

باران‌هاي موسمي در مالزي-استراليا

جنوب‌شرقي آسيا و شمال استراليا تحت تاثير سيستم مانسون واحدي قرار دارند كه در دو سوي خط استوا گسترده شده و به اين دليل با مانسون‌هاي ديگر متفاوت است. البته مانسون شمال‌شرقي استراليا از اين سيستم مجزاست و جداگانه عمل مي‌كند. حجم عظيم آب ميان استراليا و آسيا تاثير شگرفي بر آب‌وهواي منطقه حاره و مانسون تابستاني آن دارد. جزاير فراوان، اندونري، فليپين، ملانزي، پلي‌نزي، پلي‌پونزي و ...، آب‌وهواي متنوع حاره‌اي را در خود جاي داده است. توفان‌هاي پيچندي تايفون كه در فصل مانسون ايجاد مي‌شوند به پيچيدگي آن مي‌افزايند.

شمال چين، كره و ژاپن را، به دليل فصول، آهنگ بارش در عرض‌هاي مياني، هواي سرد قاره‌اي در زمستان، جبهه زائي، نوسان باران و سيستم‌هاي پرفشار خشك در فصل گرم، از اين گروه جدا مي‌كنيم. در حقيقت اين مناطق، بيشتر در زير نقوذ سيستم مانسون هندوستان قرار دارند. مرز طبيعي منطقه حاره، مابين ناحيه غير مانسون و سرزمين‌هاي جنوبي مانسون‌دار به شدت به چشم مي‌خورد.

حد شمالي مانسون حاره‌اي، حتي به عرض 25 درجه شمالي هم مي‌رسد. در مناطق شمالي‌تر، مانسون نيروي چنداني ندارد كه با سيستم پرفشار جنب حاره‌اي مقابله كند. به اين ترتيب باران‌هاي موسمي در تيرماه و شهريورماه، كه به وسيله واچرخندهاي پرفشار در مردادماه از هم ديگر جدا مي‌شوند، رخ مي‌دهد. در جنوب چين و فليپين، بادهاي تجارتي حاره‌اي شرق‌وز، از مهرماه تا ارديبهشت‌ماه وزيده و اغلب به وسيله سيستم پرفشار ايجاد شده در منطقه سيبريه تقويت مي‌شوند. جايگزيني اين باد در ماه‌هاي خرداد تا شهريور به وسيله بادهاي جنوب‌غربي، در اثر مانسون ايجاد مي‌شود.

در هندوچين مانسون‌هاي تابستاني بسيار نيرومندترند. جريان رسيده از جنوب‌غربي از خردادماه تا آبان‌ماه، با ابرهائي به ضخامت 4 الي 5 كيلومتر، باراني فراوان را به همراه مي‌آورد. ماه‌هاي آذر و دي، فصل سرد و خشك، و ماه‌هاي فروردين و ارديبهشت فصل بسيار گرم منطقه است. در شرق و جنوب‌شرقي مانسون زمستاني باران‌زاست.

در اندونزي به دليل گسترش آب‌ عرض جغرافيائي پايين منطقه، مانسون بسيار ضعيف عمل مي‌كند. به دليل كوچكي ابعاد و سادگي زمينه، استراليا ساده‌ترين الگوي مانسون را دارد. شمال آن داراي يك برش باد ميان تابستان (شمال‌غربي) و زمستان (جنوب‌شرفي) است. اما دو تفاوت نيز با ديگر مانسون‌ها دارد. نخست اينكه باد شمال‌شرقي، مانسوني است كه با حود باران را به ژرفاي قاره مي‌برد و دوم اينكه حتي در تابستان بادهاي تجارتي جنوب‌شرقي به دليل واچرخندهاي پرفشار گذري، چشمگير هستند.

مانسون غرب آفريقا

در حدود 200 سال است كه باران‌هاي موسمي غرب افريقا شناخته شده‌اند. در زمستان اين باران‌ها از جنوب‌غربي به جايي مي‌آيند كه بادهاي تجارتي شمال‌شرقي كه از صحرا و كرانه‌هاي شرقي افريقا مي‌وزند، گرماي دهشتناك به همراه توفان شن را با خود به آنجا مي‌آورند. منطقه‌اي با شب‌هاي سرد و روزهاي بسيار گرم. در چنين شرايطي مراكز پرفشار واچرخنددر عرض جغرافيايي 20 درجه شمالي به همراهي رودبادهاي شرقي (Jet stream) در عرض جغرافيايي 10 درجه شمالي، كه از شبه قاره هند به خط استوا بسيار نزديك‌تر هستند، باران‌هاي موسمي را ايجاد مي‌كنند. مانسون غرب افريقا از نظر مكاني تقريبا ميان بادهاي جنوب‌غربي و بادهاي سطحي خشك زمستاني كرانه‌هاي غربي افريقا harmattan قرار دارد. وجود اين باران‌هاي موسمي از نفوذ هواي خشك از عرض 20 درجه شمالي به پايين‌تر جلوگيري مي‌كند. هواي گرم و خشك در حدود عرض 8 درجه شمالي به‌طور كامل ناپديد مي‌شود.

مانسون در اروپا و امريكاي شمالي

مانسون‌هاي تكامل نيافته

باران‌هاي موسمي تاثير فراواني در اروپاي مركزي دارد. جاييكه جهت باد از سوي اقيانوس اطلس حدود 30 الي 40 درجه تغيير مي‌كند و نه به‌طور پيوسته اما بسيار زياد با دگرگوني‌هاي جبهه‌اي، سرما، هواي ابري، باران و توفان تندري را همراه است. از ديدگاه اقليم‌شناسي اين باران‌ها موسمي هستند، اما فقط مراحل بدوي و نخستين يك مانسون، كه پي‌آمد هوايي منحصر به فرد است. اين حالات تا تبديل شدن به يك مانسون واقعي راه زيادي در پيش رو دارد.

در عرض‌هاي پايين جغرافيايي امريكاي شمالي و در كرانه‌هاي خليج مكزيك، فضاي مناسبي براي گسترش مانسون وجود دارد. در طول تابستان، بر روي مناطق گرم، بارها سيستم‌هاي كم فشار چرخندي ايجاد مي‌شوند. بادهاي تجارتي شمال‌شرقي، به بادهاي شرقي، جنوب‌شرقي و حتي جنوبي تبديل مي‌شوند. ايالت تگزاس و كشورهاي پيرامون خليج مكزيك،‌تحت تاثير هواي مرطوب اقيانوسي، كه تا حد زيادي داخل خشكي نفوذ مي‌كنند، قرار دارند. البته باران‌ها، ويژگي‌هاي يك مانسون را نشان نمي‌دهند. در كل بارش‌ها 2 يا 3 و يا حتي 4 نقطه اوج بارش وجود دارد. در زمستان جريان‌هاي شمالي كه اغلب به وسيله سيستم‌هاي پرفشار واچرخندي ايجاد مي‌شوند، سرما را با خود به داخل خشكي مي‌آورند. اگرچه بارش‌هاي تابستاني و زمستاني، ويژگي‌هاي باران موسمي را از خود نشان مي‌دهد، اما هيچكدام آنچنان توانمند نيستند كه در گروه مانسون طبقه‌بندي شوند.

در امريكاي مركزي يك مانسون واقعي در بين عرض‌هاي جغرافيايي 5 و 12 درجه شمالي، در منطقه كوچكي از اقيانوس آرام رخ مي‌دهد. نه فقط بادهاي فصلي آن، بلكه بارش آن هم كاملا مانسون است. فصل زمستان آنجا بسيار خشك است. فصل بارش آن خرداد ماه در شمال خليج مكزيك و تيرماه در جنوب مكزيك آغاز مي‌شود و در مهرماه در شمال و آذر ماه در جنوب به پايان مي‌رسد. اين روند در جنوب مكزيك حدود 3 ماه و در كستاريكا حدود 7 ماه به طول مي‌كشد. اين مانسون در حقيقت نمونه كوچكي از مانسون هند است.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:7 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

اخیرا یک سؤال توجه محققان را به‌خود جلب کرده است و آن اینکه آیا توفان‌های شدید و سیلاب‌ها حقیقتا با تغییرات اقلیمی مربوط هستند یا خیر؟
اگر شما سرتیتر خبرها را در سال گذشته میلادی و زمانی که سیل پاکستان را به زیر آب برد، دنبال کرده باشید قطعا شنیده‌اید که احتمالا رابطه‌ای میان تغییر اقلیم و سیلاب‌های رو به گسترش وجود دارد. درحال حاضر مطالعاتی که اخیرا روی توفان‌های شدید و سیلاب‌های خانمان‌برانداز انجام شده است، مدارک بیشتری را جهت اثبات این فرضیه که افزایش گازهای گلخانه‌ای عملا منجر به وقوع اتفاقات نامتعارف جوی می‌شوند، ارائه داده است. تحقیق اخیر نیز جزئی از مطالعات پیشگامانه‌ای است که مدعی هستند مدارک مستدل و غیرقابل‌انکاری حاکی از نقش انسان در تغییر پدیده‌های طبیعی وجود دارد، این در حالی است که از مدت‌ها پیش الگوهای جوی و مشاهدات علمی نیز به چنین رابطه‌ای و تأثیر گرمایش جهانی بر آن اشاره داشته‌اند.

فرانسیس زویرز و همکارانش در یک تحقیق جامع داده‌های مربوط به بارندگی را در نیمکره‌شمالی زمین از سال1951 تا 1999 میلادی (یعنی 50سال آخر قرن20) مورد مطالعه قرار دادند؛ البته شایان ذکر است که محدوده مطالعاتی این گروه متمرکز است بر آسیا، اروپا و آمریکا. نتایج بررسی‌ها حاکی از افزایش سطح گازهای گلخانه‌ای است. حدودا دو سوم ایستگاه‌های هواشناسی این افزایش را تأیید کرده‌اند و البته در همین بازه زمانی داده‌ها نشان می‌دهند که میزان بارندگی نیز به‌شدت افزایش یافته است. زویرز، سرپرست کنسرسیوم اثرات جوی اقیانوس آرام از دانشگاه ویکتوریا، می‌گوید: مشاهدات ما حاکی از آن است که در نیمکره‌شمالی رویدادهایی همچون بارندگی‌های 24ساعته یا وزش شدید بادها به شکل توفان در طول یک شبانه‌روز رو‌ به افزایش هستند؛ در حقیقت با گذشت زمان بر تعداد رویدادهایی از این دست در طول یک سال افزوده می‌شود. مطالعات این گروه تحقیقاتی در اواخر ماه فوریه سال2011 میلادی (اسفند ماه سال89) در مجله طبیعت (نیچر) چاپ شد.

خشکسالی‌های وسیع

ساندرا پوستل مسئول پروژه سیاستگذاری حفاظت ازآب‌های جهانی و همکار مجله نشنال جئوگرافی در بخش آب‌های شیرین، می‌گوید: تحقیقاتی از این دست، اطلاعات ارزشمند علمی و مدارکی مستند از الگوهای جوی پیش‌بینی شده توسط دانشمندان را ارائه می‌کنند. خانم پوستل اضافه کرد که دانشمندان متخصص در زمینه هواشناسی اعلام کرده‌اند که رویدادهای جوی شدیدی از این دست باز هم در راه هستند؛ رویدادهایی نظیر سیلاب‌های شدید در برخی مناطق و خشکسالی‌های وسیع در جاهایی دیگر. آنچه سیلاب شدید استرالیا به دانشمندان نشان داد حاکی از آن است که حتی 2 رویداد کاملا متفاوت هم می‌تواند در یک مکان اتفاق بیفتد. استرالیا پس از یک دهه خشکسالی شاهد سیلابی در مقیاس وسیع بوده که کمتر کسی انتظار آن را به این شدت داشته است.

ممکن است که برخی تصور کنند بارندگی‌های شدید می‌توانند برای مناطق خشک مفید باشند، خصوصا در زمانی که 80درصد منابع آب جهانی هم‌اکنون در معرض خطر هستند، اما مسلماً چنانچه بشر نتواند راهی برای مهار بارندگی‌هایی از این دست پیدا کند، چنین امری محقق نخواهد شد. این مسائل معمولا چندبعدی هستند؛ به‌عنوان مثال پاکستان تنها پس از گذشت چند ماه از خشکسالی‌های شدید، شاهد سیلابی بود که بر بحران موادغذایی جهان هم تأثیر گذاشت.

پوستل همچنین اضافه کرد که آب قطعا برای مصارف آبیاری، تولیدی، صنعتی و شهری مفید و حتی ضروری است اما همه اینها زمانی معنا پیدا می‌کند که بتوان آب را نگه داشت یا آن را کنترل کرد. اما سیلاب‌های عظیم نظیر آنچه در پاکستان و استرالیا مشاهده شد، اساسا هم به شهرها آسیب وارد می‌کند و هم به زمین‌های کشاورزی.

افزایش بارندگی بر اثر گرمایش زمین

زویرز داده‌های موجود را با الگوهای جوی که اثرات دی‌اکسیدکربن (Co2‌) و سایر گازهای گلخانه‌ای را تشریح می‌کنند، مقایسه کرده؛ نتیجه حاکی از وجود یک رابطه نامشخص اما قطعی در این میان است. زویرز می‌گوید: این تغییرات شگرف در بارندگی‌ها را نمی‌توان با نیروهای طبیعی تشریح کرد. تغییرات طبیعی معمولا از الگوهای متعارفی تبعیت می‌کنند مثلا ال‌نینو یا برخی تغییرات دیگر. زویرز همچنین گفت که گرمایش جهانی سبب می‌شود تا جو، آب بیشتری را در خود نگه دارد؛ در نهایت این مازاد مجدداً از طریق بارش به زمین برخواهد گشت. مشکل اینجاست زمانی که باران می‌بارد، آب جاری می‌شود و کمتر نفوذ می‌کند.

این امر به‌واسطه کاهش سطوح نفوذپذیر نظیر جنگل، مرتع و... در سطح زمین است. الگوهای جوی پیشرفته پیش‌بینی کرده‌اند که با توجه به افزایش بارندگی در اثر گرمایش جهانی، در آینده مناطقی که مرطوب هستند مرطوب‌تر و مناطقی که خشک هستند خشک‌تر خواهند شد. مشاهدات زویرز و همکارانش تأیید می‌کنند که از نیمه دوم قرن20 به بعد میزان بارش با افزایش چشمگیری مواجه بوده است. وی می‌گوید: این احتمال وجود دارد که این تغییرات در آینده حتی از آنچه پیش‌بینی شده هم بیشتر شوند.

به‌عنوان مثال الگوهای جوی کشور کانادا بارش شدید در قرن20 و بالاخص اواخر آن را نشان می‌دهند، در حالی که میزان بارش در قرن21 و خصوصا 50سال آخر این قرن خیلی بیشتر از آن چیزی خواهد بود که کانادا در قرن 20 به‌خود دیده است. اگر شدت توفان‌های قرن20 تنها یک‌درصد از تغییرات را به‌خود اختصاص دهند، در قرن 21 این تغییرات 2 برابر خواهد شد. توجه کنید که با شدیدتر شدن توفان‌ها، سیستم‌های زهکشی هم پیشرفت کرده‌اند اما این پیشرفت متناسب است با وضعیت کنونی و احتمالاً چندین سال بعد. مشکل اینجاست که تمرکز گازهای گلخانه‌ای و گستردگی رویدادهایی از این دست در آینده بسیار بیشتر از آن خواهد شد که قابل تصور باشد و بالطبع بایستی منتظر خساراتی بیشتر (حداقل 2برابر) بود.

در یک تحقیق جداگانه پاردیپ پال و همکارانش سیلاب‌های خانمان‌برانداز تاریخی انگلستان و جزایر ولز را در پاییز سال2000 میلادی مورد مطالعه قرار دادند. پاییز سال2000 میلادی یکی از پرباران‌ترین سال‌هایی بوده که در گزارش‌های هواشناسی که سابقه‌اش به سال1766میلادی برمی‌گردد، به ثبت رسیده است. هدف گروه تحقیقاتی پال این بود که مشخص کنند چگونه گازهای گلخانه‌ای و درپی آن گرمایش جهانی می‌توانند بر احتمال آسیب‌رسانی پدیده‌های طبیعی جوی اثر بگذارند.

پال که از دانشمندان مؤسسه علوم جوی و اتمسفری زوریخ است، توانسته الگوهای گرمایش متأثر از فعالیت‌های انسانی را به سیلاب‌های نامتعارف اخیر مربوط کند. بی‌شک جابه‌جایی تندبادهای اقیانوس اطلس شمالی در وقوع سیلاب‌های اخیر بی‌تأثیر نبوده است؛ حوادثی از این دست در وقوع سیلاب‌های سال2000میلادی نیز نقش داشته‌اند. تیم تحقیقاتی پال هزاران مدل شبیه‌سازی شده جوی را در کامپیوتر طراحی و پیاده کردند. آنها حتی در تحقیقات خود توانستند از مزایای یک شبکه کامپیوتری وسیع نیز بهره‌برداری کنند به‌این‌شکل که علاقه‌مندان به مسائل جوی داوطلبانه کامپیوترهای خانگی‌شان را در ساعت‌هایی که عملا از آن استفاده نمی‌کردند، در اختیار پروژه پیش‌بینی جوی قرار دادند و بدین طریق گروه تحقیقاتی توانست مدل‌های خود را در ابعادی وسیع‌تر شبیه‌سازی کند.

این گروه در پیش‌بینی‌های خود شرایط حقیقی و کنونی جهان را با آنچه در سال2000 میلادی رخ داده بود مقایسه کرد تا مشخص شود که آیا با گذشت زمان بازهم باید انتظار وقوع رویدادهایی مشابه را داشت یا خیر؟ پال به خبرنگاران گفت: زمانی که ما تمامی الگوهای شبیه‌سازی شده جوی را به مدل مربوطه سیلاب تحت برنامه راه‌حل‌های مدیریت بحران وارد کردیم، متوجه شدیم که احتمال وقوع سیلاب‌های خانمان‌برانداز بسیار زیاد است. نسبت به پاییز سال2000 میلادی این احتمال را می‌توان در حد 2برابر یا حتی بیشتر هم تخمین زد. درحقیقت مدل فوق‌الذکر با احتمال 90درصد نشان می‌دهد که گازهایی که بشر در خلال سده گذشته به آسمان فرستاده، بیش از 20درصد خطر بروز سیلاب در انگلستان و جزایر ولز را بالا برده‌اند.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:6 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
چرا‌‌ در ‌‌روزهای‌‌ ابری ‌غمگین ‌‌می‌شویم؟

وضعیت آب و هوا از جنبه‌های مختلف بر رفتار انسان‌ها تاثیرگذار خواهد بود. اغلب ما انسان‌ها به طور ناخودآگاه نسبت به پیش‌بینی وضع آب و هوا کنجکاو هستیم و با توجه به آن درباره‌
همراه داشتن چتر برای رفتن به محل کارمان یا تماشای یک مسابقه ورزشی تصمیم‌گیری می‌کنیم. اما اگر تا به حال تنها به همین موضوع اکتفا کرده‌اید، باید توجه داشته باشید که از این پس باید بیش از گذشته نسبت به پیش‌بینی وضعیت آب و هوا که توسط رسانه‌ها اعلام می‌شود کنجکاو باشید، چرا که بررسی‌های انجام شده توسط محققان نشان داده است چگونگی وضعیت آب و هوا می‌تواند نقش بسیار مهمی بر شکل‌گیری احساسات و عواطف شما داشته باشد.

بدون تردید اخلاق و رفتار ما و برنامه‌ریزی برای سفر، رویدادهای ورزشی، کشت محصولات کشاورزی تامین‌کننده مواد غذایی مورد نیاز و حتی توانایی در شنیدن صداهای اطرافمان تحت‌تاثیر شرایط جوی متغیر خواهد بود. علاوه بر این سیستم ایمنی بدن انسان نیز با افزایش یا کاهش دما، بشدت متاثر خواهد شد. بنابراین می‌توان گفت شرایط جوی نیز یکی از متغیرهای محیطی است که می‌تواند نقش مهمی در سلامت جسمانی و روانی ما انسان‌ها داشته باشد و این در حالی است که این موضوع تاکنون چندان مورد توجه محققان قرار نگرفته است.


بررسی‌های انجام‌شده توسط محققان در سطح جوامع مختلف نشان داده است که افزایش مدت زمان و شدت تابش نور آفتاب نقش بسیار مهمی در افزایش رضایتمندی افراد نسبت به محیط اطرافشان دارد. این در حالی است که اغلب افراد در روزهای ابری و بارانی احساس افسردگی و ناراحتی می‌کنند. بر این اساس محققان در تلاش هستند تا به علت اصلی شیوع افسردگی و بیماری‌هایی مانند آسم و سردرد شدید در میان افراد در روزهای سرد سال پی ببرند تا با استفاده از نتایج به دست آمده بتوانند تاثیر آب و هوا بر انسان‌ها را در ابعاد وسیع‌تری مورد بررسی قرار دهند. بسیاری از مردم نسبت به خطرات ناشی از افزایش دما و بویژه تاثیر قرار گرفتن در معرض تابش نور خورشید در افزایش خطر احتمال ابتلا به سرطان پوست آگاه هستند، اما کمتر به تاثیر افزایش دما در افزایش تعداد مبتلایان به سکته مغزی و حملات قلبی توجه کرده‌اند. در روزهای بارانی، ناراحتی‌های ناشی از رماتیسم و آسم به مراتب افزایش پیدا می‌کند. همچنین دوره‌های کوتاه‌مدت سرما، ابتلا به سکته مغزی و حمله قلبی در میان سالمندان را به میزان قابل توجهی افزایش خواهد داد. بنابراین می‌توان گفت وضعیت آب و هوا می‌تواند نقش بسیار مهمی در سلامت جسمی و روانی افراد داشته باشد. افسردگی در فصل زمستان یکی از بیماری‌های شایع در میان ساکنان شمال اروپاست که براساس بررسی‌های انجام‌شده توسط پزشکان بیش از 20‌درصد این افراد در روزهای زمستانی و سرد سال به آن مبتلا خواهند شد. همچنین بیش از 500 هزار نفر از مردم انگلیس نیز به سندروم اختلالات عاطفی فصلی مبتلا می‌شوند که ابرهای کم‌ارتفاع و شب‌های طولانی زمستانی در ایجاد آن نقش بسیار مهمی دارند. این افراد به علت تغییرات بیوشیمیایی ایجاد شده در مغز دچار افسردگی می‌شوند. آنها ساعات طولانی از شبانه‌روز را می‌خوابند، اما همواره احساس خستگی می‌کنند. همچنین افراد مبتلا به چنین اختلالاتی بسیار تحرک‌پذیر و زودرنج بوده و از انجام امور روزانه و برقراری روابط اجتماعی با دیگران ناتوان هستند. این در حالی است که با افزایش طول روز شدت بیماری کاهش یافته و حتی اگر آنها در روزهای زمستانی تنها دو ساعت زیر تابش نور مصنوعی قرار گیرند 80 درصد علائم بیماری بهبود می‌یابد.


نقش هر یک از متغیرها در رفتار


برای این‌که بتوانید متوجه تاثیر تغییرات آب و هوا بر خلق و‌خوی در رفتار انسان‌ها شوید، الزاما نباید یک روانپزشک باشید، چرا که تنها با نگاهی دقیق و موشکافانه نسبت به محیط اطراف خود می‌توانید براحتی شواهدی از آن را بیابید. همان‌طور که می‌دانید، حیوانات نیز اغلب نسبت به تغییرات آب و هوا که در آینده‌ای نزدیک رخ خواهد داد از خود عکس‌العمل نشان می‌دهند. مطالعات انجام‌شده حاکی از آن‌ است که وقتی باد و باران تابستانی در راه است، زنبورها در نزدیکی کندو می‌مانند، پرندگان در نزدیکی سطح زمین پرواز می‌کنند و غذای بیشتری را برای خود ذخیره می‌کنند و حتی اغلب پرندگان پیش از این‌که باد و باران آغاز شود، محل امنی را برای پناه‌گرفتن پیدا می‌کنند و در آنجا مخفی می‌شوند.

با مساعد شدن شرایط جوی، فعالیت حیوانات شدت یافته و شما می‌توانید نظاره‌گر پرواز پرندگان در ارتفاعات باشید. وقتی بدن ما تحت تاثیر فشارهای محیطی اطراف مانند عوامل موثر در تغییرات آب و هوا قرار نگرفته باشد، از عملکرد مناسب‌تری برخوردار خواهد بود. اما باید گفت که هر یک از این عوامل می‌تواند از تاثیرات منحصر به فردی برخوردار بوده و به‌گونه‌ای متفاوت رفتار ما را تحت‌الشعاع خود قرار دهد که در اینجا هر یک از آنها را به اختصار مورد بررسی قرار می‌دهیم.

فشار هوا: فشار هوا دائم در حال نوسان است. محققان اوکراینی ثابت کرده‌اند که نوسانات جوی فشار هوا در فرکانس‌های پایین منجر به ایجاد اختلال در فعالیت‌های ذهنی خواهد شد که در نتیجه سبب کاهش تمرکز و همچنین کاهش عملکرد حافظه کوتاه‌مدت انسان می‌شود. بر این اساس اگر این‌بار با مشکل عدم تمرکز در حین انجام کاری مواجه شدید، می‌توانید فشار هوا را سرزنش کنید!

دما و رطوبت: به طور کلی بدن برای ایجاد گرمای مورد نیاز هنگام کاهش شدید و ناگهانی دمای هوا با کاهش دمای درونی بدن هنگام مواجه شدن با درجه حرارت‌های بالا در روزهای گرم و تابستانی با موانع و مشکلات بسیار زیادی مواجه می‌شود و به همین دلیل اغلب در چنین شرایطی میزان مرگ‌و‌میر در میان سالمندان به میزان قابل توجهی افزایش می‌یابد. در شرایطی که دمای بیش از 38 درجه سانتی‌گراد برای مدت زمانی بیشتر از یک هفته ادامه داشته باشد، میزان مرگ و میر افراد نیز تا 10 درصد افزایش خواهد یافت. جالب است بدانید در روزهایی که دمای هوا نسبت به شرایط پیش‌بینی شده برای یک دوره زمانی از سال افزایش پیدا می‌کند، میزان تحریک‌پذیری افراد نیز افزایش خواهد یافت که در نتیجه سبب رفتارها و واکنش‌های غیرعادی و غیرمنطقی از سوی افراد می‌شود. در بسیاری از شهرها در چنین شرایطی میزان خشونت در میان افراد در مقایسه با شرایط عادی افزایش پیدا خواهد کرد. بر اساس بررسی‌های انجام شده روزهای گرم و مرطوب، بیشترین تاثیر را بر اخلاق و رفتار انسان‌ها دارند که سبب بی‌خوابی، کاهش فعالیت‌های روزمره، ضعف هوشیاری، ایجاد اختلال در واکنش نسبت به محیط اطراف، تحریک‌پذیری و رخوت می‌شوند.

این در حالی است که در روزهای خنک‌تر که رطوبت هوا نیز کمتر باشد هوشیاری و فعالیت‌های روزانه افراد تشدید شده و افراد نسبت به دیگران خلق و خو و رفتار بهتری خواهند داشت.

تابش آفتاب: بدیهی است که اغلب در روزهای آفتابی احساس شادمانی می‌کنیم. روزهای آفتابی از محرک‌هایی با تاثیر مثبت به شمار می‌آیند و کاهش تابش نور آفتاب سبب ایجاد اختلالات عاطفی و احساسی خواهد شد. هیپوتالاموس بخشی از مغز است که نقش مهمی در کنترل اعمال حیاتی بدن دارد. این بخش از مغز توسط نور طبیعی از شبکیه چشم عبور می‌کند تحریک‌شده و اگر میزان نور ورودی به چشم کاهش پیدا کند، سرعت انجام اعمال حیاتی بدن نیز کاهش پیدا خواهد کرد.

از علائم ناشی از چنین اختلالاتی می‌توان به احساس خستگی در طول روز، پرخوری و رفتارهای پرخاشگرانه اشاره کرد.

باد: اغلب افراد نسبت به وزش باد احساس ناخوشایندی دارند. وزش دائمی باد یا وزش بادهای پر سروصدا، سبب افزایش خستگی و تحریک‌پذیری افراد می‌شود. اغلب از بادهای موسمی به عنوان بادهای ناخوشایند یاد می‌شود؛ چراکه وزش این نوع بادها معمولا سبب ایجاد اضطراب، فشارهای روانی، افسردگی و بی‌خوابی شبانه می‌شود. وقتی بادهای موسمی می‌وزند، دمای هوا در مدت زمانی کمتر از 2 ساعت، 15 درجه سانتی‌گراد کاهش می‌یابد.
وزش چنین بادهایی در مناطق کوهستانی سبب سقوط بهمن می‌شود. مطالعات انجام شده ارتباط میان وزش بادهای موسمی و افزایش تصادفات رانندگی و همچنین ارتکاب جرم و حتی اقدام به خودکشی در میان افراد را مورد تایید قرار داده است و به همین علت در اقدامات قانونی اغلب چنین عواملی نیز مدنظر قرار می‌گیرد.

اگرچه هنوز علت اصلی تاثیر وزش باد بر چنین رویدادهایی شناخته نشده است، اما بسیاری از محققان بر این باورند که بار الکتریکی هوا می‌تواند نقش مهمی داشته باشد. وقتی افراد در معرض هوای دارای بار منفی قرار می‌گیرند، احساس رضایت و خشنودی می‌کنند و این در حالی است که بادهای گرم مانند بادهای موسمی دارای بار الکتریکی مثبت هستند. امروزه ساختمان‌های مسکونی و اداری به گونه‌ای ساخته می‌شوند که در برابر هوا نفوذناپذیر هستند. سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی یون‌های منفی را از محیط خارج می‌کنند و فضای مناسبی رای برای جریان یافتن یون‌های مثبت در محیط اطراف ما به وجود می‌آورند که سبب بی‌حوصلگی ما می‌شود. از آنجا که امروزه به علت افزایش فشار کاری در خانه و محل کار کمتر وقت خود را در فضاهای باز سپری می‌کنیم، بنابراین سازگاری بدن در مقابل شرایط جوی و وضعیت آب و هوا نیز نسبت به گذشته به مراتب کاهش می‌یابد. اما اگر از این که معمولا پس از بارش باران از قدم زدن در هوای آزاد احساس آرامش می‌کنید، متعجب شده‌‌اید باید بدانید این پدیده روشی طبیعی برای تولید یون‌های مثبت در محیط است. بنابراین بهتر است پس از باران از منزل یا محل کار خود خارج شده و در چنین فضایی احساس رضایت و خشنودی را تجربه کنید.


انرژی نهفته در تابش نور آفتاب‌


به نظر می‌رسد آب و هوا عامل مهمی است که در زندگی همه موجودات ساکن زمین تاثیرگذار است. همچنین پدیده‌هایی را که در سطح زمین به وقوع می‌پیوندد را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد. بر این اساس می‌توان گفت آب و هوا نه‌تنها می‌تواند نقش موثری در روند انجام پدیده‌های طبیعی داشته باشد، بلکه می‌تواند سبب ایجاد اختلالاتی در آنها شود. وقتی قصد دارید تعطیلات را به سفر بروید، از این‌که هوا آفتابی باشد بسیار خوشحال خواهید شد.

وقتی شرایط جوی مساعد باشد، محیط اطراف ما مملو از انرژی، زیبایی و شادمانی خواهد بود. آب و هوا در حقیقت شامل مجموعه‌ای از عناصر مختلف مانند باد، باران یا برف است که می‌توانند نقش مهمی در تغییر آن داشته باشند. وزش باد از یک سو با به حرکت درآوردن آسیاب‌های بادی، الکتریسیته تولید می‌کند و از سوی دیگر سبب ویرانی و خرابی می‌شود. گاهی بعضی از مناطق زمین در معرض وزش بادهای موسمی یا طوفان‌های فصلی قرار می‌گیرند. چنین بادهایی اغلب با بارندگی‌های شدیدی همراه هستند که سبب وقوع سیل یا بلایای طبیعی دیگر می‌شوند. شاید شنیده باشید که برخی از افراد ادعا می‌کنند می‌توانند آفتابی بودن یا ابری بودن هوای ساعات آینده را از طریق تغییرات ایجاد شده در درونشان پیش‌بینی کنند. اگرچه ممکن است چنین ادعایی قدری عجیب به نظر برسد، اما مطالعات انجام شده توسط دانشمندان و محققان تاثیر تغییرات جوی بر واکنش‌های طبیعی بدن را مورد تایید قرار داده و به اثبات رسانده است. بر این اساس هرگونه تغییرات جزئی ایجاد شده در دما، فشار و رطوبت هوا می‌تواند سبب ایجاد تغییراتی در رفتار و شرایط جسمانی و روانی افراد شود. وقتی هوا ابری و بارانی است، بعضی از افراد احساس عصبانیت، ناراحتی یا خواب‌آلودگی می‌کنند، در حالی که وقتی هوا آفتابی است، احساس می‌کنیم سرشار از انرژی و شادابی هستیم. از آنجا که پیش از وزش باد یا بارش باران معمولا نوساناتی در فشار هوا ایجاد شده و سبب دردهای استخوانی می‌شود، بر این اساس می‌توان وقوع چنین پدیده‌هایی را پیش‌بینی کرد.


هواشناسی زیستی‌


با توجه به آنچه پیش از این گفته شد، می‌توان به این نتیجه رسید که تغییرات آب و هوایی می‌تواند بر تصمیم‌گیری افراد نیز تاثیرگذار باشد. همچنین بررسی تاریخ زندگی انسان‌ها در این کره خاکی نشان می‌دهد از گذشته‌های دور بین وضعیت آب و هوایی و شیوع برخی بیماری‌های خاص در سطح جامعه ارتباط مستقیمی وجود داشته است.
یکی از نشانه‌ها و علائمی که می‌تواند وجود چنین ارتباطی را به اثبات برساند، افزایش شمار مبتلایان به سرطان پوست در دوره‌هایی است که دمای هوا به میزان قابل توجهی افزایش می‌یابد، علاوه بر این احتمال مرگ و میر سالمندان در سرمای ناگهانی و زودگذر نیز می‌تواند نشان‌دهنده تاثیر شرایط جوی بر سلامت جسمانی افراد باشد.
این در حالی است که تا به امروز تاثیر تغییرات جوی بر خلق و خو، رفتار و آسایش و رفاه عمومی افراد کمتر مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به اهمیت این موضوع مبحث علمی جدیدی به نام هواشناسی زیستی پایه‌گذاری شده است. این رشته علمی مجموعه‌ای است از قوانین و اصول پذیرفته شده در رشته‌های علمی مختلف بویژه هواشناسی، پزشکی و زیست‌شناسی. کناره‌گیری تدریجی انسان‌ها از طبیعت و شیوه‌‌های جدید زندگی و استفاده از امکانات مختلف مانند سیستم‌های تهویه هوا، دستگاه‌های تامین‌کننده رطوبت در محیط کار و محل زندگی و همچنین سیستم‌های گرمایشی، سبب افزایش تحریک‌پذیری انسان‌ها نسبت به محیط اطراف شده است بویژه اگر بدن به علت ابتلا به بیماری توانایی خود را از دست داده یا به علت افزایش سن با ضعف و ناتوانی مواجه شده باشد، آثار و پیامدهای نامطلوب ناشی از این تغییرات محسوس‌تر خواهد بود.

در هوای سرد رگ‌های خونی پوست بدن منقبض می‌شوند و در نتیجه قلب برای عبور خون از میان این رگ‌های باریک به نیروی بیشتری نیاز خواهد داشت. به عبارت دیگر در چنین شرایطی فشار وارد بر قلب افزایش خواهد یافت.
از سوی دیگر کاهش ناگهانی فشار هوا سبب انبساط هوا در حفره‌ها و فضاهای خالی بدن و همچنین سیالات غشایی می‌شود که سبب افزایش فشار بر بافت‌های ملتهب و آسیب‌دیده بدن در مفاصل و ماهیچه‌ها خواهد شد و به همین علت در چنین شرایطی اغلب احساس درد در عضو آسیب‌دیده افزایش می‌یابد. چنین پدیده‌ای را در طول پرواز هواپیما نیز تجربه می‌کنید. افرادی که نسبت به چنین تغییراتی حساسیت بیشتری داشته باشند، احساس دردی را تجربه می‌کنند که ناشی از تحریک‌ پایانه‌های عصبی است. از آنجا که جرم حجمی بافت‌های استخوانی و ماهیچه‌ای در مقایسه با هم متفاوت است، بنابراین میزان انبساط و انقباض ایجاد شده در این بافت‌ها در اثر تغییرات دما و رطوبت هوا نیز یکسان نخواهد بود. چنین عاملی سبب افزایش درد در مفاصل و عضلات ملتهب و آسیب دیده خواهد شد. اگرچه میزان مرگ و میر افراد در روزهای گرم نسبت به روزهای بسیار سرد بیشتر است، اما رطوبت در مقایسه با دیگر معیارهای سنجش وضعیت آب و هوا بیشترین تاثیر را بر مرگ و میر افراد دارد. با افزایش رطوبت هوا، توانایی بدن برای کاهش دما با استفاده از تعریق کم می‌شود و درجه حرارت بدن افزایش می‌یابد.


تاثیر آب و هوا بر فیزیولوژی بدن


حتما شما هم متوجه این موضوع شده‌اید که در فصل‌های بهار و تابستان در مقایسه با دیگر فصول سال احساس شادابی بیشتری می‌کنید. برخی از محققان بر این باورند که قرار گرفتن در معرض تابش نور آفتاب نقش بسیار مهمی در ایجاد چنین احساسی دارد. نور آفتاب سبب افزایش ترشح سروتونین در بدن می‌شود. سروتونین ماده شیمیایی است که در ایجاد احساس خشنودی و آرامش در افراد نقش بسیار مهمی دارد. به همین سبب تعداد افراد مبتلا به افسردگی در کشورهایی مانند نروژ که در فصل زمستان روزهای بسیار کوتاه و شب‌های بسیار طولانی دارد به مراتب بیشتر از دیگر کشورهای اروپایی است. روزهای تابستان از هر نظر برای انجام فعالیت‌های ورزشی یا تفریحی مناسب هستند. این در حالی است که اختصاص زمانی از شبانه‌روز به انجام چنین فعالیت‌هایی اغلب سبب احساس رضایت‌مندی افراد از زندگی خواهد شد. بنابراین می‌توان گفت علاوه بر این که تابش نور آفتاب و افزایش طول روز از نظر فیزیولوژیکی شرایط مناسبی را از نظر سلامت جسمانی و روانی برای بدن به وجود می‌آورند، با توجه به این که این شرایط آب و هوایی صرف‌نظر از افزایش دمای هوا هیچ‌گونه محدودیت و موانعی را برای انجام فعالیت‌های مورد علاقه انسان‌ها مانند ورزش، تفریح و سفر به وجود نمی‌آورد، می‌تواند نقش مهمی در بهبود وضعیت روانی افراد داشته باشد. بارندگی، وزش باد و همچنین کاهش طول روز در فصول سرد سال اغلب مانع از انجام فعالیت‌های عادی و روزمره انسان‌ها خواهد شد که می‌تواند در ایجاد افسردگی تاثیرگذار باشد.
جالب است بدانید تغییرات آب و هوا می‌تواند رژیم غذایی افراد را نیز تحت تاثیر قرار دهد. وقتی هوا سرد و بارانی است، اغلب افراد ترجیح می‌دهند غذاهای گرم حاوی کربوهیدرات که سرشار از انرژی است را در برنامه غذایی روزانه خود قرار دهند.

در این روزها مصرف این گروه از غذاها در میان افراد افزایش خواهد یافت. در حالی که طی روزهای گرم و تابستانی تمایل افراد به خوردن غذاهای خام، سبزیجات و میوه افزایش خواهد یافت.

با توجه به این که برنامه غذایی روزانه افراد نیز می‌تواند نقش مهمی در تغییر رفتارها و خلق و خوی آنها داشته باشد، می‌توان تاثیر آب و هوا بر رفتار در نتیجه تغییر در برنامه غذایی روزانه را نیز مورد تایید قرار داد. به طور کلی می‌توان به این نتیجه رسید که هریک از عوامل طبیعی اطراف ما می‌توانند به گونه‌ای متفاوت بر زندگی‌مان تاثیرگذار باشند. اگر ما بتوانیم چنین پدیده‌هایی را شناسایی کنیم و اطلاعاتی را درباره آنها به دست آوریم، بدون تردید بهتر خواهیم توانست بر موانع و مشکلات زندگی غلبه کرده و شرایط مناسب‌تری را برای زندگی خود به وجود آوریم.


سری به هوای آزاد بزنید


به گفته محققان، سفر به مناطق گرم در سرمای زمستان یا گذراندن ساعات بیشتری از روز در هوای آزاد با شروع فصل بهار می‌تواند نقش بسیار مهمی در افزایش سلامت ذهنی و بهبود خلق و خوی انسان داشته باشد، در حالی که گرمای هوا در فصل تابستان سطح تحمل افراد را به نسبت کاهش خواهد داد. بنابراین باید پذیرفت که تاثیر مثبت آب و هوا بر رفتار در فصل بهار در مقایسه با فصول دیگر مشهودتر خواهد بود. اگر چه تاثیر آب و هوا بر رفتار از نظر علمی پذیرفته شده است، اما آنچه بیش از همه در این میان حائز اهمیت خواهد بود، مدت زمان سپری شده در هوای آزاد و تغییرات فصلی است. برای مثال وقتی زمستان را پشت سر می‌گذارید و هوای بهاری را تجربه می‌کنید، بدون تردید تغییرات محسوسی را در رفتار خود نظاره‌گر خواهید بود. بررسی تغییرات ایجادشده در رفتار و توانایی‌های ذهنی افراد در نتیجه تغییرات آب و هوا در کشورهای صنعتی اغلب با موانع و مشکلات بسیار زیادی مواجه است چرا که مردم ساکن این کشورها به طور متوسط 93 درصد از ساعات شبانه‌روز را در فضاهای بسته سپری می‌کنند که سبب قطع ارتباط این افراد با تغییرات جوی ایجاد شده می‌شود. البته باید خاطرنشان کرد که آستانه تغییرات جوی در مناطق مختلف متفاوت خواهد بود. برای مثال اغلب آمریکایی‌ها در دمای 22 درجه سانتی‌گراد وضعیت رفتاری طبیعی و متعادلی دارند و با کاهش یا افزایش دما تغییرات رفتاری آنها آغاز خواهد شد.

این در حالی است که آستانه دمای قابل تحمل برای اهالی میشیگان 18 درجه سانتی‌گراد و در تگزاس 30 درجه سانتی‌گراد است. جالب است بدانید برای این که تغییرات آب و هوایی بتواند ویژگی‌های رفتاری انسان‌ها را تحت‌الشعاع خود قرار دهد، باید فرد حداقل به مدت 30 دقیقه در معرض هوای آزاد قرار گیرد و در غیر این صورت تغییرات ایجاد شده چندان محسوس نخواهد بود. همچنین قرار گرفتن افراد در فضاهای بسته در شرایطی که هوای بیرون مساعد باشد، سبب بی‌حوصلگی و محدود شدن توانایی‌های ذهنی خواهد شد.

به نظر می‌رسد ناراحتی افراد از گذراندن اوقاتشان در محیط‌های بسته در چنین شرایطی یا تاثیر شرایط جوی مناسب بر احساس ناراحتی و رنجش از انجام کارهای روزمره می‌تواند نقش مهمی در این زمینه داشته باشد.
بر این اساس روان‌شناسان توصیه‌ می‌کنند اگر به دنبال راهی برای از میان برداشتن ناتوانی‌های ذهنی، روحی و روانی خود هستید، بهتر است در شرایط جوی مساعد زمان بیشتری را در هوای آزاد سپری کنید.




تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:5 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

آنچه این روزها از آن به عنوان گرمایش جهانی (Global warming) نام برده می‌شود در حقیقت افزایش میانگین درجه حرارت زمین در نزدیکی سطح آن است.

تحقیقات دانشمندان نشان می‌دهد در طول یکصد سال گذشته میانگین دمای هوا در نزدیکی سطح زمین بین 0.18 تا 0.74 درجه سانتیگراد افزایش یافته است.

هیئت بین‌الدولی تغییرات آب و هوایی (IPCC) که مرجعی معتبر در زمینه تغییرات آب و هوایی و تاثیرات گرمایش جهانی است، در گزارشی اعلام کرد: «بیشتر افزایش دمایی که از اواسط قرن بیستم در کره زمین مشاهده شده، مربوط به گازهای گلخانه‌ای است که انسان‌ها تولید کرده‌اند.»

البته این هیئت در گزارش خود نقش عوامل طبیعی چون آتشفشان‌های خورشیدی را رد نکرده است اما معتقد است اثرات گرمایش جهانی تا اوایل دهه 50 میلادی که دنیا هنوز صنعتی نشده بود، قابل بررسی است.

مدل‌های تغییرات آب و هوایی که IPCC طراحی کرده است، نشان می‌دهد در فاصله سال‌های 1990 تا 2100 میلادی میانگین دمای هوای سطح زمین بین 1.1 تا 6.4 درجه سانتیگراد افزایش می‌یابد. هرچند اغلب بررسی‌ها تنها به نشان دادن نتایج گرمایش جهانی تا سال 2100 میلادی اکتفا می‌کنند، اما دانشمندان معتقدند حتی اگر میزان گازهای گلخانه‌ای جو زمین ثابت بماند، اثرات آن تا پایان هزاره سوم پابرجا خواهد بود.

گرمایش جهانی اثرات ناخوشایند فراوانی بر زندگی انسان‌ها و جانوران روی آن می‌گذارد. با گرم شدن زمین، یخ‌های قطبی آب می‌شوند، سطح آب دریاها بالا می‌آید و فصل‌ها شدت بیشتری می‌گیرند. یعنی زمستان‌ها سردتر از همیشه خواهد بود و تابستان‌ها گرم و خشک. این ماجرا بر کشاورزی که یکی از کلیدی‌ترین صنایع موجود روی زمین است تاثیر ناخوشایند می‌گذارد.

دانشمندان پیش‌بینی در مورد اثرات سوء گرمایش جهانی را تا آنجا پیش برده‌اند که می‌گویند با گرم شدن تدریجی زمین، به زودی نوع محصولات کشاورزی زمین‌ها هم تغییر خواهد کرد.

شمالی‌ها از جنوبی‌ها داغ‌ترند

در طول این سال‌ها دمای هوا چه بر سطح آب و چه بر سطح خشکی افزایش یافته است اما افزایش دما بر سطح خشکی به مراتب بیش از سطح آب بوده است. از سال 1979 میلادی تاکنون میانگین دمای هوای سطح خشکی دو برابر دمای هوای سطح آب‌ها افزایش یافته است. (سطح خشکی‌ها در هر دهه 0.25 درجه سانتیگراد گرم‌تر شده در حالی که این رقم برای سطح آب 0.13 درجه سانتیگراد است.)

اینکه چرا افزایش دمای سطح آب‌ها کمتر از خشکی‌هاست، به دو دلیل برمی‌گردد. یکی اینکه دریاها ظرفیت گرمایی بیشتری نسبت به خشکی دارند و دیگر اینکه دریا از روش‌هایی چون تبخیر می‌تواند حرارت خود را کاهش دهد.

به این ترتیب نیم‌کرده شمالی زمین که خشکی‌های بیشتری نسبت به نیمکره جنوبی دارد، گرمتر است.

تاریخ مکرر

کره زمین تاکنون بارها و بارها گرم و سرد شدن را تجربه کرده است. نزدیک‌ترین این تغییرات 800 هزار سال پیش بود (800 هزار سال در زمین‌شناسی، گذشته بسیار نزدیک محسوب می‌شود) که زمین هشت دوره یخبندان را تجربه کرد.

پدید آمدن سریع گازهای گلخانه‌ای در اوایل دوران ژوراسیک (حدود 180 میلیون سال پیش) هم سبب شد میانگین درجه حرارت زمین بین پنج تا 9 درجه سانتیگراد افزایش یابد.

تحقیقات کارشناسان دانشگاه انگلیسی اپن Open نشان می‌دهد گرما سرعت فرسایش سنگ‌ها را تا چهار برابر افزایش می‌دهد. همین دلیل سبب شد تا در دوران ژوراسیک، با افزایش دما، دی اکسید کربن هوا با سنگ‌ها ترکیب شود و پس از مدتی (البته نه چندان کوتاه) میزان کربن هوا به سطح متعادلش بازگردد.

ضررهای اقتصادی گرم شدن زمین

برخی از کارشناسان اقتصادی در طول این سال‌ها که بحث گرمایش جهانی در دنیا داغ شد، تلاش کردند میزان ضررهای اقتصادی این گرمایش را در جهان برآورد کنند. تاکنون بیش از یکصد تحقیق در این زمینه انجام شده است، اما هنوز نتیجه یکسان و مشخصی به دست نیامده است. این تحقیقات میزان مضرات اقتصادی گرمایش جهانی را از رقمی در حدود سه دلار برای هر تن دی اکسید کربن تا 95 دلار برای هرتن برآورد کرده‌اند.

نتایج تحقیقات این دانشمندان اما بر یک نکته تاکید دارد: «هرچند کشورهای توسعه یافته بیشترین میزان تولید گازهای گلخانه‌ای را دارند، اما کشورهای در حال توسعه بیشترین آسیب اقتصادی را از گرم شدن زمین می‌بینند.»

پیمان کیوتو و نافرمانان

در سال 1997، سازمان ملل متحد اجلاسی را در

شهر کیوتوی ژاپن برگزار کرد. نتیجه این اجلاس تنظیم معاهده‌ای در مورد کاهش گازهای گلخانه‌ای بود. پیمان‌نامه‌‌ای که به پیمان کیوتو معروف شد.

بر اساس این پیمان‌نامه، کشورهای توسعه یافته از جمله ژاپن ملزم شدند که میزان خروج گازهای گلخانه‌ای خود را تا سال 2012 میلادی تا 5.2 درصد کاهش دهند. مبنای این کاهش میزان تولید گاز گلخانه‌ای در سال 1990 در آن کشورها بود.

براساس برنامه‌هاى سازمان بین‌المللى محیط زیست UNEP تا سال ۲۰۱۲ باید ۳۶ کشور صنعتى این پیمان‌نامه را امضا کنند و با اجراى این برنامه دى اکسید کربن یکى از مهمترین گازهاى سازنده گازهاى گلخانه‌اى ۴۰ بار در سطح جو کمتر خواهد شد.

تاکنون 140 کشور این پیمان را امضا کرده‌اند اما هنوز آمریکا و استرالیا به آن نپیوسته‌اند. جرج بوش، رئیس جمهور آمریکا، معتقد است اجرای این پیمان زیان اقتصادی بزرگی برای آمریکا به بار می‌آورد زیرا ساختار صنعتی و کارخانه‌های این کشور به گونه‌ای است که بیشترین آلایندگی را در جهان دارد و اگر آمریکا بخواهد این ساختار را تغییربدهد سال‌ها طول می‌کشد.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:3 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
چرايي توفان‌هاي تابستاني
شايد تا به حال اين سوال برايتان پيش آمده باشد كه چرا در يك روز تابستاني، هوا به طور ناگهاني توفاني مي‌شود و پس از گذشت مدت زمان كوتاهي، ديگر هيچ اثر و نشانه‌اي از وقوع اين توفان ناگهاني نخواهد بود. مطالعات انجام شده توسط هواشناسان نشان داده است، توفان‌ها به صورت چرخه‌اي حركت مي‌كنند كه در اين چرخه، نيروي ابرها انرژي لازم براي تغيير ناگهاني هوا و ايجاد توفان را فراهم مي‌كند و همين نيرو خود موجب خواهد شد وضعيت هوا دوباره به شرايط جوي پايدار بازگردد.

چرخه زندگي اين توفان در داخل يك توده ابر متراكم و روي هم انباشته شده گنبدي‌شكل كه در مسير جريان‌هاي بالارونده شكل گرفته است يا به اصطلاح ابرهايي كه از آنها به عنوان ابرهاي كومولوس نام برده مي‌شود، آغاز خواهد شد. اين ابرها مجموعه‌اي از قطرات بسيار ريز آب هستند. با عبور هواي گرم و مرطوب از ميان اين ابرها
و خارج شدن اين جريان هواي گرم از لايه‌هاي فوقاني ابرها، قطرات آب تبخير شده و وارد هواي خشك بالاي ابرها مي‌شوند، اما از آنجايي كه عبور هواي مرطوب از ميان ابرها موجب افزايش رطوبت هواي بالاي ابرها مي‌شود، اين قطرات در ارتفاعات بالاتري شكل گرفته و در نتيجه ابرها به طور عمودي گسترش يافته و توده‌هاي گنبدي‌ شكلي را ايجاد مي‌كنند كه منشأ وقوع توفان‌هاي توام با صاعقه است.

گسترش ابرها در طبقات فوقاني جو كه در مقايسه بسيار سردتر بوده و دماي هوا در آن ناحيه زير نقطه انجماد آب است موجب خواهد شد كه قطرات آب تشكيل‌دهنده ابرها به تدريج بزرگ‌تر و بزرگ‌تر شوند. اگرچه در آغاز، عبور جريان هواي گرم از ابرها مي‌تواند حرارت لازم براي تبخير اين قطرات را تامين كند، اما با افزايش ابعاد اين قطرات، ديگر قطرات قادر به ادامه روند صعودي حركتي خود نبوده و به ناچار به طرف پايين سقوط خواهند كرد كه اين تغيير منجر به شكل‌گيري جريان‌هاي روبه پايين در داخل ابرها و در نتيجه بارش باران در سطح زمين خواهد شد. جريانات رو به بالا و رو به پايين هوا در داخل ابرها و همچنين بارش باران و تگرگ سبب وزش بادهاي شديدي خواهد شد كه مي‌توانند نقش موثري در ايجاد صاعقه يا رعد و برق در سطح آسمان داشته باشند. اين تغييرات موجب مي‌شود كه جريان هواي سردي كه به طرف پايين در داخل ابرها حركت مي‌كند، جريان هواي گرم و مرطوبي كه آغازگر اين تغييرات بوده است را از مسير اين چرخه به بيرون براند. با خروج جريان هواي گرم و مرطوب از اين چرخه جريان هواي رو به بالا در ابرها متوقف خواهد شد و در نتيجه با توقف جريان هواي گرم و مرطوب، توفان نيز به طور ناگهاني متوقف خواهد شد. به همين علت است كه گاهي در يك روز گرم تابستاني در پايان وقوع توفان شما مي‌توانيد جريان هواي سردي را كه در جهت رو به‌ پايين در ابرها در حركت بوده است را در نزديكي زمين احساس كنيد.



ادامه مطلب
تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:2 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

واژگان اب و هواشناسی

فارسی

انگلیسی

فارسی

انگلیسی

آبخیز

Watershed

افتاهنگ استاندارد

Estandard lapse rate

آب­سپهر

Hydrosphere

افتاهنگ محیطی

Environmental

آشوبمند

Chaotic

اقلیم

Climate

آفتابگیری

Insolation

اقلیم شناسی پویشی

Dynamic climatology

اثر گلخانه­ای

Greenhouse effect

اقلیم شناسی فیزیکی

Physical climatology

آلبدو

Albedo

اقلیم شناسی محلی

Local climatology

ابر جوششی

Cumulus cloud

اقلیم شناسی همدید

Synoptic climatology

ابرناکی

Cloudines

البرز

Alborz

اطلاعات

Information

النینیو

El Niño

اغتشاش

Disturbance

امواج بلند

Long wave

افتاهنگ

Lapse rate

امواج رزبای

Rossby waves

انحراف معیار

Estandard deviation

بسامد

Frequency

اندر کنش

Interaction

بی دررو

Adiabatic

انرژی

Energy

پایداری

Stability

انسو

ENSO

پایداری ایستا

Static stability

ایستگاه هواسنجی

Weather station

پایداری پویشی

Dynamic stability

باد

Wind

پایگانی

Hierarchical

بارش

Precipitation

پسخور

Feedback

بازه

Interval

پرفشار آزور

Azores high pressure

بالابود گلخانه ای

Green house increment

پرفشار جنب حاره­ای

Sub tropical high pressure

برایند

Resultant

پرفشار سیبری

Siberian high pressure

برد

Range

پهنه اقلیمی

Climate region

برفپوش

Snow cover

پیوند از دور

Teleconnection

برونداد

Output

ترسالی

Wet year

پیوند دو سویه

Mutual interaction

جو فشار ورد

Barotropic atmosphere

تابش خالص

Net radiate radiation

جو کژفشار

Baroclinic atmosphere

تابش کوتاه

Short wave radiation

چرخند جبهه­ای

Frontal cyclone

تاوایی

Vorticity

چرخندزایی

Cyclogenesis

تاوه قطلبی

Polar vortex

چرخه فرل

Ferrel cell

تجزیه و تحلیل

Analysis

چرخه قطبی

Polar cell

تراز چگالی

Condensation level

چرخه هدلی

Hedley cell

ترازمندی

Balance

خرد اقلیم شناسی

Microclimatology

تغییر اقلیم

Climate change

خط تعادل

Equilibrium line

تفکیک مکانی

Spatial resolution

دامنه بادگیر

Windward

توده هوا

Air mass

دامنه باد پناه

Lee

توفان تندری

Thunderstorm

درونداد

Input

جبهه

Front

دستگاه

System

جبهه قطبی

Polar front

دما

Temperature

دمای کمینه

Minimum Temperature

زبانه پرفشار

High pressure tongue

دمای بیشینه

Maximum Temperature

زبانه کم فشار

Low pressure tongue

دوره بازگشت

Return period

زیست سپهر

Biosphere

رودباد

Jet stream

سازوکار

Mechanism

رودباد جبهه قطبی

Polar front Jet stream

سامانه

System

رودباد جنب حاره ای

Sub tropical Jet stream

سامانه پرارتفاع

High level system

رودباد شرقی

Easterly Jet stream

سامانه های پویشی

Dynamic system

روز غباری

Dusty day

سامانه های همدید

Synoptic system

روند

Trend

سنگ سپهر

Lithosphere

زاگرس

Zagros

سرمایش

Cooling

زاویه تابش

Sun angle

شرجی

Muggy

شدت تابش

Radiation intensity

فرارفت

Advection

شفافیت جو

Transparency

فراز مانع

Blocking Ridge

شیو

Gradient

فروبار

Low pressure

ضریب تعیین

Ceofficient of determination

فرود

Trough

ضریب تغییر پذیری

Ceofficient of variation

فرود بالایی

Upper Trough

عنصر اقلیمی

Climatic variable

فرود بلند

Long Trough

عرض بالا

Higher latitude

فرود موسمی

Monsoon Trough

عرض جغرافیایی

Latitude

فرود دریای سرخ

Red sea Trough

عرض میانه

Mid latitude

فرود خلیج فارس

Persian Trough

فرابار

High pressure

فرو سرخ

Infrared

فراز

Ridge

کنش

Action

فراز بالایی

Upper Ridge

گردش عمومی هوا

General circulation

فشار

Pressure

گرمایش

Heating

فشار بخار اب

Water vapor Pressure

گازهای گلخانه­ای

Green house gas

فشار جو

Atmospheric Pressure

گره

Knot

اقلیم شناسی کلان

Macro climatology

گسل

Fault

کم فشار جنب قطبی

Sub polar Low

ماده

Mater

کم فشار سودان

Sudan Low

مقیاسمند

Scale dependent

کم فشار گنک

Gang Low

موج سرما

Clod surge

کمربند همگرایی حاره

Intertropical convergence zone

میان اقلیم شناسی

Meso climatology

میانگین

Mean

نسبت اختلاط

Mixing ratio

میانگین شناور

Floating mean

نقشه هوا

Weather map

میانیابی

Interpolation

نم مطلق

Absolute humidity

نا پایداری ایستا

Static instability

نم نسبی

Relative humidity

نا پایداری پویشی

Dynamic instability

نم ویژه

Specific humidity

ناپیوستگی

Discontinuity

نوسان

Oscillation

ناوه قطبی

Polar trough

نوسان جنوبی

Southern Oscillation

ناهم فاز

Out of phase

نوسان قطبی

Arctic Oscillation

ناهمواری

Relief

واگرایی بالایی

Upper divergence

ناهنجاری

Abnormal

وردیست

Tropopause

نرم اقلیمی

Climatic norm

هسته سرعت

Jet streak

ورد سپهر

Troposphere

ورد سپهر بالایی

Upper Troposphere

هکتو پاسکال

Hecto pascal

همدید

Synoptic

همرفت

Convection

همشار

Confluent

هوا سپهر

Atmosphere

یخبندان

Frost

یخبندان تابشی

Radiation frost

یخ سپهر

Crysphere



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:1 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

رودهای ایران را از نظر مقدار آب آن­ها می‌توان به دو دسته تقسیم کرد :

یکی رودهای دائمی که پیوسته و به طور دائم در بستر آن­ها آب جریان دارد و دارای آبگیر مشخص هستند،
و دیگری رودهای موقت یا فصلی که فقط درفصول پرباران آب دارند و در دیگر فصول، کم‌آب و بلکه خشک‌اند.
رودهای ایران از حیث آبریزها به سه حوضه­ی عمده تقسیم می‌شوند :

حوضه­ی آبریز دریای مازندران حوضه­ی آبریز خلیج فارس و دریای عمان حوضه آبریز داخلی

حوضه آبریز دریای مازندران : دریای مازندران سطح مبنای رودخانه‌هایی است که آب­های ارتفاعات البرز، کوه­های خراسان، کوه­های کردستان و بخشی از فلات آذربایجان را از حوضه‌ای به مساحت تقریبی 206750 کیلومترمربع کشیده و به حوضه­ی جنوبی این دریا می‌رساند.

مهم­ترین رودخانه‌های این حوضه از مغرب به مشرق عبارتند از : ارس، سفیدرود، چالوس، هراز، گرگان و اترک.

حوضه­ی آبریز خلیج فارس و دریای عمان : این حوضه وسیع‌ترین حوضه­ی آبریز ایران و از کردستان غربی تا بلوچستان شرقی شامل مجموع ناهمواری­های ابرسن و ارتفاعات جنوبی جازموریان است.
الوند و زردکوه دو منبع بزرگ تأمین آب رودخانه‌های عظیم این حوضه به شمار می‌آیند و غالب رودخانه‌هایی که در پیچ و خم دره‌های ابرسن غلتیده و آب­های کف‌آلود را از دره‌ای به دره دیگر منتقل ساخته، سپس در جلگه­ی خوزستان گسترش می‌یابند، از این منابع سرشار سرچشمه می‌گیرند. مهم­ترین رودخانه‌های این حوضه از مغرب به مشرق عبارتند از : گاماساب، کارون، جراحی، شور و میناب.

حوضه‌های آبریز داخلی : بین رشته کوه­های ابرسن و رشته کوه­های مرکزی، همچنین میان کوه­های مرکزی و رشته کوه­های شرقی، حوضه‌های پست داخلی قرار گرفته‌اند که همگی ظاهری کاسه مانند (ناودیس) دارند. صفت مشترک رودخانه‌های تابع این حوضه‌های نامنظم و قلیل، یک دوره­ی کوتاه طغیان و کاهش سریع مقدار آب است و هرقدر به طرف مشرق نزدیک شویم، بستر رودخانه‌ها در فصول گرما خشک شده و وسعت سطوح مبنا که معمولا گودال­های کوچک و پراکنده هستند، محدودتر می‌شود. حوضه‌های آبریز داخلی با توجه به موقعیت جغرافیایی، تفاوت آب و هوا و اختلاف ارتفاع سطح پایه­ی شبکه­ی آب­ها به شرح زیرند :

حوضه­ی آبریز غربی حوضه‌های آبریز مرکزی
حوضه‌های آبریز شرقی

حوضه آبریز غربی (دریاچه­ی اورمیه) : دریاچه­ی اورمیه در ارتفاع 1225 متر از سطح دریا واقع شده و وسعت آن به 6 هزار کیلومتر مربع بالغ می‌شود. این گودال حوضه­ی وسیعی را تشکیل می‌دهد که رود ارس و ارتفاعات سهند و سبلان حد شمالی و شرقی،‌ دره سفیدرود و کوه­های کردستان حد جنوب شرقی و جنوبی، و کوه­های مرزی حد غربی آن را تشکیل می‌دهند. آب دریاچه بسیار شور و تلخ و املاح آن در حدود 23درسد است،‌ به علت زیادی املاح، به جز موجودات ذره‌بینی محدودی، هیچ نوع ماهی و جانوری در آن زندگی نمی‌کند. در وسط دریاچه حدود 56 جزیره کوچک و بزرگ وجود دارد که از همه معروفتر جزیره اسلامی (شاهی) است که قسمت شرقی آن در موقع پس‌روی آب به شبه جزیره تبدیل می‌شود.


چشمه‌های آب معدنی شامل آب­های گوگردی و گازدار و قلیایی و نمکی و غیره در ارتفاعات دریاچه وجود دارد که از نظر بهداشتی و درمانی مفیدند. در فصل تابستان، مردم برای استفاده از این چشمه‌ها و نیز گل و لای و لجن­های اطراف دریاچه به بنادر آن روی می‌آورند. مهم­ترین رودهای این حوضه عبارتند از : تلخه رود، زرینه رود، سیمینه رود.

حوضه‌های آبریز مرکزی : در فاصله­ی کوه­های بینالود و آلاداغ درخراسان، دامنه­ی جنوبی البرز در شمال، پیشکوه­های داخلی ابرسن در مغرب و جنوب و دامنه‌های غربی کوه­های کرمان و طبس، حوضه‌های آبریز پهناور مرکزی ایران را تشکیل می‌دهند که مساحت آن بیش از 455 هزار کیلومتر مربع است. این حوضه‌ها عبارتند از :

حوضه­ی آبریز دریاچه­ی قم (دریاچه نمک)
حوضه­ی آبریز باتلاق گاوخونی
حوضه­ی آبریز دریاچه‌های نیریز، مهارلو، پریشان

حوضه‌های آبریز شرقی : در مشرق ایران در حد فاصل بین فلات ایران و افغانستان منطقه­ی پستی قرار دارد که از شمال به جنوب از مجموعه‌ای از عوارض مرکب از دره‌ها و دشت‌ها، گودال­ها و باتلاق­ها تشکیل یافته و منطقه‌ای طبیعی در حد فاصل این دو فالت ایجاد کرده است.
هریرود که در سرحد ایران «تجن» نامیده می‌شود، پس از خروج از افغانستان دره­ی خود را در همین سرزمین پست رو به شمال حفر کرده و بخشی از بستر آن مرز ایران با افغانستان است. رود هیرمند نیز که قسمت اعظم آب­های افغانستان را به سوی جنوب می‌کشد، در بستر سفلی به قسمت جنوبی این اراضی پست پیوسته و سطح اساس خود را در گودال­های وسیع آن به دست می‌آورد. بزرگ­ترین حوضه‌های آبریز این منطقه که مهم­ترین حوضه‌های شرقی ایران نیزمحسوب می‌شود، دریاچه­ی هامون و باتلاق جازموریان است.

آب­های زیرزمینی

متوسط بارندگی در ایران 250 تا 300 میلی‌متر است و مردم ایران از روزگاران گذشته، کمبود آب را با توسعه­ی فعالیت­های صحیح و دامنه‌دار آبیاری و آبیابی حل کرده‌اند، از جمله­ی این فعالیت­ها استفاده از آب­های زیرزمینی است. بنابراین شاید بتوان چنین نتیجه گرفت که پایه‌های تمدن ایران باستان تا حد بسیاری بر اصول آبیاری مصنوعی استوار بوده و خدماتی که ایرانیان طی تاریخ خود در این زمینه انجام داده‌اند، در نوع خود بی‌نظیر و از لحاظ فنی قابل تحسین و شگفت‌انگیز است. شیوه‌های استفاده از منابع آب­های زیرزمینی متفاوت است. آب­های زیرزمینی ممکن است خود به طور طبیعی از زمین خارج شود و جریان یابد (مثل چشمه‌ها) یا در اثر کندن و حفر قسمتی از زمین آن را خارج کنند و مورد استفاده قرار دهند (مثل چاه و قنات). بنابراین خروج آب­های زیرزمینی به سه وسیله­ی چشمه، چاه و قنات امکان‌پذیر است.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:58 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

عجايب هفتگانه طبيعت

دنیای ما آن قدر جاهای دیدنی دارد که هیچ‌كس نمی‌تواند از نزدیک همه آنها را ببیند .بعضی از این مکان ها از بقیه معروف ترند و افراد بیشتری برای دیدنشان از جاهای دور و نزدیک سفر می کنند. در يك نظر سنجی جهاني، هفت منطقه طبیعی دنیا که بیشترین محبوبیت و گردشگر را دارند و از ویژگی های خاص جانوری، گیاهی و زمین شناسی برخوردار هستند، اين‌طور معرفي شده‌اند: آبشار ویکتوریا، دره گراند كانيون، شفق قطبی، قله اورست، آتش‌فشان پاریکوتین، بندر ریودوژانیرو و تپه بزرگ دریایی.

قله اورست

کمتر کسی است که نام قله اورست را نشنیده باشد و نداند که بلندترین نقطه دنیا- از سطح دريا- محسوب می شود. پس جای تعجب نیست که نام آن میان عجایب هفتگانه طبیعت دیده شود.

قله اورست در رشته کوه‌های هیمالیا قرار گرفته است، رشته كوهي كه مرتفع‌ترین کوهستان جهان شناخته شده و در قاره آسیا در نزدیکی فلات تبت و مرز نپال قرار گرفته است. طبیعت زیبا و تماشایی این منطقه زیستگاه گونه‌های وسیعی از گیاهان و جانوران و همچنین گروه‌هایی قومی با فرهنگ های دیرین است.

مردم نپال قله اورست را به نام «پیشانی آسمان» می شناسند و تبتی‌ها به آن «الهه مادر جهان» می گویند. بلندترین نقطه کوهستان هیمالیا 8848 متر ارتفاع دارد و همین موضوع باعث می شود که هرساله تعداد زیادی از کوه‌نوردان برای فتح آن به این منطقه بیایند. جالب است بدانید که در اثر فرآیندهای زمین شناسی هرساله بین سه تا شش میلی‌متر به ارتفاع این رشته کوه افزوده می شود

آبشار ويكتوريا

آبشار ویکتوریا در افریقای جنوبی در نزدیکی رودخانه «زامبزی»، مرز بین«زیمبابوه» و «زامبیا» قرار گرفته است. پهنای این آبشار که يكي از تماشايي‌ترين شگفتي‌هاي طبيعت محسوب مي‌شود. 1700 متر و ارتفاع آن 108 متر است. اين آبشار در هر ثانیه 100 هزار متر مکعب آب را در تنگه زامبزی فرو مي‌ریزد و علاوه بر ایجاد صدایي مهیب، رنگین کماني همیشگی در کنار خود به وجود مي‌آورد که حتی زیر نور ماه هم دیده می شود

حجم زیاد آب اين آبشار در حین پایین آمدن در فضا افشان و به اطراف پاشیده می‌شود، به همین دلیل مي‌توان آن را از فاصله 32 کیلومتری مشاهده کرد. همین مسئله باعث شده است تا بومیان افریقایی نام «دودی که می غرد» را براي آن انتخاب کنند.

دره گراند كانيون

دره «گراند كانيون» در شمال «آريزونا» در امریکا واقع شده است. رنگ ها، نسبت ها و حتي شكل ساختماني اين تنگه آن‌قدر عجيب است كه انسان تصور مي كند بر روي سياره ديگري قرار گرفته است. اين تنگه به طول 450 كيلومتر و پهناي 6 تا 29 كيلومتر وارتفاع 1500 متر از يك رشته پرتگاه و قله تشکيل شده است كه حتي ماهرترين نقاشان را هم در شگفتي فرو مي برد. ته اين پرتگاه، رودخانه «كلرادو» جریان دارد و گفته می شود که این منطقه شش میلیون سال پیش، از جوشش و خروش آب های همین رودخانه شکل گرفته است. البته تحقیقاتی که به تازگی دراین‌‌باره صورت گرفته است نشان مي‌دهد که زمان به وجود آمدن این پستی و بلندی ها، پيش از شش میلیون سال قبل است

هر ساله بیشتر از چهار میلیون نفر از این منطقه شگفت آور که مکانی برای تحقیقات زمین‌شناسی است، دیدن می کنند

آتش فشان پاريكوتين

این آتش فشان مخروطی شکل در مکزیک قرار گرفته و ارتفاعی برابر 3170 متر دارد. بلندی دهانه آن 474 متر است که در اثر فوران در سال های 1943 و 1952 میلادی به آن افزوده شده است. موادی که در اثر فعال شدن آتش فشان در نزدیکی این کوه قرار گرفته‌اند منظره بسیار زیبایی را به وجود آورده اند.یکی از عامل‌هايي که باعث شهرت این آتش فشان شده، وجود فیلمی است که از فوران آن در سال 1943 تهیه شده است.

بعد از فعال شدن آن در سال 1943نزدیک به هشت سال گدازه هایی از دهانه آن بیرون می‌آمدند که باعث شدند زمین‌های اطراف تا مسافت 22کیلومتری از بین برود.با فوران بعدی در سال 1952این آتش فشان برای همیشه خاموش و به یکی از منطقه های مهم گردشگری در دنیا تبدیل شد

بندر ريودوژانيرو

بندر «ریودو ژانیرو»به معنی «رودخانه ژانویه»از شهرهای مهم کشور برزیل، یکی دیگر از شگفتی های هفتگانه است که به دلیل طبیعت منحصر به فرد ، جشن ها ، موسیقی و رسم های موجود در آن منطقه شناخته شده است

مجسمه حضرت عیسی که در بالای معروف ترین کوه آنجا به نام «کورکوادو» قرار گرفته، نماد این شهر به شمار می رود. وجود دو جنگل بسیار بزرگ که از بزرگ‌ترین جنگل های دنیا هستند، باعث شده شهر ریودوژانیرو به یکی از مکان های دیدنی دنیا از نظر پوشش‌های گیاهی تبدیل شود. این شهر آب و هوای گرمسیری دارد و حدود 12 میلیون نفر در آن زندگی می کنند.المپيك سال 6102 ميلادي قرار است در آنجا برگزار شود

شفق قطبي

در قطب‌هاي شمال و جنوب زمین، آسمان هنگام شب به شدت درخشان و روشن می‌شود، آن‌قدر که می توان زیر آن کتاب خواند.این پدیده نجومی بسیار زیبا که به آن« شفق قطبی»گفته می شود، آسمان شب را به پرده‌ای متحرک از نورهای رنگین سبز و زرد و قرمز تبدیل می کند

وجود شفق قطبی چندین قرن است که بررسی مي شود.اوایل تصور می‌شد که این پدیده ناشی از بازتاب نور خورشید توسط یخ های قطبی است. اما امروزه ذره های باردار شتاب‌دار عامل به وجود آمدن این نورهای رنگی معرفی شده‌اند که در ارتفاع 80تا 100کیلومتری بالای زمین ظاهر می‌شوند

تپه بزرگ دريايي

بزرگ‌ترین ساحل مرجانی دنیا که به «گریت بریر ریف»معروف است، یکی دیگر از هفت شگفتی دنیا به شمارمی‌آید.این تپه مرجانی در شمال شرقی استرالیا قرار دارد وشامل2900 تپه مرجاني، 900 جزيره و 1500 گونه ماهي است. مساحت کل این منطقه حدود 344هزار کیلومتر مربع است و به همین دلیل بزرگ‌ترین ساختار زنده روی زمین محسوب می‌شود که به دلیل عظمت و بزرگی آن از فضای خارج از جَو قابل رؤیت است

بسیاری از مرجان‌های موجود در این منطقه که تعداد گونه های آن به 400 می‌رسد، سبز رنگ هستند، به همین دلیل در نگاه اول با گیاهان اشتباه گرفته می شوند. اما در واقع آنها جانداران بسیار ریز و رنگینی هستند که در کنار میلیون‌ها جاندار دیگر بر روی یک تپه قرار گرفته اند و بدن آنها در اسکلت های سختی از جنس آهک قرار دارد. در کنار این تپه‌ها، بزرگ‌ترین پارک دریایی جهان به مساحت 2000 کیلومتر ساخته شده است که وظیفه حفظ و نگهداری از مرجان ها و آبزیان را به عهده دارد.

منبع.سایت گروه جغرافیای کرمان



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:57 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
امروز میخام براتون آموزش کامل مراحل نصب نرم افزار 9.3 Arc GIS رو بذارم امیدوارم استفاده کنید.

ابتدا پوشه Crack را باز کنید . فایل License.efl9 را در یکی از درایورهای سیستم خود کپی کنید . بهتر است که این کار را درمسیری با نام C:\Program Files\ArcGIS انجام دهید .

فایل License.efl9 را با NotePad باز کنید و به جای خط دوم آن this_host ، نام کامپیوتر خود را وارد کنید و سپس آن را ذخیره کنید .

از پوشه Crack\License Manager ، فایل LMSetup.exe را اجرا کنید .

I received license file by email and ... را انتخاب کرده و دکمه Browse را کلیک کنید .

سپس License.efl9 را که ویرایش کرده بودید انتخاب کنید و next را کلیک کنید تا ArcGIS License Manager نصب شود .

Don't restart your computer را کلیک کنید و به پیام داده شده پاسخ دهید ( OK بزنید ) .

همه فایل های مسیر DVD/Crack\License Manager Crack /را در مسیر C:\Program Files\ESRI\License\arcgis9xجایگزین (ریپلیس ) کنید .

کامپیوتر را ریستارت کنید و سپس license manager tools را ازمسیر manager(9.x) start menu—all program—arc gis—license را اجرا کنید.

در پنجره گشوده شده در تب service/license file tab قرار گرفته و در بخش server list گزینه Configure using services را انتخاب نمایید . و روی arc gis license manager کلیک نمایید.

سپس روی تب Strat/Stop/Reread را انتخاب کنید وserver Start را کلیک نمایید .سپس پنجره را ببندید.

فایل ESRI.exe را از dvd اجرا کنید واز قسمت ArcGIS9.3 ----> arcView را نصب کنید .

پس از اینکه نصب به پایان رسید ، از مسیر /DVD/Crack\Data Interoperability فایل fme_license.dat را درمسیر C:\Program Files\ArcGIS\Data Interoperability Extension کپی کنید .

مسیر Start Menu--->All Programs---> ArcGIS را رفته و Administrator Desktop را انتخاب کنید .

در پوشه Software Product ، گزینه ArcInfo Floating را انتخاب نمایید .

در پوشه License Manager ، واژهlocalhost را وارد کنید.

Availability را انتخاب کنید و بر روی ArcInfo Desktop Floating کلیک کنید .

وسپس کلید OK را بزنید.

مراحل نصب به اتمام رسید و نرم افزار شما قابل بهره برداری است.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:55 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

اطلاعات جغرافیایی (GIS) سیستمی است متشكل از داده ها، روشها و الگوریتمها، سخت افزار، نرم افزار، نیروی انسانی و شبكه كه برای ورود، مدیریت، تحلیل و نمایش "اطلاعات جغرافیایی" مورد استفاده قرار می گیرد.


مولفه‌های GIS
▪نرم‌افزار
▪سخت‌افزار
▪نیروی انسانی
▪داده
▪شبكه
▪روشها و الگوریتمها

لزوم استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی

سیستم اطلاعات جغرافیایی ابزاری قدرتمند برای كار با داده های مكانی می باشد. در GIS داده ها بصورت رقومی نگهداری می شوند لذا از نظر فیزیكی حجم كمتری را نسبت به روش های سنتی (مانند نقشه های كاغذی) اشغال می كنند.در یك GIS با استفاده از توانایی های كامپیوتر مقادیر بسیار عظیمی از داده ها را می توان با سرعت زیاد و هزینه نسبتاً كم نگهداری و بازیابی نمود. قابلیت كار كردن با داده های مكانی و اطلاعات توصیفی مربوط به آنها و تركیب انواع مختلف داده ها در یك آنالیز و با سرعت زیاد، با روش های دستی سازگار نمی باشد.توانایی اجرای آنالیزهای مكانی پیچیده، مزیت های كمی و كیفی را برای GIS فراهم می كند. انجام پردازش های تكراری با در نظر گرفتن شرایط مختلف برای دستیابی به نتیجه بهینه،تنها توسط كامپیوتر امكان پذیر می باشد كه می تواند اینگونه عملیات را با سرعت زیاد و هزینه نسبتا كم انجام دهد. این توانایی تجزیه و تحلیل داده های مكانی است كه GIS را از دیگر سیستم های گرافیكی كامپیوتری (computer aided design) مجزا می سازد.امكان انجام آنالیزهای پیچیده با مجموعه داده های مختلف مكانی (spatial) و غیرمكانی (non-spatial) بصورت توأم، مهمترین قابلیت GIS می باشد كه نمی توان آن را با روش های دیگر مثل روش های آنالوگ انجام داد.توانایی تجزیه و تحلیل توأم داده های مختلف، امكان ایجاد و استفاده از اطلاعات زمین مرجع را به شكلی كاملاً متفاوت با گذشته را فراهم می سازد. نه تنها امكان تركیب مجموعه داده های مختلف وجود دارد بلكه روش های مختلف را نیز می توان با یكدیگر تركیب نمود مثلاً روش های جمع آوری، رسیدگی و ممیزی و به روز رسانی داده ها را می توان با یكدیگر تركیب نمود. مثلاً وقتی كه تغییری در كاربری یا مالكیت یك قطعه زمین وارد سیستم GIS می شود، این سیستم می تواند دقت تغییرات را كنترل نموده و سپس نقشه و جداول مربوطه را به روز در آورد. بدین ترتیب كاربران GIS می توانند اطلاعات جدیدتر را در اختیار داشته و با توجه به نیازهایشان آن را بكار گیرند.

●مؤلفه های سیستم اطلاعات جغرافیایی

۱- ورودی داده ها (Data Input)

مؤلفه ورودی داده ها، آنها را از شكل موجودشان به شكل قابل استفاده در GIS تبدیل می‌كند. داده‌های زمین مرجع، معمولا به شكل نقشه های كاغذی و جداولی از اطلاعات توصیفی فایل های الكترونیك از نقشه ها و اطلاعات توصیفی مربوط به آنها، عكس های هوایی و یا تصادیر ماهواره‌ای می‌باشند. وارد نمودن داده ها ممكن است به راحتی تغییر فرمت یك فایل و یا بسیار پیچیده باشد. ایجاد پایگاه های بزرگ داده ها ممكن است ۵ تا ۱۰ برابر سخت افزار و نرم افزار GIS هزینه در برداشته باشد. به طور كلی مرحله وارد نمودن داده ها بسیار وقت گیر و پر هزینه بوده و ممكن است ماه ها و یا حتی سال ها به طول انجامد. قبل از اینكه مرحله وارد نمودن داده ها آغاز شود، روش های وارد كردن این داده ها و استانداردهای كیفیت باید دقیقا مورد توجه قرار گیرند. روش های مختلف وارد نمودن داده ها باید براساس پردازش هایی كه قرار است روی داده ها انجام گیرند، استانداردهای مورد نظر برای دقت و خروجی هایی كه قرار است تهیه گردند مورد ارزیابی قرار گیرند.

۲- مدیریت داده ها (data management)

مدیریت داده ها یكی از مولفه های GIS بوده و شامل توابعی برای ذخیره، نگهداری و بازیابی اطلاعات موجود در پایگاه داده ها می باشد. روش های گوناگونی برای سازماندهی داده ها به صورت فایل هایی كه كامپیوتر بتواند آنها را بخواند وجود دارند. ساختار داده ها(data structure) روشی است كه داده ها براساس آن سازماندهی می شوند و چگونگی ارتباط فایل ها با یكدیگر (سازماندهی پایگاه داده ها)، تعیین كننده محدودیت های موجود در بازیابی اطلاعات و سرعت عملیات بازیابی می باشند.در هنگام ارزیابی سازماندهی داده ها باید نیازهای كوتاه مدت و دراز مدت كاربران در نظر گرفته شوند. این ارزیابی باید توسط شخصی انجام گیرد كه در روش های طراحی و تجزیه وتحلیل پایگاه داده های GIS‌ متخصص باشد.

۳- تجزیه و تحلیل و كار با داده ها (data manipulation and analysis)

توابع مربوط به تجزیه و تحلیل و كار با داده ها در یك GIS، تعیین كننده اطلاعاتی هستند كه می‌تواند توسط این سیستم ایجاد شود. لیستی از قابلیت های مورد نیاز به عنوان جزئی از نیازمندی های سیستم باید تعریف شوند. مسئله ای كه معمولاً پیش بینی نمی شود این است كه ایجاد GIS در یك سازمان تنها باعث اتوماسیون بعضی فعالیت های خاص نمی‌گردد، بلكه ممكن است راه و روشی كه سازمان براساس آن كار می كند را نیز تغییر دهد. برای پیش بینی روش تجزیه و تحلیل داده ها در یك GIS نیاز به دخالت كاربران در مشخص نمودن توابع و عملكردهای لازم برای سیستم می باشد.

۴- خروجی داده ها (data output)

داده های خروجی در GIS های مختلف از لحاظ كیفیت، دقت و سهولت استفاده، بسیار متنوع تر از قابلیت ‌های این سیستم ها می باشند. داده های خروجی ممكن است به اشكالی از قبیل نقشه، جدولی از مقادیر یا نوشتار بوده و بصورت كاغذی (hard-copy) و یا بصورت رقومی (soft-copy) ارائه گردند. توابع خروجی مورد نیاز براساس نیازهای كاربران تعیین می شوند لذا دخالت كاربران در مشخص نمودن خروجی‌های مورد نیاز بسیار مهم می باشد.

●تاریخچه GIS (سیستم‌ اطلاعات جغرافیایی)

از زمان اولین تمدن ها، برای نمایش اطلاعات مربوط به سطح زمین از نقشه استفاده می‌شده است ناوبران، نقشه برداران زمینی و ارتش از نقشه برای نمایش موقعیت مكانی عوارض جغرافیایی مهم استفاده می‌كرده‌اند. نقشه برداری زمین و تهیه نقشه ركن مهمی در امپراطوری روم باستان بود و با سقوط امپراطوری روم، تهیه نقشه نیز در آن دوران به فراموشی سپرده شد. تا اینكه در قرن هجدهم مجدداًدولتهای اروپایی به اهمیت تهیه نقشه برای طراحی و برنامه ریزی اراضی پی بردند و مؤسسات ملی مسئول تهیه نقشه پوششی كشورها شدند. نقشه های توپوگرافی برای نمایش محدوده اراضی، واحدهای اداری و مرزهای ملی تهیه می گردیدند. از آنجا كه مطالعه منابع طبیعی گسترش یافت، نقشه های موضوع(تماتیك) نیز برای نمایش اطلاعاتی از قبیل زمین شناسی، ژئومورفولوژی، خاك و پوشش گیاهی مورد استفاده قرار گرفتند. در قرن بیستم گسترش سریع علم و تكنولوژی باعث تقاضای بیشتری برای نمایش سریعتر و دقیقتر حجم های بزرگتری از اطلاعات جغرافیایی شد.امروزه توسعه تكنیك های عكسبرداری هوایی و سنجش از دور، تحولی عظیم در جمع آوری و تهیه داده های جغرافیایی بوجود آورده است كه كاربردهای گسترده تری داشته و آنالیزهای پیچیده تری را می‌طلبد. در حال حاضر داده های جغرافیایی سریعتر از آنكه بتوانند تجزیه و تحلیل شوند، جمع‌آوری می گردند.تا قبل از بوجود آمدن كامپیوترها، داده های جغرافیایی به طور سنتی با استفاده از نقشه ها و به صورت نقاط، خطوط و سطوح ترسیم شده برروی كاغذ یا فیلم، نشان داده می شدند. عوارض ارائه شده در نقشه توسط سمبلها و رنگهایی كه در لژاند نقشه تشریح می شدند، مشخص گردیده و گاهی نیز با نوشتار همراه بودند. بدین ترتیب نقشه و اطلاعات جانبی مربوط به آن، پایگاه داده های جغرافیایی را تشكیل می داد. نقشه های تماتیك منابع طبیعی بعنوان ابزاری برای ثبت و طبقه بندی مشاهدات مورد استفاده قرار می گرفت. آنالیزها بیشتر بصورت كیفی بوده و با بررسی های بصری بر روی نقشه انجام می شد. آنالیزهای كمی صرفاً با استفاده از خط كش جهت اندازه گیری فواصل و پلانیمتر برای اندازه گیری مساحت ها انجام می گرفت.ایده استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی و نقشه های رقومی كه قابلیت هم پوشانی لایه های اطلاعاتی مختلف را داشته باشند، مدتها قبل از اختراع كامپیوتر بیان گردیده است و به اواسط قرن نوزدهم میلادی باز می گردد. ایجاد عملی سیستم GIS و كاربردی شدن این سیستم در زمینه كاربردهای جغرافیائی در دهه های ۱۹۵۰، ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰ انجام شد. اولین سیستم اطلاعات جغرافیایی نخستین بار در كانادا توسط دكتر Tomlinsonجهت استفاده از آن در زمینه مدیریت جنگلها طراحی و اجرا گردید. با عرضه نسل های جدید كامپیوتر و كاهش سریع قیمت آن روند توسعه سیستم های GIS سرعت بیشتری یافت و تا پایان آن دهه چندین سیستم GIS در آمریكا و كانادا توسعه یافت.در دهه ۱۹۷۰ سیستم های CAD به سمت GIS توسعه یافتند و سیستم های تجاری GIS به بازار ارائه گردیدند. در دهه ۱۹۸۰ مینی كامپیوترها به بازار عرضه گردیدند و توسعه سیستم های پردازش تصاویر و ارتباط آن با GIS و توسعه پایگاههای داده ها بویژه پایگاه داده شیء گرا از ویزگیهای این دهه بود. در دهه ۱۹۹۰ سیستم های اطلاعات جغرافیایی در زمینه های نظیر محاسبات موازی، مدلسازی، تلفیق سنجش از دور و GIS، پایگاه داده های بسیار بزرگ و سیستم های هوشمند و استنتاجی(Deductive) حركت كرده و امروزه محققین به دنبال توسعه Web GIS و كاربردی كردن سیستم های خبره و با ساختار پایگاه داده استنتاجی و قیاسی(Inductive) می باشند بطوریكه آیكون های GIS در سالهای آینده حتی بر روی سیستم های عامل نظیر ویندوز نیز نصب خواهند شد.

منبع:http://www.giscenter.ir



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:54 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

اطلاعات جغرافیایی (GIS) سیستمی است متشكل از داده ها، روشها و الگوریتمها، سخت افزار، نرم افزار، نیروی انسانی و شبكه كه برای ورود، مدیریت، تحلیل و نمایش "اطلاعات جغرافیایی" مورد استفاده قرار می گیرد.


مولفه‌های GIS
▪نرم‌افزار
▪سخت‌افزار
▪نیروی انسانی
▪داده
▪شبكه
▪روشها و الگوریتمها

لزوم استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی

سیستم اطلاعات جغرافیایی ابزاری قدرتمند برای كار با داده های مكانی می باشد. در GIS داده ها بصورت رقومی نگهداری می شوند لذا از نظر فیزیكی حجم كمتری را نسبت به روش های سنتی (مانند نقشه های كاغذی) اشغال می كنند.در یك GIS با استفاده از توانایی های كامپیوتر مقادیر بسیار عظیمی از داده ها را می توان با سرعت زیاد و هزینه نسبتاً كم نگهداری و بازیابی نمود. قابلیت كار كردن با داده های مكانی و اطلاعات توصیفی مربوط به آنها و تركیب انواع مختلف داده ها در یك آنالیز و با سرعت زیاد، با روش های دستی سازگار نمی باشد.توانایی اجرای آنالیزهای مكانی پیچیده، مزیت های كمی و كیفی را برای GIS فراهم می كند. انجام پردازش های تكراری با در نظر گرفتن شرایط مختلف برای دستیابی به نتیجه بهینه،تنها توسط كامپیوتر امكان پذیر می باشد كه می تواند اینگونه عملیات را با سرعت زیاد و هزینه نسبتا كم انجام دهد. این توانایی تجزیه و تحلیل داده های مكانی است كه GIS را از دیگر سیستم های گرافیكی كامپیوتری (computer aided design) مجزا می سازد.امكان انجام آنالیزهای پیچیده با مجموعه داده های مختلف مكانی (spatial) و غیرمكانی (non-spatial) بصورت توأم، مهمترین قابلیت GIS می باشد كه نمی توان آن را با روش های دیگر مثل روش های آنالوگ انجام داد.توانایی تجزیه و تحلیل توأم داده های مختلف، امكان ایجاد و استفاده از اطلاعات زمین مرجع را به شكلی كاملاً متفاوت با گذشته را فراهم می سازد. نه تنها امكان تركیب مجموعه داده های مختلف وجود دارد بلكه روش های مختلف را نیز می توان با یكدیگر تركیب نمود مثلاً روش های جمع آوری، رسیدگی و ممیزی و به روز رسانی داده ها را می توان با یكدیگر تركیب نمود. مثلاً وقتی كه تغییری در كاربری یا مالكیت یك قطعه زمین وارد سیستم GIS می شود، این سیستم می تواند دقت تغییرات را كنترل نموده و سپس نقشه و جداول مربوطه را به روز در آورد. بدین ترتیب كاربران GIS می توانند اطلاعات جدیدتر را در اختیار داشته و با توجه به نیازهایشان آن را بكار گیرند.

●مؤلفه های سیستم اطلاعات جغرافیایی

۱- ورودی داده ها (Data Input)

مؤلفه ورودی داده ها، آنها را از شكل موجودشان به شكل قابل استفاده در GIS تبدیل می‌كند. داده‌های زمین مرجع، معمولا به شكل نقشه های كاغذی و جداولی از اطلاعات توصیفی فایل های الكترونیك از نقشه ها و اطلاعات توصیفی مربوط به آنها، عكس های هوایی و یا تصادیر ماهواره‌ای می‌باشند. وارد نمودن داده ها ممكن است به راحتی تغییر فرمت یك فایل و یا بسیار پیچیده باشد. ایجاد پایگاه های بزرگ داده ها ممكن است ۵ تا ۱۰ برابر سخت افزار و نرم افزار GIS هزینه در برداشته باشد. به طور كلی مرحله وارد نمودن داده ها بسیار وقت گیر و پر هزینه بوده و ممكن است ماه ها و یا حتی سال ها به طول انجامد. قبل از اینكه مرحله وارد نمودن داده ها آغاز شود، روش های وارد كردن این داده ها و استانداردهای كیفیت باید دقیقا مورد توجه قرار گیرند. روش های مختلف وارد نمودن داده ها باید براساس پردازش هایی كه قرار است روی داده ها انجام گیرند، استانداردهای مورد نظر برای دقت و خروجی هایی كه قرار است تهیه گردند مورد ارزیابی قرار گیرند.

۲- مدیریت داده ها (data management)

مدیریت داده ها یكی از مولفه های GIS بوده و شامل توابعی برای ذخیره، نگهداری و بازیابی اطلاعات موجود در پایگاه داده ها می باشد. روش های گوناگونی برای سازماندهی داده ها به صورت فایل هایی كه كامپیوتر بتواند آنها را بخواند وجود دارند. ساختار داده ها(data structure) روشی است كه داده ها براساس آن سازماندهی می شوند و چگونگی ارتباط فایل ها با یكدیگر (سازماندهی پایگاه داده ها)، تعیین كننده محدودیت های موجود در بازیابی اطلاعات و سرعت عملیات بازیابی می باشند.در هنگام ارزیابی سازماندهی داده ها باید نیازهای كوتاه مدت و دراز مدت كاربران در نظر گرفته شوند. این ارزیابی باید توسط شخصی انجام گیرد كه در روش های طراحی و تجزیه وتحلیل پایگاه داده های GIS‌ متخصص باشد.

۳- تجزیه و تحلیل و كار با داده ها (data manipulation and analysis)

توابع مربوط به تجزیه و تحلیل و كار با داده ها در یك GIS، تعیین كننده اطلاعاتی هستند كه می‌تواند توسط این سیستم ایجاد شود. لیستی از قابلیت های مورد نیاز به عنوان جزئی از نیازمندی های سیستم باید تعریف شوند. مسئله ای كه معمولاً پیش بینی نمی شود این است كه ایجاد GIS در یك سازمان تنها باعث اتوماسیون بعضی فعالیت های خاص نمی‌گردد، بلكه ممكن است راه و روشی كه سازمان براساس آن كار می كند را نیز تغییر دهد. برای پیش بینی روش تجزیه و تحلیل داده ها در یك GIS نیاز به دخالت كاربران در مشخص نمودن توابع و عملكردهای لازم برای سیستم می باشد.

۴- خروجی داده ها (data output)

داده های خروجی در GIS های مختلف از لحاظ كیفیت، دقت و سهولت استفاده، بسیار متنوع تر از قابلیت ‌های این سیستم ها می باشند. داده های خروجی ممكن است به اشكالی از قبیل نقشه، جدولی از مقادیر یا نوشتار بوده و بصورت كاغذی (hard-copy) و یا بصورت رقومی (soft-copy) ارائه گردند. توابع خروجی مورد نیاز براساس نیازهای كاربران تعیین می شوند لذا دخالت كاربران در مشخص نمودن خروجی‌های مورد نیاز بسیار مهم می باشد.

●تاریخچه GIS (سیستم‌ اطلاعات جغرافیایی)

از زمان اولین تمدن ها، برای نمایش اطلاعات مربوط به سطح زمین از نقشه استفاده می‌شده است ناوبران، نقشه برداران زمینی و ارتش از نقشه برای نمایش موقعیت مكانی عوارض جغرافیایی مهم استفاده می‌كرده‌اند. نقشه برداری زمین و تهیه نقشه ركن مهمی در امپراطوری روم باستان بود و با سقوط امپراطوری روم، تهیه نقشه نیز در آن دوران به فراموشی سپرده شد. تا اینكه در قرن هجدهم مجدداًدولتهای اروپایی به اهمیت تهیه نقشه برای طراحی و برنامه ریزی اراضی پی بردند و مؤسسات ملی مسئول تهیه نقشه پوششی كشورها شدند. نقشه های توپوگرافی برای نمایش محدوده اراضی، واحدهای اداری و مرزهای ملی تهیه می گردیدند. از آنجا كه مطالعه منابع طبیعی گسترش یافت، نقشه های موضوع(تماتیك) نیز برای نمایش اطلاعاتی از قبیل زمین شناسی، ژئومورفولوژی، خاك و پوشش گیاهی مورد استفاده قرار گرفتند. در قرن بیستم گسترش سریع علم و تكنولوژی باعث تقاضای بیشتری برای نمایش سریعتر و دقیقتر حجم های بزرگتری از اطلاعات جغرافیایی شد.امروزه توسعه تكنیك های عكسبرداری هوایی و سنجش از دور، تحولی عظیم در جمع آوری و تهیه داده های جغرافیایی بوجود آورده است كه كاربردهای گسترده تری داشته و آنالیزهای پیچیده تری را می‌طلبد. در حال حاضر داده های جغرافیایی سریعتر از آنكه بتوانند تجزیه و تحلیل شوند، جمع‌آوری می گردند.تا قبل از بوجود آمدن كامپیوترها، داده های جغرافیایی به طور سنتی با استفاده از نقشه ها و به صورت نقاط، خطوط و سطوح ترسیم شده برروی كاغذ یا فیلم، نشان داده می شدند. عوارض ارائه شده در نقشه توسط سمبلها و رنگهایی كه در لژاند نقشه تشریح می شدند، مشخص گردیده و گاهی نیز با نوشتار همراه بودند. بدین ترتیب نقشه و اطلاعات جانبی مربوط به آن، پایگاه داده های جغرافیایی را تشكیل می داد. نقشه های تماتیك منابع طبیعی بعنوان ابزاری برای ثبت و طبقه بندی مشاهدات مورد استفاده قرار می گرفت. آنالیزها بیشتر بصورت كیفی بوده و با بررسی های بصری بر روی نقشه انجام می شد. آنالیزهای كمی صرفاً با استفاده از خط كش جهت اندازه گیری فواصل و پلانیمتر برای اندازه گیری مساحت ها انجام می گرفت.ایده استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی و نقشه های رقومی كه قابلیت هم پوشانی لایه های اطلاعاتی مختلف را داشته باشند، مدتها قبل از اختراع كامپیوتر بیان گردیده است و به اواسط قرن نوزدهم میلادی باز می گردد. ایجاد عملی سیستم GIS و كاربردی شدن این سیستم در زمینه كاربردهای جغرافیائی در دهه های ۱۹۵۰، ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰ انجام شد. اولین سیستم اطلاعات جغرافیایی نخستین بار در كانادا توسط دكتر Tomlinsonجهت استفاده از آن در زمینه مدیریت جنگلها طراحی و اجرا گردید. با عرضه نسل های جدید كامپیوتر و كاهش سریع قیمت آن روند توسعه سیستم های GIS سرعت بیشتری یافت و تا پایان آن دهه چندین سیستم GIS در آمریكا و كانادا توسعه یافت.در دهه ۱۹۷۰ سیستم های CAD به سمت GIS توسعه یافتند و سیستم های تجاری GIS به بازار ارائه گردیدند. در دهه ۱۹۸۰ مینی كامپیوترها به بازار عرضه گردیدند و توسعه سیستم های پردازش تصاویر و ارتباط آن با GIS و توسعه پایگاههای داده ها بویژه پایگاه داده شیء گرا از ویزگیهای این دهه بود. در دهه ۱۹۹۰ سیستم های اطلاعات جغرافیایی در زمینه های نظیر محاسبات موازی، مدلسازی، تلفیق سنجش از دور و GIS، پایگاه داده های بسیار بزرگ و سیستم های هوشمند و استنتاجی(Deductive) حركت كرده و امروزه محققین به دنبال توسعه Web GIS و كاربردی كردن سیستم های خبره و با ساختار پایگاه داده استنتاجی و قیاسی(Inductive) می باشند بطوریكه آیكون های GIS در سالهای آینده حتی بر روی سیستم های عامل نظیر ویندوز نیز نصب خواهند شد.

منبع:http://www.giscenter.ir



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:54 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

معرفی استان خراسان رضوی

 

  • استان خراسان رضوی با وسعتی حدود 128420 کیلومترمربع معادل 7.8 درصد مساحت کل کشور ومتشکل از 20 شهرستان ،65 بخش ،163 دهستان و8861 آبادی جمعیتی معادل 4777 هزار نفر رادرخود جای داده است.
  • ازجمعیت فوق 2909 هزار نفر معادل 60.1 درصد درمناطق شهری و1858 هزار نفر معادل 38.9 درصد درمناطق روستایی استان ساکن هستند .
  • به رغم تقسیم استان،شاخصها حاکی ازآن است که استان خراسان رضوی همچنان از جایگاه مناسبی دراقتصاد کشور برحوردار می باشد.

 

پیشینه تاریخی خراسان

  • استان پهناور خراسان با ساختار گونه گون و کهن زمین شناسی ، اقلیم متنوع و جاذب ، موقعیت ویژه جغرافیایی ، بی گمان از قدیمی ترین دوران حیات بشری ، بستر فعالیتهای بشری ، بستر فعالیتهای معیشتی ، بازرگانی و نظامی عمده بوده است ، به دلیل همین موقعیت خاص ، کهن ترین ، معروفترین و طو لانی ترین راه ارتباطی بین شرق و غرب یعنی (( جاده تاریخی ابریشم )) از طریق خراسان شرق را به غرب مرتبط می سازد
  • تنوع جغرافیایی سرزمین خراسان با وجود آب و هوای کویری و گرم در بخش جنوبی و معتدل کوهستانی در شمال استان و به طور پراکنده در مرکز ، با ارتفاعات قابل توجهی نظیر بینالود ، هزار مسجد ، کپه داغ ، قهستان و… زمینه ای مناسب برای استقرار بشر از قدیمی ترین ایام و جذب اقوام وطوایف متعدد در دورانهای مختلف بوده است .، سرزمینی که نواحی مختلف آن عرصه رویش انواع نباتات مناطق سردسیری و گرمسیری از قبیل گندم ، برنج، بادام ، سیب ، انگور ، پسته ، خرما ،و… است .

 

 

 

  • مناطقی از آن استعداد پرورش انواع مختلف حیوانات اهلی و وحشی نظیر پلنگ ، گرگ ، شتر . اسب ، آهو ، گوسفند . بز و … داراست .
  • قدیمی ترین آثار حیات انسانی در ایران ، شامل تعدادی ادوات و دست افزارهای سنگی . با قدمت تخمینی 800 هزار سال قبل ، متعلق به دوران پارینه سنگی قدیم ، از بستر رودخانه کشف رود مشهد بدست آمده است . در حالی که قدیمی ترین مکانهای استقرار انسان ، حداکثر با قدمت 100 هزار سال در نواحی دیگر ایران نظیر آذربایجان ، لرستان و … شناسایی شده اند .
  • دومین مکان از نظر قدمت ، پناهگاه سنگی (غار) ((خونیک)) در نزدیکی بیرجند است که متعلق به دوره پارینه سنگی میانه با قدمتی بین 50تا60 هزار سال می باشد . از آن پس آثار و شواهد زندگی بیشماری از دوران نوسنگی تا آغاز دوران تاریخی در جلگه مشهد ، دره اترک علیا (قوچان) ، جلگه درگز ، بجنورد ، تربت حیدریه ، بیرجند و… شناسایی شده اند این شواهد و آثار به اقوام و ساکنان اولیه و بومیئ خراسان مربوط می شود که بنا به عقیده برخی محققان به عنوان اقوام (( آسیایی ))شهرت یافته اند و سراسر آسیای غربی از مدیترانه تا ترکستان و دره سند را فرامی گیرد .
  • ولی در حقیقت مهمترین مقطع تاریخ خراسان در سرآغاز دوران تاریخی ایران با ورود اقوام ((آریایی)) به فلات ایران پیوند می خورد . در این واقعه که در اغاز هزاره اول ق.م اتفاق افتاد ، آریایی ها تازه وارداز طریق خراسان به سمت نجد ایران پیش رفتند و بخش اعظم آنها آنچنان که از توصیفات (( اوستا )) برمی آید ، در خراسان و سیستان مستقر شدند و شاید به همین دلیل است که عمده حوادث آغاز تاریخ ایرانیان که در دو منبع (( اوستا)) و (( شاهنامه فردوسی )) ذکر شده است در مشرق ایران و در واقع در خراسان بزرگ رخ می دهد .
  • بسیاری از محققان ، زادگاه ((زردشت)) را مشرق ایران و بوژه حدود خراسان می دانند . برخی از داستانها و افسانه های محلی و از جمله داستان کاشتن سرو کاشمر در خراسان به یاد بود پذیرش آیین نو زردشت توسط ((ویشتاسپ)) نیز مؤید این نظر است . دیاکونوف نیز محل پیدایش زبان اوستایی را در آسیای میانه ، مشرق ایران ، افغانستان و خراسان کنونی می داند .

 

جغرافیای طبیعی خراسان

 

  • موقعیت استان وسیع خراسان در شمال شرقی کشور بین 55 درجه و 17 دقیقه تا 61 درجه و 15 دقیقه طول شرقی و 30 درجه و 24 دقیقه تا 38 درجه و 17 دقیقه عرض جغرافیایی نیمکره شمالی قرار گرفته و از شمال و شمال شرق به جمهوری ترکمنستان با مرز مشترک حدود 751 کیلومتر ، از شرق به جمهوری اسلامی افغانستان با مرز مشترک حدود 619 کیلومتر ، از غرب به استانهای گلستان ، سمنان و اصفهان و از جنوب به استانهای سیستنان و بلوچستان ، کرمان و یزد محدود است . طول استان به خط مستقیم 750 کیلومتر و عرض متوسط آن حدود 420 کیلومتر است . خراسان بیش از 19% از خاک کشور رادر بر گرفته و مساحتی معادل 303513 کیلومتر مربع دارد .

 

پستی وبلندیها

 

  • استان پهناور خراسان به سبب وسعت زیاد ، از نظر شرایط طبیعی بسیار متنوع و هر یک از نواحی مختلف آن دارای ویژگیهای خاصی است .بلندترین نقطه آن قله بینالود ، 3211متر و کم ارتفاع ترین نقطه آن در شمال سرخس ، 300 متر از سطح دریا ارتفاع دارد .
  • کوههای خراسان دنباله ارتفاعات البرز به سمت مشرق است که به صورت قوسهای موازی از شاه کوه آغاز شده و در جهت شمال غربی به سوی جنوب شرقی تا ارتفاعات هندوکش افغانستان امتداد می یابد .
  • در میان این رشته کوههای موازی ، دره ها و دشتهای وسیعی وجود دارد که گاه پهنای آن به حدود 200 کیلومتر می رسد . امتداد این رشته کوهها در برخی نواحی با برخورد به دره یا جلگه گسسته می شود . آنچه در این منطقه حائز اهمیت است ، وجود دشتهای حاصلخیز و آبادی چون : بجنورد ، شیروان ، قوچان ، چناران و مشهد است که در پهنه دشت سر سبزی بین دو رشته ارتفاعات موازی کپه داغ و هزار مسجد در شمال و آلاداغ و بینالود در جنوب به وجود آمده اند .

 

آب و هوا

 

  • گستردگی استان و عواملی مانند وجود رشته کوههای مرتفع و مناطق کویری ، دور از دریا و وزش بادهای مختلف موجب گوناگونی آب و هوا در مناطق آن گردیده است .
  • در بیشتر بررسیهای انجام گرفته از جمله مطالعات آمایش خراسان ، این سرزمین به سه منطقه آب و هوایی شمال ، مرکز و جنوب تقسیم می شود .
  • شمال خراسان بطور کلی دارای شرایط آب و هوایی معتدل و سرد کوهستانی است .این منطقه حاصلخیز ترین و متراکمترین بخش استان از نظر جمعیت ، فعالیتهای اقتصادی وامکانات زیر بنایی است . که شامل شهرستانهای بجنورد ، قوچان ، شیروان ، مشهد، درگز ، چناران و سرخس می شود .
  • مساحت این منطقه حدود پنجاه و هشت هزار کیلومتر مربع است که5/18% وسعت کل استان را تشکیل می دهد . بیشتر جمعیت و امکانات اقتصادی و زیر بنایی این منطقه در اطراف مشهد و در محور مشهد –قوچان قرار دارد.
  • منطقه مرکزی استان شامل شهرستانها ی سبزوار ، اسفراین ، نیشابور ، تربت حیدریه ، کاشمر، تربت جام ،تایباد و خواف است . و مساحتی در حدود 85هزار کیلومتر مربع دارد که 2/27 %استان را در بر می گیرد .
  • این منطقه دارای آب و هوای نیمه صحرایی ملایم بوده و فعالیت اصلی اقتصادی آن کشاورزی است که در دشتهای وسیع دامنه های جنوبی بینالود تا کویر نمک و مناطق کویری مرز افغانستان انجام می شود .این دشتها از نظر آب وهوایی جزو مناطق خشک ونیمه خشک محسوب می شوند و میزان بارندگی در آنها بین 200 تا250 میلیمتر در سال است .
  • جنوب خراسان دارای آب و هوای خشک و نیمه صحرایی است .وسعت این منطقه از شش شهرستان بیرجند ، طبس ، فردوس، گناباد، قائنات، و نهبندان تشکیل شده حدود170هزار کیلومتر مربع است که حدود نیمی از مساحت کل استان را در بر می گیرد .
  • بررسی وضعیت بارندگی استان نشانگر این است که در بیش از 90% استان توزیع مکانی و زمانی بارشها و پراکندگی آنها یکنواخت و مشابه نیست ، میزان ریزشهای جوی به صورت باران و برف در 15%مساحت استان (نواحی شمال و شمال غربی )آن نسبتا زیاد است به طوری که در برخی مناطق مجاور استان گلستان ، میزان بارندگی گاه به بیش از 700 میلیمتردر سال می رسد . میانگین بارندگی سالانه این
  • این ناحیه یبن 300 تا400 میلیمتر تغییر می کند ولی در مناطق جنوبی ، شرقی و مرکزی که بیش از 85% مساحت خراسان را شامل می شود میزان بارندگی در این مناطق تقریبا معادل 150 میلیمتر است .
  • تنوع آب و هوایی استان عبارت است از :
  • -آب و هوای سرد کوهستانی و نیمه صحرایی سرد در شمال و شمال غرب
  • -آب و هوای معتدل کوهستانی در مناطقی از شمال و شمال غرب و مرکز
  • -آب و هوای نیمه صحرایی ملایم در شمال شرق ، مرکز و مناطقی از غرب و نیز مناطق کوهستانی جنوب
  • -آب و هوای گرم صحرایی فراگیر مناطق مرکزی به طرف جنوب وجنوب غرب

 

تقسیمات کشوری

 

سابقه تقسیمات کشور ی در خراسان

 

 

  • در سال 800ه.ق نام خراسان بر تمام ایالات اسلامی در شرق کویر لوت تا هندوکوش به استثنای سیستان و بلوچستان و قهستان در جنوب اطلاق می گردیده است .
  • پس از جنگ هرات در سال 1249 ه.ش خراسان به دو قسمت تجزیه شد و قسمتی که در غرب رود خانه هریرود واقع بود جزو ایران و شرق آن ضمیمه افغانستان گردید . در سال 1324ه.ق (1285ه.ش)ایران به چهار ایالت بزرگ تقسیم شد که عبارت بودند از آذربایجان ،کرمان و بلوچستان ، فارس و بنادر و خراسان و سیستان .
  • ار آن زمان تا سال 1316 ه.ش که اولین قانون تقسیمات کشوری در مجلس شورای ملی تصویب گردیده بود که بر هر ایالت یک والی و در هر ولایت یک حاکم حکومت می کرده است .

 

  • در سال 1316 بر اساس قانون تقسیمات کشوری مصوب مجلس شورای ملی ، کشور به 10 استان و 49شهرستان تقسیم گردیدکه هر شهرستان شامل چند بخش و هر بخش شامل چند دهستان می گردید .خراسان نیز به 7شهرستان بجنورد ، بیرجند، سبزوار، قوچان، گناباد ، مشهد و تربت حیدریه تقسیم شد .
  • در سال 1329شهرستانهای درگز . نیشابور ، فردوس و کاشمر نیز تشکیل شد .و شهرستانهای استان به 11 شهرستان ارتقاء یافت .
  • درسال 1335 شهرستان درگز ضمیمه قوچان گردید و دو شهرستان تربت جام و طبس به وجود آمدند . در سال 1339 مجددا درگز به شهرستان تبدیل شد . و شهرستانهای شیروان و اسفراین نیز ایجاد شدند . در سال 1354 بخش باخرز تربت جام به مرکزیت شهر تایباد از بخش به شهرستان تبدیل شد . در سال 1359 نام آن به تایباد تغییر یافت .
  • همچنین در سال 1359 بخش قائنات شهرستان بیرجند به شهرستان قائنات تبدیل شد و تا سال 1362 خراسان شامل 17 شهرستان و 53 بخش و 211دهستان بوده است .
  • پس از تصویب قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری در مجلس شورای اسلامی به تاریخ 15/4/1362 و آیین نامه اجرایی آن در تاریخ 22/7/1363 مراحل اجرایی آن شروع و ابتداتامرحله اول آن یعنی کارشناسی و بررسی و پیشنهاد دهستانها آغاز گردید و در آبان ماه 1364 با حضور کلیه کارشناسان تقسیمات کشوری مراکز استانهای کشور در مشهد مقدس ، عملیات دهگردشی ، معاینه محلی ، کارشناسی و جمع بندی و پیشنهاد دهستانهای شهرستان مشهد به عنوان نمونه در کل کشور انجام پذیرفت و دهستانهای دیگر شهرستانها نیز پس ازآن مورد بررسی و کارشناسی و پیشنهاد قرار گرفت و به تدریج مورد تصویب هیات محترم دولت واقع شد به طور که تا پایان سال 1365خراسان دارای 213 دهستان گردید .
  • با پایان یافتن مرحله اجرا ی مرحله اول این قانون ، تشکیل شهرستانهای نهبندان ، سرخس و خواف در تاریخ 14/5/1368 و چناران در 14/1/69 همزمان با بخشهای شوسف ، مرز داران ، سنگان ، و گلبهار به تصویب رسید . ایجاد بخشهای ابخرز در شهرستان تایباد ، سربیشه در بیرجند ، سرحد در شیروان ، جوین ورودآب و خوشاب دزر سبزوار ، میان جلگه در نیشابور ، زیر کوه در قائنات ، فاروج در قوچان و جلگه زاوه در تربت حیدریه نیز به تدریج به تصویب رسید و در پی آن تابعیت دهستانهای استان در شهرستانهای استان به 21و تعدادبخشها به 67رسید .
  • ایجاد شهرستان فریمان نیز در سال 1372 همراه با بخش قلندر آباد مورد تصویب واقع شد و بخشهای زوزن همراه دهستان کیبرو بستان در شهرستان خواف و نیم بلوک در قائنات ، بخش نصر آباد همراهدهستان کاریزان در تربت جام ، بخش گرمخان بادهستان گرمخان در شهرستان بجنورد ، بخش رخ با دهستان رقیچه در تربت حیدریه ، کاخک در گناباد و بخش رضئیه و دهستان کنه بیست در شهرستان مشهد ، بتدریج تصویب و ابلاغ شد.
  • در تاریخ 21/3/1374 ایجاد شهرستان بردسکن همراه با بخش انابد و دهستان درونه آن مورد تصویب قرار گرفت . ایجاد شهرستان جاجرم نیز در تاریخ 4/2/76 به تصویب رسید .
  • در حال حاضر استان خراسان شامل 24 شهرستان ، 60 شهر ، 77بخش ، 225دهستان ، 4555روستا (آبادیهای دارای بیش از 20 خانوار جمعیت ) 21113مزرعه و 4200مکان است .

 

جمعیت استان

 

جمعیت و اهمیت آن

 

  • خراسان از گدشته های دور یکی از مراکز پر اهمیت و بزرگ جمعیتی ایران زمین محسوب می شده است و شهرهای بزرگ آن چون : نسا ، ابیورد ، نیشابور ، بیهق ، اسفراین و… شهرتی گسترده داشته اند .با نگاهی به تاریخ این سرزمین پهناور پی می بریم که در گذشته شهرها ی مرو ، سمرقند، بخارا ، هرات ، بلخ وبامیان نیز در قلمرو آن واقع بوده که متاسفانه در طول تاریخ از آن جدا شده اند . همچنین حوادث ناگوار ودلخراشی چون حمله مغولان ، تیموریان ، ازبکها و تاتارها ، جمعیت آن را دستخوش نوسانات زیادی کرده است ، چنانکه گاه به کلی نواحی پر جمعیت و آباد آن ، جمعیت خود را از دست داده است ، ولی بنا به موقعیت خاص خود دوباره به مرکز بزرگ جمعیتی تبدیل شده است و همچنان پر آوازه به حیات خود ادامه داده است .
  • سیر تکوینی جمعیت برای تمامی شهرها ی خراسان یکسان نبوده است زیرا مراکز بزرگ جمعیتی چون نیشابور و سبزوار با تمام فراز و نشیبهایی که در طول تاریخ داشته اند ، موقعیت جمعیتی خود را همواره حفظ کرده اند در حالی که برخی شهرهای بزرگ نظیر سرخس و اسفراین که از قدمت تاریخی برخوردارند ، نتوانسته اند موقعیت گذشته خود را حفظ کنند .
  • سایر شهرهای کهنسال خراسان نیز دارای موقعیت جمعیتی خوبی بوده اند ، از جمله قوچان –که در طول تاریخ بارها تغییر محل داده – و درگز که در گذشته دارای موقعیت تجار ی مهم و جمعیت فراوانی بوده ودر سال 1290 هجری قمری حدود 18 هزار نفر جمعیت داشته است .
  • بیرجند نیز در سال 1287 هجری قمری حدود 15 هزار نفر جمعیت داشته و شهر مشهد در سال 1031 هجری قمری حدود یکصد هزار نفر را در خود جای داده بوده است که به سبب موقعیت زیارتی –سیاحتی خود به سرعت بر جمعیت آن افزوده شده است به طوری که در سرشماری سال 1375 پس از تهران بزرگ ، دومین مقام جمعیتی کشور را به خود اختصاص داده است .

 

کلیات جمعیت استان و نسبتهای آن در آخرین سرشماری

 

  • سرشمار ی نفوس و مسکن سال 1375 جمعیت استان خراسان 6047169تن اعلام شد که از ترکیب 3036996مرد و3010173زن و در مجموع 1281864خانواده تشکیل شده است . بعد خانوار در این استان 7/4 نفر ونسبت جنسی جمعیت آن 6/100 نفر مرد در برابر زن بوده است .
  • تعداد شهرنشینان 3434926 نفر و ساکنان روستاها 2612253نفر بوده اند . 2/37 %این جمعیت در شهرستان مشهد ، 8/18 % در شهرستانهای شمالی ، 5/32 % در شهرستانهای مرکزی و تنها 5/11 % در شهرستانهای جنوبی – که بیش از نیمی از وسعت استان را در بر گرفته –سکنی گزیده اند .
  • همچنین 9/80 % جمعیت استان راجمعیت 6سال به بالا تشکیل داده اند که این نسبت در نقاط شهر ی3/88 % و در نقاط روستایی 8/70 % بوده است .

 

رشد جمعیت

 

  • نتایج سرشماری سال 1375 در مقایسه با سرشماری سالهای گذشته ، کاهش شدد میزان رشد جمعیت را نشان می دهد به طوری که جمعیت استان خراسان از سال 1335 تا 1345 حدود 22در هزار از سال 1345تا 1355 حدود 26 در هزار و از سال 1355 تا 1365 حدود 49 در هزار رشد کرده حال آنکه در سرشماری سال 1370 این رشد به 26 در هزار تنزل داشته و در سرشماری سال 1375 نسبت به سال 1370 مان رشد به 19 در هزار کاهش یافته است .
  • بررسی دقیق این نوسان ، نشانگر حضور مهاجران افغانی و جنگ تحمیلی و همچنین بالا بودن میزان ولد در سالهای اول بعد از انقلاب اسلامی (1360 تا1365 ) است . در سالهای پس از 1370 تعدادی از مهاجران به سرزمین خود بازگشته اند و همچنین در ار برنامه های تنظیم خانواده ، رشد جمعیت از 49 در هزار در سرشماری 1365 به 13 در هزار در سرشماری 1375 رسیده است .

 

نسبت جنسی

 

  • سال 1345 نسبت جنسی جمعیت استان 6/ 104 مرد در مقابل 100 زن بوده است . در سال 55 در شهرها در برابر 7/104 مرد 100زن و در روستاها 7/102 زن زندگی می کرده اند که در مقایسه با کل کشور رقم کمتری را نشان می دهد و نشانگر مهاجرت مردان جویای کار به دیگر استانها بوده است . از سال 1355 به بعد این نسبت کاهش می یابد و در سال 1365 به 103 نفر میرسد در حالی که در سطح کشور این نسبت 105 نفر به 100 نفر بوده که دلیل آن مهاجرتهای مردان به این استان بوده است .
  • این تحول زمان ییشتر جلب توجه می کند که آمار نشانگر تغییر آن از 105 نفر مرد در مقابل 100 زن در سال 1355 به 6/100 مرد در مقابل 100 زن در شهرها ودر روستاهاz3/103 مرد در برابر 3/97 زن در سال 75 است .مقایسه ترکیب خانوار و جمعیت استان در سالهای بین 70 و 75 نشان می دهد که بعد خانوار شهری و روستایی کاهش یافته که نتیجه پایین آمدن میزان زاد وولد و نشانگر موفقیت در برنامه های تنظیم خانواده است .
  • با توجه به نحوه تقسیم گروههای سنی به دوران آمادگی (تا14سال) ، دوران فعالیت (15 تا 60 سال ) و دوران استراحت ( بالاتر از60 سال ) درصد سنی جمعیت خراسان در سرشماری 1365 بدین ترتیب بوده است:
  • 47 % جمعیت استان در گروه سنی تا14 سال ، 5/49 %در گروه سنی تا 60 سال و 3/3 % بالاتر ا60 سال بوده اند . در حالی که این نسبتها در سطحکشور این گونه بوده است گروه 14 سال 5/45% گروه تا60سال 5/51%و بالاتر از 60 سال 3%.
  • جمعیت شهری و روستایی :جمعیت ساکن درز شهرها از نظر توزیع و پراکندگی ، تراکم ، شیوه های زندگی، ترکیب و رشد با جمعیت روستایی تفاوت دارد .
  • جمعیت شهری در اغلب کشورهای جهان نسبت به جمعیت روستایی در حال رشد و توسعه است . در استان خراسان نیز وضع بدین منوال بوده است . در اولین سرشماری جمعیت و مسکن کشور جمعیت شهری خراسان 21% از کل جمعیت بوده ، در حالی که در سال 1370 به حدود 51 %و در سال 1375 به 6/56%رسیده است .

 

سال سرشماری

کل کشور

استان خراسان

درصد شهر ی

درصد روستایی

درصد شهری

درصد روستایی

1355

31

69

4/21

6/78

1365

54

46

4/48

7/51

1370

4/56

6/43

51

49

 

تراکم جمعیت

 

  • مرقد منور حضرت ثامن الائمه (ع) و جاذبه های شهر مشهد جمعیتی معادل 2میلیون تن یعنی یک سوم جمعیت استان را گرد بارگاه ملکوتیش حمع کرده است و جمعیت نسبی بیش از 170 نفر در هر کیلومتر مربع را در مشهد موجب شده است .
  • شکوفایی اقتصاد کشاورزی و وجود فرصتهای شغلی مناسب موجب شده تا شهرستانهای نیشابور ، قوچان ، کاشمر و شیروان ، بیش از 40 هزار نفر در هر کیلومتر مربع ، شهرستانهای چناران ، تایباد . تربت جام ، بجنورد. اسفراین و سبزوار جمعیت نسبی بیش از 20 نفر در هر کیلومتر مربع و شهرستانهای فریمان . در گز ، رخ ، خواف ، و گناباد جمعیتی بیش از 10 نفر در هر کیلومتر مربع را در خود جای دهند .اما شهرستانهای وسیع و نیمه کویری و صحرایی قاینات ، بیرجند .بردسکن و فردوس کمتر از 10 نفر در هر کیلومتر مربع و شهرستانهای طبس و نهبندان جمعیتی حدود یک نفر در هر کیلومتر مربع را پذیرا بوده اند که نشانگر وسعت زیاد ، اراضی غیر قابل کشت و نبود فعالیتهای اقتصادی مناسب در آنها می باشد . می توان گفت که هر چه از شهرستان مشهد به جانب غرب و جنوب غرب پیش می رویم از تراکم کاسته و در نتیجه پراکندگی آبادیها بیشتر می شود

 

جمعیت شهرستانها

 

  • مقایسه سرشماری سالهای 1365 و 1370 نشان میدهد که سالهای 1370 تا1375 جمعیت شهرستانهای مرزی چون نهبندان ، خواف . تایباد، تربت جام وشهرستانهای نزدیک به مرز چون فریمان و قوچان به طور چشمگیری کاهش داشته است . شهرستان بیرجند و نهبندان در سرشماری سال 1375 نسبت به سال 1365 سالیانه به میزان 7/12- در هزار ، تایباد 5/9-، قوچان8-، تربت جام 1/3- رشد منفی داشته اند و در نهبندان نیز در 5ساله 70تا75 ، رشد جمعیت منفی و برابر 7- در هزار بوده است . کاهش جمعیت این شهرستانها بیشتر ناشی از بازگشت مهاجران افغانی و جنگ تحمیلی و نیز مهاجرت اهالی آنها به شهرستانهای بزرگی چون مشهد و تهران بوده است .
  • شهرستانهای طبس و سرخس از میزان رشد سالیانه بالایی برخوردار بوده اند که بیانگر سرمایه گذاری های عمده سالهای اخیر در این دو شهرستان است .
  • شهرستان مشهد به رغم بازگشت عده کثیری از مهاجران افغانی و جنگ تحمیلی مقیم این شهرستان ، افزایش جمعیت داشته و رشد جمعیت آن از 2/35در هزار در سال1370 به 3/37در هزار در سرشماری سال 1375 رسیده است اما مقایسه سالهای 65تا75نشانگر کاهش رشد جمعیت است رشد جمعیت سالیانه شهرستان در دهه 55تا65حدود89در هزار و در دهه65تا75حدود8/23در هزار بوده است .
  • بین سالهای 70 تا75شهرستانهای نیشابور، بجنورد ، تربت حیدریه و سبزوار رشد جمعیت تقریبا متعادلی داشته اند.

 

سواد

 

بر اساس نتایج سرشماری سال 1375 حدود9/80%از جمعیت 6سال به بالا استان با سواد بوده اند با سوادان 6ساله و بالاتر جمعیت شهری استان 4/88 %و روستایی8/70%بوده است . مقایسه میزان با سوادان استان در سال 1375 با سالهای گذشته نشان می دهد که درصد سواد آموزی از سال 1355 به طور مستمر نهضت سواد آموزی و همچنین توجه به توسعه امکانات آموزشی و خدمات تحصیلی برا ی افراد لازم التعلیم استان است .

 

زمینه های اشتغال

 

  • مجموع 4472528نفر جمعیت 10 ساله به بالا ی استان در سال 1375 حدود 1660208نفر از نظر اقتصادی فعال بوده اند از این تعداد حدود 1545249نفر یعنی 1/93%را جمعیت شاغل تشکیل می دهند .
  • میزان بیکاری در جمعیت استان 9/6%بوده است که این میزان در نقاط روستایی 2/7%و در نقاط شهری 6/6و نزد مردان 7/5وبرای زنان 3/13 بوده است .درصد جمعیت شاغل به جمعیت فعال (10سال به بالا) استان ، از حدود 1365 تا 1375 بتریج کاهش یافته و از 4/36%به5/34%رسیده است .
  • مقایسه درصد شاغلان در بخشها یمختلف اقتصادی در سال 1375 با سالهای قبل از آن نشانگر آن است که ترکیب اشتغال طی این سالها تا حدودی تغییر کرده است : در حالی که در سال 1365 حدود 6/33 %از کل شاغلان در بخش کشاورز ی و دامپروری اشتغال داشته اند در سال 1375 شاغلان این بخش به 6/29%کاهش یافته است و سهم بخشهای معدن ، صنعت ، آب وبرق، گازو خدماتاز مجموع کل شاغلان افزایش داشته است . سهم شاغلان در بخش ساختمان نیز چون بخش کشاورزی و دامپروری کاهش پیدا کرده است .

 

مسکن

 

  • سال 1375 تعداد کل واحدهای مسکونی استان (شهری و روستایی) 1111611واحد بوده است که از این تعدا 8/14%دارای یک اتاق ،2/50%دارای 3تا4اتاق و 5/34%دارای بیش از 5اتاق بوده اند .
  • 2/73%خانوارهای ساکن استان در سال1375 مالک واحد مسکونی خود بوده و 5/15 %اجاره نشین بوده اند .
  • مقایسه این نتاج باسرشماری سال 1365 نشان می دهد که متوشط رشد سالانه واحدهای مسکونی حدود 2%بوده ، در حالی که رشد سالانه تعداد خانوار طی سالهای 65-1375حدود 6/1%بوده است .
  • در سال 1365 امکان استفاده خانوارهای ساکن در واحدهای مسکونی استان از آب لوله کشی حدود 1/69%،برق5/75%، تلفن2/7%،و گاز 8%بوده است .
  • این ارقام در سال 1375 چنین بوده است :آب1/87%،برق91%،تلفن26%، گاز 2/47%که نشانگر توجه به خدمات عمومی است .


تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:53 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

ایران در منطقه­ی معتدله­ی خشک شمالی و در عرض متوسط روی کره زمین در ناحیه­ی جنب استوایی و استوایی قرار دارد. همین موقع جغرافیایی با دوری از دریاهای بزرگ، به ویژه جریانات هوایی موجب شده است تا آب و هوای ایران خشک و بَری باشد، اما به سبب وسعت بسیار و وجود عوارض گوناگون طبیعی مانند ارتفاعات بلند در شمال و مغرب و پستی­های وسیع، چون دشت­های مرکزی در داخل فلات و افزون بر آن، مجاورت دریای مازندران و خلیج فارس و اقیانوس هند ـ که هریک از این افق­ها، اقلیمی جداگانه می‌سازند، ایران از اقلیم مختلف و آب و هوای متنوع برخوردار است.
ایران فلاتی مرتفع، نزدیک به دشت­های وسیع آسیا که ارتفاع متوسط آن حدود 1200 متر از سطح دریاست. وضع چین‌خوردگی­ها و ارتفاعات که بلندی برخی از آن­ها از 4 هزار متر بیشتر است و وجود دریاهای شمال و جنوب که دور از نواحی مرکزی قرار دارند، به ویژه وضع قرار گرفتن کوه­ها که بر گرد ایران حلقه زده‌اند این کشور را از جمله کشورهای نادر جهان قرار داده است که می‌توان در آن انواع آب و هوا را شاهد بود.

ارتفاع کوه­های ایران بقدری بلند است که از تأثیر بادهای مرطوب دریای مازندران، دریای مدیترانه و خلیج فارس در نواحی داخلی ایران جلوگیری می‌کند. به همین سبب، دامنه‌های خارجی این کوه­ها دارای آب و هوای مرطوب بوده و دامنه‌های داخلی آن خشک است. در کرانه‌های جنوبی دریای مازندران، آب و هوا معتدل و میزان بارندگی آن به ویژه در سواحل غربی گیلان بیشتر از دیگر نقاط است.
مقدار متوسط گرمای سالانه در حدود 18 درجه سانتیگراد است. آب و هوای قسمت غربی کشور مدیترانه‌ای است و در نواحی جنوبی آن، آب و هوای نیمه صحرایی گرم نیز بر آن تأثیر می‌گذارد. در این نواحی، تابستان­ها با گرمای سختی در دره‌ها و هوای معتدل در ارتفاعات همراه بوده و در زمستان­ها هوای معتدل در دره‌ها و سرمای سخت در ارتفاعات حکمفرماست.

در نواحی جنوبی، با وجود هوای مرطوبی که در سرتاسر این منطقه حاکم است، میزان حرارت بالاست، به طوری که حداکثر گرما در خوزستان به 54 درجه سانتیگراد نیز می‌رسد. از ویژگی­های این ناحیه تابستان­های گرم و زمستان­های معتدل است و اختلاف درجه حرارت در فصول مختلف و شب و روز زیاد نیست. به سبب وجود کوه­های البرز در شمال و رشته کوه­های ابرسن در غرب کشور، نواحی داخلی فلات ایران دارای آب و هوای خشک و بیابانی است. با توجه به مطالب بالا، سه نوع آب و هوا به طور کلی در ایران دیده می‌شود :
آب و هوای بیابانی و نیمه بیابانی

آب و هوای معتدل کوهستانی

آب و هوای معتدل مازندرانی




تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:50 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

دخالت اقليم در پيدايش ناهمواري از برخورد بين کره سنگي و کره هوا نتيجه مي شود. نحوه دخالت اقليم چه در زمينه هوازدگي و چه در ارتباط با تاثير مکانيکي فرايندهاي شکل زائي، در سطح خشکي ها بسيار متغيير مي باشد. دخالت مستقيم اقليم در پيدايش ناهمواري ها در مناطقي که فعاليت هاي کنترل نشده انسان باعث رخنمون يافتن فراوان سنگ ها مي شود و يا در مناطقي که بر اثر کم آبي يا سرماي شديد غالبا عاري از پوشش گياهي مي باشد، سازندهاي سطحي کم ضخامت و غالبا پراکنده که ازلحاظ خاکشناسي تحول کافي نيافته اند ظاهر مي شود..
ژئومورفولوژي اقليمي ناهمواريها را در ارتباط با آب و هوا بررسي مي کند و دنباله ژئومورفولوژي ديناميکي است، زيرا ژئومورفولوژي ديناميکي تضاد عملکرد پديده هاي را در سطح زمين مطالعه مي کند که بين عوامل و فرايند هاي فرسايش حاصل شده اند. به عبارت ديگر ويژگي هاي ساخت يک ناهمواري از طريق عوامل مختلف يک سيستم شکل زائي تجزيه و تحليل مي شود. ژئومورفولوژي اقليمي به نحوي چهره ظاهري ناهمواري را بررسي مي کند در حالي که ژئومورفولوژي ساختماني استخوان بندي ناهمواري را در ارتباط با اهميت نسبي و نظم و ترتيب توده هاي از سنگ را مطالعه مي نمايد که در برابر فرسايش مقاومت هاي متفاوت در اين بحث بعد از تجزيه وتحليل ارتباط ناهمواري با اقليم، جغرافياي اين ناهمواريها در محدوده هاي بزرگ اقليمي در سطح دنيا مطالعه خواهدشد. اين مطالعات به ما امکان مي دهد تا ارتباط کامل اين پديده را بامحيط هاي کنوني زيست اقليمي ارزيابي کنيم .

نحوه دخالت اقليم


دخالت اقليم در پيدايش ناهمواري از برخوردبين سنگ کره و هوا کره نتيجه مي شود و نحوه دخالت اقليم چه در زمينه هوازدگي و چه در ارتباط با تاثير مکانيکي فرايندهاي شکل زائي در سطح خشکي ها بسيار متغيير مي باشند.
: دخالت مستقيم اقليم

در مناطقي که فعاليت هاي انسان باعث رخنمون يافتن سنگ ها مي شوند، دخالت مستقيم اقليم ظاهر مي شود و يا مناطقي که بر اثر کم آبي ياسرماي بسيار زياد غالبا عاري از پوشش گياهي مي باشند، بدين صورت که در نواحي گرم کم آب، به دليل بزرگي قطرات و سرعت سقوط آنها و برخورد به مواد سست سطوح عريان فرسايش سيلابي بسيار شديد وقابل توجه است تناوب فعاليت واثر سريع آبهاي جاري مظهر ديگري از نقش مستقيم اقليم است. در بيابانهاي سرد بارش هاي برف به شکل يخ متمرکز مي شوند و ذوب يخ باعث ايجاد جويبارها مي شود ولي شکل زايي با آنچه در بيابان هاي گرم گفته شد فرق دارد، زيرا ذوب يخ تدريجي است يکي ديگر از مظاهر مهم جوي باد است که درصورت عريان بودن زمين از شرايط مناسبي براي فعاليت هاي سايشي برخوردار ست .
: دخالت غير مستقيم اقليم
هنگامي که پوششي از گياه يا خاک بين سنگ کره و هوا کره قرار گيرد، چگونگي دخالت اقليم در شکل زايي، بسيار پيچيده تر خواهد بود. در اين مناطق گياهان براي تامين اعمال حياتي خودمانند: تنفس، تعريق و تغذيه قسمت زيادي از حرارت را جذب مي کنند و سهم انرژي که به زمين مي رسد گاهي تا3/1 کاهش مي يابد. همچنين گياهان تغييراتي را در زمينه دخالت آب به وجود مي آورند، بدين صورت که لايه حفاظتي کم و بيش ضخيمي را در برابر قطرات باران تشکيل مي دهندوخاک را در برابر فرسايش باراني حفاظت مي کنند و از خزان برگ ها در جنگل ها، لايه هايي تشکيل مي شوند که اثر حفاظتي را افزايش مي دهند.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:49 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
جغرافیای اقلیمیاستان فارس 

بدلیل وسعت زیاد، گسترش در طول و عرض‌های جغرافیایی 27 الی 32 درجه شمالی و نحوه قرارگیری و فشردگی ارتفاعات د رمناطق شمالی و کاهش ارتفاع و عدم فشردگی ناهمواریها در مناطق جنوبی، جنوب غربی و جنوب شرقی از یکسو و همجواری با بیابان‌های گرم و سوزان عربستان و ورود آب و هوای گرم خلیج فارس از سوی دیگر و قرار گرفتن د رمعرض جریانات مرطوب غربی و گرم و خشک جنوب مجموعاً شرایطی خاص را از نظر آب و هوایی بوجود آورده است.

درجه حرارت بالا ،‌ رطوبت نسبی کم ، تبخیر زیاد زمستان سرد و مرطوب ، تابستان گرم و خشک ، بارندگی کم تا متوسط ، رژیم زمستانه بارندگی ، اختلاف شدید درجه حرارت بین فصول و شبانه روز مجموعاً از خصوصیات آب و هوای منطقه می باشند .

بقیه در ادامه مطلب...........


با توجه به نقشه طبیعی استان مشخص می شوند که قسمتهای شمالی بواسطه ارتفاع بیشتر ، عرض جغرافیائی بالاتر ، فشردگی ارتفاعات و قرار گرفتن در معرض جریانات باران زای مدیترانه ای دارای آب و هوای سرد و مرطوب در زمستان و گرم و نیمه خشک در تابستان می باشد .

از سوی دیگر مناطق جنوبی بدلیل ارتفاع کم، عدم فشردگی ناهمواری‌ها، ورود جریانات گرم و خشک عربستان، همجواری با بیابان‌های داخلی کشور دارای اختلاف درجه حرارت زیاد در طول شبانه‌روز، دمای بالا، بارندگی کم، تبخیر زیاد می‌باشد و مجموعاً دارای آب و هوای گرم و خشک است. از نظر بارندگی استان دارای رژیم زمستانه است و بیشترین بخش ریزش‌های جوی در ماه‌های آذر تا اسفند صورت می‌گیرد. در مقابل بخش اعظمی از سال منطقه با کمبود بارش و رطوبت روبرو است. این پدیده بخصوص در نواحی جنوبی بیشتر مشهود است. منبع بارندگی‌های استان از جریانات مرطوب مدیترانه‌ای و اقیانوس اطلس شمالی است که قسمت‌های شمال غربی و غرب استان را تحت پوشش خود قرار می‌دهند.

ناهمواری‌های منطقه بخصوص در شمال و غرب بدلیل فشردگی و ارتفاع زیاد بصورت مانعی بر مسیر جریانات فوق ایفای نقش می‌کنند. بدین ترتیب قسمت اعظم ریزش‌های جوی در این قسمت‌ها صورت می‌گیرد.

این جریانات در مسیر حرکت بسوی داخل و شرق استان رفته رفته رطوبت خود را از دست داده، بطوریکه در قسمت‌های شرقی و جنوبی عملاً فاقد رطوبت لازم می‌باشند و بعضاً در صورت بارندگی کاهش چشمگیری از نظر مقدار نسبت به ریزش‌های شمالی استان دارند.از طرف دیگر جریانات کم فشار سودانی پس از عبور از دریای سرخ و خلیج فارس و مسب رطوبت از جنوب غربی وارد کشور و به تبع آن استان فارس شده و در شرایط خاص سینوپتیکی باعث تقویت رطوبت در منطقه شده که بعضاً منجر به ایجاد بارندگی می‌گردد.

با توجه به نقش مهم ارتفاعات در کاهش درجه حرارت پدیده یخبندان بیشتر در مناطق شمالی اتفاق می‌افتد. معمولاً شروع یخبندان‌ها در فصل پاییز بوده تا فصل بهار بطول می‌انجامد.

قسمت‌های مرکزی دارای زمان کوتاه‌تری از نظر یخبندان می‌باشد و مناطق جنوبی بدلیل همجواری با آب و هوای گرم و نبود ارتفاعات قابل توجه دارای زمان بسیار کوتاهتری از این حیث است.

بطور کلی اوج یخبندان‌ها و پیوستگی آنها در ماه‌های آذر تا اسفند است. گذشته از مسئله یخبندان توجه به باد و جهت آن بسیار حائز اهمیت می‌باشد. هر منطقه بدلیل وجود توپوگرافی خاص خود و وجود دشت‌ها و دریاچه‌ها در سطح میکرو دارای یک جریان محلی مشخص بوده که در اثر اختلاف درجه حرارت بین مناطق مذکور بوجود می‌آید.

اما از نظر کلی جهت بادهای استان عمدتاً از شمال غرب و جنوب غرب بطرف جنوب شرق صورت می‌گیرد و علت این امر بیشتر در اثر وجود جریانات ناشی از پر فشار اقیانوس اطلس همچنین پرفشار سیبری که در زمستان و تابستان در این منطقه از شمال غرب می‌وزد از یک سو و پیروی از جهت عمومی ارتفاعات در منطقه از سوی دیگر می‌باشد.

با توجه به وسعت زیاد استان و تنوع آب و هوا تنها سه ایستگاه آباده در شمال، شیراز در مرکز و داراب در جنوب جهت مقایسه انتخاب گردیده است.

از نظر دمایی مناطق جنوبی دارای دمای متوسط سالانه بالاتری نسبت به مناطق شمالی بوده بطوریکه داراب متوسط سالیانه 23 درجه و آباده 6/13 درجه سانتیگراد دارای اختلاف زیادی نسبت به یکدیگر می‌باشند و شیراز در مرکز دارای درجه حرارت متوسط سالیانه 3/18 می‌باشد.

حداکثر مطلق درجه حرارت 46 درجه در تیرماه در داراب ثبت شده در صورتیکه حداکثر مطلق درجه حرارت آباده و شیراز در همین سال بترتیب 39 و 42 درجه در تیرماه گزارش شده است. حداقل مطلق در ایستگاه‌های استان در آباده با 8/14- درجه ثبت شده است.

از نظر بارندگی آباده با 537 میلیمتر و نورآباد با 408 میلیمتر و کوار در جنوب شیراز با 344 میلیمتر دارای کمترین و بیشترین میزان بارندگی در سال بوده‌اند. نهالستان زرقان با حداکثر 94% رطوبت نسبی دارای بیشترین میزان رطوبت در سطح استان بوده و در مقابل آباده با حداکثر 61% و حداقل 10% رطوبت در سطح پایینی در استان قرار دارد

اشهرستان مرودشت جلگه آبرفتی تقریباً همواری است که از سمت شمال و غرب و جنوب به کوهستان محدود است، ارتفاع متوسط این شهرستان از سطح دریا 1542 متر است، ارتفاعات شمالی بیش از 2500 متر ارتفاع داشته که مرتفع‌ترین آن‌ها کوه موسی‌خان با 3338 متر در 35 کیلومتری شمالغربی سعادت شهر واقع گردیده است، همچنین در جنوب شهرستان، مهم‌ترین ارتفاع، کوه ول در شمال دریاچه طشک با 3270 متر قرار گرفته است.

وسیع‌ترین حوزه ارتفاعی بین ارتفاعات 2000-1500 متر بوده که گسترش آن به سمت جنوب و شرق بیشتر است. به همین علت شیب عمومی زمین به تبعیت از آن کاهش یافته و به موازات این جهت ( شمال به جنوب و غرب به شرق ) دشت‌های وسیعی پراکنده شده‌اند که مهم‌ترین ان‌ها دشت بیضا و آهو چر است.

بر اساس آمار 10 ساله سازمان هواشناسی کشور میانگین بارندگی سالیانه 9/312 میلیمتر بوده که 70% ان در فصل زمستان و 24% آن در فصل پاییز و 6% آن در بهار باریده و فصل تابستان فاقد بارندگی بوده و این مطلب مؤید خشکی این ایام از سال است. منطقه مرودشت از لحاظ عنصر بارندگی در مقایسه با دیگر بخش‌های استان از بارندگی متوسط برخوردار است.

طبق آمار ایستگاه سینوپتیک مرودشت، درجه حرارت متوسط سالیانه 6/17 درجه سانتیگراد بوده. همچنین درجه حرارت متوسط حداکثر 8/37 و حداقل آن 1/0 درجه سانتیگراد بوده است.

وضعیت درجه حرارت در منطقه مرودشت در مقایسه با دیگر نقاط استان ، رژیم متعادلی را نشان می دهد ، بر همین اساس تعداد روزهای یخبندان به بیشتر از 52 روز نرسیده است .

بررسی آمار ایستگاه سینوپتیک بر این واقعیت تکیه دارد که میانگین رطوبت نسبی در دی ماه برابر 9/61 درصد است که بیشترین مقدار رطوبت نسبی را به خود اختصاص داده است و کمترین میانگین رطوبت نسبی 5/25 درصد در تیر ماه است ، همچنین میانگین حد اکثر رطوبت نسبی 79 و میانگین حد اقل آن 15 درصد بوده است .

به طور کلی ترکیب عوامل و عناصر اقلیمی در نقاط مختلف شهرستان ، باعث به وجود آمدن آب و هوای نیمه خشک شده است .

شهرستان مرودشت از نظر اقلیمی ، بر اساس اقلیم نمای کوپن در گروه اقلیم معتدل مرطوب قرار می‌گیرد .



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:48 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
میلاد دخت مبارک امام موسی و خواهر امام رضا(ع) به تمامی مسلمان مبارکباد

تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:44 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
شهادت امام جعفر صادق را به تمامی مومنین  تسلیت می گوییم--- مدیریت وبلاگ م.ح.ک

تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 14:3 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
عناصر اقليمي استان چهارمحال و بختياري
در بررسي و مطالعه دانسيته‌هاي اقليم بايد بين عناصر و عوامل اقليمي تفاوت قائل شد. دما، فشار و تابش هر كدام يك عنصر اقليمي تلقي مي شود. تلفيق و آميزه‌اي از اين عناصر را نيز كه معرف يك حالت فيزيكي معين جو است مانند گرما، بارش يا ابرناكي آسمان بعنوان عناصر اقليمي درنظر مي‌گيرند. اما ارتفاع، طول، عرض جغرافيايي، جهت كوهستان و پوشش گياهي كه به نحوي در فضاي مورد مطالعه تأثير دارد عامل اقليمي مي‌نامند. در اينجا ما به بررسي نرمالهاي اقليمي استان كه حاوي يك نتيجه گيري كلي از آمار در دسترس از عناصر جوي مي‌باشد مي‌پردازيم:
دماي هوا:
بررسي پارامترهاي مختلف دما در امر توسعه فعاليتهاي كشاورزي و تنظيم برنامه‌هاي كشت محصولات و نيز پروژه‌هاي صنعتي و شهرسازي و مسكن از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. استان چهارمحال و بختياري از استانهاي سردسير كشور است و ميانگين سالانه دماي هوا در بخشهاي مختلف آن تحت تأثير فاكتورهاي مختلف اقليمي داراي تفاوت است و مقدار آن در مركز استان، در شهركرد ۵/۱۱ درجه سانتيگراد و در بروجن ۵/۱۰ درجه سانتيگراد مي باشد، و حال آنكه در نقاط سردتر استان نظير كوهرنگ به ۲/۹ درجه سانتيگراد و در نقاط گرمسير استان نظير لردگان به ۲/۱۵ درجه سانتيگراد نيز بالغ مي گردد. در استان چهارمحال و بختياري عموماً تيرماه گرمترين و دي ماه سرد ترين ماه سال است. حداقل مطلق دما در بعضي از سالها در برخي از نقاط استان نظير دزك به ۵/۳۴ درجه سانتيگراد زير صفر هم رسيده است. در مركز استان حداقل مطلق دماي ثبت شده در طول ۳۰ سال گذشته در شهركرد به ۳۲ درجه سانتيگراد زير صفر و حداكثر مطلق دماي آن نيز برابر با ۴۲ درجه سانتيگراد بوده است. حداكثر دماي مطلق دماي لردگان كه تاكنون مشاهده شده به ۵/۴۷ درجه سانتيگراد نيز ملاحظه مي‌گردد كه مبين شرايط گرمسيري اين نقطه از استان است.
خطوط همدماي استان چهارمحال و بختياري
تعداد روزهاي يخبندان:
برحسب تعريف روز يخبندان به روزي اطلاق مي‌شود (۲۴ ساعت) كه طي اين فاصله حداقل دماي هوا به صفر و يا به كمتر از آن رسيده باشد. تعداد روزهاي يخبندان در سال در نواحي مختلف استان متفاوت است و كمترين آن به مدت ۸۳ روز (دوره ۱۹۵۸ - ۲۰۰۰) بطور متوسط ساليانه در لردگان و بيشترين آن در دزك با ۱۴۰ روز ( دوره ۲۰۰۰ - ۱۹۷۲) مورد محاسبه قرار گرفته است و طبعاً در نقاط كوهستاني كه فاقد ديده باني و ايستگاه هواشناسي است اين پارامتر ممكن است رقم بالاتري را نشان دهد. تعداد روزهاي يخبندان در شهركرد مركز استان چهارمحال و بختياري برابر با ۱۲۴ روز، كوهرنگ ۱۳۲ روز، بروجن ۱۳۲ روز و لردگان ۱۱۳ روز (۱۹۵۸ - ۲۰۰۰) ملاحظه شده است.
در ماههاي خرداد، تير، مرداد شهرهاي استان چهارمحال و بختياري بدون يخبندان است و بيشترين تعداد روزهاي همراه با يخبندان به دي ماه اختصاص مي‌يابد. وقوع سرمازدگي و يخبندان بخصوص در فصل بهار كه شكوفه‌هاي درختان باز شده است هرساله در سطح استان خساراتي را به باغات و مزارع وارد مي‌آورد كه ازاين نظر بررسي اين پارامتر از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.
رطوبت هوا:
در استان چهارمحال و بختياري به سبب وجود ارتفاعات قابل توجه و استقرار ذخاير عظيم آبي و نيز وجود رودخانه ها و منابع آبي متعدد و نيز ورود جريانهاي مرطوب و تخليه بصورت برف و باران رطوبت هوا در فصول پر بارش در شرايط نسبتا مناسبي قراردارد. متوسط رطوبت هوا به درصد بيان مي گردد و براي شهرهاي استان بترتيب شهركرد ۴۶ درصد، بروجن ۳۸ درصد، لردگان ۷/۴۵ درصد و كوهرنگ ۴۶ درصد است. اين ميزان براي آورگان ۵۰ درصد، دزك ۴۷ درصد و امام قيس ۴۸ درصد و پل زمانخان ۵۰ درصد مي‌باشد كه با توجه به نزديكي و يا دوري ايستگاه به منابع رطوبتي همچون رودخانه‌ها اين ميزان مبين شرايط حاكم به اطراف ايستگاه ديده باني نيز مي‌باشد.
بارش:
استان چهارمحال و بختياري در دامنه زاگرس مياني واقع است و بعنوان يكي از كانونهاي آبگير كشور محسوب مي گردد. نوع ريزشهاي استان برحسب موقعيت جغرافيايي و ارتفاع متغير است و در نواحي مرتفع در حدود نيمي از بارش ساليانه بصورت ريزشهاي منجمد مي‌باشد. بعنوان نمونه ضريب برف گيري ارتفاعات كوهرنگ در سالهاي مختلف بين ۳۴ تا ۵۹ درصد متفاوت بوده است و به اين دليل درهيدروكليماي منطقه اثرات تلفيقي برف و باران شايان توجه ويژه است. رژيم بارندگي در چهارمحال و بختياري همانند ساير مناطق غربي ايران مديترانه است و بخش اعظم بارندگي‌ها در فاصله ماههاي آذر تا آخر فروردين نازل مي‌شود و فصل خشك استان بر فصل تابستان منطبق است.
حداكثر بارندگي ماهانه در شهرها و نقاط مختلف استان عمدتاً در دي و بهمن و گاهي در اسفند يا آذر ماه و بندرت در فروردين ريزش مي نمايد و حالات اخير عموماً در مناطق مرتفع تر استان رخ مي‌دهد. زمستان پر بارش ترين فصل سال است و پس از آن فصلهاي پاييز و بهار پرباران ترين فصول سال شناخته مي‌شوند و تابستان كم بارش ترين فصل سال است كه اغلب فصل كاملا خشك اين منطقه مي‌باشد. حداكثر بارندگي روزانه رخ داده، در ايستگاه كوهرنگ با ۱۴۵ ميليمتر بارش مشاهده شده است. متوسط مجموع بارش ساليانه ايستگاههاي استان مبين اين مطلب است كه ايستگاه كوهرنگ با ۱۴۱۴ ميليمتر بارش ساليانه بيشترين درصد دريافت بارش را بخود اختصاص مي دهد. اين ميزان در ديگر ايستگاههاي استان به ترتيب در شهركرد به ۳۱۹، در بروجن به ۲/۲۴۵، در لردگان ۶/۵۰۹ ،در دزك ۴۲۴، در آورگان ۵/۵۴۵، در امام قيس ۲/۵۷۰ و در پل زمانخان به ۹/۳۳۶ ميلي متر بالغ مي‌گردد.
نقشه همباران استان چهارمحال و بختياري
جريان وزش بادها:
جهت وزش بادهاي غالب در استان چهارمحال و بختياري عموماً غربي و جنوب غربي است و در مركز استان در شهركرد در فصل زمستان و بهار سمت وزش بادهاي غالب جنوب غربي و در ماههاي تيرو مرداد شرقي و در شهريور و تمام ماههاي پاييز جنوب غربي است. ميانگين سالانه سرعت بادهاي غالب در شهركرد ۱/۴ متر بر ثانيه است. دشتها و بخشهاي تقريباً مسطح استان نظير شهركرد، لردگان، كيار و گندمان و معمولاً در طول سال در معرض وزش بادهاي جنوب غربي و غربي قرارداشته و در فصل زمستان همراه با وزش بادها و سوز و سرماست اما در دامنه‌هاي غربي دوپلان، آب سبز و دره دوپلان، ديوارهاي مرتفع كوهستانها مانع وزش بادهاي شديد مي‌شوند. شديدترين باد وزيده شده در ايستگاههاي استان به ترتيب در شهركرد ۲۰ متر بر ثانيه، در كوهرنگ ۲۸ متر بر ثانيه، لردگان ۱۵ متر بر ثانيه و بروجن ۲۰ متر بر ثانيه ملاحظه گرديده است.
گلباد سالانه ايستگاه سينوپتيک شهرکرد
گلباد ايستگاه سينوپتيک شهرکرد در فصل بهار
گلباد ايستگاه سينوپتيک شهرکرد در فصل تابستان
گلباد ايستگاه سينوپتيک شهرکرد در فصل پاييز
گلباد ايستگاه سينوپتيک شهرکرد در فصل زمستان
پوشش ابري و ابرناكي:
در استان چهارمحال و بختياري همانند اكثر نقاط كشور ابرناكي آسمان در فصل زمستان بيش از ساير فصلهاست. پوشش آسمان از ابر درفصل بهار رو به كاهش نهاده و در تابستان به حداقل خود مي‌رسد و با شروع فصل پاييز مجدداً بر پوشش ابري افزوده مي‌شود. ابرناكي بستگي به اينكه ابر به ميزان آسمان را پوشش دهد بر حسب درصد به مقاديري بيان مي گردد كه مبين درصد پوشش ابر بطور چشمي در آسمان است بطور مثال عدد ۸/۸ يا هشت هشتم مبين پوشش تمام ابري و ۸/۶ يا شش هشتم مبين ۶ قسمت ابرناكي در صورت تقسيم آسمان به هشت قسمت مي‌باشد با اين توصيف ميزان ابرناكي كامل (۷ الي ۸ هشتم) در شهركرد ۳۷ روز، در بروجن ۲۱ روز در لردگان ۳۳ روز و در كوهرنگ ۴۸ روز ملاحظه گرديده است.
ساعات آفتابي:
ساعت آفتابي يا مدت تابش آفتاب بوسيله دستگاه آفتابنگار مورد اندازه گيري قرار مي گيرد معمولاً ساعات آفتابي تابعي از عرض جغرافيايي فصل و ميزان ابرناكي آسمان مي‌باشد. در استان چهارمحال و بختياري ميانگين ساليانه ساعات آفتابي كه مبين جمع تعداد ساعات آفتابي در طول سال است بطور متوسط در شهركرد ۳۱۴۴ در بروجن ۲/۳۳۷۷ در لردگان ۳۱۷۱ در كوهرنگ ۳/۲۸۷۹ ديده باني شده است.
توفان، رعد و برق:
در شهركرد مركز استان چهارمحال و بختياري در هر سال تقريباً ۶ تا ۷ روز توأم با توفان رعد و برق است كه فراواني آن در ماههاي فروردين و ارديبهشت بيش از ساير ماههاي سال است. كوهرنگ با ۲۶ روز از سال بيشترين فراواني اين پديده را بخود اختصاص داده و از ساير مناطق بيشتر در معرض اين پديده قرار مي‌گيرد.
روزهاي همراه با برف و يا مخلوط برف و باران:
در مركز استان چهارمحال و بختياري در شهرستان شهركرد ۱۷ روز از سال توأم با برف يا مخلوط برف و باران است. كوهرنگ با ۵۳ روز از سال بيشترين فراواني اين پديده را بخود اختصاص مي‌دهد كه طبعاً تعداد روزهاي برفي در نقاط سردسير و مرتفع ممكن است كه بالغ براين ميزان باشد اما بعلت عدم ديده باني و وجود ايستگاه اندازه گيري نشده باشد. باتوجه به شرايط توپوگرافي استان كه جزء كوه زايي آلپي است وجود ارتفاعات پرشيب و برف فراوان در ارتفاعات موجب كولاك و سيلاب در اثر ذوب برف و نيز سقوط بهمن مي‌گردد كه اين مسئله بايد در پروژه‌ها و طرحهاي منطقه‌اي مدنظرقرار گيرد.
روزهاي همراه با گرد و خاك:
در استان چهارمحال و بختياري روزهاي كمي از سال توأم با گرد و خاك است. در شهركرد با حدود ۵ روز و در بروجن با حدود ۱۷ روز از سال كمترين و بيشترين تعداد روز توأم با گرد و خاك را در سطح استان دارا مي‌باشد. تعداد روزهاي همراه با گرد و خاك در ماههاي گرم سال بيش از ماههاي سرد است كه بعلت جريانات بدون رطوبت منطقه‌اي و يا محلي مي‌باشد.
مشخصات ايستگاههاي سينوپتيك استان
كوهرنگ لردگان بروجن شهركرد نام ايستگاه
۲۶-۳۲ شمالي ۳۱-۳۱ شمالي ۰۰-۳۲ شمالي ۲۰-۳۲ شمالي عرض جغرافيايي
۰۷-۵۰ شرقي ۴۸-۵۰ شرقي ۱۸-۵۱ شرقي ۵۱-۵۰ شرقي طول جغرافيايي
۲۲۸۵ ۱۵۶۴ ۲۱۹۷ ۲۰۶۱ ارتفاع ازسطح دريا (متر)
مجاور تونل شماره ۱ كوهرنگ
(حومه چلگرد)
داخل شهر داخل شهر فرودگاه شهركرد
(حومه شهرکرد)
موقعيت ايستگاه
كوهستاني دشت دشت دشت وضعيت طبيعي منطقه
جزئيات بيشتر جزئيات بيشتر جزئيات بيشتر جزئيات بيشتر نوع اقليم
نيمه استپي، گون جنگل بلوط استپي استپي پوشش گياهي
سينوپتيك ۱۳۶۶
كليماتولوژي ۱۳۳۸
سينوپتيك ۱۳۷۲
كليماتولوژي ۱۳۳۶
۱۳۶۷ ۱۳۳۵ سال تأسيس
نرمالهاي اقليمي ايستگاههاي سينوپتيك استان
كوهرنگ لردگان بروجن شهركرد نام ايستگاه
۲۰۰۰-۱۹۸۷ ۲۰۰۰-۱۹۹۵ ۲۰۰۰-۱۹۸۸ ۲۰۰۰-۱۹۵۵ دوره آماري
-۳۰/۶ -۲۱ -۲۶/۸ -۳۲ حداقل مطلق دما
۳۵/۸ ۴۷/۵ ۳۶/۶ ۴۲ حداكثرمطلق دما
۹/۲ ۱۵/۳ ۱۰/۵ ۱۱/۸ ميانگين دماي روزانه
۱۴۱۴ ۴۷۵/۸ ۲۴۵/۲ ۳۱۹ مجموع بارندگي ساليانه
۴۶ ۴۵ ۳۸ ۴۶ متوسط رطوبت نسبي
۱۴۵ ۷۲ ۷۶ حداكثر بارندگي روزانه
۵۸ ۳۰ ۳۹ ۴۱ حداكثر سرعت باد مشاهده شده
۱۳۲ ۱۱۳ ۱۳۲/۲ ۱۲۴ تعداد روزهاي يخبندان
۲۸۷۹/۳ ۳۲۹۶/۴ ۳۳۷۷/۲ ۳۱۴۴ ميانگين ساعات آفتابي ساليانه
۴۷/۶ ۳۳ ۲۱ ۳۷/۲ تعداد روزهاي ابرناكي كامل


تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:50 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

فاكتورهاي اقليمي منطقه     ارتفاعات
اين استان در مجموع منطقه‌اي است كوهستاني در امتداد سلسله جبال زاگرس كه از شمال غربي به طرف جنوب شرقي امتداد دارد و بلندترين نقطه استان در زردكوه بختياري به ارتفاع ۴۳۰۰ متر و پست ترين نقطه آن در ناحيه شرقي استان واقع شده است.ارتفاعات استان اغلب پوشيده از برف بوده و جزء كانونهاي آبگير دائمي ايران محسوب مي‌گردند. نقش اساسي اين ارتفاعات تخليه رطوبت جريان‌هاي مرطوب است و به لحاظ اينكه عمود بر جريانهاي مرطوب غربي قرار دارد موجب تخليه بار آنها شده و غالباً نوع بارش‌هاي پاييزه و زمستانه بصورت برف به ارتفاعات مي‌نشينند اين جريانات معمولاً جريانات مديترانه‌اي هستند كه رطوبت حاصل از درياي مديترانه را با خود در منطقه مركزي تخليه مي‌كنند. عرض جغرافيايياستان چهارمحال وبختياري از گستردگي زيادي برخوردار نيست لذا اين فاكتور در تنوع اقليمي استان تأثير گسترده‌اي ندارد اما در مقياس كوچك برعوامل جوي چون ساعات آفتابي و تابش خورشيدي در محور شمالي – جنوبي استان اثرگذار است. پوشش گياهيپوشش گياهي غالباً حاصل و نتيجه نوع اقليم منطقه است كه به نوعي خود نيز در سطحي محدود بر اقليم منطقه، بخصوص در خرد اقليم منطقه اثرگذار است. در مجموع توزيع بارش دراستان باعث ايجاد تنوع گياهي بسيار درمنطقه شده و وجود پوشش گياهي متنوع درغرب و مراتع جنگلي و انواع پوشش گياهي درغرب منطقه مابين اقليم نسبتاً متنوع استان است. منابع آبوجود منابع آبي بر تعديل آب و هواي مناطق مجاور آن كمك مي‌نمايد. شبكه آبهاي روان منطقه به دو بخش تقسيم مي‌شود كه قسمتي به سمت حوزه زاينده رود جاري شده و بخش ديگر حوزه كارون را بوجود مي‌آورد. رودخانه‌هاي استان بالغ بر ۲۰۰ رودخانه كوچك و بزرگ مي‌باشد كه علاوه بر ساير منابع آبي به اقليم و ريز اقليم مناطق مختلف استان اثرگذار بوده علاوه بر آن با ايجاد پوشش گياهي متنوع بصورت طبيعي و يا مزارع و باغات ايجاد شده توسط انسان بر اقليم بطور غير مستقيم اثرگذاراست. خلاصه نتايج تعيين اقليم شهركرد با روشهاي مختلف ضرايب بدست آمده اقليم محاسبه شده نوع طبقه بندي ۳۲/۳ نيمه استوايي هانسن ۸۳/۱۸۹ فوق معتدل ضريب اعتدال ۳۱۵ نيمه خشك بلور ۱۴/۷ نيمه خشك دومارتن ۰/۰۹ فرا خشك سليانينوف ۰/۷۳ استپ جنگلي ايوانف ۰/۷۶ نيمه مرطوب بارات ۲۷/۵ خشك سرد آمبرژه ۶۵ نيمه مرطوب خوش اخلاق ۲۰/۸ با زمستان نسبتاً سرد و نيمه مرطوب گورزينسكي ۱/۷۷ نيمه مرطوب با تابستان معتدل و زمستان بسيار سرد دكتر كريمي معتدل سرد با تابستان گرم و خشك كوپن استپي سرد گوسن خلاصه نتايج تعيين اقليم بروجن با روشهاي مختلف ضرايب بدست آمده اقليم محاسبه شده نوع طبقه بندي ۳۲ نيمه استوايي هانسن ۷۵/۰۶ فوق معتدل ضريب اعتدال ۱٩٩ خشك بلور ۹/۷ خشك دومارتن ۰/۰۷ فرا خشك سليانينوف ۰/۵۳ استپي ايوانف ۰/۲۲ نيمه خشك بارات ۳۷/۲۹ خشك سرد آمبرژه ۱۸/۳ نيمه خشك خوش اخلاق ۲۰/۱۲ بحري با زمستان سرد و خشك گورزينسكي ۲/۶ نيمه مرطوب با تابستان معتدل و زمستان بسيار سرد دكتر كريمي معتدل سرد با تابستان گرم و خشك كوپن استپي سرد گوسن خلاصه نتايج تعيين اقليم كوهرنگ با روشهاي مختلف ضرايب بدست آمده اقليم محاسبه شده نوع طبقه بندي ۳۲/۴ نيمه استوايي هانسن ۶۶/۰۹ بسيار معتدل ضريب اعتدال ۱۴۰۷ مرطوب بلور ۷۴۰۷ بسيار مرطوب دومارتن ۰/۴۲ نيمه خشك شديد سليانينوف ۳/۷۸ بسيار مرطوب جنگلي ايوانف ۱۰/۰۵ مرطوب جنگلي بارات ۳۲۳/۷ خيلي مرطوب آمبرژه ۱۲۱/۴ خيلي مرطوب خيلي سرد خوش اخلاق ۲۷/۹ بحري با زمستان سرد و مرطوب گورزينسكي ۰/۳۷ بسيار مرطوب با تابستان معتدل و زمستان بسيار سرد دكتر كريمي Dcbs معتدل سرد با تابستان خنك و خشك كوپن استپي سرد گوسن خلاصه نتايج تعيين اقليم لردگان با روشهاي مختلف ضرايب بدست آمده اقليم محاسبه شده نوع طبقه بندي ۳۱/۵ نيمه استوايي هانسن ۹۸/۹ فوق معتدل ضريب اعتدال ۵۴۰ نيمه مرطوب بلور ۲۱/۳ مديترانه‌اي دومارتن ۰/۲۹ خشك سليانينوف ۰/۸۳ استپ جنگلي ايوانف ۲/۶ نيمه مرطوب بارات ۸۶/۹ مرطوب آمبرژه ۴۷/۶ نيمه مرطوب سرد خوش اخلاق ۲۰/۸ بحري با زمستان ملايم و نيمه مرطوب گورزينسكي نيمه مرطوب با تابستان گرم و زمستان سرد دكتر كريمي Cas نيمه گرمسيري با تابستان گرم و خشك كوپن مديترانه‌اي گرم و خشك گوسن      

تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:49 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

توفان هاي حاره اي

هاريکن ها

هاريکن ها چرخند هايي هستند که برروي اقيانوس هاي گرم حاره اي توسعه مي يابند و داراي باد هاي تقويت شوند هاي هستند که سرعت آنها حد اقل 64 نات (74 متر در ساعت ) مي باشد اين توفان ها قابليت توليد باد هاي خطر ناک و باران هاي سيل آسا و طغيان گرا دارند که همه اين موارد باعث بروز خسارات فراوان و تلفات جاني در نواحي ساحلي مي گردد به طور مثال يک طوفان به ياد ماندني که تلفات جاني 50 نفره و خسارت مالي 30 ميليون دلاري در بر داشت توفان Andrew است که تصوير آن در بالا نشان داده شده است
هدف اصلي راين مبلحث معرفي هاريکن ها و نحوه شکل گيري آنها و تشريح چگونگي تاثير شرايط جوي در توسعه هاريکن ها مي باشد
هاريکن ها :
هاريکن ها چرخند هاي حاره اي هستند که سرعت باد آنها از 64 نات بيشتر باشد هاريکن ها در نيمکره شمالي در خلاف جهت عقربه هاي ساعت و در نيمکره جنوبي در جهت عقربه هاي ساعت حول مرکز خود مي چرخند هاريکن ها از تجزاي ساده توفان هاي تنمدري شکل مي گيرند اين توفان هاي تندري به کمک اقيانوس و شرايط جوي به هاريکن تبديل مي شوند در ابتدا دماي آب اقيانوس بايد بيشتر از 25 درجه سانتيگراد باشد( 81 درجه فارنهايت ) گرما ورطوبت آب گرم اقيانوس ها به عنوان منبع انرژي براي هاريکن ها حساب مي شوند به همين دليل است که هاريکن ها به هنگام عبور از روي خشکي و يا اقيانوس هاي سرد تر ويا مناطقي که داراي گرما ورطوبت کافي نباشند به سرعت تضعيف مي شوند
علاوه بر اقيانوس ها ي گرم شرجي و رطوبت بالادر تراز هاي مياني و پايين جو براي توسعه هاريکن ها مورد نياز مي باشند اين شرجي بالا مقدار تبخير را در ابرها کاهش مي دهدو گرماي نهان آزاد شده ناشي از بارندگي را افزايش مي دهد تمرکز گرماي نهان براي حرکت سيستم حياتي است
برش قائم باد در محيط اطراف چرخند هاي حاره اي بسيار با اهميت است که منظور از برش باد ميزان تغيير ر سرعت و جهت باد با افزايش ارتفاع است
هنگامي که برش باد ضعيف باشد توفان که قسمتي از چرخنده است به صورت قايم رشد مي کند و کرماي نهان ناشي از چگالش در هوايي که مستقيما در بالاي توفان قرار دارد آزاد مي شود و به توسعه توفان کمک مي کند هنگامي که برش باد قوي تري وجود داشته باشد توفان به صورت اريب وکج در مي آيد و گرماي نهان بر روي منطقه گسترده تري آزاد مي شود
پيشرفت اوليه توفان) توفان هايي که تبديل به هاريکن مي شوند ):
هاريکن ها از منطقه يک توفان تندري سرچشمه مي گيرند اين توفان هاي تندري معمولا به يکي از سه روش زير شکل مي گيرند اولين مورد (ITCZ) يا منطقه همگرايي درون حاره اي(ITCZ) مي باشد حلقه توفان هاي تندري مي باشد که دور تا دور کره زمين را د مناطق حاره اي مي پوشاند همان طور که در شکل زير نشان داده شده است امواج شرقي تجارتي در نزديکي استوا همگرا مي شوند و توفان هاي تندري را ايجاد مي کنند که مي توان آنها را توسط تصاوير ماهواره اي در طول استوا مشاهده کرد.
دومين منبع براي توفان هاي تندري که مي توانند هاريکن ايجاد کنند امواج متحرک جوي هستند که به امواج شرقي معروفند امواج شرقي شبيه امواج عرض هاي مياني هستند با اين تفاوت که آنها در جريان تجاري شرقي هستند همگرايي ناشي از اين امواج باعث ايجاد توفان هاي تندري مي گردد که مي توانند به هاريکن تبديل شوند
سومين مکانيسم توليد توفان هاي تندري در امتداد مرز جبهه هاي پير (old) مي باشد که به سوي سواحل فلوريدا و خليج مکزيک حرکت مي کنند توسعه و پيشرفت اين جبهه ها مي تواند باعث ايجاد توفان گردد که اگر شرايط جوي واقيانوسي مساعد باشد اين توفان ها مي توانند به چرخند هاي حاره اي توسعه پيدا کنند نقشه زير مناطقي از جهان را که چرخند هاي حاره اي مي توانند از آنجا سرچشمه بگيرند نشان مي دهد توفان هاي تندري معمولا در نيمکره شمالي يافت مي شوند اما اقيانوس آرام و اقيانوس هند نيز مي توانند توفان هايي را در نيمکره جنوبي ايجاد کنند در نقاط مختلف جهان هاريکن ها با نام هاي مختلف نام گذاري مي شوند
دراستوا سطح اقيانوس براي توليد هريکن به اندازه کافي گرم است اما هيچ هاريکني ايجاد نمي شود زيرا نيروي کوريليس براي ايجاد چرخش والقا کردن پتانسيل هاريکن کم است.
CISK: چگونه توفان هاي تندري به هاريکن تبديل مي شوند :
CISK (واپيچش همرفتي نوع دوم ) نظريه معروفي است که توضيح مي دهد که چگونه توفان ها تندري مي توانند چگاليده شده و به هاريکن تبديل شوند CISK يک سيستم feedback مثبت است به اين معني که هرگاه يک عمليات آغاز مي شود منجر به يک سري پيشرفت هايي مي شود که خود باعث پيشرفت کل آن عمليات مي گردد و اين چرخه به طور متناوب تکرار مي گردد.
هواي روي سطح که به درون يک مرکز کم فشار مي چرخد باعث ايجاد همگرايي مي شود و مرکز کم فشار به طرف بالا صعود مي کند هوا سرد مي شود و رطوبت چگاليده مي شود که موجب آزاد شدن گرماي نهان مي گردد اين گرماي نهان آزاد شده است که باعث تامين انرژي توفان ذمي شود
از آنجا که چگالي هواي گرم از هواي سرد کمتر است هواي گرم فضاي کمتري را اشغال مي کند اين گسترش هواي گرم هواي بيشتري را از مرکز توفان به بيرون منتقل مي کند و فشار سطح (وزن هواي بالاي سطح) کاهش ميابد وقتي که فشار سطح کاهش پيدا مي کند يک گراديان فشار بزرگتر شکل مي گيرد و هواي بيشتري به سمت مرکز توفان همگرا مي شود اين امر باعث ايجاد همخگرايي سطحي بيشتري مي شود وموجب مي رشود که هواي مرطوب سطحي بيشتري به هوا بلند شود اين هوا وقتي که سرد شود چگاليده شده و به ابر تبديل مي شود وقتي اين امر اتفاق مي افتد گرماي نهان بيشتري آزاد مي شود
اين چرخه به طور متناوب تکرار مي شود و هر بار باعث قوي تر شدن طوفان مي شود تا آنجا که فاکتورهاي ديگر مانند آب سرد سطح خشکي و يا برش شديد باد باعث ضعيف شدن آن مي شود
مراحل توسعه توفان )از آشفتگي هاي حاره اي تا هاريکن):
طوفان ها در يک چرخه از تولد تا مرگ دچار آشفتگي هاي زيادي مي شوند يک آشفتگي حاره اي مي تواند با دستيابي به يک سرعت باد مشخص به يک مرحله شديد تر توسعه پيدا کند پيشرفت آشفتگي حاره اي در تصوير زير قابل ديدن است.
توفان ها گاهي اوقات مي تو.انند براي يک دوره زماني طولاني به اندازه دو يا سه هفته زندگي کنند آنها ممکن است از دسته اي از توفان هاي تندري بر روي آب هاي اقيانوس هاي حاره اي سرچشمه بگيرند
وقتي که يک آشفتگي به يک آشفتگي حاره اي تبديل مي شود مدت زماني که طول مي کشد تا به مرحله بعد توسعه پيدا کند (توفان حاره اي) نصف روز تا دو روز مي باشد گاهي اوقات هم ممکن است اتفاق نيافتد همين مدت زمان نيز طول مي کشد که يک توفان حاره اي به شدت يک هاريمن تقويت شود شرايط اقيانوس و جو مهمترين نقش را در رخداد اين پديده ها ايفا مي کنند.
در تصوير زير که مربوط به يک تاوفان در سال 1995 است آشفتگي هاي حاره اي به وضوح ديده مي شوند.
در سمت چپ تصوير توفان حاره اي Jerry در بالاي فلوريدا مشاهده مي شود ودر سمت راست توفان Iris بين دو آشفتگي حاره اي قابل ديدن است
آشفتگي حاره اي ( Tropical depression)
هر گاه دسته از توفان هاي تندري در شرايط مساعد جوي در کنار يکديگر قرار گيرند تشکيل آشفتگي حاره اي مي دهند سرعت باد در مرکز آشفتگي تقريبا به طور ثابتي بين 30_20 نات مي باشد
يک آشفتگي حاره اي زماني اتفاق مي فتد که اولين علايم کم فشاري و چرخش در مرکز توفان تندري رخ دهد در نقشه هاي سطح زمين ايزو بار ها به هم نزديک مي شوند و اين کم فشاري را نشان مي دهد
 
وقتي که تصاوير ماهواره اي مشاهده مي شود به نظر مي رسد که آشفتگي حاره اي سازمان دهي اندکي داشته باشد با وجود اين معمولا مقدار اندکي چرخش به هنگام مشاهده تصاوير ماهواره اي مشاهده مي شود علاوه بر حالت چرخشي که آشفتگي حاره اي را شبيه هاريکن ها نشان مي دهد اشفتگي حاره اي به دسته اي از توفان ها ي تندري که در کنار يکديگر نيز تجمع يافته اند نيز شبيه است.
توفان هاي حاره ای
وقتي که يک آشفتگي حاره اي به حد اکثر سرعت خود که بين 64_35 نات است مي رسد به توفان تندري تبديل مي شود در اين زمان به آن يک نام اختصاصي مي دهند در اين مدت توفان خو د به خود سازماندهي شده و حالت چرخشي آن بيشتر مي شود و براي تبديل شدن به هاريکن آماده مي شود
حالت چرخش توفان تندري نسبت به چرخش آشفتگي حاره اي بيشتر است توفان تندري حتي بدون تبديل شدن به هاريکن نيز مي تواند مشکلات زيادي ايجاد کند عموما بيشتر مشکلاتي که يک توفان تندري ايجاد مي کند ناشي از بارش زياد است
تصوير ماهواره اي بالا مربوط به توفان تندري Charl مي باشد (1998) بيشتر شهرهاي جنوبي تگزاز بارندگي سنگين بين 10_5 اينچ را گزارش کردند از جمله اين موارد بارش درDelrio بود که بيشتر از 17 اينچ در يک روز گزارش شد و مردم را از خانه هايشان خارج کرد و 6 نفر تلفات جاني در بر داشت
ساختار کلي هاريکن ها:
هنگامي که فشار سطح شروع به افت مي کند توفان حاره اي تبديل به هاريکن مي شود و سرعت باد ان به 64 نات مي رسد و چرخش حول هسته مرکزي توسعه پيدا مي کند هاريکن ها قوي ترين چرخنده هاي حاره اي زمين هستند يک وي|گي مشخص در همه هاريکن ها که فقط مربوط به آنها مي باشد نقطه تيره اي است که در وسط هاريکن ها يافت مي شود و به آن چشم توفان مي گويند اطراف چشم توسط کمربندي از شديد ترين باد ها و بارندگي ها احاطه شده است که به آن ديوار چشم (eye wall ) مي گويند نوار بزرگي از ابرها ي باران زا در اطراف ديوار چشم به طور مارپيچ وجود دارد که به آنها نوار مارپيچي گفته مي شود (Spiral bamd) هاريکن ها به راحتي توسط نوتر چرخشي دور چشم در تصاوير ماهواره اي و راداري قابل تشخيص هستند هاريکن ها با توجه به سعت باد آنها توسط مقياس (saffir simpson) دسته بندي مي شوند اين مقياس از دسته 1 تا دسته 5 تغيير مي کند که توفان دسته 5 مخرب ترين توفان است
در شرايط مساعد جوي هاريکن ها مي توانند براي مدت 2 هفته عمر کنند در بالاي اب هاي سرد يا سطح خشکي هاريکن ها به سرعت ضعيف مي شوند
چشم هاريکن :مرکز توفان
مهمترين مشخصه که در هاريکن ها يافت مي شود چشم توفان است چشم در مرکز توفان قرار دارد و قطرآن بين 50_20 کيلومتر است چشم نقطه تمرکز توفان است و نقطه اي است با کمترين فشار سطحي که بقيه توفان در آن مي چرخد در تصوير زير چشم طوفان به خوبي قابل ديدن است
آسمان اغلب در بالاي چشم صاف است و باد نسبتا آرام مي باشد در حقيقت چشم آرام ترين قسمت هر توفان است چشم به اين دليل آرام ترين قسمت است که باد شديدي که به سمت مرکز همگرا مي شود هرگز به آن نمي رسد نيروي کوريليس باد را به آرامي از مرکز منحرف مي کند و منجر به چرخش آن دور مرکز هاريکن مي شود (eye wall) که اين امر موجب مي شود مرکز آرام باشد
چشم هنگامي قابل ديدن مي شود که هواي صعود کننده به جاي اينکه به بيرون منتقل شود به سمت مرکز توفان انتقال يابد اين هوا از تمام راستاها به سمت داخل حرکت مي کند اين همگرايي موجب مي شود که هوا در مرکز توفان نزول کند اين نزول هوا محيط اطراف را گرم تر مي کند و تبخير ابرها موجب پيدا شدن يک منطقه صاف در مرکز مي شود
ديوار چشم (ويرانگر ترين منطقه هاريکن )
ديوار چشم در اطراف چشم قرار دارد اين مکان جايي است که بيشترين باد هاي مخرب و شديد ترين بارندگي ها در انجا يافت مي شود در تصوير زير ديوار چشم نشان داده شده است
ديوار چشم به اين دليل به اين نام خوانده مي شود که معمولا مرکز هاريکن توسط ديواري از ابر احاطه مي شود در سطح زمين باد به طرف مرکز طوفان در حرکت است و هوا را مجبور مي کند که در مرکز صعود کند همگرايي ديوار چشم به اندازه اي شديد است که هوا با سرعت بيشتري نسبت به نقاط ديگر هاريکن به بالا کشيده مي شود بنابر اين انتقال رطوبت از اقيانوس به توفان و گرماي نهان ازاد شده در اين مکان بيشتر است
نوار مارپيچ(جايي که بيشترين بارندگي مشاهده مي شود )
ازسمت مرکز توفان که به بيرون حرکت کنيم مي توانيم نواري را که ساختار ابري دارد مشاهده کنيم اين ابرها نوار مارپيچ باران نيز نام دارند که در تصوير زير به خوبي قابل مشاهده هستند
گاهي اوقات فاصله هايي بين اين نوار ها وجود دارد که هيچ بارندگي در آ؛نها ديده نشده است به طور کلي اگر از لبه هاريکن به طرف مرکز آن حرکت کنيم خواهيم ديد که در برخي از نواحي آن بارندگي شديد است و در برخي نواحي بارندگي آرام است و اين امر به طور متوالي تکرار مي شود تا به مرکز توفان برسيم و هرچه به مرکز وچشم هاريکن نزديک تر شويم بارندگي شديد تر مي شود
طرحي از اين شکل مارپيچي در شکل بالا نشان داده شده است توفان تندري اکنون به مناطقي با هواي صعود کننده يا نزول کننده سازماندهي شده است بيشتر هوا در حال صعود است ولي مقدار کمي از هوا نيز يافت مي شود که نزول مي کند
11_فشار و باد ( توزيع در امتداد هاريکن)
فشار جو و سرعت باد در امتداد قطر هاريکن تغيير مي کند تصوير زير تغييراتي از سرعت باد ابي و فشار سطح قرمز را در امتداد يک هاريکن نشان مي دهد در فاصله بين 200_100 کيلومتر از چشم باد به اندازه کافي قوي است تا قابليت هاي يک توفان حاره اي را داشته باشد فشار جو نيز در اين فاصله نسبت به مرکز توفان به اندازه کافي بالا مي باشد( ml 9901010 )
با اين وجود هرچه به ديوار چشم نزديک مي شويم فشار بيشتر افت مي کند و سرعت باد افزايش مي يابد در فاصله حدود 100_50 کيلومتري بيشترين تغييرات در فشار و سرعت باد رخ مي دهد
فشار با سرعت بيشتري افت خواهد کرد اگر سرعت باد به طور همزمان با آن کاهش يابد در ديوار چشم سرعت باد به حد اکثر مقدار خود مي رسد اما در مرکز و در چشم باد بسيار آرام است فشار سطح در امتدا ديوار چشم باز هم کاهش مي يابد تا به حد اقل مقدار خود در مرکز برسد با خروج از مرکز باد و فشار با سرعت افزايش پيدا مي کند در طرف ديگر ديوار چشم باد با سرعت افزايش پيدا مي کند و سپس به مرور کاهش پيدا مي کند نيمرخ فشار و باد در داخل يک هاريکن کاملا متناسب است بنابر اين در ديوار چشم افزايش سريع فشار و سرعت باد انتظار مي رود و همچنين بعد از آن افزايش آهسته تر فشار و کاهش سرعت باد مورد انتظار مي باشد
حرکت هاريکن ها :
الگوي جهاني باد که با نام گردش عمومي شناخته مي شود و باد هاي سطحي هر نيم کره به سه دسته کمر بند باد تقسيم مي شوند :
الف- امواج شرقي قطبي-از 90_60 درجه عرض جغرافيايي
ب- بادهاي غربي 60_30 درجه عرض جغرافيايي
ج- امواج شرقي حاره اي از 30_0 درجه عرض جغرافيايي(بادهاي تجاري)
بادهاي تجارتي شرقي در هر دو نيمکره در منطقه اي نزديک استوا همگرا مي شوند (ITCZ) که به آن منطقه همگرايي درون حاره اي مي گويند که کمربندي از ابرها و توفان هاي تندري را پديد مي آورد که بخش هايي از کره زمين را دور مي زند مسير يک هاريکن به طور کلي يک کمربند بادي دارد که هاريکن در آن واقع است به طور مثال هاريکني که از آتلانتيک حاره اي شرقي سرچشمه مي گيرد توسط باد هاي تجاري شرقي به غرب در منطقه حاره اي منتقل مي شود سر انجام اين توفان ها به سمت شمال و مناطق فوق حاره اي مهاجرت مي کنند و به عرض هاي بالا تر مي روند به عنوان مثال در اثر اين حرکت ها خليج مکزيک و سواحل شرقي ايالات متحده در اين خطر هستند که هر سال يک يا دو هاريکن را تجربه کنند
پس از آن هاريکن ها توسط امواج غربي به شمال و عرض هاي مياني منتقل مي شوند و گاهي اوقات با سيستم هاي جبهه اي عرض هاي مياني ترکيب مي شوند
هاريکن ها انرزي خود را از سطح آبهاي گرم مناطق حاره اي کسب مي کنند به همين دليل است که هنگامي که آنها از روي آبهاي سرد مناطق عرض هاي مياني و خشکي ها عبور مي کنند به سرعت ضعيف شده و از هم مي پاشند.
منبع : CLOUDYSKY


تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:48 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مگالابلیس یک کلمه ی یونانی است واستعمال ان سابقه ی تاریخی دارد درنیم قرن اخیر این عنوان ابتدا به وسیله ی بتریک گدس به کار گرفته شد درسالهای گذشته نیز از طرف لوییز مامفورد|متخصص معروف شهرهای متروبلیتن|وبس ازان از طرف ژان گوتمن به منطقه شهری وسیع و گسترده ای اطلاق شد که ازبوستون تا واشنگتن ادامه داشت بدین سان امروزه مگالابلیس به منطقه ی وسیعی گفته میشود که بیش از ده میلیون نفر جمعیت داشته باشد و دارای بیش از یک مادر شهر باشد به عبارت دیگر حومه ها وشهرک های یک مادرشهر درنتیجه ی توسعه ی وسایل ارتباطی وافزایش سرعت وسایل نقلیه با حومه ها وشهرک های مادرشهرهای دیگر بیوند می یابد واز بیوند انها یک بافت زنجیری از مادرشهرها به صورت وسیع ترین شکل شهری تشکیل میشود که در اصطلاح جغرافیایی به ان مگالابلیس می گویند شکل مگالابلیس از باره ای حوزه های وسیع مادرشهری وتوسعه ی ان از بیشرفت های اقتصادی تحولات تکنولوژیک اوضاع خاص فرهنگی و در نهایت از روند سریع شهرنشینی و شهرگرایی حاصل می شود درتشکیل بافت زنجیری از حوزه های مادرشهری و ایجاد مگالابلیس عواملی مانند زمینه های مساعد طبیعی عوامل اقتصادی جغرافیای فرهنگی وگذشته ی تاریخی ناحیه موثر است شهرهای مرکزی مگالابلیس جهان دارای تراکم جمعیت است و به تدریج که از انها فاصله بگیریم کاهش سریع جمعیت در واحد سطح دیده میشود میان حوزه های شهری مگالابلیس چشم انداز های جالب طبیعی به سرعت با ساختن واحد های مسکونی تاسیسات وسازمان های شهری اشغال میشود و بافت زنجیری حوزه های مادرشهری استحکام می یابد از طرفی به دلیل وجود زمین های نیمه بایر املاک وسیع وبارک های طبیعی وبایگاه های نظامی میان حوزه های مادر شهری در محدوده ی مگالابلیس گسیختگی ایجاد میشود <دیدگاه های نو در جغرافیای شهری از حسین شکویی>



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:45 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
اقليم شناسي (Climatology) عبارت است از مطالعه علمي اقليم، يعني توصيف و نمايش اقاليم، تجزيه و تحليل عوامل، تفاوت بين اقاليم و كاربرد اطلاعات اقليمي در حل مسائل جامعه و به عبارت ديگر هدف اقليم شناسي عبارت است از كشف و تبيين رفتار طبيعي اتمسفر و بهره برداري از آن در جهت منافع انسان. علم اقليم شناسي از زمانهاي بسيار دور براي انسان شناخته شده بوده و مردم آن را وضعيت درازمدت حالات اتمسفر مي‌دانستند و آن را با بيان روزهاي باراني، هواي خشك و پر از گرد و غبار، بادهاي شمالي يا جنوبي و غيره توصيف مي‌کردند.
تقريبا تمام فعاليتهاي بشري براي تداوم چرخه زندگي بطور مستقيم يا غير مستقيم تحت تاثير هوا و اقليم است. غذايي كه مي خوريد، آبي كه مي نوشيد و يا در امور گوناگون مورد استفاده قرار مي دهيد، لباسي كه براي مقابله با نوع خاصي از شرايط جوي بر تن مي كنيد، خانه و مسكني كه در آن سكونت داريد، كارهايي كه روزانه در تلاش معاش انجام مي‌دهيد، و يا حتي تمام نيرويي كه به مدد آنها ادامه حيات مي‌دهيد و بطور كلي تندرستي و عدم آن، همه و همه تحت سلطه و اقتدار آب و هواي قلمرو زيست شماست.
روش اصلي مطالعه در اقليم شناسي، جمع نگري يا كلي نگري است يعني براي مطالعه هر بخش از كره زمين محقق اقليم شناس تمام ويژگي‌هاي آن مكان را در ارتباط با يكديگر و به صورت مجموعه مرتبط بررسي مي‌كند. در مطالعه اقليمي داده‌هاي لازم در خصوص عناصر اقليمي مانند دما، بارش و ساير عوامل اقليمي جمع آوري شده و پردازش گرديده و در جهت شناسايي استعدادها و توانهاي اقليم‌هاي روي زمين و عملكرد اين اقاليم در چرخه حيات براي زندگي انسان بكار مي‌رود.
اقليم شناسي در محدوده مطالعه به قسمت‌هاي زير تقسيم مي‌گردد:
- بزرگ اقليم شناسي (macro climatology) : به بررسي اقليم در سطح كره زمين مي‌پردازد.
- متوسط اقليم شناسي (mezo climatology) : به بررسي اقليم در سطح يك محدوده در حد ناحيه يا يك شهر مي‌پردازد.
- ريز اقليم شناسي (micro climatology) : به بررسي اقليم در سطح يك مزرعه يا يك ساختمان مي‌پردازد.
البته مطالعات اقليمي در هر يك از بخش‌هاي بالا داراي خصوصيات و ويژگي‌هاي منحصر به فرد خود مي‌باشد و داراي كاربرد‌هاي متفاوت مي‌باشد. برخي از كاربردهاي اقليم شناسي را نيز بطور خلاصه به شرح زير مي‌توان عنوان كرد:
- صنايع : تعيين موقعيت مكاني صنايع در منطقه، تعيين نوع صنايع سازگار با شرايط اقليمي، تعيين تاثير شرايط اقليمي در محيط كار و ...
- برنامه ريزي توريست : قطعا يكي از جنبه‌هاي اساسي در اين بخش شرايط آب و هوايي مي‌باشد كه نقش اصلي در تدوين برنامه‌هاي اين بخش دارد.
- برنامه ريزي امور رفاهي : شناخت اقليم يك منطقه، استعدادهاي تفريحي و استراحتگاهي آن را شكوفا مي‌كند و در اموري چون برنامه ريزي مسابقات و سرگرمي‌هاي ورزشي نقش اساسي دارد.
- حمل و نقل : اين بخش در تمام قسمت‌هاي خود تاثير پذيري بسياري از اقليم دارد.
- توليد انرژي : شناخت پتانسيل‌هاي انرژي‌ها مانند انرژي باد و خورشيد و...، بكارگيري در طراحي سدهاي آبي و...
- امور نظامي : شناخت اقليم منطقه از جمله كليدهاي اصلي موفقيت برنامه‌هاي نظامي مي‌باشد.
- آمايش سرزمين : در تمام برنامه ريزي‌ها و جهت گيري‌هاي توسعه در يك ناحيه، اقليم بعنوان يك مهره كليدي نقش دارد.
- معماري و شهرسازي : ايجاد فضا‌هاي شهري و سمت و سوي خيابانها و ساختمانها و ساير اماكن مطالعات اقليمي را مي‌طلبد.
- توسعه روستايي : جهت توسعه روستايي، شناخت محيط طبيعي بعنوان اولين قدم مي‌باشد و در اين راستا اقليم بعنوان مهمترين بخش در هدف گذاري توسعه نقش دارد.
- کشاورزي : گياهان و حيوانات شديدا متاثر از آب و هوا مي‌باشند و شرايط اقليمي به عنوان يكي از مهمترين گزينه‌هاي توسعه كشاورزي و دامداري مطرح مي‌باشد.


تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:44 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
فناوری - کمتر کسی جرات می‌کرد در حین توفان ایزاک که طی چند روز اخیر خسارات گسترده‌ای به سواحل ایالات متحده وارد آورده، از پناهگاه خود بیرون بیاید؛اما این چند دانشجوی هواشناسی مجبور شده بودند زیر باران بمانند...

اندازه‌گیری مشخصات توفان مانند سرعت وزش باد برای تحلیل این وقایع بسیار مهم است و این چند دانشجو برای انجام پروژه خود، مجبور بودند سرعت وزش باد و برخی اطلاعات هواشناسی دیگر را خودشان اندازه‌گیری کنند.





تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:42 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

خشكسالي به عنوان بلاي طبيعي و پديده‌اي اجتناب‏ناپذير، از ديرباز در پهنه وسيع كشورهاي مختلف به خصوص كشورهاي مستقر در مناطق گرم و خشك به كرات وقوع يافته و مي‌يابد. مطالعات و بررسی های انجام شده نشانگر آن است که كشور ايران با توجه به وضعيت جغرافيايي و اقليمي خود، همچون بسياري از كشورهاي منطقه خاورميانه و شمال آفريقا در وضعيت مناسبي از لحاظ تأمين آب قرار ندارد. این امر، بیانگر احتمال وقوع خشكسالي هاي بيشتري در آينده نسبت به گذشته می باشد. قدر مسلم آنکه، در صورت اعمال مديريتهاي ناكارآمد فني و استفاده از استراتژي هاي نامناسب، علاوه بر هدررفت منابع موجود و تشديد اثرات مخرب خشكسالي، زمينه براي بروز خشكسالي هاي بعدي به طرز فزاينده اي فراهم مي گردد.
خشکسالیحالتی نرمال و مستمر ازاقلیماست . گرچه بسیاری به اشتباه آن راواقعه ای تصادفی و نادر می پندارند . این پدیده تقریباً در تمامی مناطق اقلیمی رخمی دهد ، گرچه مشخصات آن از یک منطقه به منطقه دیگر کاملاً تفاوت می کند . خشکسالییک اختلال موقتی است و باخشکیتفاوت دارد چرا که خشکی صرفاً محدود بهمناطقی بابارندگیاندک است و حالتی دائمی از اقلیم میباشد .
خشکسالی جزء‌بلایای طبیعینامحسوس است . گر چه تعاریفمتفاوتی برای این پدیده ارائه شده لیکن در کل حاصل کمبودبارشدر طی یک دوره ممتد زمانی معمولاً یکفصل یا بیشتر می باشد . این کمبود منجر به نقصان آب برای برخی فعالیت ها ، گروهها ویا یک بخش زیست محیطی می شود
بعلاوه این پدیده با زمان ( فصل اصلی وقوع این پدیده ، تأخیر در شروعفصل بارانی، وقوع بارش در ارتباط با مراحلاصلی رشد گیاه ) و نیز مؤثر بودن بارش ها ( شدت ، بارش ، تعداد رخدادهای بارندگی)مرتبط است .
سایر فاکتورهای اقلیمی نظیر دمای بالا ، باد شدید و رطوبت نسبیپایین تر غالباً در بسیاری از نقاط جهان با این پدیده همراه شده و می توانند به طرزقابل ملاحظه بر شدت آن بیفزایند .
خشکسالی را نبایست صرفاً بعنوان پدیده ایکاملاً فیزیکی یا طبیعی درنظر گرفت . تأثیرات آن در جامعه ماحصل ایفا نقشی مابین یکرخداد طبیعی ( بارش کمتر از حد مورد انتظار به دلیل تغییرات اقلیمی ) و نیاز مردمبه منابع تأمین آب می باشد . انسانها معمولاً از تأثیرات خشکسالی لطمه می بینندخشکسالی های اخیر در هر دو گروه کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه نتایج اقتصادی، تأثیرات زیست محیطی و دشواریهای شخصی به بار آورده که جملگی باعث شده اند که آسیبپذیری تمامی جوامع به این پدیده زیانبخش طبیعی مدنظر قرار گیرد .
دو نوع تعریف کلیخشکسالی وجود دارد :مفهومیوعملی
خشکسالی مفهومی: تعاریف مفهومی که در قالب اصطلاحاتی کلی بیان میشده به افراد کمک می کند تا مفهوم خشکسالی را درک کنند . بعنوان مثال “ خشکسالیعبارت است از یک دورة ممتد کمبود بارش که منجر به صدمه زدن محصولات زراعی و کاهش عملکرد می شود ” .
تعاریف مفهومی در تبیین سیاستگزاری در زمینه خشکسالی نیزحائز اهمیت است .
کشوراستراليا ، کمک های مالی به زارعان را صرفاً در رخداد “ خشکسالی های استثنایی ” بلاخص زمانی که شرایط خشکسالی حادتر از مواردی است که بعنوان جزیی از ریسک عادیمدیریت پروژه درنظر گرفته می شود ، ارائه می کند .
تشخیص خشکسالی هایاستثنایی مبتنی بر ارزیابی های علمی است . پیش از این زمانی که خشکسالی از نقطه نظرسیاستگزاری کمتر تعریف شده بود و زارعان درک درستی از آن نداشتند ، برخی کشاورزاندر مناطق اقلیمی نیمه خشک استرالیا هر چند سال یکبار تقاضای کمکهایی برای مقابله باخشکسالی داشتند .
خشکسالی عملی : تعاریف عملی به افراد کمک می کند تا شروع ، خاتمهو درجهشدت خشکسالیرا تشخیص دهند . برای تعیینشروع خشکسالی تعاریف عملی ، میزان انحراف از میانگین بارش یا سایر متغیرهای اقلیمیدر طول یک دوره زمانی را مشخص می کند . این امر معمولاً با مقایسه وضعیت فعلی نسبتبه متوسط های گذشته که غالباً مبتنی بر دوره آماری30 ساله است انجام می شود .
خشكسالي به انواع مختلف هواشناسی ، هيدرولوژيكی ، كشاورزی و اقتصادی - اجتماعی تقسيم مي شود:
خشكسالي هواشناسي :
هواشناسان خشكسالي را بارش كمتر از حد معمول كه منجر به تغيير الگوي آب وهوايي مي گردد، تعريف كرده اند .بنابراين خشكسالي ازنظرهواشناسي اساساً به حالتي از خشكي ناشي از كمبود بارندگي اطلاق ميشود .
خشكسالي معمولاً براساس درجه خشكی ( در مقايسه با مقادير نرمال يا ميانگين ) و طول دوره خشكی تعريف می شود . تعاريف خشكسالی هواشناسی بايستی به صورت موردی برای هر منطقه خاص درنظر گرفته شود چرا كه شرايط جوی كه موجب كمبود بارش می شود ، از منطقه ای به منطقه ديگر شديداً تغيير می كند . تعريف خشكسالي از ديدگاه هواشناسي در كشورهاي مختلف ودر زمانهاي مختلف متفاوت ميباشدبه همين دليل از اين ديدگاه به كار بردن يك تعريف از خشكسالي كه درقسمتي از جهان متداول ميباش براي ديگر جاها مناسب نبوده بطوري كه مثلاً:
1- در ايالت متحده در سال 1942 : بارش كمتر از 5/2 ميليمتر در 48 ساعت
2- درانگلستان درسال 1936 :پانزده روز متوالي با مجموعه بارش كمتر از 25 ميليمتر .
3- در كشور ليبي در سال 1964: بارش سالانه كمتر از 180 ميليمتر .
4- در كشور هند در سال 1960: كاهش بارش فصل واقعي (مونسون) بيش از دو برابر متوسط انحراف .
5- در كشور بالي در سال 1964: يك دوره شش روزه بدون بارش :
بعنوان معياري براي خشكسالي هواشناسي در نظر گرفته شده است .
بعلاوه اهميت ديدگاه هواشناسي در اين است كه اندازه گيريهاي هواشناسي اولين نشانه بروز خشكسالي مي باشد.
در مناطقي كه وجود دوره هايی طولانی بدون بارندگی امری عادی است تعريفی مبتنی بر تعداد روزهايی با بارش كمتر از يك حد آستانه خاص، غير واقعی است . درساير تعاريف رابطه ای مابين ميزان انحراف واقعی بارش به مقادير متوسط ماهانه ، فصلی يا سالانه برقرار می شود .
در مناطقي كه وجود دوره هايی طولانی بدون بارندگی امری عادی است تعريفی مبتنی بر تعداد روزهايی با بارش كمتر از يك حد آستانه خاص، غير واقعی است . درساير تعاريف رابطه ای مابين ميزان انحراف واقعی بارش به مقادير متوسط ماهانه ، فصلی يا سالانه برقرار می شود .
ازديدگاه اقليم شناسان خشكسالي يك پديده طبيعي است كه در اثر تغييرات الگوههاي آب وهوايي ناشي از كاهش نزولات جوي كمتر از حد معمول خود به خود به وجود مي آيد و ادامه آن موجب عدم تعادل اكولوژيكي و هيدرولوژيكي مي شود.از طرفي چون از ديدگاه جغرافيايي تعريف خشكسالي مفهومي مكانمند مي باشد ،شدت خشكسالي در هر محل تابعي از ضريب تغييرپذيري بارش در همان محل است بنابراين از نظر اقليم شناسي خشكسالي قابل تعيين است به طوري كه در اين روش درجه خشكسالي وترسالي تعيين مي گردد.
خشكسالی كشاورزی :
از ديدگاه كشاورزي زماني كه رطوبت خاك از نياز واقعي محصول كمتر باشد و منجر به خسارت در محصول شود خشكسالي اتفاق افتاده است.
چون در محاسبه نياز آبي گياهان مشخص شده كه نيازآبي آنها باهم متفاوت است بنابراين مفهوم خشكسالي از ديدگاه كشاورزي براي محصولات مختلف يكسان نمي باشد . خشكسالي كشاورزي معمولاً بعد از خشكسالي هواشناسي وقبل از خشكسالي هيدرولوژيك اتفاق مي افتد وكشاورزي معمولاً‌اولين بخش اقتصادي است كه تحت تأثير خشكسالي قرار ميگرد.
خشكسالی كشاورزی اثرات ويژگيهای مختلف هواشناسی يا هيدرولوژيكی خشكسالی را به اين پديده كشاورزی بويژه كمبود بارش ، اختلاف بين تبخير و تعرق واقعی و پتانسيل ، كمبود رطوبت خاك ، افت سطح آب زيرزمينی يا مخزن و … مرتبط می سازد . نياز آبی گياه بستگی به شرايط جوی غالب ، خصوصيات زيستی گياه خاص ، مرحله رشد آن و خصوصيات فيزيكی و بيولوژيكی خاك دارد .
خشكسالی هيدرولوژيكی :
خشكسسالی هيدرولوژيكی با تأثيرات دوره هايی از نقصان ريزش های جوی ( شامل برف ) بر منابع تأمين های آبهای زيرزمينی يا سطحی همراه می شود ( جريان رودخانه ها ، مخازن ، درياچه ها و آب زيرزمينی ) .
از ديدگاه هيدرولوژيست ها خشكسالي زماني اتفاق مي افتد كه سطح تراز ذخاير آبهاي سطحي و زير زميني از حد معمول خود پايين تر باشد.خشكسالي هيدرولوژيك اغلب در عرضهاي مياني بر اثر كمبود و فقدان بارش زمستاني اتفاق مي افتد.علاوه بر بارش فاكتورهاي اقليمي ديگرمانند دماهاي بالا، بادهاي قوي و رطوبت نسبي كم نيز به طور قابل ملاحظه اي بر روي خشكسالي هيدرولوژيك تاًثير دارند .
در ديدگاه هيدرولوژيك اندازه گيري ميزان آبهاي جاري –رودخانه ها –درياچه ها وآبهاي زيرزميني معيارخشكسالي ميباشد ويك زمان پايه بين فقدان بارندگي وكم شدن آبهاي جاري ورودخانه ها وآب درياچه ها وآبهاي زيرزميني وجود دارد .بنابراين معيار هيدرولوژيك نمي تواند اولين نشانگر خشكسالي باشد زيرا زماني كه كمبود بارش اتفاق بيفتد بعد از مدتي اين كاهش در آبهاي سطحي وزيرزمين منعكس خواهد شد.
فراوانی و شدت خشكسالی های هيدرولوژيكی غالباً‌در مقياس يك آبخيز يا حوزه آبريز رودخانه بيان می شود . گرچه همه خشكسالی ها از كمبود بارش منشأ می گيرند ليكن هيدرولوژيست ها بيشتر به اين موضوع توجه دارند كه اين كمبود چگونه در سيستم هيدرولوژيكی ظاهر می شود ؟ خشكسالی های هيدرولوژيكی معمولاً‌ با تأخير بيشتری نسبت به خشكسالی های هواشناسی يا كشاورزی رخ می دهند .
زمان بيشتری طول می كشد تا اثر كمبود بارش در اجزاء سيستم هيدرولوژيكی نظير رطوبت خاك ، جريان رودخانه و سطح مخازن و آبهاي زيرزميیي نمايان شود . در نتيجه زمان اين تأثيرات با ساير موارد موجود در ديگر بخشهای اقتصادی يكسان نيستند چرا كه بخشهای مختلفی براي تأمين آب موردنياز خود به اين منابع متكی هستند.
مثلاً كمبود بارش می تواند موجب تخليه سريع رطوبت خاك شود كه تقريباً بلافاصله برای متخصصان كشاورزی مشهود است ولی اين كمبود بر سطح آب مخازن تا ماهها تأثير نمی گذارد .
بعلاوه آب موجود در سيستم های ذخيره هيدرولوژيكی ( مثلاً مخازن ، رودخانه ها ) معمولاً در مقاصدی مختلف و رقابتی ( مانند كنترل سيلاب ، آبياری ، زيستگاههای حيات وحش ) بكار می رود . رقابت بر سر آب در اين سيستم های ذخيره ای در طي دوره خشكسالی شدت می گيرد و منازعات مابين استفاده كنندگان آب به طرز قابل ملاحظه ای افزايش می يابد .
خشكسالی هيدرولوژيكی و آمايش سرزمين ( كاربری اراضی )
گر چه اقليم عامل اوليه ای در بروز خشكسالی هيدرولوژيكی است ولی ساير عوامل نظير تغييرات كاربری اراضی ( مانند جنگل زدايی ) ، تخريب اراضی و ساخت سدها همگی بر خصوصيات هيدرولوژيكی حوزه اثر می گذارند .
چون مناطق مختلف بوسيله سيستم های هيدرولوژيكی به هم مرتبطند ، تأثير خشكسالی هيدرولوژيكی به مرزهايی فراتر از منطقه كمبود بارش گسترش يابد . تغييرات در كاربری اراضی بالا دست می تواند خصوصيات هيدرولوژيكی نظير مقادير نفوذ و رواناب را تغيير داده و باعث متغيرتر شدن جريان و تشديد رخداد خشكسالی هيدرولوژيكی در پايين دست شود .
تغيير نحوه استفاده از اراضی يكی از راههايی است كه طی آن فعاليت های بشر فراوانی پديده كم آبی را حتی بدون آنكه تغييری در وقوع خشكسالی های هواشناسی مشاهده شده باشد ، تغيير می دهد .
خشكسالی اقتصادی - اجتماعی :
تعاريف اقتصادی - اجتماعی خشكسالی تلفيقی است از عرضه و تقاضای برخي كالاهای اقتصادی با اجزاء‌ خشكسالی هواشناسی ، هيدرولوژيكی و كشاورزي .
اين مورد با ساير انواع پيش گفته ، از آن جهت تفاوت دارد كه وقوع آن بستگی به فرايندهای زمانی و مكانی عرضه و تقاضا برای تعريف يا تشخيص خشكسالی ها دارد . عرضه بسياری از كالاهای اقتصادی مانند آب ، علوفه ، غلات ، ماهی و نيروی برق آبی بستگی به وضعيت جو دارد .
از ديدگاه اجتماعي و اقتصادي خشكسالي يعني زماني كه كمبودآب براي نيازهاي بشر موجب نابهنجاريهاي اجتماعي و اقتصادي شود.
بدليل تغييرپذيری طبيعی اقليم عرضه آب در برخی سالها كافی است ولی در سالهای ديگر در حد تأمين نيازهای انسان و محيط زيست نيست . خشكسالی اقتصادی - اجتماعی زمانی رخ می دهد كه تقاضا برای يك كالای اقتصادی بدليل نقصان عرضة‌ آب از حاصل كمبود بارش از ميزان عرضه فزونی می گيرد
به منظور به حداقل رساندن خشكسالي واضح است كه انتقال مديريت بحران به مديريت ريسك امري اجتناب ناپذير است و نظارت و ارزيابي خشكسالي از ضروريات است و براي نظارت و ارزيابي خشكسالي نيز شاخص هاي خشكسالي ازاهميت بخصوصي برخوردار مي باشد.
پيامد اثرات خشكسالی :
در دهه هاي اخير در بين حوادث طبيعي كه جمعيت هاي انساني را تحت تأثير قرار داده اند تعداد فراواني پديده خشكسالي از نظر درجه شدت ،طول مدت ،مجموع فضاي تحت پوشش ،تلفات جاني ،خسارات اقتصادي واثرات اجتماعي دراز مدت در جامعه ، بيشتر از ساير بلاياي طبيعي بوده است .همچنين تمايز اين پديده با ساير بلاياي طبيعي در اين است كه برخلاف ساير بلايا اين پديده بتدريج ودر يك دوره زماني نسبتاً طولاني عمل كرده واثرات آن ممكن است پس از چند سال وبا تأخير بيشتري نسبت به ساير حوادث طبيعي ظاهر شود بنابراين چون تعيين دقيق زمان شروع آن كار مشكلي است تا حدودي آنرا يك پديده و بليه خزنده مي دانند از سويي چون خشكسالي برخلاف ساير بلاياي طبيعي كمتر منجر به خسارات ساختاري مي شود ،كمك رساني در هنگام وقوع اين پديده در مقايسه با ساير پديده ها مثل سيل پيچيده تر و مشكل تر مي باشد.
ويژگيهای فضايی وزمانی خشكسالی
1- آغازوخاتمه خشكسالي
بطوركلی تشخيص زمان آغازو خاتمه خشكسالی مساله بسيار مشكلی است . اصولا” زمان آغازخشكسالی عمدتا” به تعريف مورد استفاده وابسته است . بديهی است كه اين زمان با توقف آخرين بارش مفيد آغازنمی شود بلكه ممكن است تا زمان اتمام ذخيره رطوبت خاك به طول انجامد. اين حالت نيز بارشهاي هرچند اندك درزمان آغاز خشكسالی ، پيچيدگي خاصي پيدار ميكند، بنابراين درحالت كلی می توان گفت زمان آغازخشكسالی ، زماني است كه ذخيره رطوبتی چه درمحيط خاك (خشكسالي كشاورزي ) وچه درمخازن آبی(خشكسالی هيدرولوژيك ) خاتمه يافته باشد . انتهای خشكسالی نيز كه مساله قابل توجهی محسوب می شود. پايان خشكسالی نسبت به زمان آغاز محسوستر است . درامر كشاورزی، پايان خشكسالی ، زمانی است كه نزول باران، رطوبت مورد نياز خاك را تامين نمايد. درهيدرولوژی ، زمانی كه جريان رودخانه مجددا؛ برقرارشده ومخازن زيرزمينی تغذيه مجددشوند زمانی پايان خشكسالی درنظرگرفته ميشود. زمان آغازتاپايان خشكسالی كه به عنوان دوره تداوم خشكسالی مفروض خوانده می شود.
2- شدت خشكسالی
چنانچه قبلا” نيز ذكر شده اگرميزان كمبود بارندگی نسبت به شرايط ميانگين كمتر باشد به همان اندازه ميزان تاثير خشكسالی بيشتر نمود عينی پيدا می كند . علاوه براين، ميزان استمرارحالت خشكسالی دريك منطقه نيزگويای شدت خشكسالی درهمان منطقه است، يعني درشرايطی كه خشكسالی تنها براي يك ماه استمرار داشته باشد احتمال دارد بارش ماه بعد ، ميزان كمبود ماه مزبور را جبران نمايد، ولی اگر ماه بعدی نيز خود نسبت به شرايط طبيعی كمبود داشته باشد ، به مراتب در شدت بخشيدن به حالت خشكسالی موثر خواهد بود.
3- وسعت منطقه ای خشكسالی
رخداد خشكسالی می تواند درمنطقه ای با وسعت چند صد كيلومتر اتفاق افتد ولی امكان دارد شدت ودوره تداوم آن درسراسر منطقه يكسان نباشد . خشكسالی قاره ای كه خصوصا؛ درمناطق خشك اتفاق می افتد درناحيه وسيعی كه صدها ، بلكه هزاران كيلومتر- مربع را می پوشاند ، گسترش پيدا می كند

جدول 1- طبقه بندی وسعت خشكسالی ازنظر سابرامانيام
گروه خشكسالی

درصد منطقه تحت پوشش
محلی

كمتراز 10
وسيع

20-11
بسياروسيع

30-21
فوق العاده بااستثنايی

50-31
مصيبت بار

بيشتراز 50

پيامد اثرات توأم با خشكسالی های هواشناسی ، كشاورزی و هيدرولوژيكی
زمانی كه خشكسالی آغاز می شود ، بخش كشاورزی بدليل وابستگی بيش از حد به ذخيره رطوبتی خاك ، معمولاً نخستين بخشی است كه تحت تأثير قرار می گيرد . در طی دوره های ممتد خشكی ، چنانچه كمبود بارش ادامه يابد ، رطوبت خاك به سرعت تخليه می شود در اين صورت اتكاء مردم به ساير منابع آبی بايستی تأثيرات اين كمبود را مرتفع سازد مثلاً آنهايی كه متكي به منابع آبهای سطحی ( نظير مخازن و درياچه ها ) و آبهاي زيرزمينی هستند معمولاً ديرتر از سايرين تحت تأثير قرار می گيرند .
زمانی كه بارش به حالت نرمال برمی گردد و شرايط خشكسالی هواشناسی پايان می پذيرد ، تا زمان احياء مجدد منابع آبهای سطحی و زيرسطحی پيامدهای سوء‌اين پديده ادامه می يابد . در ابتدا ذخاير رطوبت خاك و به دنبال آن جريانهای سطحی ، مخازن و درياچه ها و آبهای زيرزمينی جايگزين می شود .
ممكن است اثرات خشكسالی در بخش كشاورزی به دليل وابستگی آن به رطوبت خاك سريعاً ‌از بين برود ليكن در ساير بخش ها كه متكی به ذخاير سطحی و يا زيرسطحی آب هستند تا ماهها يا حتی سالها طول بكشد . استفاده كنندگان از آبهای زيرزمينی كه معمولاً آخرين افرادی هستند كه به هنگام بروز خشكسالی تحت تأثير آن قرار می گيرند ديرتر از سايرين بازگشت به وضعيت عادی سطح آب زيرزمينی را تجربه می كنند . طول دوره تجديد ذخيره منبع تابعی از شدت و تداوم خشكسالی و مقدار بارش دريافتی است .


مقابله با خشكسالی های كشاورزی
بخش كشاورزی با اختصاص بيش از 90 درصد از آب مصرفی كشور در هنگام خشكسالی بيشترين آسيب را خواهد ديد . مديريت درازمدت منابع آب نيازمند استفاده اقتصادی از آن است . سرمايه گذاری در منابع آب و خاك بايد با توجه به شرايط اقليمی و جغرافيايی كشور انجام گيرد . هر نوع توسعه كشاورزی و صنعتی كه آسيب كمتری به منابع محدود آب و خاك وارد سازد و از تخريب جنگل ها و مراتع جلوگيری كند بايد معمول گردد. كشت گياهان مقاوم به شوری و خشكی و اهميت به تحقيقات و پژوهش های همه جانبه در مورد آب و خاك بايد در اولويت قرار گيرد . مبحث زراعت در مناطق خشك و عنوان خشكسالی به صورت دروس مستقل و با اهميت بايد در برنامه آموزشی دانشكده های كشاورزی وارد شود . با كاربردی نمودن مباحث تئوری بايد اثرات تخريبی خشكسالی را كاهش داد و با اختصاص اعتبارات لازم ، امكان اجرای طرح های اساسی زيربنايی آب و خاك را فراهم ساخت .

در بخش مديريت مصرف آب تدوين معيارها و ضوابطی كه آلودگی را به حداقل برساند و از تخليه فاضلاب پالايش نشده به منابع آب جلوگيری كند ، می تواند حجم آب جاری و قابل مصرف را چندين برابر افزايش دهد . هر متر مركعب فاضلاب حدود 50 متر مكعب آب سالم را آلوده می كند . چنانچه از پساب پالايش شده فاضلاب ها در كشاورزی استفاده شود به دليل سرشار بودن املاح آن ، بازده محصولات كشاورزی افزايش می يابد . در حال حاضر حدود 66 درصد از حجم آب شيرين قابل استحصال كشور مورد استفاده قرار می گيرد . حفاظت ازاين مقدار آب بايد مورد توجه ويژه قرار گيرد
در بخش آموزش ، آموزش همگانی استفاده از منابع آب بايد سرلوحه كارها قرار گيرد . كودكان و نوجوانان بايد به طبيعت و آب عشق بورزند . پرورش نسلی كه توانائی دورانديشی و تفكر درباره آينده آب ، منابع طبيعی و محيط زيست را داشته باشد بايد بطور جدی در دستوركار مسئولان آموزش كشور قرار گيرد
در بخش مقابله مستقيم با خشكسالی چنانچه بپذيريم اين موضوع يك پديده ذاتی ناشی از اقليم كشورمان است لازم است برای رويارويی با آن برنامه داشت و براساس اين برنامه به اقدامات مناسب و آگاهانه متوسل شد . همانطوريكه قبلاً نيز ذكر شد كشاورزی بزرگترين عامل مصرفآب شيرين است . اساسی ترين اصول مديريت منابع طبيعی برای مقابله با خشكسالی گذشته از كنترل جمعيت بايد بر افزايش بازدهی استفاده از آب وتوليد محصولات با ارزش تر استوار باشد
كاهش سطح زيركشت و انجام عمليات به زراعی ، اصلاح روش های آبياری ، رعايت موازين زيست محيطی ، آبخوان داري ، استفاده از پساب فاضلاب های خانگی در كشاورزی ، جلوگيری از افزايش اراضی كم بازده حركت به طرف غذاهای مصنوعی ، پوشش انهار و افزودن مواد آلی مورد نياز گياه ، باروری ابرها و شيرين كردن آبهای شور از جمله اقدامات افزايش دهنده بازدهی آب به شمار می آيند .

تهران - حیات
نمایندگان ویژه رییس جمهور در ستاد خشکسالی در نخستین جلسه خود با اتخاذ 14 تصمیم مهم، وظایف دستگاههای اجرایی را در راستای کاهش آثار ناشی از خشکسالی ، هماهنگی دستگاههای اجرایی و مدیریت مقابله با آن تعیین کردند.
به گزارش حیات به نقل از پایگاه اطلاع رسانی دولت، ستاد خشکسالی با مسئولیت معاون اجرایی رئیس جمهور و با عضویت وزرای کشور ،‌ نیرو،جهاد کشاورزی، بازرگانی ، کار و امور اجتماعی، بهداشت، امور اقتصادی و دارایی و معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور ، رئیس بانک مرکزی ، رئیس دفتر مناطق محروم کشور و رئیس سازمان هواشناسی کشور در این جلسه مقرر کردند که این ستاد لایحه نحوه تامین معادل ریالی مبلغ 20 هزار میلیارد ریال را جهت اجرای طرح‌های پیشگیری و مقابله با خشکسالی ،‌سرما زدگی ،‌کم آبی و تامین مواد غذایی مورد نیاز را تهیه و ارایه نماید .
بر این اساس ، دستگاه‌های اجرایی ملی و استانی و نهاد‌های عمومی غیر دولتی موظف شدند به منظور کاهش خسارات ناشی از خشکسالی نسبت به ارایه خدمات تخصصی اضطراری از محل منابع داخلی و امکانات در اختیار اقدام وگزارش عملکرد را ماهانه به ستاد حوادث غیر مترقبه کشور ارایه نمایند .
وزارت کشور هم موظف شد با استفاده از منابع ماده (10) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت ـ مصوب 1380- و اصلاحات بعدی آن نسبت به خرید و توزیع تعداد 700 تانکر سیار آبرسانی بین مناطق آسیب دیده به طور متمرکز اقدام نماید .
نمایندگان ویژه رئیس جمهور در ستاد خشکسالی، وزارت جهاد کشاورزی را موظف کردند در مناطق تحت تاثیر خشکسالی مجموعه اقداماتی نظیر تامین علوفه مورد نیاز دام در مناطق دام خیز و مناطق محفاظت شده تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست، راه اندازی ایستگاه‌های خرید ثابت و سیار دام با تایید ستاد حوادث غیر مترقبه استانها ،تهیه روش های نوین پیشگیری ومقابله و نظارت نحوه استفاده بهینه از منابع آبی و اصلاح نظام آبیاری، اعزام‌هیات‌های ویژه پزشکی به طور مستمر و اطلاع رسانی به کلیه دامداران جهت عدم فروش دام به افراد فرصت طلب و سودجو را انجام دهد.
ستاد حوادث غیر مترقبه کشور و استانها نیز موظف شدند نسبت به آبرسانی به مراکز جمعیتی شهری و روستایی که منابع اصلی ذخیره آب آشامیدنی را از دست داده‌اند و بهسازی چشمه‌ها و احیاء قنوات اقدام کند.
بر اساس یکی دیگر از تصمیمات ستاد خشکسالی، وزارت امور اقتصادی و دارایی موظف شد نسبت استمهال بدهی بانکی قبلی پرداخت شده به آسیب دیدگان ناشی از خشکسالی به ویژه کشاورزان ، عشایر و مدامداران ، پرداخت تسهیلات جدید بانکی به آسیب دیدگان بدون در نظر گرفتن بدهی سر رسید شده و نشده قبلی اقدام نماید.
این ستاد در تصمیم دیگری ، وزارت کار و امور اجتماعی را موظف کرد به منظور ایجاد اشتغال جایگزین جهت افرادی که دراثر خشکسالی شغل خود را از دست داده‌اند از محل تسهیلات بانکی بنگاههای زود بازده در سال 1387 و در قالب طرح‌های زود بازده و مولد تسهیلات بانکی پرداخت و گزارش عملکرد را به هیات دولت ارایه نماید و وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی نیز موظف است به منظور جلوگیری از شیوع بیماری‌های ناشی از خشکسالی مراقبت‌های ویژه بهداشتی در مناطق تحت تاثیر این پدیده معمول و گروه های پزشکی ، درمانی و بهدشاتی به طور مستمر به این مناطق اعزام و گزارش آن را به ستاد حوادث غیر مترقبه کشور ارسال نماید .
نمایندگان ویژه رئیس جمهور در ستاد خشکسالی همچنین وزارت نیرو را موظف کردند اقداماتی از قبیل اعمال مدیریت بهینه مصرف آب در حوزه‌های آبریز استانهای تحت تاثیر خشکسالی، مدیریت مصرف بهینه برق در کشور ،تامین آب شرب سالم مورد نیاز مناطق شهری و روستایی تحت تاثیر خشکسالی را انجام دهد.
همچنین استانها و مناطق تحت تاثیر خشکسالی و اولویت بندی آن توسط ستاد خشکسالی تعیین خواهد شد .
وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح و سایر نهاد‌ها هم در صورت در خواست ستاد خشکسالی موظف شدند امکانات و تجهیزات موردنیاز مرتبط با خشکسالی و مسائل جانبی آن را در اختیار ستاد قرار دهند .
دولت در تصمیم مهم دیگری مبلغ دو هزار و سیصد میلیارد ریال اعتبار از محل منابع ماده (10) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت برای پرداخت بیمه محصولات کشاورزی خسارت دیدگان ناشی از خشکسالی و سرما اختصاص داد تا زیر نظر ستاد خشکسالی و با رعایت قوانین و مقررات مربوطه به مصرف برسد .
بر این اساس به منظور اجرای عملیات اضطراری در امر مقابله با خشکسالی مبلغ دو هزار و پانصد میلیارد ریال از محل اعتبارات ماده (10) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت در قالب هزینه‌ای و تملک دارایی سرمایه‌ای در اختیار ستاد خشکسالی قرار می گیرد تا بنا به پیشنهاد ستاد یاد شده و تصویب نماینده ویژه رئیس جمهور جهت اجرای برنامه‌های فوق الذکر دراستانها در اختیار دستگاههای اجرایی ذی ربط قرار گیرد و استانداران استانهای کشور مکلفند ترتیبی اتخاذ نمایند تا سرانه آرد مصرفی در استانهای تحت مدیریت به 10 کیلوگرم کاهش یابد .
علي محمد نوريان امروز در جريان بازديد از ايستگاه هواشناسي شهرستان آمل در گفت‌وگوبا فارس گفت: سال گذشته بيشترين بارندگي را استان كويري و خشك سيستان و بلوچستان با 30 درصد افزايش بارندگي داشته است.



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:40 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

 براي تفكيك مرز مناطق بياباني ايران پس از شناسايي ايستگاههاي هواشناسي و بررسي و بازسازي آمار و داده هاي مورد نياز در هر يك از استانهاي مورد مطالعه، نسبت به استخراج پارامترهاي مورد نيازاقدام شد سپس با استفاده از داده هاي مذكور و بر اساس روش تحقيق لايه هاي مطالعاتي در محيط GIS تهيه و رقومي گرديد. تلفيق لايه ها و يا نقشه هاي تهيه شده براي هر عنصر اقليمي بخش ديگري از فعاليتهاي دفتري بود كه در اين مرحله صورت گرفت.

كنترل مناطق تعيين شده با نقشه توپوگرافي در آزمايشگاه و صحرا براي بررسي صحت و سقم مناطق تفكيك شده از جمله امور تكميلي ديگري بود كه بصورت استاني و ستادي انجام شد. به اين ترتيب از تلفيق نقشه هاي حاصله سه ناحيه يا قلمرو در نقشه نهايي هر استان از هم قابل تفكيك شد. داخلي ترين منطقه از سمت دشت، بيابان و خارجي منطقه غير بيابان و منطقه بينابين كه ويژگي مشترك هر دو منطقه را داشت بنام منطقه گذر از بيابان به غير بيابان (نيمه بيابان) نامگذاري گرديد. با ارسال اطلاعات و نقشه هاي رقومي مربوطه از استانهاي مورد عمل و پس از بررسي هاي لازم نقشه هاي مذكور بشرحي كه در پي آمده است در نقشه سراسري ايران جانمايي شد.

 
 براي تفكيك مرز مناطق بياباني ايران پس از شناسايي ايستگاههاي هواشناسي و بررسي و بازسازي آمار و داده هاي مورد نياز در هر يك از استانهاي مورد مطالعه، نسبت به استخراج پارامترهاي مورد نيازاقدام شد سپس با استفاده از داده هاي مذكور و بر اساس روش تحقيق لايه هاي مطالعاتي در محيط GIS تهيه و رقومي گرديد. تلفيق لايه ها و يا نقشه هاي تهيه شده براي هر عنصر اقليمي بخش ديگري از فعاليتهاي دفتري بود كه در اين مرحله صورت گرفت.

كنترل مناطق تعيين شده با نقشه توپوگرافي در آزمايشگاه و صحرا براي بررسي صحت و سقم مناطق تفكيك شده از جمله امور تكميلي ديگري بود كه بصورت استاني و ستادي انجام شد. به اين ترتيب از تلفيق نقشه هاي حاصله سه ناحيه يا قلمرو در نقشه نهايي هر استان از هم قابل تفكيك شد. داخلي ترين منطقه از سمت دشت، بيابان و خارجي منطقه غير بيابان و منطقه بينابين كه ويژگي مشترك هر دو منطقه را داشت بنام منطقه گذر از بيابان به غير بيابان (نيمه بيابان) نامگذاري گرديد. با ارسال اطلاعات و نقشه هاي رقومي مربوطه از استانهاي مورد عمل و پس از بررسي هاي لازم نقشه هاي مذكور بشرحي كه در پي آمده است در نقشه سراسري ايران جانمايي شد.

- براي نقشه سراسري ايران سيستم مختصات(Coordinate System) كشوري و زمين مرجعي (Georeference) تهيه شد و سپس با انتخاب نقاط كنترل و راهنما در نقشه هاي استاني و پيدا كردن مختصات آن نقاط در نقشه سراسري، نقشه استاني مربوطه در محل جغرافيايي خود در نقشه ايران قرار گرفت. اين كار براي كليه نقشه هايي كه اين مشكل را داشتند به تفكيك انجام شد و نهايتا لايه رقومي نقشه بيابانهاي اقليمي تهيه شد.


تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:39 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

 

خوراکي‌هاي اعجاب آور براي افزايش طول عمر
زهرا رضايي کارشناس ارشد تغذيه در گفتگو با باشگاه خبرنگاران عنوان کرد: خوراکي هاي اعجاب آوري وجود دارد که با مصرف آنها باعث افزايش طول عمر مي شود که در اينجا به آن اشاره مي کنيم.

1- سير: رضايي گفت: سير به خاطر داشتن ترکيبات آليسين خاصيت آنتي بيوتيکي دارد بوي خاص سير هم به دليل وجود همين ماده است.وي با بيان اين مطلب افزود: علاوه بر اين سير اثر ضد انعقاد خون جذب کننده و پايين آورنده فشار خون هم دارد.وي تاکيد کرد: اين ماده غذايي ارزشمند نقش مهمي در پيشگيري از سرطان هاي گوارشي- بيماري‌هاي قلبي و عروقي و کاهش ميزان کلسترول خون دارد.

2- پياز: رضايي تصريح کرد: پياز نيز خاصيت آنتي‌بيوتيکي و البته ضد عفوني دارد پياز باکتري‌هاي عامل پوسيدگي دندان ها، ورم لثه را مي کشد.وي با بيان اين مطلب افزود: پياز مانع ايجاد برخي واسطه هاي التهابي مي شود آنچه پياز انجام مي‌دهد اين است که يک نيروي کمکي در مقابل برخي بيماري‌ها مثل آسم و مشکلات ناشي از استعمال دخانيات عمل مي کند.

3- زردچوبه و فلفل سياه: رضايي تشريح کرد: زردچوبه که حاوي آنتي اکسيدان هاي قوي ضد التهاب ها و ضد سرطان هاست اين ادويه در کنار فلفل سياه خاصيتش ده برابر مي شود.

4- سويا: اين کارشناس ارشد تغذيه گفت: در سويا "ايزوفلان" وجود دارد که "ايزوفلان" آنتي اکسيداني قوي است که خطر ابتلا به سرطان و بيماري هاي قلبي و عروقي را کاهش مي دهد.وي با بيان اين مطلب ادامه داد: ميزان کلسترول خون را پايين مي آورد و برخي نشانه هاي يائسگي را تسکين مي دهد و سويا به شکل سس سويا،‌ شير سويا و يا ماست سويا عرضه مي شود.وي تاکيد کرد: ‌دانه هاي سويا به هيچ وجه با سوياي واقعي قابل مقايسه نيستند.

5- قارچ ها: رضايي اظهار کرد: بعضي از قارچ ها مانند قارچ ژاپني سيستم دفاعي بدن را تحريک کند که اين اثر به خاطر وجود "پلي ساکاريدهايي" در اين نوع قاچ هاست.

6- ميوه هاي قرمز: اين کارشناس ارشد تغذيه تصريح کرد: تمشک، توت فرنگي، توت سياه، زغال اخته، انگور فرنگي سياه، توت کانادايي، انگور سياه و ميوه هايي سرشار از آنتي اکسيدان پلي فنول و فلاويند هستند.وي با بيان اين مطلب ادامه داد: به طور مثال تمشک 2 برابر بيشتر از گريپ فروت و حدودا 9 برابر کيوي ذخيره آنتي اکسيدان دارد.

به همين دليل است که ميوه هاي قرمز بيماري هاي اختلال در باسازي عصبي مانند (آلزايمر) پيشگيري مي کند و فشار خون را پايين مي آورد و از بروز بيماري هاي قلبي و عروقي نيز پيشگيري مي کند سرعت رشد تومورها را کند مي‌کند و عوامل سرطان زا را از بين مي برند.

7- شکلات سياه: رضايي اظهار کرد: شکلات تلخ در مبارزه با خستگي و نيز پيشگيري از بيماري هاي قلبي و عروقي سهيم است.وي با بيان اين مطلب افزود: مشکلات گردش خون را با افزايش حجم رگ ها، محدود کردن حمله‌هاي پلاکتي و سيال کردن خون برطرف مي کند.وي تشريح کرد: شکلات سياه با اثر سرخوشي اش يک ضد افسردگي طبيعي است هر چه شکلات طبيعي‌تر باشد خوردن منظم آن بيشتر توصيه مي‌شود البته به شرط رعايت تعادل و ميانه روي زيرا کاکائو يک ماده کم کالري نيست.

8- ماهي: رضايي اظهار کرد: ماهي سرشار از امگا 3 است و به خاطر فوايدش براي سيستم قلبي و عروقي مشهور شده است.وي ادامه داد: ميزان کافي امگا 3 در پيشگيري از سرطان و مشکلات خلق و خو در افراد افسرده موثر است.وي توصيه کرد: به زنان باردار نيز توصيه مي شود که امگا 3 زيادي مصرف کنند زيرا امگا 3 حاوي اسيدهاي چرب ضروري براي رشد مناسب مغز جنين است.وي تاکيد کرد: 2 يا 3 بار در هفته ماهي بخوريد البته خوردن ماهي هاي کوچکتر در اولويت است چون ماهي هاي کوچکتر حاوي جيوه کمتري است.

9- چاي سبز: رضايي تشريح کرد: چاي سبز يک ضد سرطان بسيار عالي است و با کاهش پلاک هاي آتروم از بيماري هاي قلبي و عروقي پيشگيري مي کند چون پلاک آتروم عامل انسداد عروق هستند.وي ادامه داد: اين چاي مانند يک سم زدا براي بدن عمل مي کند و پيري را به تاخير مي اندازد.

10- غلات کامل: رضايي در ادامه گفت:‌ غلات کامل سرشار از فيبراند و بايد در ليست غذايي ما از اولويت بالايي قرار گيرند و جايگزين غلات تصفيه شده شوند.وي اظهار کرد: غلات تصفيه شده طي مراحل صنعتي، بخش عمده اي از خواصشان مخصوصا فوايدي را که براي گوارش و سيستم قلبي و عروقي دارند از دست مي دهند .رضايي تاکيد کرد: نان کامل، غلات کامل صبحانه و ديگر غلات (برنج و نان) بايد هر روز مصرف شوند.

11- روغن زيتون: رضايي عنوان کرد: ماده غذايي اصلي رژيم هاي مديترانه اي روغن زيتون است که مزيت اصلي اش ايجاد تعادل ميان ا مگا 3 و امگا 6 است.وي با بيان اين مطلب ادامه داد: اين روغن در پيشگيري از بيماري هاي قلبي و عروقي موثر است و توصيه مي شود اين روغن را جايگزين روغن هاي ديگر کرد.

12- بروکلي و سبزيجات ديگر: اين کارشناس ارشد تغذيه گفت: بروکلي، گل کلم، کلم بروکسل و البته گوجه فرنگي و فلفل و بعد از آنها چغندر و کدو تنبل سبزيجان فوق العاده اي براي سلامتي هستند.وي با بيان اين مطلب افزود: اين مواد غذايي را با يد 2 بار در روز و در وعده هاي غذايي ناهار و شام استفاده شود.

13- زنجبيل: رضايي اظهار کرد: زنجبيل حاوي آنتي اکسيدان هاي بسيار سودمند براي پيشگيري از بيماري هاي قلبي و عروقي و برخي سرطان ها و ديگر بيماري هاي مرتبط با افزايش سن است.وي ادامه داد: خواص ضد التهابي بسيار دارد خصوصا در درمان بيماري هاي روماتيسم و ورم مفاصل دارد.وي خاطر نشان کرد: در نهايت زنجبيل گوارش را تسهيل کرده و به مبارزه با تهوع و استفراغ کمک مي کند.



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:38 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

 مشخصه نمایه دما رطوبتی :
همه ما تاثیر رطوبت در هوا را بر بدن خود بنوعی احساس نموده ایم ، بخصوص زمانیکه گرما نیز با آن همراهی کند شرایط زیستی انسان در گیر اختلال شده تا حدی که ممکن است تحمل این شرایط بسیار دشوار شود و در انجام امورروزمره نیز مشکلاتی بوجود آید ؛ علت این امر چیست :بدن انسان در پاسخ به گرمای شدید محیطی از طریق فر آیند تعرق سعی در کاهش دمای بدن وخنک سازی آن دارد،فر آیند تبخیر که در هوای خنک به بهترین نحو انجام می پذیرد تحت شرایط هوای مرطوب دچار اختلال کشته و به سختی ممکن می گردد ، بدین ترتیب ترکیب دمای بالا و رطوبت زیاد بعث می شود ما هوا را گرمتر و سنگین تر احساس کنیم و هر چه به میزان رطوبت هوا افزوده گردد عدم راحتی و آسایش نیز بیشتر میگردد.

 رطوبت نسبی :

رطوبت نسبی به معنی میزان بخار آب موجود درواحد حجم هواست در مقایسه با بیشینه میزان بخار آب موجود در همان حجم هوا در دما و فشار یکسان چنانچه این مقدار به 100%برسد هوا در شرایط اشباع خود قرار خواهد گرفت ، در این حالت ممکن است پدیده هائی نظیر مه ؛ شبنم و بارش را شاهد باشیم . میزان رطوبت نسبی بطور کلی با دما نسبت عکس دارد چنانچه بیشینه آن در اوایل صبح و کمینه آن در ساعات بعد از ظهر ثبت می گردد .

نمایه دما رطوبتی : برای اولین بار در سال 1965 در کشور کاناد ا و بمنظور بیان تاثیر همزمان دما و رطوبت بر وجود یک فرد عادی مورداستفاده قرار گرفت . از آنجا که در این نمایه تاثیر همزمان دو عامل دما و رطوبت بر بدن انسان از طریق معادله بیانمیگردد لذا کاربرد آن نسبت به کاربرد جداگانه هر یک از دو عامل نامبرده توصیف این شرایط را به گونه ای جامع تر ارائه می دهد. در هر حال میزان کمی این نمایه بسته به شرایط جغرافیائی و محیطی از منطقهای به منطقه ای دیگر متفاوت و متغییر است چنانچه مقدار عددی این نمایه در حالت کلی با افزایش عرض جغرافیائی کاهش می یابد.

محاسبه نمایه دما رطوبتی :

رابطه عددی نمایه دما رطوبتی بر مبنای تحقیقات جی . ام . مستر تون و اف. ای ریچاردسون از موسسه پزوهشهای زیست جوی وابسته به سازمان محیط زیست کانادا در سال 1979 استوار است.گرچه این سری پژوهشها از کانادا آغاز گردیده اما در نقاط مختلف دنیا مورد بازبینی و تصحیح قرار گرفته است رابطه ارائه شده از سوی پژوهشگران کانادائی بصورت زیر است :در این رابطه نقطه شبنم بر حسب دمای مطلق کلوین وارد میگردد، مقدار عددی 7530/5417 ثابتی است که از وزن مولکولی آب ، گرمای نهان تبخیر و ثابت جهانی گازها استنتاج شده است و ای فشار بخار در واحد هکتو پاسکال است . E = 11/6exp [(7530/5417) (16/273) – ( T d دمای نقطه شبنم (]h = (5555/0) (e - 10)مقدار عددی نمایه دما رطوبتی = (دمای هوا T) + h نحوه گزارش نمایه دما رطوبتی :مقدار کمی نمایه دما رطوبتی زمانی مورد ملاحظه قرار میگیرد که به بالاتر از 30 برسد . در گزارشهای هواشناسی مقادیر بالاتر از 25 را به ثبت میرسانند . به شرط آنکه دمای نقطه شبن به بالاتر از صفر درجه سانتیگراد و دمای هوا نیز به بیش از 20 درجه سانتیگراد برسد . در پائینتر از این مقدار ، میزان کمی نمایه مورد بحث به دمای هوا بسیار نزدیک بوده و لذا محاسبه آن مورد توجه قرار نمی گیرد . نمونه ای از گزارش نمایه دما در یک پایگاه اینترنتی دامنه آسایشی نمایه دما رطوبتی:مقدار کمی نمایه دما رطوبتی بیش از 40 را میزان بالایی برای این نمایه مدانیم ، در این شرایط می بایست انجام فعالیتهای بدنی غیر ضروری را تا حد ممکن محدود نمود .چنانچه مقدار عددی این نمایه از مقادیر متوسط تا 30 را شامل گردد توقف برخی فعالیتهای شدید بدنی در هوای آزاد توصیه میگردد که این امر بستگی به شرایط سنی و سلامت افراد دارد. هم چنین شرایط فیزیکی بدن ، نوع پوشش و برخی عوامل دیگر در این مسئله موثرند ، اگر اجتناب از فعالیتهای بدنی سنگین به هر دلیلی غیر ممکن باشد ، نوشیدن مایعات و استراحت در فاصله های زمانی ممکن توصیه می گردد .نمودارها ئی نیز بمنظور نمایش تاثیر رطوبت بر دمای هوا و احساس گرما و دمای بیشتر وجود دارد که در این بحث ارائه شده بطور کلی و خلاصه میتوان دامنه آسایشی نمایه دما = رطوبتی را میتوان بصورت جدول زیر ارائه نمود : جدول شرایط آسایش بر اساس مقادیر نمایه دما رطوبتی

جدول مقادیر شاخص دما رطوبتی ( دمای احساس ) با رطوبت نسبی از 20تا 60درصد

برگرفته از پایگاه اینترنتی سازمان محیط زیست کانادا :



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:36 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

رشد شدید جمعیت و لزوم بهره گیری از منابع و توانهای طبیعی بویژه با سرعتی شتابان مسایل مهمی را در مورد زیستگاههای بشری بوجود آورده است.
این مشکلات در روابط زندگی شهری، روستایی و ... بروز آثار و پیامدهای گوناگونی در رشد ناهماهنگ جمعیت، تغییر نسبت روستانشینان و شهرنشینان، نابسامانیها و آشفتگیهای نامطلوب در مکان گزینی های صنعتی، خدماتی و... داشته است بگونه ای که سیستمهای محیطی قادر به ایفای نقش خود نبوده و شرایط زیست محیطی به آستانه و مرزهای بحران میل کرده است.
امروزه توجه به مسایل زیست محیطی که بیشتر ناشی از عدم برخورد حکمیانه وعلمی با ساماندهی فضایی و شناخت عوامل و ساختارهای سیستمهای محیطی است برهیچ کس پوشیده نیست به نحوی که این مساله را در ابعاد بین المللی مطرح فعالیت و کوشش هماهنگ در وضع آن تجویز می شود. مشکل زیست محیطی در عصر ما ازآن چنان اهمیتی برخوردار است که مسایلی چون رشد، توسعه و تکنولوژِ را نیز تحت الشعاع قرارداده و به همین خاطر بیشتر برنامه ریزان می کوشند تا الگوهایی از توسعه و رشد را ادامه دهند که محیط به عنوان اصلی در چارچوب دیده شده باشد و از تجردگرایی های صرف اقتصادی پرهیز شده باشد.
با این تفاصیل مسایل زیست محیطی در برنامه های توسعه کشور بویژه دوره های در حال توسعه همواره با عظمت همراه بوده است. محیط تنها پدیده ای در جهان ماست که هم از فقر و هم از غنی، هم از توسعه و هم از عقب ماندگی دچار خسران و زیان شده است.
بدون تردید تجارب کشورهای پیشرفته در این زمینه می تواند عبرت انگیز باشد واکنون که ما شالوده های اولیه و اصلی توسعه فضایی را بنا نهاده ایم بجا خواهد بود که مسایل محیطی را در برنامه ریزی های خود تعریف و جایگاه آنرا تعیین نماییم.

طول دوره تحصیل

طول دوره کارشناسی ارشد جغرافیای طبیعی برابر آیین نامه های آموزشی دوره کارشناسی مصوب شورایعالی برنامه ریزی وزارت فرهنگ و آموزش عالی (آذرماه 1368 ) خواهد بود. طول هر نیمسال تحصیلی 17 هفته آموزش کامل می باشد. مدت هر واحد درس 17 ساعت و عملی و آزمایشگاهی 34 ساعت خواهد بود. حداقل 20 روز مسافرتهای پژوهشی در طول دوره انجام خواهد شد.

تعداد واحدها

کل واحدهای درسی این دوره 32 واحد درسی به قرار زیر است:
دروس کمبود تعداد کمبود بنا به تشخیص گروه آموزشی ذیربط در چهارچوب ماده 7 آئین نامه آموزشی کارشناسی ارشد خواهد بود.
1- دروس کمبود 14 واحد
2- دروس پایه 10 واحد
3- دروس تخصصی 16 واحد
4- پایان نامه 6 واحد

مواد و ضرایب امتحانی
1- اقلیم شناسی ضریب 2
2- اقلیم ایران ضریب 2
3- ژئومورفولوژی ضریب 1
4- هیدرولوژی ضریب 2
5- فلسفه جغرافیا ضریب 1

نقش و توانایی یا کارایی

تربیت شدگان این رشته ضمن آنکه به نحوه عملکرد سیستمهای جوی آگاهی لازم را بدست می آورند توانایی ارزیابی عکس العمل های سیستمهای اقلیمی در برابر طرحهای توسعه را دارند و این تواناییها ما را در مدیریت بهتر منابع خاک، کنترل آلودگیها ی شهری و صنعتی تعریف آستانه های بحران کشاورزی و برنامه ریزیهای کشت، تبیین معماری مناطق مختلف، تعریف بسیاری از استاندارهای صنعتی برای مناطق مختلف جغرافیایی محاسبه ضرایب آسایش انسانی، مقادیر و نحوه تامین انرژی سرمایش و گرمایش مناطق و میزان پالایندگیهای محیطی یاری خواهد داد.



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:21 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مفاهیم وکلیات عوارض و پدیده های طبیعی

تعریف جغرافیا: جغرافیا یکی از علوم بسیار کهن دانش بشری است و گستردگی این دانش بحدی است که هنوز دانشمندان این علم بر سر دسته بندی آن در میان علوم طبیعی و انسانی و همچنین تعریف آن نظر واحدی ندارند.اما تعاریف زیادی برای این علم ارائه شده است : دکتر حسین شکوئی از جغرافیدانان برجسته ایران "جغرافیا را چنین تعریف می کند:روابط متقابل انسان و محیط و یا انسان و مکان با میانجیگری فرایند های نهادی و ساختاری.مارت"جغرافیا را علم پراکندگی و تیلر"علم روابط متقابل می داند.

شاخه های جغرافیا:جغرافیا را به دو بخش اصلی ؛جغرافیای طبیعی و انسانی تقسیم می کنند.جغرافیای طبیعی از چهرهای طبیعی سیاره زمین و جغرافیای انسانی از چهره ها و پدیده های سطح زمین که مستقیما با انسان و فعالیت های او در ارتباط است بحث می کند.گرایشهای اصلی جغرافیایی طبیعی شامل:ژئومور فولوژی،کلیماتولوژی(اقلیم شناسی)،جغرافیایی خاک و آبها،اقیانوس شناسی وبیوژئوگرافی(جغرافیایی زیستی ) و گرایشهای اصلی جغرافیای انسانی شامل:جغرافیای شهری وروستایی،سیاسی،نظامی،اقتصادی،فرهنگی،سکونت،و ... اشاره کرد.که در این مکتوب بحث ما بر روی جغرافیای طبیعی است.

مفاهیم جغرافیایی:

1-عرض و طول جغرافیایی: طول جغرافیایی عبارت است ازفاصله ی یک نقطه از نصف النهار مبدا(گرینویچ) بطرف غرب یا شرق که بر حسب در جه بیان می شود و عرض جغرافیایی عبارت است از فاصله یک نقطه بر حسب درجه از خط استوا که بصورت عرض شمالی و جنوبی مشخص می شود.بطورکلی دوایر شرقی غربی روی کره جغرافیای مدارات و دوایر شمالی و جنوبی نصف النهارات گفته می شوند.طول جغرافیایی از صفر تا 180 درجه و عرض جغرافیایی از صفر تا 90 درجه است.که با مشخص کردن و اتصال عرض و طول جغرافیایی یک نقطه یا مکان بر روی نقشه مختصات آن مشخص می شود.

2-موقعیت جغرافیایی(نسبی و ریاضی): موقع نسبی عبارت است از موقع قرار گیری یک مکان نسبت به مکانهای اطراف آن و موقع ریاضی عبارت است از موقع یک مکان بر اساس طول و عرض جغرافیایی(مختصات جغرافیایی) .

3-ارتفاع:یکی از عوامل مهم و تقریبا ثابت جغرافیایی عامل ارتفاع است که میزان سنجش آن در مناطق مختلف جهان بر اساس سطح آب های آزاد سنجیده می شود.که بررسی آنها از لحاظ آب و هوایی و ژئومورفولوژیکی بسیار مهم است.

4-موقعیت سیاره زمین: زمین(با قطر 12714 کیلومتر) یکی از سیارت منظومه شمسی است که بررسی و شناخت موقعیت آن نسبت به دیگر سیارات منظومه شمسی و بخصوص زاویه،موقعیت وفاصله آن نسبت به خورشید بسیار مهم است.زمین از لحاظ فاصله نسبت به خورشید سومین سیاره(149.6 میلیون کیلومتر) منظومه شمسی است که بعد از عطارد(تیر) و زهره(ناهید) قرار گرفته است و سیارات بعد از زمین بترتیب فاصله از خورشید شامل؛مریخ(بهرام)،سیارات کوچک،مشتری(برجیس)،زحل(کیوان)،نپتون و پلوتون است. زمین بر اساس یک مدار و زاویه مشخص دارای دو حرکت انتقالی و وضعی به دور خورشید و خود است. که از حرکت انتقالی(هر365 و یک چهارم روز یکبار)بدور خورشید فصول و از حرکت وضعی بدور خود(هر 23 ساعت و56 دقیقه یک بار)شب و روز پدید می آید.شکل زمین گرچه از فواصل دور کروی است اما شکل آن کره کامل نیست بطوری که بین شعاع استوایی و قطبی آن21 کیلومتر اختلاف است به همین دلیل زمین کمی در مناطق استوایی برآمده و درمناطق قطبی فرو رفته است.در نتیجه زمین داراری شکل شلجمی(بیضی) مانند است.از این رو زاویه تابش خورشید و میزان انرژی رسیده به زمین در تمام نقاط یکسان نیست .و همین مسئله خود باعث بوجود آمدن مناطق مختلف آب و هوایی در روی کره زمین می شود.

تعریف اقلیم شناسی:دانش مطالعه هوای غالب یک محل در بلند مدت اقلیم شناسی(آب و هواشناسی) گویند.

تعریف اقلیم :هوای غالب یک محل در بلند مدت اقلیم(آب و هوا) آن محل است.تعریف هواشناسی:هواشناسی مطالعه و بررسی هوای یک محل در کوتا مدت است . ناهمواری‌ها:به همه پستی و بلندی‌هایی که درسطح زمین دیده می‌شوند ناهمواری می‌گویند، به دشت‌ها، دره ها، جلگه‌ها، تپه‌ها و پدیده‌های دیگری مثل آن‌ها که در روی زمین قرار گرفته‌اند، ناهمواری می‌گویند.ناهمواریهای همواره به شکل ثابتی نیستند عوامل تغییر دهندهٔ چهرهٔ زمین، آرام آرام یا به سرعت شکل ناهمواریها را تغییر می‌دهند بررسی ناهمواری‌ها به ما کمک می‌کند تا محیط طبیعی زندگی خود را بهتر بشناسیم و از آن بهتر و عاقلانه تر بهره ببریم.

تغییر شکل ناهمواری‌ها:1- در نواحی کوهستانها، عواملی چون یخچال‌ها، باد، باران، آب‌های جاری و تغییرات دما چهرهٔ کوهستان را دگرگون می‌کند. مواد پدیدآمده از تخریب کوهستانها، به شکل تخته سنگها، قطعه سنگها، پاره سنگ ها، دانه‌های شن وماسه به حرکت در می‌آیند این مواد به وسیله آب، باد یا فروریختن از بالا به پایین دامنه‌ها منتقل می‌شوند و در نقاط دیگری برجای می‌مانند.2- در نواحی ساحلی ناهمواریها با سرعت بیشتری تغییر شکل می‌دهند در بسیاری از این نواحی، میزان بارندگی بیشتر از نواحی دور از دریاست. باران و آب‌های ناشی از آن شکل ناهمواریهای ساحلی را تغییر می‌دهد هم چنین امواج دریا به ساحل برخورد کرده و ناهمواری‌های ساحلی را تخریب می‌کنند و مواد آن را با خود به دریامی‌برند باد نیز در ساحل ماسه ها را جابه جا می‌کند و شکل ناهمواریهای ساحلی را تغییر می‌دهد در نواحی کرانه‌ای، طوفان‌های دریایی بسیار شدید رخ می‌دهد که ممکن است طی چند ساعت، ناهمواری‌ها را فرسوده کند و چهره جدیدی به ساحل بدهد.3- در بیابانها تفاوت دما سبب وزش بادهای نسبتا شدید می‌شود این بادها، شن و ماسه‌های بیابان را جابه جا می‌کنند و آن‌ها را به صخره ها و سنگ‌ها می‌کوبند وهم چون سمباده، سنگ‌ها و صخره‌ها را صیقل می‌دهند. باد ماسه‌های بیابان را به شکل انواع تپه‌های ماسه‌ای در جایی انباشته می‌کند و پیوسته با وزش خود، شکل تازه‌ای به آنها می‌دهد هم چنین تفاوت دمای شب و روز در نواحی بیابانی زیاد است در بیابان‌ها، درطول شب به علت کمبود ابر در آسمان گرمای زمین به سرعت به آسمان منتقل شده و هوا سرد می‌شود اما در طول روز خورشید به بیابان می‌تابد و آن را بسیار گرم می‌کند این گرمی و سردی هوا در نواحی بیابانی پیوسته ادامه دارد و سبب تخریب سنگ ها بر اثر انبساط و انقباض می‌شود.

خاک:خاک قشر نازکی است که درسطح زمین گسترده شده‌است و معمولاً کمتر از یک متر ضخامت دارد برای تشکیل یک سانتی‌متر خاک، بیش از هزار سال زمان لازم است.

فرسایش:عمل تخریب ناهموریهای سطج زمین (حمل مواد حاصل از آن) و در بر جای گذاشتن آنها در مناطق دیگرفرسایش نام دارد البته فرسایش تنها توسط آب انجام نمی‌شود و عواملی چون باد، امواج دریا و یخچال‌ها فرسایش ایجاد می‌کند و چهره زمین را تغییر می‌دهد.

رسوب گذاری:رودها مواد تشکیل دهنده سطح زمین را تخریب می‌کنند و آن‌ها را باخود حمل کرده و در نهایت به دریاها و اقیانوس‌ها می‌برند این مواد که به آنها رسوب می‌گویند در دریا ته نشین می‌شوند به این عمل رسوب گذاری گفته می‌شود.

چین‌خوردگی:بر اثر برجای ماندن مواد رسوبی در دریاها، لایه‌های رسوب طی میلیون‌ها سال بر روی یکدیگر انباشته می‌شوند ممکن است حرکات زمین بعدها، آرام آرام لایه‌های رسوبی را خمیده کند و به طرف بالا حرکت دهد بعد از گذشت مدت زمان بسیار زیاد، لایه‌های رسوبی خمیر شده از دریاها سردرمی آورند و به شکل چین خوردگی‌ها در سطح زمین ظاهر می‌شوند چین خوردگی‌های هیمالیا، زاگرس و البرز به همین ترتیب بوجود آمده‌اند فشاری که به لایه‌های رسوبی وارد می‌شود ممکن است از جهات مختلفی باشد. به خمیدگی یا چین خوردگی به سمت بالا تاقدیس و به خمیدگی یا چین خوردگی به سمت پایین ناودیس می‌گویند چین خوردگی‌ها همواره به شکل اولیه خود نمی‌مانند باران و برف، باد، یخ و تغییر دما سبب تخریب آنها می‌شود مواد حاصل از تخریب چین خوردگیها (کوه‌ها) به دریاها و اقیانوس‌ها حمل و در آن جا ته نشین می‌شوند و این چرخه، ادامه پیدا می‌کند اما نه در مدتی کوتاه، بلکه طی میلیون‌ها سال، شناسایی شکل اولیهٔ چین خوردگی دشوار است.

گسل‌ها:گُسَل یا گسله شکستگی‌هایی در پوسته زمین هستند که در طول آنها تغییر شکل‌های قابل توجهی ایجاد شده‌است بزرگترین گسل ایران گسل زاگرس می‌باشد.در واقع حضور گسل در یک منطقه نشان می‌دهد که در یک زمان گذشته، در طول آن جابه‌جایی رخ داده‌است ای جابه‌جایی می‌توانسته یا بصورت جا به جایی آرام باشد که هیچ گونه لرزشی در زمیی ایجاد نمی‌کند یا اینکه بصورت ناگهانی اتفاق بیفتد که عامل ایجاد اغلب زمین‌لرزه‌ها می‌باشند در امتداد گسل‌های فعال، حین جابه جایی فرسایشی دو قطعه پوسته‌ای در کنار هم، شکسته و فشرده می‌شوند در سطح صفحات گسلی، سنگها بشدت صیقلی و شیاردارمی شوند. این سطوح صیقلی و شیاردار به زمین‌شناسان در شناخت جهت آخرین جابه جایی ایجاد شده در طول گسل کمک می‌کند.دسته‌بندی گسل‌ها فقط بر اساس هندسه و جهت جابه جایی نسبی ایجاد شده در آنها صورت می‌پذیرد گسل‌های امتدادلغز و گسل‌های شیب‌لغز دو تقسیم بندی کلی گسل‌ها می‌باشند. گسلهای امتدادلغز: گسل‌هایی که امتداد اصلی لغزش در امتداد راستای گسل باشد، گسل امتدادلغز نامیده می‌شوند.وگسل‌هایی که امتداد اصلی لغزش موازی جهت شیب گسل باشد گسلهای شیب لغز نامیده می‌شوند.

آبرفت:آب رودها در مسیر خود بخشی از پوسته زمین را می‌شویند و در صورت سرعت بالای آب این مواد شسته شده همچنان با آب حمل می‌شوند تا به محلی برسند که شیب زمین کم باشد و در نتیجه مواد در شیب کم در همان محل باقی می‌مانند و ته‌نشین می‌شوند این مواد ته نشین شده در همان محل خاک حاصلخیزی را بوجود می‌آورد که به آن آبرُفت می‌گویند .

باتلاق:باتلاق زمینی است که آب آن را فراگرفته‌است و گیاهانی از نوع نی در آن روئیده باشد باتلاق‌ها محل مناسب برا تخم‌گذاری حشرات هستند. جلگه دشتی است که از یک طرف به کوه و از طرف دیگر به دریا ختم می‌شود.

بیابان:بخش‌هایی از کره زمین به علت شرایط خاص آب و هوای دارای بارندگی کم است به این مناطق کم آب که گیاهان در آن بسیار کم می‌رویند و جانواران با شرایط سخت، خود را سازگار کرده‌اند بیابان می‌گویند البته گیاهان و محصولاتی که به آب فراوان نیاز دارند ومی توانند در خاک گرم و خشک هم رشد کنند در این مناطق (بیابان) بدست می‌آیند مثل درخت خرما در مناطق جنوب کشور.

 



ادامه مطلب
تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:14 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

لزوم آمادگی برای رویارویی با پدیده خشکسالی و عبور از آن به طوری که حداقل خسارات اقتصادی و اجتماعی را به همراه داشته باشد، جز با تدوین طرح های مقابله با خشکسالی محقق نخواهد بود. همچنین به منظور ارائه راهکارهاي رویارویی و مديريت ريسک اين پديده، ابتدا لازم است که ابزاري براي تعيين خشکسالي در نظر گرفته شود. بنابراين به این منظور، بايستي سيستمي براي پايش خشکسالي در نظر گرفت. چنين سيستم هايي عمدتاً با استفاده از شاخص هاي خشکسالي طراحي مي‌گردند. در اين گزارش ها از شاخص بارندگي استاندارد شده [1][1](SPI) براي پايش خشکسالي استفاده می گردد. بنابراين لازم است ابتدا داده های بارندگي يک دوره آماري بلندمدت (20 ساله) جمع آوري گردد. پس از تهيه يک سري داده های صحيح و قابل اعتماد، مقادير این شاخص براي مقياس‌هاي مختلف زماني (یک ماهه، سه ماهه، شش ماهه، 12 ماهه و 24 ماهه) محاسبه مي‌شود. سپس با استفاده از نرم افزارهای GIS اطلاعات نقطه ای مربوط به هریک از ایستگاه ها به اطلاعات مکانی تبدیل می شوند. بنابراین مراحل تهیه نقشه های خشکسالی در پژوهشکده اقلیم شناسی و مرکز ملی اقلیم به شرح ذیل خلاصه نمود:

1- جمع آوری داده های بارندگی در یک دوره آماری بلند مدت (به عنوان مثال 20 ساله) برای ایستگاه های سینوپتیک در سطح کشور

2- محاسبه شاخص بارندگی استاندارد شده (SPI) در مقیاس های یک ماهه، سه ماهه، شش ماهه، 12 ماهه و 24 ماهه

3- تهيه نقشه هاي پهنه بندی خشکسالي با استفاده از روش IDW



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:13 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |


دکتر گنجی، 28 تیرماه بر اثر زمین خوردن در منزل شخصیخود، دچار خونریزی مغزی شد. پس از آن، ایشان به بیمارستان پیامبران منتقل و تحت عمل جراحی قرار گرفت؛ ولی دیشب در این بیمارستان از دنیا رفت.

پروفسور محمدحسن گنجی پدر جغرافیای نوین ایران که در سال 2001 میلادی به عنوان مرد سال هواشناسی جهان برگزیده شد، دیشب در سن 100 سالگی در بیمارستان پیامبران تهران بر اثر کهولت سن به رحمت ایزدی پیوست. دکتر محمد حسن گنجی از چهره های ماندگار کشورمان در 21 خرداد 1291 هجری شمسی در بیرجند به دنیا آمد و پس از پایان ‎تحصیلات مقدماتی در ‏مدرسه شوکتیه این شهر ، وارد دارالمعلمین عالی تهران شد و در‎ ‎رشته تاریخ و جغرافیا درجه کارشناسی خود را اخذ کرد .سپس به‎ ‎عنوان دانشجوی برگزیده به اروپا اعزام شد و در دانشگاه ویکتوریا منچستر انگلیس به تحصیل ادامه داد و در سال 1317 هجری شمسی موفق به کسب لیسانس تخصصی در رشته جغرافیا شد. پروفسور گنجی همچنین در سال 1331 با استفاده از بورس تحصیلی عازم آمریکا شد و دکتری خود را در رشته جغرافیا از دانشگاه کلارک دریافت کرد. دکتر ‏گنجی پس از بازگشت به ایران در دانشگاه تهران مشغول به تدریس و با درجه استادی در سال 1358بازنشسته شد اما وی هیچ گاه دست از کار نکشید.وی استاد ممتاز دانشگاه ، بنیانگذار و رئیس سازمان هواشناسی و رئیس منطقه بخش آسیایی سازمان هواشناسی جهانی بود. از پروفسور محمد حسن گنجی 12 کتاب به زبان فارسی ، 14 کتاب به زبان انگلیسی و بیش از 100 مقاله در رشته جغرافیا و هواشناسی به جا مانده است.



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:6 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
دره میرحیدر، استاد برجسته رشته جغرافیای سیاسی، پس از اخذ لیسانس از دانشگاه تهران و فوق لیسانس از دانشگاه اوهایو (آمریکا)، دکترا خود را از دانشگاه ایندیانا (آمریکا) در رشته جغرافیای سیاسی گرفت و به عنوان اولین متخصص این رشته در سال ۱۳۴۲ در دانشگاه تهران مشغول به تدریس گردید.

وی با تألیف کتاب اصول و مبانی جغرافیای سیاسی در سال ۱۳۴۷ ، اولین کتاب دانشگاهی و علمی را در این رشته ارائه نمود. انتشار این کتاب، گامی بلند‏‎ ‎در اعتلای علمی جغرافیای ‏سیاسی ایران و نقطه عطفی در روند تفکرات جغرافیای سیاسی در‎ ‎ایران محسوب می‏شود. از دیگر تألیفات وی مبانی جغرافیای سیاسی در سال ۱۳۷۱، جغرافیای سیاسی برای دانش آموزان دبیرستان سال سوم نظام جدید در سال ۱۳۷۱ و مفاهیم بنیادی در جغرافیای سیاسی در سال ۱۳۸۶می باشد.

وی عضو وابسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران و عضو موسس انجمن جغرافیدانان ایران است. ترجمه کتاب‌های جهان سوم و کشورهای پیشرفته، گرایش‌های تازه در جغرافیای سیاسی، جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا و درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی نیز از کارهای ایشان است.

وی همچنین به عنوان مشاور متخصص در تألیف Countries of the World, IRAN در سال ۲۰۰۸ از موسسه نشنال جیاگرفیک مشارکت داشته‌است.

دکتر میرحیدر در سال ۱۳۷۰ بهترین مترجم زن در دانشگاه الزهرا شناخته شد. وی همچنین جایزه بهترین کتاب سال را در سال ۱۳۷۰ و جایزه کتاب برگزیده دانشگاهی را در سال ۱۳۸۰ دریافت نمود. در سال ۱۳۸۴ از وی به عنوان چهره ماندگار جغرافیا به انتخاب جامعه جغرافیدانان ایران تقدیر به عمل آمد. میرحیدر ۵۲ عنوان مقاله به زبان فارسی و ۸ عنوان مقاله به زبان انگلیسی را به چاپ رسانده‌است. وی همچنین ۳۷ عنوان سخنرانی در دانشگاه‌ها و مجامع علمی و بین المللی دارد. ایشان در حال حاضر با درجه استادی در دانشگاه تهران مشغول به تدریس می‌باشند.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:37 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

كارشكني هاي بريتانيا سد راه تحقق اهداف اتحاديه

همانطور كه كارشناسان نيز معتقدند بدون ترديد روابط ويژه اي كه بريتانيا ادعا دارد كه با آمريكا برقرار كرده است، در موارد مختلفي بر سياست هاي جهان تأثير مي گذارد؛ از جمله در مورد اتحاديه اروپا بسيار مهم وچشمگير بوده است. بريتانيا به طور سنتي سعي كرده است كه خود را متحد درجه يك آمريكا قلمداد كند. بريتانيا از جمله كشور هاي معدود جهان است كه به طور سنتي به اصطلاح از آمريكا سواري گرفته و مي گيرد و بقيه كشور ها كه در گذشته اين كار را كردند و بعضي ها هم هنوز مي كنند عبارتند از: آلمان، ژاپن (پس از جنگ جهاني ) اسرائيل و بريتانيا (اكنون).

در خلال جنگ جهاني دوم كه بريتانيا احساس كرد دوره امپراتوري آن در حال به سر آمدن است و احساس كرد مستعمرات آن يكي پس از ديگري از دست مي روند و بريتانيا ديگر آن كشور قبل از جنگ جنگ جهاني دوم نيست و در مقابل شوروي به ضعف و سستي افتاد، تصميم گرفت پاي آمريكا را به سياست هاي جهان باز كند. آمريكا علي الاصول يك سياست درونگرا داشته و دارد و هنوز هم تمايل اصلي آن بر اين است كه درگير مسائل جهان نشود. البته اكنون و در دوران بوش، سياست هاي آمريكا فرق كرده و اين كشور قلباً علاقمند به دخالت در امور جهان شده است، ولي تا اين تاريخ، مي توان به جرأت گفت كه آمريكا چندان علاقه اي به مسائل جهان نداشت و بيشتر درونگرا بود، با اين حال بريتانيا موفق شد آمريكا را قانع كند تا در مسائل جهاني وارد عمل شود، بر اساس اين استدلال كه ديگر بريتانيا امكان مالي لازم و نه قدرت نظامي و نه نفوذ سياسي لازم را براي مقابله با گسترش شوروي در جهان جديد دارد و نياز به اين بود كه اگر آمريكا مي خواهد انديشه كمونيستي بر كل جهان مسلط نشود، وارد جنگ شود. البته بحث كمونيسم بعداً مطرح شد و در خلال جنگ، بحث نازي گرايي و توسعه نفوذ آلمان در سراسر جهان هم مطرح بود و ما شاهد بوديم كه ايالات متحده وارد جنگ شد و ژاپن نيز در تسهيل اين مسئله كمك كرد. و ما مي بينيم كه ايالات متحده پس از قضيه «پرل هاربر» در ميدان حاضر بود و درگير مسائل جهاني شد و از آن تاريخ بريتانيا ترجيح داد كه در مقام شخص دوم در كنار ايالات متحده آمريكا در مسائل جهاني حضور داشته باشد و قدرت مالي و نظامي از آن آمريكا بوده و در بهره برداري هاي سياسي، بريتانيا شريك باشد. چنين شرايطي را بريتانياييها و دوستداران آن در آمريكا «روابط ويژه ماوراي اقيانوس اطلس» مي گويند و اتفاقاً زير بنا و پيوند دهنده اين روابط ويژه نيز هم نژاد بودن و همزبان بودن دو كشور است به هر حال ما شاهديم كه بريتانيا در تمام موارد از جمله در مسئله عراق در عمل ثابت كرد كه نزديكترين متحد آمريكا در مسائل ژئوپليتيكي و ژئواستراتژيكي جهان است (مجتهد زاده 1384: ص12).

اين اتحاد انگليس با ايالات متحده گاهي از حد متعارف خارج مي شود و تقريباً حالت استعمارگر و مستعمره پيش مي آيد اين كشور از نظر سياسي گاه سياست هايي را در پيش مي گيرد كه هدف آن كسب رضايت آمريكا و به زيان اتحاديه اروپاست. براي مثال شكاف عظيمي كه بين اروپا و آمريكا در ماجراي عراق بروز مي كند به عنوان متحد درجه دو آمريكا دربست خود را در اختيار آمريكا قرار مي دهد بطور كلي در مقابل اروپا مي ايستد. ويا به عنوان مثال آمريكا در مورد اتحاديه اروپا هيچ نظر مثبتي ندارد چون اروپاي متحد را هميشه به عنوان يك رقيب ژئوپليتيكي و ژئواستراتژيكي بالقوه در آينده براي خود مي داند و براي همين هيچ وقت مايل نيست كه اتحادية اروپا قدرتش به آن حد برسد كه در آينده بتواند در مقابل ايالات متحده عرض اندام كند و اقتدار و نفوذ اتحاديه در نظام ژئوپليتيكي آينده جهان بيشتر شود، اما در درون اتحاديه كشور انگلستان به شدت از توسعه و گسترش جغرافيايي و فيزيكي اتحاديه اروپا حمايت ميكند و آنرا به عنوان يك سياست پيگيري مي كند. سياستي كه كاملاً باب ميل ايالات متحده است چرا كه هر چه اتحاديه اروپايي به لحاظ فيزيكي و جغرافيايي گسترش پيدا كند از نظر تمركز سياسي وضعيت اتحاديه كاملاً بدتر خواهد شد و هچنين تضادها و اختلافات در درون اتحاديه روز بروز گسترده تر خواهد شد و در نتيجه از تبديل شدن اتحاديه به يك ابر قدرت بزرگ و تصميم گيرنده در برابر آمريكا جلوگيري خواهد شد اين دقيقاً همان چيزي است كه ايالات متحده مي خواهد. بنابراين با وضعيت فعلي ما باز شاهد گسترش جغرافيايي اتحاديه در آينده خواهيم بود.

 

 جدول شماره ٣- چهره هاي اصلي در تاريخ يکپارچگي اروپا

آلتيرو اسپنلي (Altiero Spinelli)

عضو ايتاليايي پارلمان اروپا، يکي از بنيان گذاران جنبش مارکسيست

روبر شومن (Robert Schuman)

وزير خارجه فرانسه از سال 1948 تا سال 1953، پيشنهاد دهنده تشکيل جامعه زغال سنگ و فولاد اروپا

کنراد آدنائر (Konrad Adenauer)

صدر اعظم آلمان از سال 1949 تا سال 1963، حامي تشکيل جامعه زغال سنگ و فولاد اروپا

ژان مونه (Jeon Monnet)

اقتصاد دان فرانسوي، مغز متفکر برنامه ها و سياست هاي جرج شومن، اولين رئيس جامعه زغال سنگ و فولاد اروپا

والتر هالشتين (Walter Hallestein)

رئيس کميسيون جامعه اقتصادي اروپا ٦٧ – ١٩٥٨

شارل دوگل (Charles de Gaulle)

رئيس جمهور فرانسه ٦٩ – ١٩٥٦، مسئول حفظ حق وتو درباره تصميمات مهم و به تأخير افکندن عضويت انگليس در جامعه اقتصادي اروپا

ژاک دِلور (Jacques Delors)

رئسي کمسيون اروپا از ٩٤ – ١٩٨٥، عامل مؤثر در شکل گيري برنامه بازار واحد و طرح هاي مرتبط با پول واحد

 

مأخذ (بيليس، اسميت؛ ١٣٨٣: ١١١٢)

5- نتيجه گيري

اما بدون ت از زمان جنگ جهاني دوم، ظهور يک موجوديت سياسي يعني اتحاديه اروپا از ويژگي هاي عرصه سياست در اروپاي غربي به شمار آمده است. در مسير روند يکپارچگي، اتحاديه اروپا تدريجاً به عاملي مهم در مسائل داخلي کشورها و همين طور روابط بين تبديل شده است (بيليس، اسميت؛ 1383: ص1106).رديد فلسفه اتحاد اروپا مي تواند به عنوان الگويي براي جهان مورد توجه قرار گيرد، اين فلسفه مي تواند به ايجاد يك نظام جهاني چند قطبي منتهي شود كه در آن از رقابت خبري نيست و همگان در انديشه همكاري هستند. كافي است به نتايج حاصل از پيگيري اين فلسفه در اروپا توجه كنيم. فلسفه اتحاديه اروپا دستاوردهاي بسيار مثبتي به همراه داشته است. از جمله اين دستاوردهاي انكار ناپذير مي توان به پايان دشمني ديرينه ميان آلمان و فرانسه، حل و فصل مسالمت آميز اختلافات ميان آلمان و لهستان و مواردي از اين قبيل اشاره كرد. به هر حال ملت هاي اروپايي به اين نتيجه رسيده اند كه آينده آنها در گرو همكاري است نه رقابت، اگر ملت ها به همكاري با هم روي آورند، آيندة آنها تضمين مي شود. متأسفانه ما جاذبه هاي اتحاديه اروپا را دست كم مي گيريم. ولي واقعيت اين است كه اتحاديه اروپا براي مناطق ديگر جهان از جذابيت بسياري برخوردار است. در هر صورت به اعتقاد اكثر كارشناسان اتحاديه اروپا مدلي براي كشورهاي كوچك و متوسط در جهان قرن بيست و يكم به شمار مي آيد. اما اروپا از مهمترين شرط براي تبديل به يك الگوي جهاني برخوردار نيست. چرا كه اروپايي ها فاقد يك سياست خارجي مشترك هستند با اين حال بايد هنوز منتظر بود كه تنها منطقه همگرايي موفق جهان در حال حاضر، كه تا اين حد توانسته بسياري از تضادها و اختلافات بين كشور هاي عضو را به نفع اتحاديه تعديل كند، مي تواند به آن استراتژي مورد نظر خود در بدو تأسيس كه همان برهم زدن بي نظمي ژئوپليتيكي و تك قطبي جهان امروز و آينده را بر هم زند؟ به نظر من اتحاديه اروپا به صورت بالقوه اين استعداد و توانمندي را دارد و بر خلاف بسياري از صاحب نظران و انديشمندان، مي شود به اين مسئله اميدوار بود.

 

6- منابع و مأخذ:

1-       مجتهد زاده، پيروز؛ 1381: جغرافياي سياسي و سياست جغرافيايي، تهران. سمت.

2-       ............................. 1379: ايده هاي ژئوپليتيك و واقعيت هاي ايراني، تهران. نشر ني.

3-       .............................1384: روزنامه اطلاعات. 28 / 3 / 1384.

4-       .............................1384: روزنامه اطلاعات. 29 / 3 / 1384.

5-       .............................1384: روزنامه اطلاعات. 30 / 3 / 1384.

6-       بيليس، جان؛ اسميت، استيو؛ ترجمه ابوالقاسم راه چمني و ديگران، 1383: جهاني شدن    سياست: روابط بين الملل در عصر نوين (موضوعات بين المللي، جهاني شدن در آينده)، تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگي مطالعات و تحقيقات بين المللي ابرار معاصر تهران.

7-       برادن و شلي، 1383. ژئوپليتيك فراگير، ترجمه عليرضا فرشچي و حميد رضا رهنما. تهران: دانشكده فرماندهي و ستاد، دوره علي جنگ.

8-       نقيب زاده، احمد. 1383. تاريخ ديپلماسي و روابط بين الملل (از وستفالي تا به امروز). تهران: قومس.

9-       خالو زاده، سعيد؛ 1383: اتحاديه اروپايي، تهران. سمت.

10-    اتحاديه اروپا، دستاوردها و چالشها،4 / 10 / 1379: نشريه اطلاعات.

11-    اتحاديه اروپا در جهان امروز، 5 / 3 / 1382: نشريه ايران.

12-    اتحاديه اروپا به دنبال ارتش واحد 28/2/1382. جمهوري اسلامي.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:36 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

با اين حال حرکت نهايي و سرنوشت ساز به سوي ايجاد يک اروپاي فدرال و واحد در تاريخ 4 ژانويه 1998 با ورود رسمي يورو به عنوان پول واحد 11 کشور عضو منطفه يورو به معرض نمايش گذاشته شد ولي در حقيقت اتحاد مالي اروپا بيش از آنکه راجع به اقتصاد باشد حرکتي سياسي است که در پي هموار کردن بستر حرکت به سوي همگرايي سياسي در اروپا مي باشد (اطلاعات، 4/10/1379). اتحاديه اروپا بزرگترين بازار يکپارچه در جهان، و بزرگترين بازرگاني بين المللي و همراه با اعضاي خود بزرگترين ارائه دهنده کمک هاي بشر دوستانه و توسعه اي با فاصله زياد نسبت به ديگران است. اتحاديه اروپا اعضاي خود را در مذاکرات تجاري خارجي نمايندگي مي نمايد که اين امر، اتحاديه را به بازيگر کليدي در سازمان تجارت جهاني تبديل کرده است. انتشار يورو به عنوان پول واحد، بعد جديدي به نقش اقتصادي اتحاديه اروپا در سطح جهاني افزوده است (ايران، 5/3/1382). با واقعيت و رسميت يافتن يورو در ژانويه 1999، گام بزرگي در راه يكپارچگي مالي و اقتصادي -سياسي اتحاديه اروپا برداشته شد. مجموعه اي از يازده كشور عضو پول واحد كه در اصطلاح جاري به «يورولند» يعني «سرزمين يوره» معروف شده اند، از نظر ارقام جمعيتي و ارقام مربوط به توليد و بازرگاني، با ايالات متحده برابري مي كند... بدون ترديد، يورو مهمترين رقيب دلار خواهد بود و در نخستين روز تولد يورو بود كه دلار اندكي از ارزش خود را در بازارهاي پول جهاني از دست داد. همچنين آشكار است كه واقعيت يافتن و پيروزي يورو اثر ژرفي بر روند چند قطبي شدن نظام ژئوپليتيك جهاني خواهد داشت (مجتهد زاده، 1379: 188 – 187).

از نظر علمي وقتي به اين تشکيلات نگاه مي کنيم به موضوعات بسيار جالبي بر مي خوريم؛ از جمله اينکه اتحاديه اروپا در شرايط کنوني يک گردهمايي منطقه اي مانند آ. س. آن، نفتا و... نيست. اين اتحاديه يک همگرايي منطفه اي است و تفاوت زيادي با گردهمايي هاي ميان کشور ها دارد. اتحاديه اروپا در اين مورد يک پديده منحصر به فرد مي باشد که ما تا به حال نمونه آنرا در نظام ژئوپليتيک جهان سراغ نداريم و کاملاً يک پديده جديد در جغرافياي سياسي جهان و روابط بين الملل مي باشد. چرا که در اتحاديه اروپا  ضمن اينکه کشورها به هم نزديک مي شوند و يک نوع درهم آميختگي خاصي پيدا مي کنند در عين حال آن استقلال سياسي هميشگي خود را دارند و حتي در قانون اساسي اروپاي متحد نيز بر استفلال اعضاء تأکيد شده است (مجتهد زاده، 1384: 12). وضع اتحاديه اروپا در نظام دگرگون شونده جهاني در سرآغاز قرن بيست و يكم از دو نظر شايان توجه است: نخست اينكه اتحاديه اروپا تنها يك اتحاديه اقتصادي يا يك بازار مشترك نيست، بلكه روند طبيعي پويايي اين اتحاديه به سوي ميزان در خور توجهي از يكپارچگي هاي اقتصادي، سياسي و استراتژيك پيش مي رود؛ دوم اينكه اين روند، اروپاي متحد را به گونه يك موجوديت يا يك هويت ژئوپليتيك جداگانه و متمايز نسبت به ايالات متحده آمريكا در مي آورد و «باختر ميانه» جغرافياي سياسي را در برابر «باختر دور» (آمريكا) واقعيت مي دهد. آشكار است كه اين دگرگوني هاي ساختاري، در شكل گيري هاي ژئوپليتيك اروپا و نقش آفريني نويني كه در جهان پيدا خواهد كرد، شكل گيري يك نظام چند قطبي در جهان ژئوپليتيك را ياري خواهد داد (مجتهد زاده، 1381: 209). ژاك شيراك، رئيس جمهور كنوني فرانسه، در نخستين سال انتخاب شدن به اين مقام (1995) فرانسه را به شاخه نظامي ناتو بازگرداند و توضيح داد كه بازگشت فرانسه به اتحاد نظامي ناتو براي آن است كه اين كشور بتوانداز درون آن اتحاديه راه را براي واقعيت بخشيدن به ايده يكپارچگي دفاعي اتحاديه اروپا هموار سازد. از آن تاريخ فرانسه توانست گامهاي بلندي در اين راه بردارد و با بريتانيا و آلمان به توافق هايي برسد. بدين ترتيب، اتحاديه اروپا، افزون بر تصميم در زمينه اتحاد پولي، در راه اتحاد نظامي و دفاعي نيز مصمم شده است. يكپارچگي نظامي اروپا را شايد بتوان دشوارترين جنبه از جنبه هاي گوناگون يكپارچگي اروپايي (باختر ميانه) قلمداد كرد. در حال حاضر اتحاديه اروپا و سياستمداران ايالات متحده اين جنبه ويژه از يكپارچگي اروپايي را با ترديد و بدگماني زيادي پيگيري مي كنند. آنچه در حال حاضر مورد بحث است، يكپارچگي در سياست هاي دفاعي و ايجاد هسته نظامي اروپايي است تا بتواند در برخورد با مسائل امنيتي در اروپاي آزاد عمل يابد و ابتكار عمل را به دست بگيرد. در ماه فوريه 1997 هنگامي كه يگانهايي از ارتش آلمان در خيابان هاي پاريس رژه مي رفتند تا دورنمايي از يكپارچگي نظامي اروپا را ترسيم كنند، وزيران دفاع آلمان و بريتانيا سخن از آن به ميان مي آوردند كه كشورهاي اروپايي مي توانند يگانهاي موجود در اتحاديه اروپاي باختري را به عنوان سمبل يكپارچگي نظامي اروپا (باختر ميانه) بپذيرند. از آن تاريخ توني بلر نخست وزير اروپا گراي بريتانيا به گونه اي جدي ايده يكپارچگي نظامي اتحاديه اروپا را پيگيري كرد (مجتهد زاده، 1381: 209). اين قدرت اقتصادي كه تاكنون به دلايلي از پرداختن به مسايل نظامي رويگردان بود، توان تبديل شدن به يك قدرت نظامي را دارد. اتحاديه اروپا كه در سال 1954 تأسيس شد قادر است به عنوان بازوي اروپايي ناتو آنقدر قوي شود كه مانند آميب از بدنه مادر خود جدا و مستقل شود. دو عامل تا بحال اتحاديه اروپا را از پرداختن به امور نظامي منع كرده است:

1-   هزينه هاي بالا

2-    ضعف تكنولوژي

اما استقلال نظامي كه پاشنه آشيل اروپاست هيچگاه از ژرفاي فكر سران اروپا محو نشده است. به نظر ما از آنجا كه محور اصلي كشمكش ها پس از فروپاشي شوروي تعارض اروپا - آمريكاست، به رغم كارشكني آمريكا، اروپا برنامه جدي براي استقلال نظامي خود تدارك خواهد ديد. اگر چين فقط يك قدرت نظامي و ژاپن فقط يك قدرت اقتصادي و روسيه بردي در حد يك منطقه خواهد داشت، اروپا قادر است قدرت اقتصادي و نظامي را در هم ادغام كرده و به صورت رقيب اصلي آمريكا در صحنه ظاهر شود؛ بويژه آنكه جاذبه هاي اتحاديه اروپا همه كشورهاي اروپايي را وسوسه مي كند كه به آن بپيوندند (نقيب زاده، 1383: 294). اتحاديه اروپا با تجديد نظر در معاهده هاي اوليه خود و تأسيس يك سازمان منطقه اي اروپايي با 25 عضو در چارچوب قانون اساسي جديد اروپا به تدريج جايگاه واقعي خود را باز مي يابد. اين اتحاديه كه اولويت اقتصادي در زمره اولين اهداف آن قرار داشت اكنون فعاليت هاي خود را به حذف مرزها، ايجاد حكم جلب اروپايي، ايجاد پليس اروپايي و سياست خارجي و دفاع مشترك گسترش داده است. اتحاديه اروپا پس از بحران عراق و عمليات يك جانبه آمريكا عليه بغداد، مصمم شده تا علاوه بر افزايش بودجه نظامي خود، به ايجاد يك سيستم دفاع مشترك اروپايي دست بزند. هم اكنون اين اتحاديه با برنامه ريزي براي تجهيزات نظامي، هماهنگ كردن مواضع در مسايل امنيتي و دفاعي، افزايش سرمايه گذاري نظامي و در نهايت ايجاد يك ارتش اروپايي در صدد يافتن جايگاه خود در دنياي امروز است.

بحران عراق نشان داد كه آمريكا براي تهاجم نظامي به كشور يا سازماني وابسته نيست و حتي افكار عمومي و سازمان ملل نيز نتوانستند مانع اجراي سياست هاي واشنگتن شوند. اتحاديه اروپا اكنون به اين باور رسيده است كه سرمايه گذاري سياسي و نظامي امري ضروري است و آمريكا تنها با پشتوانه سلاح پيشرفته خود قوانين بين المللي را دور زده است (اطلاعات، 4/10/1379). در زمان حاضر ناتو اگر چه 24 عضو اروپايي دارد اما تنها دو عضو غير اروپايي يعني آمريكا و كانادا هستند كه ابتكار عمل را در دست دارند. در اين ميان حتي اعضاي جديد اين سازمان كه در قاره اروپا هستند و پيشتر جزء كشورهاي سوسياليستي سابق بودند نيز در صددند تا ارتش و نيروهاي نظامي خود را به سلاح آمريكايي مجهز كنند. نمونه قرارداد 40 فروند هاپيماي اف 16 از سوي لهستان و كنار گذاشتن هواپيما اروپايي در اين مناقصه نشانگر اين امر است. با چنين ساختار و تسلطي كه آمريكا بر سازمان ناتو دارد، اتحاديه اروپا كه بيشتر اعضاي آن نيز عضو ناتو هستند نمي تواند براي حفظ صلح و امنيت بين المللي بر روي اين سازمان حساب باز كند. بر همين اساس اتحاديه اروپا براي حفظ هويت اروپايي و ممانعت در ايجاد يك دنياي يك قطبي و دفاع از منافع اقتصادي خود پي ريزي يك سياست دفاعي مشترك را در اولويت قرار داده است (اطلاعات، 4/10/1379). «نگراني آمريكا نسبت به اروپاي متحد از سال 1986 يعني صدور اعلاميه واحده شروع شد. اين نگراني ها جنبه اقتصادي، سياسي، ژئوپليتيك و ژئواستراتژيك داشت. رقابت اقتصادي اروپا و آمريكا از سال 1961 شروع شد و در سخنراني هاي كندي رئيس جمهور وقت آمريكا جنبه علني به خود گرفت و بعد ها نيز در سخنراني هاي نيكسون به طور گسترد اي انعكاس يافت. در آن زمان وجود خطر شوروي اروپايي ها را وادار به تمكين مي نمود. اينك كه آن تهديد از ميان رفته است، رهبري آمريكا نيز به صورت امري تحميلي و غير قابل تحمل درآمده است.

 

 جدول شماره ١- برخي از جوانب تدريج گرايي در روند يکپارچگي اروپا

p گسترش تدريجي صلاحيت: مسؤوليت هاي نهاد هاي مشترک به تدريج و تا جايي گسترش مي يابند که حوزه هاي بيش از پيش گسترده حمايت اجتماعي – اقتصادي و سياسي را دربرگيرند.

p گسترش تدريجي عضويت: به جاي اينکه در ابتدا به گروه گسترده اي از اعضا وابسته شود، حرکت اصلي به صورت گروه کوچکتري از کشورها به سمت جلو و پيوستن کشورها ي جديد در مراحل بعدي بوده است.

pگسترش تدريجي رأي اکثريت: به مرور زمان، تعداد بيشتري از تصميمات را مي توان با مراجعه به اکثريت آراء اتخاذ کرد. به عبارت ديگر دولت هاي ملي توافق کرده اند تا در عرصه هاي بيشتري از سياست گذاري از حق وتو خود چشم پوشي کنند.

pگسترش تدريجي قدرت پارلماني: همگام با دولت هاي ملي در چشم پمشي از حق وتوي خود، پارلمان اروپا اختيارات بيشتري براي رسيدگي به وضعيت مؤسسات و تصويب قوانين کسب کرده است.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:35 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مقدمه

قاره اروپا به دليل ساختار فرهنگي و نژادي آن نسبت به ديگر مناطق جهان از همگرايي و يکپارچگي نسبي بيشتر برخوردار است.لذا از نظر تاريخي نخستين نمونه همگرايي ها را هر چند به شکل بسيار ابتدايي آن در اروپا مي توان يافت  (اطلاعات، 4/10/1379). طي چند دهه گذشته، قاره اروپا شاهد گامهايي بلند و استوار براي اتحاد و وحدت بوده است. اين تحركات، ريشه در عوامل و ويژگيهايي دارند كه طي تاريخ، موجب استقبال مردم و حاكمان اين قاره از انديشه و در نهايت طرح اروپاي واحد شده است. اشتراك نسبي در فرهنگ، دين، زبان، نژاد، هنر، ادبيات و نوع نگرش نسبت به مسائل انساني از جمله حقوق بشر، اشتراك در نظام هاي سياسي اعم از امپراتوري، سلطنتي، پارلماني و ليبرال دموكراسي جملگي مسائلي هستند كه همگرايي و وحدت اروپا را تسهيل كرده اند. بر همين مبنا، پس از پايان جنگ جهاني دوم، اروپاييان به اين نتيجه رسيدند كه براي دستيابي به وحدت نسبي، بايد با توجه به مشتركات موجود و ضرورت هاي زمانه حركت كنند (خالوزاده؛ 1383: 1). بنابراين در آغاز قرن هيجدهم فعاليت هاي گسترده اي براي وحدت سياسي اروپا آغاز شد ولي به دليل عدم وجود زمينه هاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي لازم، توفيقي حاصل نشد.

حتي زماني که جنگ جهاني دوم پايان يافت يک تشکيلات منسجم اروپايي وجود نداشت (اطلاعات، 4/10/1379). انديشه تحقق اتحاديه اروپايي از ديرباز در سر سياستمداران و انديشمندان اروپايي بوده است. وينستون چرچيل، نخست وزير قدرتمند بريتانيا، بعد از جنگ جهاني دوم در سال 1946 در يك سخنراني تاريخي در زوريخ بر لزوم تشكيل نهاد هاي فرا كشوري و قانونگذاري در اروپا تأكيد كرده بود و گفته بود «زمان تشكيل يك خانواده گسترده اروپايي فرا رسيده است. ما بايد كاري كنيم كه مردم اروپا تا آنجا كه ممكن است در اين چهارچوب با آزادي و صلح و امنيت در كنار هم زندگي كنند» (خالو زاده؛ 1383: 1).

 

استراتژي تشکيل اتحاديه اروپا

از نظر تاريخي ريشه اتحاديه اروپا جنبه ژئوپليتيکي دارد. در اواخر قرن نوزدهم تاريخدان فرانسوي بنام الکسي دوتوکويل[1] يک سلسله مطالعاتي را در مورد روسيه و آمريکا انجام مي دهد که کتاب معروف آمريکا يا LE AMERIQUE را مي نويسد که در آن کتاب، آمريکايي ها را شخم زنان، آن هم به خاطر امکانات گسترده آن کشور و روس ها را شمشير به دست ها، مي نامد و آن هم به خاطر قدرت نظامي روسيه است و حيطه قدرت خود را با استفاده از قدرت نظامي گسترش مي دهد (مجتهد زاده، 1384: 12). او در اين کتاب آينده نگري مي کند که جهان قرن بيستم دچار جنگ هاي بزرگي خواهد شد و روسيه و اتازوني (ايالات متحده آمريکا) در پايان اين جنگ ها به ابر قدرت هاي جهاني تبديل خواهند شد جهان آينده يعني جهان قرن بيستم بين اين دو رقيب تقسيم خواهد شد و در قرن بيستم اين دو ابر قدرت جهان را به دو اردوگاه تقسيم خواهند کرد و بر آن مسلط مي شوند و اين گونه هم شد (مجتهد زاده، 1381: 206). ژنرال دوگل که در جنگ جهاني دوم در زندان نازي ها بود در زندان اين کتاب را مي خواند با خواندن اين کتاب، ژنرال دوگل تحت تأثير شديد قرار مي گيرد از آنجايي که او آدم بسيار باهوشي بود تصميم مي گيرد اقداماتي جهت جلوگيري از اين تصميم شروع کند (مجتهد زاده، 1384: 12).

او به فکر متحد کردن اروپا افتاد و تصميم گرفت از اروپا يک قدرت و واحد ويژه اي درست کند. تا در نظام ژئوپليتيک قرن بيستم يک قطب سوم هم به وجود آيد. براي واقعيت دادن به يک اتحاد بي طرف ، ژنرال دوگل روابط فرانسه با شوروي را اصلاح کرد و عضويت اين کشور را در شاخه ناتو متوقف ساخت. آن هنگام ژنرال دوگل اميدوار بود که فرانسه بتواند در مقام يک قدرت مستقل نسبت به دو اردوگاه قدرتي خاور و باختر، هدف هاي ژئوپليتيک خود را در اروپا عملي سازد(مجتهد زاده، 1381: 206). و يک سري مذاکراتي را با اروپاييان آغاز مي کند. اولين آنها انگلستان بود و اولين مذاکرات را ژان گاتمن[2] ژئوپليتيسين و جغرافيدان سياسي معروف از طرف ژنرال دوگل با ساليز اکرمن[3] انگليسي آغاز کرد ولي به توافق نرسيد. بعداً خود دوگل معتقد شد که جز با انگليسي ها با همه مي توان کنار آمد حتي آنهايي که صد ها سال با هم در جنگ بودند. وي اعتقاد داشت که انگليسي ها نبايد وارد اين طرح ها شوند، چون زيان بار هستند. او در سال 1963صريح و پوست کنده ورود انگليسي ها به بازار مشترک را وتو کرد و اين بدليل نزديکي بيش از حد اين کشور با ايالات متحده آمريکا بود تا بيطرفي اروپا نسبت به قطب آمريکايي در نظام جهاني آن دوران بيشتر حفظ شود. بد نيست بدانيد که انگليسي ها حسادت ويژه اي نسبت به فرانسوي ها دارند و مي بينيد که تاکنون انگليسي ها حاضر نشده اند به پول واحد اروپا بپيوندند و ...اما بعد ها بعد از انتخاب شدن ادوارد هيث به رهبري حزب محافظه کار در دهه 1970 ما شاهد بوديم که انگليس طي يک رفراندم وارد اتحاديه شد. اما انديشه دو سياستمدار فرانسوي ديگر، ژان مونت و روبر شومن در زمينه همکاري هاي فرانسه و آلمان درباره مسائل مربوط به فلزات و زغال سنگ در سال 1951 به تشکيل جامعه فلزات و زغال سنگ اروپا انجاميد (مجتهد زاده، 1384: 12). اين جامعه در سال 1967 با دو اتحاديه ديگر اروپايي، يعني جامعه اقتصادي اروپا كه هدف اصلي آن حذف موانع بازرگاني و داخلي و ايجاد سياست هاي تعرفه اي مشترك بود (برادن و شلي، 1383: 68) و جامعه انرژي اتمي اروپا که هر دو در سال 1957 تأسيس شدند در هم آميخت و بازار مشترک اروپا را به وجود آورد که به مرور تبديل به جامعه اروپا شد و مرکز اداري خود را در بروکسل (بلژيک) قرار داد دوگل در سال 1966 فرانسه را از شاخه نظامي پيمان اتلانتيک شمالي (ناتو) خارج ساخت تا با اين اقدام فرانسه نسبت به اردوگاه باختر زمين بيطرف نمايانده شود و با برخورداري از آزادي عمل لازم، آرمان تشکيل اروپاي يکپارچه سياسي را واقعيت بخشد و قطب سومي را به جهان ژئوپليتيک معرفي کند. اين ژئوپليتيک گليستي تا حد زيادي به واقعيت يافتن نزديک شد و شايد هنوز زير بناي اصلي ديدگاه فرانسه نسبت به اتحاديه اروپا را شکل مي دهد. بريتانيا، همراه با ايرلند و دانمارک، در سال 1973 به جامعه اروپا پيوست. بعد، اين تشکيلات از حالت همکاري منطقه اي و گردهم آيي منطقه اي درآمد و در سال 1993 با عضويت دوازده کشور (آلمان، اسپانيا، ايتاليا، ايرلند، بريتانيا، بلژيک، پرتغال، دانمارک، فرانسه، لوکزامبورگ، هلندو يونان) وارد پيمان تازه اي در ماستريخت[4] (هلند) شد. که به پيمان ماستريخت معروف است. با امضاي اين پيمان جامعه اروپا به «اتحاد اروپا» تبديل شد (مجتهد زاده، 1381: 207). و به صورت بهترين نمونه يک همگرايي منطقه اي درآمد و شکل اتحاديه به خود گرفت. اتحاديه در سال 1994 سه کشور اتريش، سوئد و فنلاند را نيز به عضويت پذيرفت و شمار اعضا را به 15 رساند.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:34 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
اُپُوزیسیون:
در زبان فرانسه به معنای مخالفت یا مخالفان، و در معنای وسنیع خودش عبارت است از کوشش اتحادیه ها، حزب ها، گروه‌ها، دسته ها و افراد برای دستیابی به هدف هایی که در نظر دارند، و هدفشان مخالفت با اهداف دارندگان قدرت سیاسی، اقتصادی می باشد.
و اپوزیسیون در معنای محدود، نامی برای گروهی که در نظام های حکومت پارلمانی به موجب قانون اساسی موجودیت آنها به رسمیت شناخته شده است، و در پارلمان گروهی را تشکیل می دهند که به حکومت ارتباط ندارد و از دولت حمایت نمی کند اما خود را به قانون اساسی وفادار می دانند.
اپوزیسیون پارلمانی با شرکت در گفت و گوهای مجلس و با شور قانونی، مطابق شرایطی که قانون معین کرده در کار حکومت نظارت مستقیم دارد. افکار عمومی را در جریان می گذارد. مهمترین وظیفه اپوزیسیون آن است که به انتخاب کنندگان امکانات انتخاب دیگری می دهد. اپوزیسیون مظهر حکومت احتمالی آینده است، و جزء مکمّل نظام های پارلمانی در کشورهایی مانند انگلستان، فرانسه و سوئد است که معمولاً دو حزب اصیل در آنها وجود دارد که به نوبت نقش حاکم و اپوزیسیون را به عهده می گیرند. اما در نظام های یک حزبی مانند آمریکا اپوزیسیون به صورت قانونی وجود ندارد.. مائوئیسم :
به افکار مائوتسه تونگ (1976-1893) رهبر انقلاب کمونیستی چین درباره استراتژی جنگ انقلابی و سازگار کردن مارکسیسم - لنینیسم با اوضاع چین گویند. مائو علاوه بر اندیشه کمونیستی در چین، کانون مبارزه را از شهرها به روستاها و از کارگران در شهر به دهقانان در روستا انتقال داد. و مائو با ارتش دهقانی خود و با جنگ های چریکی در هدف خود در سال 1949 پیروز شد.
سکولاریسم :
سکولر در زبان انگلیسی و فرانسوی به معنای دنیوی و آنچه که مربوط به دنیا است می باشد. و از کلمه سکولوم به معنای امور دنیا مشتق و گرفته شده است. سکولاریسم به دنیاپرستی و امور مادی اصالت می دهد. و آنچه مربوط به غیر دنیا باشد، مانند مسائل معنوی و دین و مذهب را رد می کند. و مرادف با کلمه سپ تیسم است.
این اصطلاح ابتدا توسط جمعی شکاک و منکرین خداوند در انگلیس تحت نظارت "هولی اوک (Holyoake)" به وجود آمد. هولی اوک که شاگرد "رابرت اوون" بود در واقع مؤسس این فکر بود.
سکولاریسم توسط تاجران و دلالان اقتصادی اروپا ترویج شد تا بتوانند با محو دین به اهدافشان زودتر برسند، و شعار سکولاریسم حرف دین از صحنه زندگی اعم از سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و هنری است. و بر اساس سکولاریسم دین از سیاست جدا است. لذا میرزا حسین خان سپهسالار صدر اعظم ناصرالدین شاه، روحانیت را از دخالت در امور سیاسی منع می‌کرد.
لائیسم:
مسلکی است با دین و معنویت ضدیت دارد معادل معنای سکولاریسم می باشد.
 پلورالیسم :
پلورالیسم به معنای مسلک کثرت گرایی می باشد، که پلورالیسم دینی نجات و رستگاری انسان را در یک دین و مذهب نمی داند. و معتقد است که حقیقت مطلق، مشترک میان همه ادیان است. و در نتیجه پیروان تمام ادیان اهل نجات و رستگاری‌ند. قائلین به پلورالیسم گویند دین دارای قرائت های مختلف است و برداشت هر فردی از دین صحیح می باشد.
روشن است که سرانجام این افکار منجر به تعطیل شریعت و معنویت خواهد شد. و این اندیشه به پلورالیسم اخلاقی، سیاسی، اجتماعی و دینی تقسیم می شود. پدید آورنده پلورالیسم در این قرن های اخیر مونتسیکو بوده، و بعد از او استقلال‌طلبان آمریکا آن را پرورش داده اند و پلورالیسم در برابر مسلک مونیسم قرار دارد که معتقد است کلیه جهان خلقت تابع یک اصل اند شبیه (وحدت وجودی) که فلاسفه اسلامی قائل هستند.
 لیبرالیسم :
این اصطلاح از واژه لییرال مشتق شده و دارای ریشه فرانسوی لیبر به معنای آزاد است. این مسلک زندگی انسان را فقط در همین دنیا می داند. و می گوید: آزادی انسان نامحدود است و هیچ نیرو و منبعی نمی تواند او را مقید کندو بایدها و نبایدهایی را برای او تعیین کند. به عبارت دیگر چیزی به عنوان دین نمی تواند برای بشر تعیین سرنوشت کند و برای او شی ای را حلال یا حرام نماید.
لیبرالیسم به دو قسمت اصلی، لیبرالیسم سیاسی و اقتصادی تقسیم می شود و این مسلک در اواخر قرن 18 در انگلیس ظهور پیدا کرد و از مؤسسین آن "جرمی بنتهام، جیمز میل. جان استورات میل، توماس هیل گرین" می باشند. و می توان لیبرالیسم را اُمانیسم عقل گرا یا خود مختاری امانیستی نامید که در آن انسان خود مختار است. در واقع لیبرالیسم اندیشه انسان محوری می‌باشد.
اباحی گری:
اباحه گری به معنای نفی حلال و حرام الهی و پایبند نبودن به دستور دین در زندگی فردی و اجتماعی می باشد. و این فکر در راستای نشر بی دینی و ترویج بی بند و باری در بین مردم قدم بر می دارد. و این فکر نتیجه لیبرالیسم است.
 اُمانیسم (انسان گرایی) :
در مسلک امانیسم (انسان مداری) انسان جای خداوند می نشیند و تکیه گاه تشخیص ارزش ها را خود انسان می داند، و خداوند را برای برطرف شدن دردهای روحی بشر و برآورده کردن نیازهای بشر می باشد و حضرت حق تعالی از خود اصالتی ندارد.
 اندیویدوالیسم (فردگرایی: (
به معنای اصالت دادن به فرد است و معتقدند که سعادت یک فرد و سودجویی او باعث سعادت جامعه می گردد.
اگزیستانسیالیسم:
مکتبی که معیار کمال انسان را فقط در آزادی او می داند، و معتقد است که تنها موجودی که آزاد آفریده شده انسان می‌باشد و محکوم هیچ جبر و ضرورت و تحمیلی نیست و هر چیزی که بر ضد آزادی و منافات با آن داشته باشد، انسان را از انسانیت خارج می نماید. و اگر انسان خود را وابسته و متعلق و بنده چیزی نماید از انسانیت خارج شده است. و پیروان این اندیشه می گویند اعتقاد به خداوند نوعی اسارت و مانع رشد بشر است.
رفرمیسم:
تفکری است که قلمرو دین را تنها رابطه انسان و خداوند می داند و دین را از صحنه اجتماعی و سیاسی حذف می کند، این مسلک و سکولاریسم هر دو در جهت حذف دین گام بر می دارند.
پوزیتیویسم اخلاقی:
پیروان آن عقیده دارند که ارزش های اخلاقی واقعیت عقلانی ندارد و خوب و بد تابع آراء مردم است. اگر مطلبی را امروز گفتند خوب است آن مطلب ارزش می شود، و اگر فردا همان مطلب را گفتند بد است، آن موضوع خوب، بد و ناپسند می‌شود.
پوزیتیویسم:
پیروان مسلک اعتقاد دارند انسان فقط از طریق حس، علم پیدا می کند و مادیات و امور طبیعی را درجه بندی کرده اند و می گویند هر چیزی که بیشتر قابل لمس وحس باشد، بیشتر مورد توجه انسان است.
 مدرنیسم:
کلمه مدرن را رومیان نخستین بار در قرن ششم میلادی از ریشه Modo (به تازگی) گرفتند، و در فارسی به معنای نو می‌باشد. اما در اصطلاح به معنای نو شدن ابزار می باشد و مبنای نهائی بشر و سعادت او فقط علم است، و پیروان این اندیشه معتقدند که باید علم را به جای دین قرار داد. وسایل جدید، شناخت و ذهنیت ها و روان شناسی تازه انسان جایگزین روش‌های قدیمی گردد.
امروزه روش های جهانی دیگر با مردم دیگر که دارای روحیات دیگری بوده اند جوابگوی نسل جدید نیست، و باید به فرهنگ، تاریخ، فلسفه و زبان نگاهی دیگر انداخت.
پست مدرنیسم:
این مسلک می گوید انسان به دلیل وابستگی به فرهنگ، زبان، آداب و رسومش نمی تواند به آنها از دیده برتری نگاه کند و نمی توان داوری کرد که کدام فرهنگ غرب است.
پروتستانتیسم لیبرال:
این دیدگاه متأثر از مدرنیسم است که اساس دین را تجربه دینی اشخاص می داند، و در اینکه عقل می تواند در مسائل الهیات اظهار نظر کند، شک دارند.
مونارشی:
به معنای رژیم سلطنتی ای است که در آن پادشاه قوای سه گانه را شخصاً در دست دارد. و معمولاً به شکل موروثی یا با زور به قدرت می رسد، و شاه خود را بالاتر از قانون می داند.
کنستیتوسیونال:
به معنای سلطنت مشروطه است که قدرت پادشاه محدود است، و مجلس شاه را در انجام وظایفش یاری می کند. مجلس قوانین را وضع می کند و پس از تأیید پادشاه برای اجراء در اختیار قوه مجریه قرار می گیرد.
موبوکراسی:
به حکومتی که در دست مردمان نالایق و خودسر که از عرصه های سیاسی و اقتصادی و فرهنگی دور هستند می باشد، موبوکراسی گویند.
سمپوزیوم:
به جلسه ای که برای بحث و تبادل نظر درباره موضوعی مشخص که مورد علاقه شرکت کنندگان است گفته می شود.
رومانتیسم:
جنبش هنری، ادبی و فلسفی که از اواخر قرن 18 در اروپا شکل گرفت، و تا اواسط قرن 19 استمرار یافت و این حرکت در مقابل نهضت کلاسیک جدید است که بر طبیعت تأکید دارد و به وجود عاطفه و احساس و خیال تأکید می کند.
لابیگری:
در زبان انگلیسی به معنای سرسرا می باشد. اما در اصطلاح سیاسی آمریکا به معنای نفوذ در قوه قانوگذاری (از راه تماس با دو مجلس و زیر نفوذ آوردن آنها) و نظر خود را از این طریق اعمال کردن است.
فیمینیسم (زن سالاری):
مرکب از دو کلمه Feminine به معنای مؤنث و زنانه با پسوند ism می باشد که اولین بار در سال 1837 وارد لغت فرانسوی شد. و در اصطلاح به آنچه در قرن نوزدهم در آمریکا تحت عنوان جنبش زنان معروف بود گفته می شود. و قبل از آن در قرن هفده در انگلیس نداهای فمینیسی بوده است.
غرب با ترویج فرهنگ زن گرایی و با کشاندن زنان به کارخانه ها و کارگاه ها به تجارت بازار سرمایه داری رونق خاصی داد، و در نتیجه تباهی و از بین رفتن هویت زن و فروپاشی کانون خانواده را به همراه داشت.
لذا رهبر معظم انقلاب (مدظله العالی) به نمایندگان زن مجلس فرمود: "در طرح مسائل زنان و حل مشکلات آنان در جامعه باید از هر گونه گرایش های فمینیستی و جنس ستیزی پرهیز شود."



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:32 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

آشنایی با اصطلاحات و مکتب های سیاسی :
اگر چه مناسب بود ترتیب این اصطلاحات بر اساس حروف الفبا باشد، اما به خاطر آن که برخی از آنها از نظر مفاهیم مشابه هم هستند و یا شعبه ای از یکدیگر بودند، آنها را با هم آوردیم تا تسلط بر مطالب آسانتر گردد.
 امپریالیسم:
امپریالیسم از کلمه قدیم تر (امپراطوری) گرفته شده است. و این اصطلاح عنوان برای قدرت یا دولتی بوده که خارج از محدوده و کشور خود به زور به تصرف سرزمین ها و ممالک دیگر اقدام می کرده، و آنجا را جهت بهره برداری، تحت سلطه خود قرار می داده است. و معنای امپریالیسم با کلمه استعمار پیوندی نزدیک دارند. و امپریالیسم به امپریالیسم نظامی، اقتصادی و فرهنگی تقسیم می شود.
میلیتاریسم:
به معنای ارتش سالاری می باشد. به چهار حالت در سازمان ارتش مانند جنگجویی، سروری ارتش بر دستگاه دولت، بزرگداشت سپاهگیری و بسیج کشور برای هدف های نظامی را ارتش سالاری گویند. وقتی این چهار حالت کاملاً فراهم شد ارتش سالاری کامل گویند. و میلیتاریسم زمینه را برای دژسالاری، نازیسم، فاشیسم و فالانژیسم فراهم می کند.
دزسالاری:
نام و اصطلاحی برای حکومت هایی است که با روش استبدادی و ترور بر سر کار می آیند.
نازیسم:

عنوانی است برای حکومت آلمان در دورة "آدولف هیتلر" و گاهی هم ردیف معنای فاشیسم می باشد. و نیز نازی علامت اختصاری "حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران آلمان" به رهبری هیتلر است.
فاشیسم:
این اصطلاح به صورت عام نامی است برای همه رژیمهایی که بقایشان بر پایة دیکتاتوری و زور و کشتار استوار است. اما به معنای خاص، نام جنبشی است که در سال 1929 به رهبری "موسولینی" در ایتالیا به راه افتاد.
فالانژیسم:
نام حزب فاشیست اسپانیا می باشد. این حزب را "خوزه آنتونیو پریمودو ریورا" پسر دیکتاتور پیشین، "پریمودو ریورا"، در سال 1933 بنیان گذاشت.
تیرانی (تیرانیسید):
عنوانی است برای حکومت ظالمانه ای که قدرت را از راه غیر قانونی در یونان باستان به دست می گرفت و در یونان "تورانوس (Tyrnnus)" می نامیدند.
 ماکیاولیسم (استبداد جدید):
مکتب ماکیاولیسم که آن را "فلسفه استبداد جدید" نیز می خوانند، عبارت از مجموعه اصول و دستوراتی است که ماکیاولی فیلسوف و سیاستمدار ایتالیایی (1469-1527) برای حکومت ارائه داده است. که خلاصه این مکتب عبارت است از: تأسیس دولتهای متحد و قوی که تابع کلیسا و دین نباشد. طرفداری از ظلم و استبداد و حکومت نامحدود. انسان موجود سیاسی و فطرتاً شرور است لذا برای علاج شرارت انسان حکومتی مقتدر و مستبد لازم است. اخلاق و مذهب تابع سیاست زمامدار می‌باشد، اگر صلاح دید در حکومت از دین و اخلاق استفاده می کند و اگر صلاح ندید استفاده نمی کند. زمامدار به منزلة قانون است و مردم باید از حاکم و زمامدار اطاعت کنند، اما خودش از قانون مستثنی است و هر چه بخواهد می تواند انجام دهد. روش حکومت در مکتب ماکیاولیسم آن است که زمامدار برای رسیدن به قدرت و حفظ آن مجاز است به هر عملی مانند زور، حیله، تزویر، جنایت، تقلب، نقض قول و پیمان شکنی و نقض مقررات اخلاقی متوسل شود. و هیچ نوع عملی برای رسیدن به قدرت و حفظ آن برای زمامدار ممنوع نیست، به شرط اینکه تمام این اعمال را پنهانی و سرّی انجام دهد. و جنایاتی که هیتلر و موسولینی دیکتاتورهای آلمان و ایتالیا انجام دادند بر همین افکار دور می زد.
نیهیلیسم:
نیهیلیسم یا هیچ انگاری، این اصطلاح از واژه (نیهیل( در زبان لاتین به معنای هیچ آمده است. و نیهیلیسم مکتبی فلسفی است که منکر هر نوع ارزش اخلاقی و مبلّغ شکاکیت مطلق و نفی وجود است. و گروهی از آنارشیست های قرن 19 روسیه را نیز نیهیلیست خوانده اند. مؤسسه فرقه نیهیلیسم "میخائیل باکونین" (1876-1814م.) بوده است.
سوفیسم (سوفسطائی) :
در زبان یونان سوفیسما و سوفیزا به معنای آموزش و سوفوس به معنای عقل و خرد می باشد. اما از نظر اصطلاح سوفیست عنوانی برای فلاسفه قبل از سقراط می باشد. که آنان مورد انتقاد سقراط و افلاطون قرار گرفتند. اما بعدها به کسانی گفته می‌شد که در بحث ها و گفتگوی با مغالطه و زبان بازی بر حریف خود پیروز می شدند.
سپتی سیسم )سپتیک):
این همان فلسفه شکاکین است. پیروانش معتقداند که انسان راهی برای شناخت حقایق ندارد. از این رو باید در همه امور توقف نماید. حتی علوم ریاضی را هم به طور احتمال قبول کند. این مَسْلک شبیه سوفیسم و نسبی گری است.
 آتئیسم:
پیروان این مکتب می گویند چیزی به عنوان مافوق طبیعت وجود ندارد. و انسان را فقط موجود طبیعی می دانند که باید با همان عقل طبیعی اداره شود.
کمونیسم:
کمونیسم این اصطلاح از ریشه لاتینی (کمونیس) به معنای اشتراکی گرفته شده است. و این عقیده از سال 1840 م. رواج یافت. و معنای اشتراک محدود به ثروت و دارائی ها نمی شود، بلکه اشتراک شامل زنان و مسائل جنسی می گردد. بنابرنظر کمونیسم تمام منابع اقتصادی کشور اعم از صنعتی و امور دیگر مربوط به جامعه است نه افراد و خانواده ها، اما کمونیسم به معنای جدید عبارت است از اینکه دولت بر تمام مراکز اقتصادی جامعه کنترل داشته باشد و همه چیز باید در دست او قرار گیرد.
مارکسیسم:
کمونیسم به معنای خاصی که امروز در نقاط مختلف دنیا رایج است کمونیسم مارکسیسم است. زیرا مؤسس کمونیسم "کارل مارکس" فیلسوف آلمانی (1883-1818م.) بود که بعد از مارکس، "فریدریش انگلس (1895-1825م.)"، "لنین" و "استالین" از رهبران کمونیسم بودند. بعد از درگذشت استالین (1953) "مالنکوف" ، "بولگانین" و "خروشچف" جانشین وی شدند. البته آراء مارکس و اِنگلس توسط نفوذ فلاسفه آلمانی مخصوصاً "هگل" و "فویرباخ" گسترش یافت.
 لنینیسم:
لنینیسم نوع دیگری از مارکسیسم است که منسوب به "ولادیمیر ایلیچ لنین (7924-1870م.)" بنیانگذار رژیم کمونیست و پیشوای انقلاب اکتبر 1917 روسیه می باشد. لنین در اصول افکار مارکس تغییراتی داد به طوری که مواردی بر آن افزود و عناصری از آن را حذف کرد، تا مناسب اوضاع جامعه روسیه گردد. و در ضمن عقاید لنین بعد از انقلاب و رسیدن به قدرت نسبت به قبل از انقلاب تغییر یافت.
 استالینیسم:
بعد از لنین "یوسف استالین (1953-1879م.)" ـ نخست وزیر و دبیر کل حزب کمونیست و دیکتاتور اتحاد شوروی سابق ـ روی کار آمد و در عقائد لنین اصلاحاتی انجام داد که افکار او به نام استالینیسم مشهور گردید.
بولشویسم:
بولشویسم عنوان ایدئولوژی حزب بولشویک به رهبری لنین بود. علت به وجود آمدن بولشویسم به خاطر اختلافی بود که در حزب مخفی سوسیال دموکرات روسیه بر سر مسأله عضویت در حزب پدید آمد. به دنبال آن، حزب به دو گروه بولشویک (در زبان روسی به معنای اکثریت) به رهبری لنین، و منشویک (به معنای اقلیت) به رهبری "مارتوف" تقسیم شد. و لنین در سال 1918 نام حزب خود ر "حزب کمونیست سراسر روسیه (بولشویکها)" نهاد، و در سال 1925 به نام "حزب کمونیست سراسر اتحاد شوروی" و در سال 1953 به "حب کمونیست اتحاد شوروی" تغییر یافت.
پوپولیسم:
پوپولیسم به معنای مردم باوری است. به اینکه هدف های سیاسی را باید بر اساس خواست مردم جدا از احزاب و نهادها پیش برد، و خواست مردم عین حق و اخلاق است. به عبارت دیگر هر چه مردم خواستند همان حق و اخلاق می باشد. که در واقع بولشویسم ترکیبی از مارکسیسم و پوپولیسم است.
بورژوا - پرولتاریا:
در قرون وسطا فردی از اهل شهر آزاد (بورگ) را که نه ارباب بود و نه دهقان "بورژا" می نامیدند. در قرن های هفدهم و هجدهم ارباب ها و کارفرماها را در برابر کارگران و بازرگانان به این نام خطاب می کردند. در فرانسه عنوانی برای طبقه میانه سوداگر و پیشه ور یا شهرنشینانی که بر ملاک دارائی از حقوق سیاسی برخوردار بودند اطلاق می شد، و اما در اصطلاحی سیاسی معنای خاص خودش را دارد.
بورژوازی در اصطلاح مارکسیستی به معنای سرمایه داران، سوداگران، پیشه وران و دارندگان مشاغل آزاد است. در برابر "پرولتاریا" که به کارگرانی گفته می شد که هیچ وسیله تولیدی جز نیروی کار خود برای تأمین زندگی ندارند.
سوسیالیسم:
واژه سوسیالیسم (جامعه باوری) در زبان فرانسه به معنای اجتماعی می باشد. و در انگلیسی (سوسیالیسم سیاستی که هدف آن نظارت جامعه بر وسایل تولید و اداره‌ آنها به سود همگان است). البته این تعریف، یک تعریف جامع نیست، زیرا نظارت عمومی بر اموال و تولید معنای وسیعی دارد. اما بهترین وجه اشتراک سوسیالیست برتری جامعه و سود همگانی بر نظریه فردگرایی و سود فردی است، که سوسیالیسم به انواع متعددی مانند سوسیالیسم لیبرال، مارکسی، نوین، تکاملی، فابیان، صنفی و پارلمانتر و اقسام دیگر، تقسیم می شود.
کاپیتالیسم:
کاپیتالیسم روشی است که در آن وسائل عمده تولید به کمک سرمایه های شخصی فراهم شده و اموال به مالکیت صاحبان سرمایه باقی می ماند. در کاپیتالیسم کارگران به عنوان روز مزد اجیر صاحبان سرمایه اند، و تمام قدرت مالی در دست اشخاص معدودی در جامعه خواهد بود. در مقابل کاپیتالیسم، کمونیسم و لنینیسم و استالینیسم قرار دارد.
 پپورتنیسم:
یکی از فِرَق مذهبی آمریکا است که به ثروت اندوزی و سرمایه داری و تجارت ظالمانه مشروعیت می دهد. و این مسلک اصلی ترین عنصر فرهنگی و مذهبی تمدن آمریکایی است و با روح سرمایه داری آنان هماهنگ است.
 ناسیونالیسم:
عبارت است از اعتقاد به برتری یک ملت و قوم بر تمام ملل و اقوام دیگر و لزوم وفاداری مطلق و بدون هیچ قید و شرطی نسبت به قوم و ملت خود، و مباهات کردن هر قوم و قبیله نسبت به فرهنگ و زبان و نژاد خودش. بنابراین ناسیونالیسم (ملی گرایی) خود را از همه برتر و دیگران را پایین تر از خود می داند، که به ناسیونالیسم اقتصادی و سیاسی تقسیم می شود.
انترناسیونالیسم:
در برابر ناسیونالیسم، انترناسیونالیسم قرار دارد که معتقد است خیر و سعادت بشر اقتضا می کند که ملت ها بدون در نظر گرفتن تعصب های قومی با هم همکاری داشته باشند.
 آنارشیسم:
در لغت یونانی به معنای حکومت است و آنارشی یعنی بدون حکومت. لذا در مسلک آنارشیسم حکومت را موجب مصائب و بدبختی های مردم می داند. و بنیاد آنارشیسم بر دشمنی با دولت می باشد. البته مخالف هرج و مرج هم هستند، اما به نظام و حکومتی فکر می کنند که بر اساس همکاری آزاده پدید آید. و پیشوای آنارشیسم جدید پیرژوزف پرودون"  فرانسوی (اوایل قرن 19 م.) می باشد.

ایدآلیسم:
ایدآلیسم (ایده آلیسم = Idealime) به معنای خیال پرستی است و ایدآلیست کسی را گویند که معتقد است که سیاست باید تابع آمال یا ایدآل های انسانی گردد. این مسلک در برابر "رئالیسم" یا واقع پرستی و اصالت دادن به واقع قرار دارد.
 رئالیسم:
همانطوری که بیان شد رئالیسم (واقع پرستی و دنبال حقیقت بودن) در مقابل ایدآلیسم قرار دارد. رئالیست سعی دارد خود را با حقایق جهان و محیط جامعه وفق دهد و عوامل حقیقی را در حوادث دخالت دهد.
 فئودالیسم:
فئودالیسم یک سازمان بزرگ اجتماعی و اقتصادی و سیاسی است که در بسیاری از نقاط اروپا و خاور دور و خاور میانه در قرون وسطی، قبل از تشکیل دولت های ملی جدید وجود داشته است.
خصلت عمده در فئودالیسم آن است که از طرف شاه هر قسمت از اراضی بزرگ به تصرف اشراف به نام فئودال در می‌آید، و آن زمین های بزرگ از طرف فئودال یا نمایندگانشان به کشاورزان اجاره داده می شود. و اشراف هم در مقابل این اجاره نسبت به کشاوزان آن منطقه اختیارات قضائی و حکومتی و مالی و سیاسی داشتند.
ولی در زمان حاضر فئودالیسم به کشوری گفته می شود که عده ای از اشراف و مالکین املاکی را مالک می باشند و کشاورزان از حقوق سیاسی محروم اند، و یا به مقداری کم ازحقوق سیاسی و کشور بهره مند هستند.
فاکسیونالیسم :
فاکسیون به معنای حزب است. این اصطلاح را "جورج واشنگتن" در آغاز استقلال آمریکا به جای پارتی (حزب) به کار برد. فاکسیونالیسم یعنی حزب پرستی و عقیده به لزوم وجود احزاب سیاسی و اتکاء دولت و حکومت با احزاب عامه که آن را سیستم حزبی (پارتی سیستم) نیز می نامند. در مقابل کمونیسم که تک حزبی است قرار دارد.
فرق پلورالیسم با فاکسیونالیسم آن است که اصطلاح اولی عمومیت دارد و شامل عقیده به لزوم تعدد جمعیت و انجمن ها از هر قبیل اعم از مذهبی و فرهنگی و علمی و سیاسی و اقتصادی می باشد، در حالی که فاکسیونالیسم تنها معتقد به تعداد احزاب سیاسی است.
مولتی پارتیسم (چند حزبی):
به معنای چند حزبی است که در دموکراسی غرب تولد یافته است و در نظام سیاسی احزاب متعدد وجود دارد که در قدرت سهیم هستند، و هیچ یک از این احزاب به اکثریت مطلق دست پیدا نمی کند، و کشور بر اساس چند حزبی اداره می‌گردد. و گاهی هم احزاب متعدد برای آنکه کرسی های بیشتری را در پارلمان به دست آورند، دست به ائتلاف می زنند. اما ائتلاف دائمی نیست ولی تعداد احزاب هم موجب ضربه به اقتدار ملی نمی شود.
 ماتریالیسم :
مکتب ماتریالیسم یا مادیت و اصالت را به ماده دادن، از مکاتب بسیار قدیم می باشد و تاریخ آن به زمان یونان قدیم می‌رسد. و عبارت است از اعتقاد به این که تنها ماده وجود دارد و هر چه عنوان ماوراء الطبیعه و حالت متافیزیکی داشته باشد، مانند خدا، روح و فرشتگان وجود ندارد.
دوگماتیسم:
دوگماتیسم آئینی است که می گوید پذیرش موضوعی احتیاج به استدلال ندارد، و آن را باید بدون دلیل قبول کرد و بدون چون و چرا آن را از بدیهیات شمرد. و یا اینکه در عقیده از سنت سابق کورکورانه تقلید نمود.
دیالکتیک:
این اصطلاح در فلسفه از طرف فلاسفه در معانی مختلف به کار رفته است. اما از نظر لغت دیالکت (Dialeet) به معنای زبان محلی، مکالمه، شیوه سخن و لهجه و اصطلاحات زبان ملت های مختلف به کار رفته است.
اما از نظر اصطلاحی هر کدام از فلاسفه معنای خاصی از آن را اراده کرده اند. سقراط به معنای مکالمه و فلسفی کردن هر موضوع به صورت سؤال و جواب به کار برده، افلاطون به معنای روش منطقی استعمال کرده است. هگل و مارکس این لفظ را مشابه هم استعمال کرده اند، با این فرق که دیالکتیک هگل ایدالیسم است و دیالکتیک مارکس ماتریالیسم و توجه به مسائل مادی است. و برای دیالکتیک معانی متعددی ذکر نموده اند، به کتاب هایی که در این موضوع تألیف شده مراجعه نمایید.
رادیکالیسم :
در لغت به معنای ریشه است و این کلمه از طرف لیبرال های انگلیسی در قرن 19 استعمال شد، که مایل بودند به ریشه موضوعی نفوذ کنند، و طالب تجدید اساس کلیسا و خواستار انحلال مجلس اشراف و گاهی متمایل به لغو سلطنت بودند. اما این اصطلاح بیشتر در مورد کسانی اطلاق می شود که از مؤسسات سیاسی و اجتماعی موجود ناراضی و عصبانی شده اند و درصدد تغییرات اجتماعی هستند.
ولی در جامعه امروزی به کسانی که درصدد اصلاحات اساسی جهت بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی می باشند، رادیکال می گویند. اما در آمریکا این اصطلاح بیشتر درباره سوسیالیست ها و کمونیست ها اطلاق می شود. اما در اروپا در گروه های اصلاح طلب به کار می رود.
دموکراسی:
اصطلاح دموکراسی از اصطلاحات تمدن یونان قدیم است، و حکومت مردم بر مردم را دموکراسی می نامیدند. اما در اصطلاح جدید عبارت از حکومت مردم که با توجه به آراء اکثریت مردم از طریق انتخاب نمایندگان تشکیل می گردد، و اداره امور کشور در اختیار اکثریت آراء مردم قرار می گیرد. و دموکراسی به دموکراسی مستقیم (خالص) سیاسی، اقتصادی و صنعتی تقسیم می گردد.
 سندیکالیسم:
تریدیونیون یا اتحادیه های کارگری را در فرانسه سندیکا می نامند. سندیکالیسم نام یک مکتب سیاسی و هم، نام یک جنبش سیاسی انقلابی است که بین سوسیالیسم و آنارشیسم سازشی به وجود می آورد.
 ایدئولوزی :
این کلمه فانسوی است که مرکب از "idee به معنای تصور و اندیشه + logie به معنای شناخت" می باشد. ایدئولوژی روشی از اندیشه است که می خواهد هم جهان را توضیح دهد و هم دگرگون سازد. و اولین بار این واژه را دستوت دوتراسی (1836-1754) دانشمند فرانسوی به کار برد. و هدف او از این کلمه (اندیشه شناسی) یا (دانش ایده ها) بود. و گاهی هم به معنای سنجیده و ناسنجیده استعمال می شود. و در لغت فرانسوی به کسی که در یک ایدئولوژی صاحب نظر است و جنبه مرجعیت دارد، ایدئولوگ گفته می شود.



 



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:30 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
۱-  جغرافياي سياسي (مباني و ايران) با ضريب ٢

منبع

نويسنده

انتشارات

اصول و مباني جغرافياي سياسي (خيلي مهم)

دکتر درّه مير حيدر

سمت

ژئوپليتيک

دکتر عزت الله عزتي

سمت

درآمدي نو بر جغرافياي سياسي (خيلي مهم)

ريچارد موير (ترجمه درّه ميرحيدر)

سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح

اصول و مفاهيم ژئوپليتيک (خيلي مهم)

دکتر محمد رضا حافظ نيا

پژوهشکده اميرکبير (پاپلي)

جغرافياي سياسي ايران (مهم)

دکتر محمد رضا حافظ نيا

سمت

جغرافياي سياسي و سياست جغرافيايي (خيلي مهم)

دکتر پيروز مجتهدزاده

سمت

مقدمه اي بر جغرافياي سياسي ايران  (خيلي مهم)

مهدي مينايي

دفتر مطالعات سياسي و بين المللي

ژئواستراتژي

دکتر عزت الله عزتي

سمت (چاپ ٨٤ يا ٨٥)

ايران و همسايگان (منابع تنش و تهديد)

دکتر يدالله کريمي پور

جهاد دانشگاهي دانشگاه تربيت معلم

انديشه هاي ژئوپليتيک در قرن بيستم (اگر وقت کافي داشتيد بخونيد)

ژئارويد اوتوتايل، پاول روتلج، سيمون دالبي (ترجمه محمدرضا حافظ نيا و هوشنگ نصيري)

دفتر مطالعات سياسي و بين المللي

 

   ۲- مباني جغرافياي انساني با ضريب ٢

منبع

نويسنده

انتشارات

مباني جغرافياي روستايي (مهم)

دکتر عباس سعيدي

سمت

ديدگاههاي نو در جغرافياي شهري (مهم)

دکتر حسين شکويي

سمت

جغرافياي شهري ايران

دکتر علي اصغر نظريان

پيام نور

مقدمه اي بر جغرافياي روستايي ايران

دکتر مسعود مهدوي

سمت

جغرافياي انساني (فقط مبحث شهر، روستا و کشاورزي)

ماکس درئو (ترجمه سيروس سهامي)

آگاه

مقدمه اي بر جغرافياي انساني ايران

دکتر منصور بدري فر

پيام نور

روابط متقابل شهر و روستا (مهم)

دکتر علي اصغر رضواني

پيام نور

جغرافياي کوچ نشيني

دکتر رحيم مشيري

سمت

زمينه هاي غالب در جغرافياي انساني

دکتر فاطمه بهفروز

دانشگاه تهران

شناخت شناسي مباني جغرافياي انساني (مهم)

دکتر يدالله فريد

دانشگاه آزاد اهر

جغرافيا و شهرشناسي (مهم)

دکتر يدالله فريد

دانشگاه تبريز

 

  ۳ - متون تخصصي (زبان انگليسي) با ضريب ٢

منبع

نويسنده

انتشارات

متون جغرافياي انساني (٢)

شاپور گودرزي

پيام نور

جزوه متون جغرافياي انساني دوره کارشناسي ترجيحاً دانشگاه تربيت معلم تهران

جزوه متون جغرافياي طبيعي دوره کارشناسي  ترجيحاً دانشگاه تربيت معلم تهران

لغات و واژگان و اصطلاحات آخر کتابهاي جغرافيا، بخصوص منابع

   

  ۴- جغرافياي جمعيت با ضريب 1

منبع

نويسنده

انتشارات

اصول و مباني جغرافياي جمعيت

دکتر مسعود مهدوي

قومس

جغرافياي جمعيت ايران

دکتر علي اصغر نظري

پيام نور

جغرافياي جمعيت

دکتر اردشير جوان

دانشگاه فردوسي مشهد

آمار نفوس و مسکن سرشماري سال ١٣٧٥

مرکز آمار ايران

مرکز آمار ايران

 

   ۵- فلسفه جغرافيا با ضريب ١

منبع

نويسنده

انتشارات

ديدگاه هاي نو در فلسفه جغرافيا جلد ١

دکتر حسين شکويي

گيتاشناسي

ديدگاه هاي نو در فلسفه جغرافيا جلد2

دکتر حسين شکويي

گيتاشناسي

فلسفه جغرافيا

دکتر حسين شکويي

گيتاشناسي

 

  ٦- ژئومورفولوژي (مباني و ايران) با ضريب ١

منبع

نويسنده

انتشارات

ژئومورفولوژي ساختماني (خيلي مهم)

دکتر فرج الله محمودي

پيام نور

ژئومورفولوژي اقليمي (مهم)

دکتر فرج الله محمودي

پيام نور

ژئومورفولوژي ديناميک (خيلي مهم)

دکتر فرج الله محمودي

پيام نور

ژئومورفولوژي ايران

دکتر جمشيد جداري عيوضي

پيام نور

ژئومورفولوژي ساختماني (خيلي مهم)

دکتر مقصود خيام

دانشگاه تبريز

ژئومورفولوژي ايران (خيلي مهم)

دکتر محمود علايي طالقاني

نشر قومس

 

  ۷-  مباني جغرافياي طبيعي با ضريب ١

منبع

نويسنده

انتشارات

مباني آب و هوا شناسي

دکتر بحلول عليجاني

سمت

آب و هواي ايران

دکتر بحلول عليجاني

پيام نور

جغرافياي خاک ها

دکتر پرويز کردواني

دانشگاه تهران

منابع و مسائل آب جلد ١

دکتر پرويز کردواني

دانشگاه تهران

منابع و مسائل آب جلد 2

دکتر پرويز کردواني

دانشگاه تهران

ژئومورفولوژي ساختماني

دکتر فرج الله محمودي

پيام نور

ژئومورفولوژي اقليمي

دکتر فرج الله محمودي

پيام نور

ژئومورفولوژي ديناميک

دکتر فرج الله محمودي

پيام نور

ژئومورفولوژي ايران

دکتر جمشيد جداري عيوضي

پيام نور

ژئومورفولوژي ساختماني

دکتر مقصود خيام

دانشگاه تبريز

ژئومورفولوژي ايران (خيلي مهم)

دکتر محمود علايي طالقاني

نشر قومس



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:20 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

نواحي اسلامي :

  1 – آسياي جنوب غربي : كه از ديد ما مهمترين ناحيه اسلامي است زيرا اسلام از اين ناحيه ظهور كرد و هم اكنون مكه قبله مسلمانان در آن واقع است. علاوه بر آن ايران كشور ما نيز در اين ناحيه قراردارد. ضمن اينكه به سرزمين پيامبران يعني فلسطين و مسايل مذهبي – سياسي آن كه همچنان ادامه دارد بايد توجه خاصي مبذول داشت.

 2 – آسياي جنوب شرقي: دورترين سرزمين نفوذ اسلام به شمار مي رود و اينكه اندونزي به عنوان پرجمعيت ترين كشور اسلامي در  محدوده استوا در آن واقع است.

 3 – آسياي جنوبي: بنگلادش و پاكستان به عنوان دومين و سومين كشور پرجمعيت اسلامي در آن واقع است و بخشي از شبه قاره هند را شامل مي شود.

 4 – آسياي ميانه: پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي در اواخر قرن 20 به عنوان يك ناحيه اسلامي كه پنج كشور اسلامي از جمله قزاقستان كه وسيع ترين كشور اسلامي در ان واقع اند.

 5 – سرزمين قفقاز: پس از فروپاشي شوروي نقش مذهبي سياسي آن اهميت پيدا كرد. و در قاره اروپا واقع است كه از سمت شمال با ايران همسايه است.

 6 – آفريقاي شمالي: منطبق با صحراي بزرگ شمال آفريقا و كشورهاي وسيع آفريقاي شمالي است.

 7 – آفريقاي مركزي ( غرب و شرق ) : در منطقه تروپيكال از شرق الي غرب آفريقا و خليج گينه ادامه دارد.

 8 – اروپاي جنوبي و شبه جزيره بالكان: علاوه بر كشور آلباني از تجزيه يوگسلاوي سابق كشورهاي جديدي از جمله بوسني و هرزگوين موجوديت پيدا كردند.

 جدول شماره 2: نواحي و سرزمين هاي اسلامي و مشخصات آنها

 

        رديف

 

ناحيه و سرزمين اسلامي

 

كشورهاي اسلامي واقع درآن

جمعيت تقريبي مسلمان

( به ميليون نفر )

درصد به جمعيت كل مسلمان جهان

 

1

 

 

آسياي جنوبي غربي :

7/32 درصد كشورهاي اسلامي در آن واقع اند

ايران – تركيه – سوريه – عراق – اردن – لبنان – فلسطين – كويت – عربستان – عمان – يمن – بحرين – قطر – امارات عربي – افغانستان

286736000

32/18

 

2

آفريقاي شمالي :

5/22 درصد درصد كشورهاي اسلامي در آن قرار دارند

مصر – ليبي – سودان – موريتاني – مالي – نيجر – چاد – جمهوري صحرا – تونس – الجزاير – مراكش

217558000

90/13

 

3

آفريقاي مركزي ( شرقي – غربي ):

4/18 درصد كشورهاي اسلامي در آن واقع اند

اريتره – سومالي – جيبوتي – تانزانيا  جزاير كومور – نيجريه – سنگال – گامبيا – گينه – سيرالئون – اتيوپي – ساحل عاج – بورگينافاسو

177230000

32/11

 

4

آسياي جنوب شرقي :

1/6 درصد كشورهاي اسلامي در آن قرار دارند

اندونزي – مالزي – برونئي

349530000

33/22

 

5

آسياي جنوبي :

4 درصد كشورهاي اسلامي در آن واقع اند

بنگلادش – بخش شرقي پاكستان – مالديو

285156600

22/18

 

6

آسياي ميانه :

10 درصد كشورهاي اسلامي در آن قرار دارند

قزاقزستان – قرقيزستان – ازبكستان  تركمنستان – تاجيكستان

44977000

87/2

 

7

سرزمين قفقاز :

2 درصد كشورهاي اسلامي در آن واقع اند

آذربايجان

7940000

51/0

 

8

اروپاي جنوبي و بالكان :

آلباني – بوسني و هرزگوين- مقدونيه

4580000

29/0

  پ: كشورها و محدوده هايي كه داراي جمعيت اقليت  مسلمان قابل ملاحظه اي هستند و بخش وسيعي از جمعيت مسلمان جهان اسلام در كشورهاي غير اسلامي توزيع شده اما با وجود اقليت بودن آن از لحاظ كيفي و عملكردي در شئونات  فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي،  سياسي و تاريخي اين سرزمين ها نقش مهمي ايفا مي كنند و در واحد زمان نيز در حال تزايد و فزوني است.

 مهم ترين آن عبارتند از:

 -          موزامبيك در آفريقا با 3980000 نفر مسلمان كه 20 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود.

-          اوگاندا در آفريقا با 4430000 نفر مسلمان كه 16 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود.

-          زامبيا در آفريقا با 1800000 نفر مسلمان كه 15درصد جمعيت كشور را شامل مي شود.

-          كامرون در آفريقا با 3600000 نفر مسلمان كه 22درصد جمعيت كشور را شامل مي شود.

-          .جمهوري آفريقاي مركزي  در آفريقا با 650000 نفر مسلمان كه 15درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          سنگاپور در آسيا با 650000 نفر مسلمان كه 15درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          بنين در آفريقا با 1740000 نفر مسلمان كه 20 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          غنا در آفريقا با 6780000 نفر مسلمان كه 30 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          گينه بيسائو در آفريقا با 630000 نفر مسلمان كه 45 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          ليبريا در آفريقا با 680000 نفر مسلمان كه 20 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          توگو در آفريقا با 580000/1  نفر مسلمان كه25 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          كنيا در آفريقا با 8330000 نفر مسلمان كه 24 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          جزيره ماري تيوس  در شرق  آفريقا با 220000 نفر مسلمان كه 6/16 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          قبرس در اروپا  با 230000 نفر مسلمان كه 23 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          گرجستان در اروپا با 880000 نفر مسلمان كه 20 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          جمهوري روسيه با 27170000 نفر مسلمان كه 19درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          سورينام ( گويان هلند ) در آمريكاي لاتين با 10000 نفر مسلمان كه  6/19 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          هندوستان در آسيا با 154504000 نفر مسلمان كه 4/13 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          مقدونيه  واقع در شبه جزيره بالكان با 600000 نفر مسلمان كه 30 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          ايالات متحده آمريكا واقع در آمريكاي شمالي با 6310000  نفر مسلمان كه 11/2 درصد جمعيت كشور را شامل      مي شود .

-          جمهوري خلق چين با 39000000  نفر مسلمان كه 3 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          برمه در آسيا با 200000 نفر مسلمان كه 4 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-       ساير كشورها و سرزمين ها اعم از داخل قاره ها و جزاير ( مستقل يا خود مختاروتحت الحمايه ) كه  6  درصد كل جمعيت اسلامي را شامل مي شود.                                                

 3 - تحليلي بر تعداد و نحوه توزيع جغرافياي جمعيت مسلمان در جهان

 الف: تعداد و رشد جمعيت :

 در سال 2006 ميلادي جمعيت مسلمان جهان رقمي معادل 1565280000 نفر بود كه اين تعداد حدود 79/24 درصد جمعيت جهان را كه معادل 6313780000 بود در بر مي گرفت ( . . International Islamic news Agency. 2006,nov,1 )

اين در حالي است كه رشد متوسط سالانه جمعيت مسلمان جهان حدود 9/2 درصد در سال بوده و نظر به اينكه بيش از 70 درصد جمعيت اسلامي در كشورها و نواحي رو به رشد ( 1 ) توزيع شده اند با اين نرخ نسبتا بالاي رشد جمعيتي مي توان پيش بيني نمود كه رشد طبيعي جمعيت در فاصله زماني 25 الي 30 سال آينده به بيش از 2 برابر افزايش داشته باشد            ( Holt Richat Twinston .World Atlas. 2006. OCT ) .

 توزيع قاره اي جمعيت مسلمان :

 مطايق  آخرين گزارشات جمعيتي توزيع مسلمانان در سطح قاره هاي جهان  مطابق جدول شماره 3 آورده شده است .

 جدول شماره  3 : توزيع قاره اي جمعيت مسلمان جهان و مقايسه آنها

 

رديف

قاره

جمعيت كل قاره

به ميليون نفر

جمعيت مسلمان

به ميليون نفر

درصد به جمعيت قاره

درصد به جمعيت كل مسلمان

1

آسيا

50/3970

65/1060

71/26

76/67

2

آفريقا

24/923

88/442

97/47

30/28

3

اروپا

70/729

90/50

93/6

25/3

4

آمريكاي شمالي

70/331

12/7

15/2

45/0

5

آمريكاي مركزي و جنوبي

05/556

07/3

54/0

20/0

6

اقيانوسيه

54/33

60/0

79/1

04/0

7

جمع

78/6313

28/1565

100

100

               همانطور كه در جدول شماره 3 مشاهده مي شود قاره آسيا با  76/67  درصد جمعيت مسلمان جهان كه خود معادل 71/26 درصد كل جمعيت اين قاره بزرگ نيز مي باشد رتبه اول را در جذب بيشترين تعداد مسلمانان جهان را دارد و اين جايگاه اجتماعي به اين دلايل است كه اولا آسيا خود مهد اسلام بوده و به ويژه كشورهاي آسياي جنوب غربي كه اغلب در شبه جزيره عربستان و يا همسايگان آن يعني ايران و تركيه مي باشند در اين قاره واقع اند و فاصله چنداني با قطب مسلمين ندارند و با پذيرش 7/32 درصد كشورهاي اسلامي مهمترين ناحيه اسلامي است و ثانياً در مرحله دوم نفوذ اسلام كه بين قرن 10 الي 15 ميلادي انجام شد و توسط بازرگانان اسلامي و به روش ارتباطات تجاري و فرهنگي با سرزمين هاي دور دست آسياي جنوبي ( شبه قاره هند ) و جنوب شرق آسيا، اسلام تبليغ و نفوذ پيدا كرد و اين موضوع هم مد نظر باشد كه اغلب كشورهاي جنوب و جنوب شرق آسيا پر جمعيت و سنتي و كشاورزند و مسلماً در رشد و افزايش خيل عظيم مردم مسلمان نقش مهمي داشته است بطوري كه اندونزي ، پاكستان و بنگلادش به ترتيب سه كشور پر جمعيت اسلامي در جهان به شمار مي روند . كشورهاي آسياي ميانه و قفقاز هم به خاطر پيوندهاي قومي و تاريخي با سرزمين هاي اسلامي خود هم بر تعداد كشورهاي اسلامي و هم بر جمعيت اسلامي اين قاره كهن مي افزايد ( وزارت آموزش وپرورش ، 1363: 126 و 134 و 136 و 260 ).

 از طرف ديگر كشورهاي پرجمعيت چين و هند و شرق روسيه كه خود بيش از 250ميليون مسلمان را شامل مي شوند نبايد در اين محاسبات و رتبه گيري قاره آسيا از نظر دور داشت. پس از آسيا ، قاره آفريقا از لحاظ پذيرش و رشد جمعيت اسلامي در رتبه دوم قرار مي گيرد و اين در حالي است كه تمام بخشهاي اين قاره در تمام دوران نفوذ اسلام اعم از مرحله اول كه از طريق لشكركشي و فتوحات نظامي بين قرن 7 ال 8 ميلادي ( وزارت اموزش وپرورش ، 1363: 110 - 134). كه شمال آفريقا و كشورهاي محدوده صحرا و ساحل مديترانه الي تنگه جبل الطارق به فتح مسلمين درآمد. (مستوفي الممالكي ، 1382 :18 )                                        

و هم از طريق ارتباطات تجاري و فرهنگي مسلمانان با سرزمين هاي ساحلي غرب و شرق و حتي جنوب آفريقا ( شاخ آفريقا و زنگبار در شرق و حوضه خليج گينه در غرب آفريقا) كه آئين اسلام در كشورهاي با رشد بالاي آفريقايي گسترش پيدا كرد و مجموعاً اين قاره با پذيرش 30/28 درصد جمعيت اسلامي جهان كه معادل 97/47 درصد جمعيت كل اين قاره  نيز محسوب مي شود در رتبه 2 قرار مي گيرد.

 مسئله مهم در اينجاست كه در اين قاره كشورهايي وجود دارد كه با رشد جمعيت اسلامي روز به روز مسلمانان آن در حال در حال افزايش بوده و در آينده اي نزديك از مرز 50 درصد جمعيت مسلمان گذشته و آنها را در جرگه  اين كشورها بايد محسوب نمود از جمله : موزامبيك، گينه بيسائو، ليبريا، توگو، كنيا،كه در حال حاضر بين 20 تا 45 درصد جمعيت آنها مسلمان است . اين ادعا را بايد به ورود كشورهاي اسلامي بوركينافاسو، ساحل عاج و اتيوپي و تانزانيا به گروه كشورهاي اسلامي نسبت به 10 سال قبل يعني از سال 1997 تا زمان حال پذيرفت.

              پس از آسيا و افريقا ، قاره اروپا به لحاظ همسايگي با اين دو قاره و ارتباطات طولاني مردم حاشيه اين قاره با سرزمين هاي اسلامي در طول تاريخ، مسلما  از  جمعيت قابل توجه مسلمان كه بر اثر گسترش نفوذ آئين اسلام در آن ديده مي شوند، برخوردارند و اكنون با 93/6 درصد پذيرش جمعيت اسلامي جهان در مقام سوم قرار دارد. اروپاي شرقي و شبه جزيره بالكان به لحاظ ارتباطات تاريخي با آسياي غربي و بويژه در زمان تسلط امپراتوري عظيم عثماني در نيمه دوم قرن 19 الي اوايل قرن 20 ([1]) از گسترش سريع آئين اسلام برخوردار بوده و در ساير كشورهاي اروپاي غربي و شمالي و جنوبي نيز به واسطه ارتباطات مردمي به ويژه  مهاجرت مسلمانان به اين كشورها و ازدواج هاي گسترده با سكنه اين كشورها از جمله آلمان و فرانسه از جمعيت قابل ملاحظه اي از مسلمانان برخوردارند.

 كشور اسپانيا نيز در قرن 8 ميلادي توسط طارق بن عزيز سردار معروف عرب و از طريق عبور مسلمانان از تنگه جبل الطارق بين مراكش و اسپانيا ( آفريقاي شمالي و شبه جزيره ايبري در اروپا ) تصرف شد و به مدت 5 قرن در حاكميت خلافت اسلامي قرار داشت و امروزه جنوب اسپانيا ماهيت اسلامي دارد. ( نظري ،1372 :24 ) 

 توزيع ناحيه اي جمعيت اسلامي:

 با مراجعه به جدول شماره 2 ملاحظه مي شود كه نواحي آسياي جنوب شرقي ، آسياي جنوب غربي، و آسياي جنوبي به ترتيب 33/22 درصد ، 32/18 درصد ، 23/18 درصد  از جمعيت مسلمان جهان در جايگاه يكم الي سوم اجتماعي قرار دارند. مسلما نقش بعضي از كشورها از لحاظ اجتماعي و فرهنگي و حتي بعضي كشورهاي داراي اقليت مسلمان در اين جايگاه قابل بحث است. مثلا در آسياي جنوب شرقي كه رتبه اول را دارد وجود كشور اندونزي به تنهايي با بيش از 195 ميليون نفر به عنوان پر جمعيت ترين كشور نقش اساسي داشته كه علت آن را بايد در شرايط طبيعي، موقعيت هاي توليدي منطقه مخصوصا خاكهاي قرمز آتشفشاني در جزيره جاوه و سوماترا كه بيش از 200 ميليون جمعيت اين كشور را در خود جاي داده جستجو كنيم . در آسياي جنوب غربي تعداد كشورها بيشتر است اما رتبه هاي جمعيتي در حد متوسط و پايين است. بطوريكه پر جمعيت ترين كشور اين ناحيه تركيه است . با بيش از 73 ميليون  و ايران بيش از 69 ميليون مسلمان قطب هاي اجتماعي به شمار مي روند. نظر به اينكه موقعيت شيخ نشين هاي خليج فارس با روند مهاجر پذيري شديدي كه امروز دارند ، از جمله دبي و كويت يك ناحيه در حال تحول و رو به تزايد جمعيتي است. بد نيست كه  اشاره شود حدود 33درصد كشورهاي اسلامي در اين ناحيه واقع اند. البته وقايع نظامي و سياسي خاورميانه و هشت سال دفاع مقدس  و درگيريهاي فلسطين و لبنان كمي از رشد شتابان جمعيتي كاسته است. در حالي كه در جنوب شرق آسيا صرفا وقايع طبيعي مثل    توفان ها- سيلاب ها- زلزله ها گاهي بر توقف تدريجي رشد جمعيت شايد تاثير گذار باشد. در آسياي جنوبي كه تنها          3 كشور اسلامي بنگلادش- پاكستان – مالديو و كشور بزرگ هندوستان قرار دارد كه همه به خاطر موقعيت هاي طبيعي و سنتي بودن جامعه پرجمعيت هستند. و اين ناحيه را يك ناحيه پرجمعيت نشان مي دهد . بد نيست بدانيم كه پاكستان دومين كشور پر جمعيت و بنگلادش سومين كشور پر جمعيت اسلامي است. و علاوه بر آن كشور بزرگ هندوستان 5/13درصد جمعيت آن يعني معادل 154504000 نفر مسلمانند. (WWW. Islamic population , 2006 : P 1 – 2   )                             

و از جمله علل پر جمعيت بودن اين ناحيه به شمار مي روند.

نواحي اروپاي جنوبي با 29/0 درصد و سرزمين قفقاز با 51/0 درصد كم جمعيت ترين نواحي به شمار مي رود اما از لحاظ فرهنگي و برخورداري از تكنولوژي و شرايط قاره اروپا از بعضي جهات پيشرفته ترند.

  توزيع جمعيت اسلامي بر حسب كشورهاي اسلامي:

 چنانچه 1565280000 نفر جمعيت مسلمان جهان را به 53 كشور اسلامي توزيع كنيم . مسلما سهم متعادل هر كشور معادل 29534000 نفر مسلمان خواهد بود و چنانچه تنها 1372634600 نفر جمعيت ساكن در اين كشورها را توزيع كنيم به هر كشور اسلامي حدود 25919012 نفر مسلمان تعلق مي گيرد. اما از طرف ديگر شاهد آن هستيم آن هستيم كه نظير توزيع قاره اي و توزيع ناحيه اي ، توزيع كشور جمعيت اسلامي هم بسيار نابرابر و بي قاعده است بطوريكه كشور اندونزي با 195272000 نفر مسلمان پرچمعيت ترين كشور و كشور برونئي با 268000 نفر كم جمعيت ترين كشور ها به شمار مي روند كه به ترتيب 5/12 درصد و 017/0 درصد از حاشيه اسلامي را در خود جاي داده اند. چنانچه با يك  روش آماري كشورهاي اسلامي را از لحاظ بعد اجتماعي طبقه بندي كنيم شايد صحت اين مطالب بهتر اثبات شده  و قابل توجيه باشد. يكي از بهترين ، علمي ترين روش هاي طبقه بندي استفاده از روش آماري حد اختلاف طبقه اي است بطوريكه با اجراي  چند مرحله رياضي كشورها طبقه بندي مي شوند.

 مرحله اول : بدست آوردن دامنه نوسان اجتماعي                                                    R= MAX P – Min P                                    

 يعني پر جمعيت ترين و كم جمعيت ترين كشورها از هم كسر مي شوند.

بطوري كه :                                                                                                                                            برونئي - اندونزي R=

 R= 1952722000   -   268000  = 195004000

 مرحله دوم : تعداد طبقه اجتماعي است كه از فرمول استورجس حاصل مي شود ( مهدوي، 1367: 35 )      

 K= 3/3 +1 log  N

 K= 3/3 +1 log  [ 53 ]      #   6/7  يا  8

 مرحله سوم : محاسبه رقم حد اختلاف طبقه اي از فرمول

P = = = 24375500

  مرحله آخر: تنظيم جدول نمايشي  كه مطابق جدول شماره  4  تنظيم شده است.

جدول شماره 4 : طبقه بندي كشور هاي اسلامي بر حسب سقف جمعيتي

 

علامت

روي نقطه

نام كشورها

درصد به كل كشورها

تعداد كشور اسلامي

سقف جمعيتي

طبقه

اندونزي

 

9/1

1

الي 195272000

170896500

1

O

پاكستان

9/1

1

الي 170896500

146521000

2

بنگلادش

9/1

1

الي  146521000

122145500

3

0

0

0

الي  122145500

97770000

4

تركيه

9/1

1

الي    97770000

73394500

5

Ø

مصر – ايران

8/3

2

الي  73394500

49019000

6

افغانستان – عراق

الجزاير

7/5

3

الي     49019000

24643500

7

×

ساير كشورها

9/82

44

الي   24643500

268000

8

 

 

100

53

1372634600

جمع

                طبقه اول به كشورهايي اختصاص دارد كه جمعيت آنها بين     ](    MAXP –d)   الي  ( (MAXP [    قرار دارد و مسلماً كشوراندونزي رافقط شامل مي شود و به همين ترتيب طبقه دوم نيز به ممالكي مربوط مي شود كه سقف جمعيتي آنها بين

 همانطور كه در جدول مشاهده مي شود توزيع جمعيت به كشورهاي اسلامي بسيار ناموزون و گسيخته بوده و فواصل سلسله مراتبي آن خيلي زياد است بطوريكه 44 كشور معادل 9/82 درصد كشورهاي اسلامي جمعيتي تقريبا كمتر از 25 ميليون نفر دارند و تنها 3 كشور بين 50-25 ميليون  و 2 كشور هم بين 74- 50   ميليون نفر جمعيت دارند و كشورهايي كه بيش از يكصد ميليون مسلمان دارند تنها سه كشور اندونزي، بنگلادش و پاكستان هستند.

لازم به اشاره است كه سه كشور پر جمعيت اندونزي ، پاكستان و بنگلادش حدود بيش از  جمعيت اسلامي قاره آسيا و حدود 33 درصد يا بيش از  جمعيت اسلامي جهان را در خود پذيرفته اند كه علل آن متنوع و به عوامل طبيعي ، توليدي     ( كشت برنج ) ، سنتي بودن جامعه و اعتقادات و آداب و رسوم جامعه ارتباط دارد كه خود بخش جداگانه اي خواهد داشت.

4 -  نتيجه گيري :

 با توجه به مطالب عنوان شده و با اثبات آماري و طبق آمارهاي موجود جهاني به اين نتيجه مي رسيم كه اولا: ايدئولوژي اسلامي به خاطر جهان شمولي آن به هيچ وجه منطبق با مرزهاي سياسي و كميت هاي اجتماعي نيست بلكه عظمت آن در شرايط فعلي فراتر از مرزهاي قراردادي و جغرافيايي است. اما براي نمايش و براي مطالعه بهتر مطلب جهان اسلام را به سه بخش تقسيم كرده اند.

1 – كشورهاي اسلامي كه امروزه به تعداد 53 كشور است و نسبت به 8 سال قبل سه كشور اضافه شده و پيش بيني مي شود تا 20 سال اينده از لحاظ رشد جمعيتي و عملكرد سياسي به بيش از 60 كشور برسد.

( به جدول شماره يك و جدول كشورهايي كه داراي اقليت مسلمان هستند مراجعه شود).

2 – نواحي اسلامي كه اساس ناحيه بندي را بر حسب بينش هاي اسلامي و پديده هاي جغرافيايي در رابطه با آن در نظر گرفته ايم كه بالغ بر 8 ناحيه و سرزمين در نظر گرفته ميشود كه در جدول شماره 2 آورده شده است.

3 – ساير كشورها و سرزمين ها ي واقع در خارج از اين نواحي يا قاره هاي ديگر كه بخش وسيعي از جمعيت اسلامي را پذيرفته از جمله كشور چين با 39 ميليون مسلمان و معادل 3 درصد جمعيت آن با كيفيت و تظاهرات قابل توجه بخصوص ايالت هاي غربي چين مثل سينگ كيانگ اويغور.

ايالات متحده آمريكا با جمعيت مسلمان 6310000 و كشور كانادا با جمعيت حدود 4 ميليون نفر در قاره آمريكاي شمالي قابل بحث و جالب مي باشد. ضمن اينكه از كليه آزادي هاي اجتماعي –  سياسي و فرهنگي از جمله راي دادن براي انتخابات رياست جمهوري برخوردارند و حتي مي توانند بين كانديداها تفاوت عددي ايجاد كنند. كشور جمهوري فدراتيو روسيه با 19% جمعيت مسلمان و رقمي معدل 27170000 نفر بيانگر وجود جمعيت قابل توجه و تظاهرات اسلامي  حتي در بزرگترين ابرقدرت هاي اقتصادي و نظامي دنيا كه  داراي اهميت است.

 كشورهاي اسلامي امروزه با تشكيل سازمان يا اتحاديه مشترك المنافع اسلامي مي توانند قدمي در جهت استقلال اقتصادي و خروج از استعمار اقتصادي داشته باشند . ضمن اينكه در مورد مرزها مخصوصاً مرزهاي بحراني ( كشمير، فلسطين، آئوزه(بين ليبي و چاد ) ، مناطق بيطرف، صحراي غربي، جزاير خليج فارس، مرزهاي آبي جنوب شرق آسيا، محدوده هاي ماهيگيري F.N.L  و ... ) بايد با مذاكره و حل مسايل اختلافات را بين خود حل نمايند و بهانه اي به نيروهاي نظامي خارجي براي ورود مناطقي  از جمله كوزوو، دارفور، سودان، افغانستان و ...  را ندهند .

 



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:10 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

جایگاه ایران در سازمان کنفرانس اسلامی.

در حالی که عضویت در جنبش غیرمتعهد ها بیشترین نفع را عاید کشورمان کرده است، فعالیت دیپلماتیک ایران در سازمان کنفرانس اسلامی از دیگر پیمان های منطقه ای و بین المللی چشمگیر تر بوده است. اوج این مسئله به دوران ریاست ایران بر سازمان مذکور برمی گردد که نقطه عطفی در تاریخ سیاست خارجی کشور مان محسوب می شود. در این دوره تهران تلاش کرد تا سیاست تنش زدایی و رفع سوءتفاهم با کشورهای منطقه و جهان را پیاده نماید. فضای اطمینان و همکاری که طی این مدت ایجاد شده زمینه را برای موفقیت های دیگر از جمله افزایش بهای نفت نیز فراهم آورد. جا افتادن ایده گفت وگوی تمدن ها که یک پرستیژ دیپلماتیک محسوب می شد و تلاش برای ایفای نقش در بحران های بوسنی، کوزوو و افغانستان و نیز اقدام برای همبستگی در جهت مقابله با اسرائیل از دیگر دستاوردهای این دوران بود.

ریاست ایران بر سازمان کنفرانس اسلامی از این جهت اهمیت داشت که این کار با وجود به رغم تفکرات خاص کشورمان در مورد امور بین المللی انجام شد. ریاست آقای خاتمی بر این کنفرانس نیز با توجه به افکار سیاسی نوین وی در عرصه داخلی و بین المللی تاثیر قابل توجهی بر سران شرکت کننده در هشتمین اجلاس سازمان بر جای گذارد.

به هر حال می توان امور مذکور را از دستاوردهای سیاسی ریاست ایران بر سازمان کنفرانس اسلامی دانست: قبول ایده گفت وگوی تمدن ها؛ اعتمادسازی میان کشورهای اسلامی؛ افزایش همکاری سازمان کنفرانس اسلامی با سایر سازمان های بین المللی مانند سازمان ملل، اکو، اتحادیه عرب، سازمان وحدت آفریقا و جنبش عدم تعهد، تشکیل اتحادیه بین المجالس اسلامی؛ بررسی بحران کوزوو و برگزاری اجلاسی در سطح وزرای خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی در ژنو و اعزام هیأت هایی به منطقه بحران؛ مشارکت در کاهش بحران در روابط سوریه و ترکیه و تلاش برای حل بحران های عراق و الجزایر و دست آخر مقابله دیپلماتیک با تجاوز به بیت المقدس از سوی اسرائیل.
انتظار می رود که ایران در جریان تلاش های خود برای عضویت در اتحادیه عرب به نکات مثبت و منفی حضور در پیمان ها و سازمان های یاد شده توجه داشته و عملکر د مثمرثمر در جمع کشورهای عربی داشته باشد.

پی نوشت :

1ـ العالم العربی ـ رقم 1337، دسامبر 1986. به نقل از سازمان کنفرانس اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص 23.

2ـ بنده مقدم ـ محمد‌مهدی ـ علل ایجاد سازمان کنفرانس اسلامی و نقش عربستان ـ ص 17.

3ـ به نقل از حمید روحانی، «سازمان کنفرانس اسلامی»، (کیهان 6 بهمن 1367).

4ـ بنده مقدم، منبع سابق.

5ـ میدل ایست، اکتبر 1969، ص 21.

6ـ بنده مقدم، سابق.

7ـ اسد همایون،‌نتایج کنفرانس سران اسلامی در رباط، تهران (بی‌ن)، 1348.

8ـ سازمان کنفرانس اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص 26.

9ـ کیهان، 10/9/1336.

منابع

1محمد رضا ضیایی بیگدلی ، حقوق بین لملل عمومی ، نشر گنج دانش، ۱۳۸۱.

2سید داوو