X
تبلیغات
جغرافياي طبیعی (اقلیم شناسی)
چرا‌‌ در ‌‌روزهای‌‌ ابری ‌غمگین ‌‌می‌شویم؟

وضعیت آب و هوا از جنبه‌های مختلف بر رفتار انسان‌ها تاثیرگذار خواهد بود. اغلب ما انسان‌ها به طور ناخودآگاه نسبت به پیش‌بینی وضع آب و هوا کنجکاو هستیم و با توجه به آن درباره‌
همراه داشتن چتر برای رفتن به محل کارمان یا تماشای یک مسابقه ورزشی تصمیم‌گیری می‌کنیم. اما اگر تا به حال تنها به همین موضوع اکتفا کرده‌اید، باید توجه داشته باشید که از این پس باید بیش از گذشته نسبت به پیش‌بینی وضعیت آب و هوا که توسط رسانه‌ها اعلام می‌شود کنجکاو باشید، چرا که بررسی‌های انجام شده توسط محققان نشان داده است چگونگی وضعیت آب و هوا می‌تواند نقش بسیار مهمی بر شکل‌گیری احساسات و عواطف شما داشته باشد.

بدون تردید اخلاق و رفتار ما و برنامه‌ریزی برای سفر، رویدادهای ورزشی، کشت محصولات کشاورزی تامین‌کننده مواد غذایی مورد نیاز و حتی توانایی در شنیدن صداهای اطرافمان تحت‌تاثیر شرایط جوی متغیر خواهد بود. علاوه بر این سیستم ایمنی بدن انسان نیز با افزایش یا کاهش دما، بشدت متاثر خواهد شد. بنابراین می‌توان گفت شرایط جوی نیز یکی از متغیرهای محیطی است که می‌تواند نقش مهمی در سلامت جسمانی و روانی ما انسان‌ها داشته باشد و این در حالی است که این موضوع تاکنون چندان مورد توجه محققان قرار نگرفته است.


بررسی‌های انجام‌شده توسط محققان در سطح جوامع مختلف نشان داده است که افزایش مدت زمان و شدت تابش نور آفتاب نقش بسیار مهمی در افزایش رضایتمندی افراد نسبت به محیط اطرافشان دارد. این در حالی است که اغلب افراد در روزهای ابری و بارانی احساس افسردگی و ناراحتی می‌کنند. بر این اساس محققان در تلاش هستند تا به علت اصلی شیوع افسردگی و بیماری‌هایی مانند آسم و سردرد شدید در میان افراد در روزهای سرد سال پی ببرند تا با استفاده از نتایج به دست آمده بتوانند تاثیر آب و هوا بر انسان‌ها را در ابعاد وسیع‌تری مورد بررسی قرار دهند. بسیاری از مردم نسبت به خطرات ناشی از افزایش دما و بویژه تاثیر قرار گرفتن در معرض تابش نور خورشید در افزایش خطر احتمال ابتلا به سرطان پوست آگاه هستند، اما کمتر به تاثیر افزایش دما در افزایش تعداد مبتلایان به سکته مغزی و حملات قلبی توجه کرده‌اند. در روزهای بارانی، ناراحتی‌های ناشی از رماتیسم و آسم به مراتب افزایش پیدا می‌کند. همچنین دوره‌های کوتاه‌مدت سرما، ابتلا به سکته مغزی و حمله قلبی در میان سالمندان را به میزان قابل توجهی افزایش خواهد داد. بنابراین می‌توان گفت وضعیت آب و هوا می‌تواند نقش بسیار مهمی در سلامت جسمی و روانی افراد داشته باشد. افسردگی در فصل زمستان یکی از بیماری‌های شایع در میان ساکنان شمال اروپاست که براساس بررسی‌های انجام‌شده توسط پزشکان بیش از 20‌درصد این افراد در روزهای زمستانی و سرد سال به آن مبتلا خواهند شد. همچنین بیش از 500 هزار نفر از مردم انگلیس نیز به سندروم اختلالات عاطفی فصلی مبتلا می‌شوند که ابرهای کم‌ارتفاع و شب‌های طولانی زمستانی در ایجاد آن نقش بسیار مهمی دارند. این افراد به علت تغییرات بیوشیمیایی ایجاد شده در مغز دچار افسردگی می‌شوند. آنها ساعات طولانی از شبانه‌روز را می‌خوابند، اما همواره احساس خستگی می‌کنند. همچنین افراد مبتلا به چنین اختلالاتی بسیار تحرک‌پذیر و زودرنج بوده و از انجام امور روزانه و برقراری روابط اجتماعی با دیگران ناتوان هستند. این در حالی است که با افزایش طول روز شدت بیماری کاهش یافته و حتی اگر آنها در روزهای زمستانی تنها دو ساعت زیر تابش نور مصنوعی قرار گیرند 80 درصد علائم بیماری بهبود می‌یابد.


نقش هر یک از متغیرها در رفتار


برای این‌که بتوانید متوجه تاثیر تغییرات آب و هوا بر خلق و‌خوی در رفتار انسان‌ها شوید، الزاما نباید یک روانپزشک باشید، چرا که تنها با نگاهی دقیق و موشکافانه نسبت به محیط اطراف خود می‌توانید براحتی شواهدی از آن را بیابید. همان‌طور که می‌دانید، حیوانات نیز اغلب نسبت به تغییرات آب و هوا که در آینده‌ای نزدیک رخ خواهد داد از خود عکس‌العمل نشان می‌دهند. مطالعات انجام‌شده حاکی از آن‌ است که وقتی باد و باران تابستانی در راه است، زنبورها در نزدیکی کندو می‌مانند، پرندگان در نزدیکی سطح زمین پرواز می‌کنند و غذای بیشتری را برای خود ذخیره می‌کنند و حتی اغلب پرندگان پیش از این‌که باد و باران آغاز شود، محل امنی را برای پناه‌گرفتن پیدا می‌کنند و در آنجا مخفی می‌شوند.

با مساعد شدن شرایط جوی، فعالیت حیوانات شدت یافته و شما می‌توانید نظاره‌گر پرواز پرندگان در ارتفاعات باشید. وقتی بدن ما تحت تاثیر فشارهای محیطی اطراف مانند عوامل موثر در تغییرات آب و هوا قرار نگرفته باشد، از عملکرد مناسب‌تری برخوردار خواهد بود. اما باید گفت که هر یک از این عوامل می‌تواند از تاثیرات منحصر به فردی برخوردار بوده و به‌گونه‌ای متفاوت رفتار ما را تحت‌الشعاع خود قرار دهد که در اینجا هر یک از آنها را به اختصار مورد بررسی قرار می‌دهیم.

فشار هوا: فشار هوا دائم در حال نوسان است. محققان اوکراینی ثابت کرده‌اند که نوسانات جوی فشار هوا در فرکانس‌های پایین منجر به ایجاد اختلال در فعالیت‌های ذهنی خواهد شد که در نتیجه سبب کاهش تمرکز و همچنین کاهش عملکرد حافظه کوتاه‌مدت انسان می‌شود. بر این اساس اگر این‌بار با مشکل عدم تمرکز در حین انجام کاری مواجه شدید، می‌توانید فشار هوا را سرزنش کنید!

دما و رطوبت: به طور کلی بدن برای ایجاد گرمای مورد نیاز هنگام کاهش شدید و ناگهانی دمای هوا با کاهش دمای درونی بدن هنگام مواجه شدن با درجه حرارت‌های بالا در روزهای گرم و تابستانی با موانع و مشکلات بسیار زیادی مواجه می‌شود و به همین دلیل اغلب در چنین شرایطی میزان مرگ‌و‌میر در میان سالمندان به میزان قابل توجهی افزایش می‌یابد. در شرایطی که دمای بیش از 38 درجه سانتی‌گراد برای مدت زمانی بیشتر از یک هفته ادامه داشته باشد، میزان مرگ و میر افراد نیز تا 10 درصد افزایش خواهد یافت. جالب است بدانید در روزهایی که دمای هوا نسبت به شرایط پیش‌بینی شده برای یک دوره زمانی از سال افزایش پیدا می‌کند، میزان تحریک‌پذیری افراد نیز افزایش خواهد یافت که در نتیجه سبب رفتارها و واکنش‌های غیرعادی و غیرمنطقی از سوی افراد می‌شود. در بسیاری از شهرها در چنین شرایطی میزان خشونت در میان افراد در مقایسه با شرایط عادی افزایش پیدا خواهد کرد. بر اساس بررسی‌های انجام شده روزهای گرم و مرطوب، بیشترین تاثیر را بر اخلاق و رفتار انسان‌ها دارند که سبب بی‌خوابی، کاهش فعالیت‌های روزمره، ضعف هوشیاری، ایجاد اختلال در واکنش نسبت به محیط اطراف، تحریک‌پذیری و رخوت می‌شوند.

این در حالی است که در روزهای خنک‌تر که رطوبت هوا نیز کمتر باشد هوشیاری و فعالیت‌های روزانه افراد تشدید شده و افراد نسبت به دیگران خلق و خو و رفتار بهتری خواهند داشت.

تابش آفتاب: بدیهی است که اغلب در روزهای آفتابی احساس شادمانی می‌کنیم. روزهای آفتابی از محرک‌هایی با تاثیر مثبت به شمار می‌آیند و کاهش تابش نور آفتاب سبب ایجاد اختلالات عاطفی و احساسی خواهد شد. هیپوتالاموس بخشی از مغز است که نقش مهمی در کنترل اعمال حیاتی بدن دارد. این بخش از مغز توسط نور طبیعی از شبکیه چشم عبور می‌کند تحریک‌شده و اگر میزان نور ورودی به چشم کاهش پیدا کند، سرعت انجام اعمال حیاتی بدن نیز کاهش پیدا خواهد کرد.

از علائم ناشی از چنین اختلالاتی می‌توان به احساس خستگی در طول روز، پرخوری و رفتارهای پرخاشگرانه اشاره کرد.

باد: اغلب افراد نسبت به وزش باد احساس ناخوشایندی دارند. وزش دائمی باد یا وزش بادهای پر سروصدا، سبب افزایش خستگی و تحریک‌پذیری افراد می‌شود. اغلب از بادهای موسمی به عنوان بادهای ناخوشایند یاد می‌شود؛ چراکه وزش این نوع بادها معمولا سبب ایجاد اضطراب، فشارهای روانی، افسردگی و بی‌خوابی شبانه می‌شود. وقتی بادهای موسمی می‌وزند، دمای هوا در مدت زمانی کمتر از 2 ساعت، 15 درجه سانتی‌گراد کاهش می‌یابد.
وزش چنین بادهایی در مناطق کوهستانی سبب سقوط بهمن می‌شود. مطالعات انجام شده ارتباط میان وزش بادهای موسمی و افزایش تصادفات رانندگی و همچنین ارتکاب جرم و حتی اقدام به خودکشی در میان افراد را مورد تایید قرار داده است و به همین علت در اقدامات قانونی اغلب چنین عواملی نیز مدنظر قرار می‌گیرد.

اگرچه هنوز علت اصلی تاثیر وزش باد بر چنین رویدادهایی شناخته نشده است، اما بسیاری از محققان بر این باورند که بار الکتریکی هوا می‌تواند نقش مهمی داشته باشد. وقتی افراد در معرض هوای دارای بار منفی قرار می‌گیرند، احساس رضایت و خشنودی می‌کنند و این در حالی است که بادهای گرم مانند بادهای موسمی دارای بار الکتریکی مثبت هستند. امروزه ساختمان‌های مسکونی و اداری به گونه‌ای ساخته می‌شوند که در برابر هوا نفوذناپذیر هستند. سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی یون‌های منفی را از محیط خارج می‌کنند و فضای مناسبی رای برای جریان یافتن یون‌های مثبت در محیط اطراف ما به وجود می‌آورند که سبب بی‌حوصلگی ما می‌شود. از آنجا که امروزه به علت افزایش فشار کاری در خانه و محل کار کمتر وقت خود را در فضاهای باز سپری می‌کنیم، بنابراین سازگاری بدن در مقابل شرایط جوی و وضعیت آب و هوا نیز نسبت به گذشته به مراتب کاهش می‌یابد. اما اگر از این که معمولا پس از بارش باران از قدم زدن در هوای آزاد احساس آرامش می‌کنید، متعجب شده‌‌اید باید بدانید این پدیده روشی طبیعی برای تولید یون‌های مثبت در محیط است. بنابراین بهتر است پس از باران از منزل یا محل کار خود خارج شده و در چنین فضایی احساس رضایت و خشنودی را تجربه کنید.


انرژی نهفته در تابش نور آفتاب‌


به نظر می‌رسد آب و هوا عامل مهمی است که در زندگی همه موجودات ساکن زمین تاثیرگذار است. همچنین پدیده‌هایی را که در سطح زمین به وقوع می‌پیوندد را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد. بر این اساس می‌توان گفت آب و هوا نه‌تنها می‌تواند نقش موثری در روند انجام پدیده‌های طبیعی داشته باشد، بلکه می‌تواند سبب ایجاد اختلالاتی در آنها شود. وقتی قصد دارید تعطیلات را به سفر بروید، از این‌که هوا آفتابی باشد بسیار خوشحال خواهید شد.

وقتی شرایط جوی مساعد باشد، محیط اطراف ما مملو از انرژی، زیبایی و شادمانی خواهد بود. آب و هوا در حقیقت شامل مجموعه‌ای از عناصر مختلف مانند باد، باران یا برف است که می‌توانند نقش مهمی در تغییر آن داشته باشند. وزش باد از یک سو با به حرکت درآوردن آسیاب‌های بادی، الکتریسیته تولید می‌کند و از سوی دیگر سبب ویرانی و خرابی می‌شود. گاهی بعضی از مناطق زمین در معرض وزش بادهای موسمی یا طوفان‌های فصلی قرار می‌گیرند. چنین بادهایی اغلب با بارندگی‌های شدیدی همراه هستند که سبب وقوع سیل یا بلایای طبیعی دیگر می‌شوند. شاید شنیده باشید که برخی از افراد ادعا می‌کنند می‌توانند آفتابی بودن یا ابری بودن هوای ساعات آینده را از طریق تغییرات ایجاد شده در درونشان پیش‌بینی کنند. اگرچه ممکن است چنین ادعایی قدری عجیب به نظر برسد، اما مطالعات انجام شده توسط دانشمندان و محققان تاثیر تغییرات جوی بر واکنش‌های طبیعی بدن را مورد تایید قرار داده و به اثبات رسانده است. بر این اساس هرگونه تغییرات جزئی ایجاد شده در دما، فشار و رطوبت هوا می‌تواند سبب ایجاد تغییراتی در رفتار و شرایط جسمانی و روانی افراد شود. وقتی هوا ابری و بارانی است، بعضی از افراد احساس عصبانیت، ناراحتی یا خواب‌آلودگی می‌کنند، در حالی که وقتی هوا آفتابی است، احساس می‌کنیم سرشار از انرژی و شادابی هستیم. از آنجا که پیش از وزش باد یا بارش باران معمولا نوساناتی در فشار هوا ایجاد شده و سبب دردهای استخوانی می‌شود، بر این اساس می‌توان وقوع چنین پدیده‌هایی را پیش‌بینی کرد.


هواشناسی زیستی‌


با توجه به آنچه پیش از این گفته شد، می‌توان به این نتیجه رسید که تغییرات آب و هوایی می‌تواند بر تصمیم‌گیری افراد نیز تاثیرگذار باشد. همچنین بررسی تاریخ زندگی انسان‌ها در این کره خاکی نشان می‌دهد از گذشته‌های دور بین وضعیت آب و هوایی و شیوع برخی بیماری‌های خاص در سطح جامعه ارتباط مستقیمی وجود داشته است.
یکی از نشانه‌ها و علائمی که می‌تواند وجود چنین ارتباطی را به اثبات برساند، افزایش شمار مبتلایان به سرطان پوست در دوره‌هایی است که دمای هوا به میزان قابل توجهی افزایش می‌یابد، علاوه بر این احتمال مرگ و میر سالمندان در سرمای ناگهانی و زودگذر نیز می‌تواند نشان‌دهنده تاثیر شرایط جوی بر سلامت جسمانی افراد باشد.
این در حالی است که تا به امروز تاثیر تغییرات جوی بر خلق و خو، رفتار و آسایش و رفاه عمومی افراد کمتر مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به اهمیت این موضوع مبحث علمی جدیدی به نام هواشناسی زیستی پایه‌گذاری شده است. این رشته علمی مجموعه‌ای است از قوانین و اصول پذیرفته شده در رشته‌های علمی مختلف بویژه هواشناسی، پزشکی و زیست‌شناسی. کناره‌گیری تدریجی انسان‌ها از طبیعت و شیوه‌‌های جدید زندگی و استفاده از امکانات مختلف مانند سیستم‌های تهویه هوا، دستگاه‌های تامین‌کننده رطوبت در محیط کار و محل زندگی و همچنین سیستم‌های گرمایشی، سبب افزایش تحریک‌پذیری انسان‌ها نسبت به محیط اطراف شده است بویژه اگر بدن به علت ابتلا به بیماری توانایی خود را از دست داده یا به علت افزایش سن با ضعف و ناتوانی مواجه شده باشد، آثار و پیامدهای نامطلوب ناشی از این تغییرات محسوس‌تر خواهد بود.

در هوای سرد رگ‌های خونی پوست بدن منقبض می‌شوند و در نتیجه قلب برای عبور خون از میان این رگ‌های باریک به نیروی بیشتری نیاز خواهد داشت. به عبارت دیگر در چنین شرایطی فشار وارد بر قلب افزایش خواهد یافت.
از سوی دیگر کاهش ناگهانی فشار هوا سبب انبساط هوا در حفره‌ها و فضاهای خالی بدن و همچنین سیالات غشایی می‌شود که سبب افزایش فشار بر بافت‌های ملتهب و آسیب‌دیده بدن در مفاصل و ماهیچه‌ها خواهد شد و به همین علت در چنین شرایطی اغلب احساس درد در عضو آسیب‌دیده افزایش می‌یابد. چنین پدیده‌ای را در طول پرواز هواپیما نیز تجربه می‌کنید. افرادی که نسبت به چنین تغییراتی حساسیت بیشتری داشته باشند، احساس دردی را تجربه می‌کنند که ناشی از تحریک‌ پایانه‌های عصبی است. از آنجا که جرم حجمی بافت‌های استخوانی و ماهیچه‌ای در مقایسه با هم متفاوت است، بنابراین میزان انبساط و انقباض ایجاد شده در این بافت‌ها در اثر تغییرات دما و رطوبت هوا نیز یکسان نخواهد بود. چنین عاملی سبب افزایش درد در مفاصل و عضلات ملتهب و آسیب دیده خواهد شد. اگرچه میزان مرگ و میر افراد در روزهای گرم نسبت به روزهای بسیار سرد بیشتر است، اما رطوبت در مقایسه با دیگر معیارهای سنجش وضعیت آب و هوا بیشترین تاثیر را بر مرگ و میر افراد دارد. با افزایش رطوبت هوا، توانایی بدن برای کاهش دما با استفاده از تعریق کم می‌شود و درجه حرارت بدن افزایش می‌یابد.


تاثیر آب و هوا بر فیزیولوژی بدن


حتما شما هم متوجه این موضوع شده‌اید که در فصل‌های بهار و تابستان در مقایسه با دیگر فصول سال احساس شادابی بیشتری می‌کنید. برخی از محققان بر این باورند که قرار گرفتن در معرض تابش نور آفتاب نقش بسیار مهمی در ایجاد چنین احساسی دارد. نور آفتاب سبب افزایش ترشح سروتونین در بدن می‌شود. سروتونین ماده شیمیایی است که در ایجاد احساس خشنودی و آرامش در افراد نقش بسیار مهمی دارد. به همین سبب تعداد افراد مبتلا به افسردگی در کشورهایی مانند نروژ که در فصل زمستان روزهای بسیار کوتاه و شب‌های بسیار طولانی دارد به مراتب بیشتر از دیگر کشورهای اروپایی است. روزهای تابستان از هر نظر برای انجام فعالیت‌های ورزشی یا تفریحی مناسب هستند. این در حالی است که اختصاص زمانی از شبانه‌روز به انجام چنین فعالیت‌هایی اغلب سبب احساس رضایت‌مندی افراد از زندگی خواهد شد. بنابراین می‌توان گفت علاوه بر این که تابش نور آفتاب و افزایش طول روز از نظر فیزیولوژیکی شرایط مناسبی را از نظر سلامت جسمانی و روانی برای بدن به وجود می‌آورند، با توجه به این که این شرایط آب و هوایی صرف‌نظر از افزایش دمای هوا هیچ‌گونه محدودیت و موانعی را برای انجام فعالیت‌های مورد علاقه انسان‌ها مانند ورزش، تفریح و سفر به وجود نمی‌آورد، می‌تواند نقش مهمی در بهبود وضعیت روانی افراد داشته باشد. بارندگی، وزش باد و همچنین کاهش طول روز در فصول سرد سال اغلب مانع از انجام فعالیت‌های عادی و روزمره انسان‌ها خواهد شد که می‌تواند در ایجاد افسردگی تاثیرگذار باشد.
جالب است بدانید تغییرات آب و هوا می‌تواند رژیم غذایی افراد را نیز تحت تاثیر قرار دهد. وقتی هوا سرد و بارانی است، اغلب افراد ترجیح می‌دهند غذاهای گرم حاوی کربوهیدرات که سرشار از انرژی است را در برنامه غذایی روزانه خود قرار دهند.

در این روزها مصرف این گروه از غذاها در میان افراد افزایش خواهد یافت. در حالی که طی روزهای گرم و تابستانی تمایل افراد به خوردن غذاهای خام، سبزیجات و میوه افزایش خواهد یافت.

با توجه به این که برنامه غذایی روزانه افراد نیز می‌تواند نقش مهمی در تغییر رفتارها و خلق و خوی آنها داشته باشد، می‌توان تاثیر آب و هوا بر رفتار در نتیجه تغییر در برنامه غذایی روزانه را نیز مورد تایید قرار داد. به طور کلی می‌توان به این نتیجه رسید که هریک از عوامل طبیعی اطراف ما می‌توانند به گونه‌ای متفاوت بر زندگی‌مان تاثیرگذار باشند. اگر ما بتوانیم چنین پدیده‌هایی را شناسایی کنیم و اطلاعاتی را درباره آنها به دست آوریم، بدون تردید بهتر خواهیم توانست بر موانع و مشکلات زندگی غلبه کرده و شرایط مناسب‌تری را برای زندگی خود به وجود آوریم.


سری به هوای آزاد بزنید


به گفته محققان، سفر به مناطق گرم در سرمای زمستان یا گذراندن ساعات بیشتری از روز در هوای آزاد با شروع فصل بهار می‌تواند نقش بسیار مهمی در افزایش سلامت ذهنی و بهبود خلق و خوی انسان داشته باشد، در حالی که گرمای هوا در فصل تابستان سطح تحمل افراد را به نسبت کاهش خواهد داد. بنابراین باید پذیرفت که تاثیر مثبت آب و هوا بر رفتار در فصل بهار در مقایسه با فصول دیگر مشهودتر خواهد بود. اگر چه تاثیر آب و هوا بر رفتار از نظر علمی پذیرفته شده است، اما آنچه بیش از همه در این میان حائز اهمیت خواهد بود، مدت زمان سپری شده در هوای آزاد و تغییرات فصلی است. برای مثال وقتی زمستان را پشت سر می‌گذارید و هوای بهاری را تجربه می‌کنید، بدون تردید تغییرات محسوسی را در رفتار خود نظاره‌گر خواهید بود. بررسی تغییرات ایجادشده در رفتار و توانایی‌های ذهنی افراد در نتیجه تغییرات آب و هوا در کشورهای صنعتی اغلب با موانع و مشکلات بسیار زیادی مواجه است چرا که مردم ساکن این کشورها به طور متوسط 93 درصد از ساعات شبانه‌روز را در فضاهای بسته سپری می‌کنند که سبب قطع ارتباط این افراد با تغییرات جوی ایجاد شده می‌شود. البته باید خاطرنشان کرد که آستانه تغییرات جوی در مناطق مختلف متفاوت خواهد بود. برای مثال اغلب آمریکایی‌ها در دمای 22 درجه سانتی‌گراد وضعیت رفتاری طبیعی و متعادلی دارند و با کاهش یا افزایش دما تغییرات رفتاری آنها آغاز خواهد شد.

این در حالی است که آستانه دمای قابل تحمل برای اهالی میشیگان 18 درجه سانتی‌گراد و در تگزاس 30 درجه سانتی‌گراد است. جالب است بدانید برای این که تغییرات آب و هوایی بتواند ویژگی‌های رفتاری انسان‌ها را تحت‌الشعاع خود قرار دهد، باید فرد حداقل به مدت 30 دقیقه در معرض هوای آزاد قرار گیرد و در غیر این صورت تغییرات ایجاد شده چندان محسوس نخواهد بود. همچنین قرار گرفتن افراد در فضاهای بسته در شرایطی که هوای بیرون مساعد باشد، سبب بی‌حوصلگی و محدود شدن توانایی‌های ذهنی خواهد شد.

به نظر می‌رسد ناراحتی افراد از گذراندن اوقاتشان در محیط‌های بسته در چنین شرایطی یا تاثیر شرایط جوی مناسب بر احساس ناراحتی و رنجش از انجام کارهای روزمره می‌تواند نقش مهمی در این زمینه داشته باشد.
بر این اساس روان‌شناسان توصیه‌ می‌کنند اگر به دنبال راهی برای از میان برداشتن ناتوانی‌های ذهنی، روحی و روانی خود هستید، بهتر است در شرایط جوی مساعد زمان بیشتری را در هوای آزاد سپری کنید.




تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:5 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

آنچه این روزها از آن به عنوان گرمایش جهانی (Global warming) نام برده می‌شود در حقیقت افزایش میانگین درجه حرارت زمین در نزدیکی سطح آن است.

تحقیقات دانشمندان نشان می‌دهد در طول یکصد سال گذشته میانگین دمای هوا در نزدیکی سطح زمین بین 0.18 تا 0.74 درجه سانتیگراد افزایش یافته است.

هیئت بین‌الدولی تغییرات آب و هوایی (IPCC) که مرجعی معتبر در زمینه تغییرات آب و هوایی و تاثیرات گرمایش جهانی است، در گزارشی اعلام کرد: «بیشتر افزایش دمایی که از اواسط قرن بیستم در کره زمین مشاهده شده، مربوط به گازهای گلخانه‌ای است که انسان‌ها تولید کرده‌اند.»

البته این هیئت در گزارش خود نقش عوامل طبیعی چون آتشفشان‌های خورشیدی را رد نکرده است اما معتقد است اثرات گرمایش جهانی تا اوایل دهه 50 میلادی که دنیا هنوز صنعتی نشده بود، قابل بررسی است.

مدل‌های تغییرات آب و هوایی که IPCC طراحی کرده است، نشان می‌دهد در فاصله سال‌های 1990 تا 2100 میلادی میانگین دمای هوای سطح زمین بین 1.1 تا 6.4 درجه سانتیگراد افزایش می‌یابد. هرچند اغلب بررسی‌ها تنها به نشان دادن نتایج گرمایش جهانی تا سال 2100 میلادی اکتفا می‌کنند، اما دانشمندان معتقدند حتی اگر میزان گازهای گلخانه‌ای جو زمین ثابت بماند، اثرات آن تا پایان هزاره سوم پابرجا خواهد بود.

گرمایش جهانی اثرات ناخوشایند فراوانی بر زندگی انسان‌ها و جانوران روی آن می‌گذارد. با گرم شدن زمین، یخ‌های قطبی آب می‌شوند، سطح آب دریاها بالا می‌آید و فصل‌ها شدت بیشتری می‌گیرند. یعنی زمستان‌ها سردتر از همیشه خواهد بود و تابستان‌ها گرم و خشک. این ماجرا بر کشاورزی که یکی از کلیدی‌ترین صنایع موجود روی زمین است تاثیر ناخوشایند می‌گذارد.

دانشمندان پیش‌بینی در مورد اثرات سوء گرمایش جهانی را تا آنجا پیش برده‌اند که می‌گویند با گرم شدن تدریجی زمین، به زودی نوع محصولات کشاورزی زمین‌ها هم تغییر خواهد کرد.

شمالی‌ها از جنوبی‌ها داغ‌ترند

در طول این سال‌ها دمای هوا چه بر سطح آب و چه بر سطح خشکی افزایش یافته است اما افزایش دما بر سطح خشکی به مراتب بیش از سطح آب بوده است. از سال 1979 میلادی تاکنون میانگین دمای هوای سطح خشکی دو برابر دمای هوای سطح آب‌ها افزایش یافته است. (سطح خشکی‌ها در هر دهه 0.25 درجه سانتیگراد گرم‌تر شده در حالی که این رقم برای سطح آب 0.13 درجه سانتیگراد است.)

اینکه چرا افزایش دمای سطح آب‌ها کمتر از خشکی‌هاست، به دو دلیل برمی‌گردد. یکی اینکه دریاها ظرفیت گرمایی بیشتری نسبت به خشکی دارند و دیگر اینکه دریا از روش‌هایی چون تبخیر می‌تواند حرارت خود را کاهش دهد.

به این ترتیب نیم‌کرده شمالی زمین که خشکی‌های بیشتری نسبت به نیمکره جنوبی دارد، گرمتر است.

تاریخ مکرر

کره زمین تاکنون بارها و بارها گرم و سرد شدن را تجربه کرده است. نزدیک‌ترین این تغییرات 800 هزار سال پیش بود (800 هزار سال در زمین‌شناسی، گذشته بسیار نزدیک محسوب می‌شود) که زمین هشت دوره یخبندان را تجربه کرد.

پدید آمدن سریع گازهای گلخانه‌ای در اوایل دوران ژوراسیک (حدود 180 میلیون سال پیش) هم سبب شد میانگین درجه حرارت زمین بین پنج تا 9 درجه سانتیگراد افزایش یابد.

تحقیقات کارشناسان دانشگاه انگلیسی اپن Open نشان می‌دهد گرما سرعت فرسایش سنگ‌ها را تا چهار برابر افزایش می‌دهد. همین دلیل سبب شد تا در دوران ژوراسیک، با افزایش دما، دی اکسید کربن هوا با سنگ‌ها ترکیب شود و پس از مدتی (البته نه چندان کوتاه) میزان کربن هوا به سطح متعادلش بازگردد.

ضررهای اقتصادی گرم شدن زمین

برخی از کارشناسان اقتصادی در طول این سال‌ها که بحث گرمایش جهانی در دنیا داغ شد، تلاش کردند میزان ضررهای اقتصادی این گرمایش را در جهان برآورد کنند. تاکنون بیش از یکصد تحقیق در این زمینه انجام شده است، اما هنوز نتیجه یکسان و مشخصی به دست نیامده است. این تحقیقات میزان مضرات اقتصادی گرمایش جهانی را از رقمی در حدود سه دلار برای هر تن دی اکسید کربن تا 95 دلار برای هرتن برآورد کرده‌اند.

نتایج تحقیقات این دانشمندان اما بر یک نکته تاکید دارد: «هرچند کشورهای توسعه یافته بیشترین میزان تولید گازهای گلخانه‌ای را دارند، اما کشورهای در حال توسعه بیشترین آسیب اقتصادی را از گرم شدن زمین می‌بینند.»

پیمان کیوتو و نافرمانان

در سال 1997، سازمان ملل متحد اجلاسی را در

شهر کیوتوی ژاپن برگزار کرد. نتیجه این اجلاس تنظیم معاهده‌ای در مورد کاهش گازهای گلخانه‌ای بود. پیمان‌نامه‌‌ای که به پیمان کیوتو معروف شد.

بر اساس این پیمان‌نامه، کشورهای توسعه یافته از جمله ژاپن ملزم شدند که میزان خروج گازهای گلخانه‌ای خود را تا سال 2012 میلادی تا 5.2 درصد کاهش دهند. مبنای این کاهش میزان تولید گاز گلخانه‌ای در سال 1990 در آن کشورها بود.

براساس برنامه‌هاى سازمان بین‌المللى محیط زیست UNEP تا سال ۲۰۱۲ باید ۳۶ کشور صنعتى این پیمان‌نامه را امضا کنند و با اجراى این برنامه دى اکسید کربن یکى از مهمترین گازهاى سازنده گازهاى گلخانه‌اى ۴۰ بار در سطح جو کمتر خواهد شد.

تاکنون 140 کشور این پیمان را امضا کرده‌اند اما هنوز آمریکا و استرالیا به آن نپیوسته‌اند. جرج بوش، رئیس جمهور آمریکا، معتقد است اجرای این پیمان زیان اقتصادی بزرگی برای آمریکا به بار می‌آورد زیرا ساختار صنعتی و کارخانه‌های این کشور به گونه‌ای است که بیشترین آلایندگی را در جهان دارد و اگر آمریکا بخواهد این ساختار را تغییربدهد سال‌ها طول می‌کشد.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:3 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
چرايي توفان‌هاي تابستاني
شايد تا به حال اين سوال برايتان پيش آمده باشد كه چرا در يك روز تابستاني، هوا به طور ناگهاني توفاني مي‌شود و پس از گذشت مدت زمان كوتاهي، ديگر هيچ اثر و نشانه‌اي از وقوع اين توفان ناگهاني نخواهد بود. مطالعات انجام شده توسط هواشناسان نشان داده است، توفان‌ها به صورت چرخه‌اي حركت مي‌كنند كه در اين چرخه، نيروي ابرها انرژي لازم براي تغيير ناگهاني هوا و ايجاد توفان را فراهم مي‌كند و همين نيرو خود موجب خواهد شد وضعيت هوا دوباره به شرايط جوي پايدار بازگردد.

چرخه زندگي اين توفان در داخل يك توده ابر متراكم و روي هم انباشته شده گنبدي‌شكل كه در مسير جريان‌هاي بالارونده شكل گرفته است يا به اصطلاح ابرهايي كه از آنها به عنوان ابرهاي كومولوس نام برده مي‌شود، آغاز خواهد شد. اين ابرها مجموعه‌اي از قطرات بسيار ريز آب هستند. با عبور هواي گرم و مرطوب از ميان اين ابرها
و خارج شدن اين جريان هواي گرم از لايه‌هاي فوقاني ابرها، قطرات آب تبخير شده و وارد هواي خشك بالاي ابرها مي‌شوند، اما از آنجايي كه عبور هواي مرطوب از ميان ابرها موجب افزايش رطوبت هواي بالاي ابرها مي‌شود، اين قطرات در ارتفاعات بالاتري شكل گرفته و در نتيجه ابرها به طور عمودي گسترش يافته و توده‌هاي گنبدي‌ شكلي را ايجاد مي‌كنند كه منشأ وقوع توفان‌هاي توام با صاعقه است.

گسترش ابرها در طبقات فوقاني جو كه در مقايسه بسيار سردتر بوده و دماي هوا در آن ناحيه زير نقطه انجماد آب است موجب خواهد شد كه قطرات آب تشكيل‌دهنده ابرها به تدريج بزرگ‌تر و بزرگ‌تر شوند. اگرچه در آغاز، عبور جريان هواي گرم از ابرها مي‌تواند حرارت لازم براي تبخير اين قطرات را تامين كند، اما با افزايش ابعاد اين قطرات، ديگر قطرات قادر به ادامه روند صعودي حركتي خود نبوده و به ناچار به طرف پايين سقوط خواهند كرد كه اين تغيير منجر به شكل‌گيري جريان‌هاي روبه پايين در داخل ابرها و در نتيجه بارش باران در سطح زمين خواهد شد. جريانات رو به بالا و رو به پايين هوا در داخل ابرها و همچنين بارش باران و تگرگ سبب وزش بادهاي شديدي خواهد شد كه مي‌توانند نقش موثري در ايجاد صاعقه يا رعد و برق در سطح آسمان داشته باشند. اين تغييرات موجب مي‌شود كه جريان هواي سردي كه به طرف پايين در داخل ابرها حركت مي‌كند، جريان هواي گرم و مرطوبي كه آغازگر اين تغييرات بوده است را از مسير اين چرخه به بيرون براند. با خروج جريان هواي گرم و مرطوب از اين چرخه جريان هواي رو به بالا در ابرها متوقف خواهد شد و در نتيجه با توقف جريان هواي گرم و مرطوب، توفان نيز به طور ناگهاني متوقف خواهد شد. به همين علت است كه گاهي در يك روز گرم تابستاني در پايان وقوع توفان شما مي‌توانيد جريان هواي سردي را كه در جهت رو به‌ پايين در ابرها در حركت بوده است را در نزديكي زمين احساس كنيد.



ادامه مطلب
تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:2 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

واژگان اب و هواشناسی

فارسی

انگلیسی

فارسی

انگلیسی

آبخیز

Watershed

افتاهنگ استاندارد

Estandard lapse rate

آب­سپهر

Hydrosphere

افتاهنگ محیطی

Environmental

آشوبمند

Chaotic

اقلیم

Climate

آفتابگیری

Insolation

اقلیم شناسی پویشی

Dynamic climatology

اثر گلخانه­ای

Greenhouse effect

اقلیم شناسی فیزیکی

Physical climatology

آلبدو

Albedo

اقلیم شناسی محلی

Local climatology

ابر جوششی

Cumulus cloud

اقلیم شناسی همدید

Synoptic climatology

ابرناکی

Cloudines

البرز

Alborz

اطلاعات

Information

النینیو

El Niño

اغتشاش

Disturbance

امواج بلند

Long wave

افتاهنگ

Lapse rate

امواج رزبای

Rossby waves

انحراف معیار

Estandard deviation

بسامد

Frequency

اندر کنش

Interaction

بی دررو

Adiabatic

انرژی

Energy

پایداری

Stability

انسو

ENSO

پایداری ایستا

Static stability

ایستگاه هواسنجی

Weather station

پایداری پویشی

Dynamic stability

باد

Wind

پایگانی

Hierarchical

بارش

Precipitation

پسخور

Feedback

بازه

Interval

پرفشار آزور

Azores high pressure

بالابود گلخانه ای

Green house increment

پرفشار جنب حاره­ای

Sub tropical high pressure

برایند

Resultant

پرفشار سیبری

Siberian high pressure

برد

Range

پهنه اقلیمی

Climate region

برفپوش

Snow cover

پیوند از دور

Teleconnection

برونداد

Output

ترسالی

Wet year

پیوند دو سویه

Mutual interaction

جو فشار ورد

Barotropic atmosphere

تابش خالص

Net radiate radiation

جو کژفشار

Baroclinic atmosphere

تابش کوتاه

Short wave radiation

چرخند جبهه­ای

Frontal cyclone

تاوایی

Vorticity

چرخندزایی

Cyclogenesis

تاوه قطلبی

Polar vortex

چرخه فرل

Ferrel cell

تجزیه و تحلیل

Analysis

چرخه قطبی

Polar cell

تراز چگالی

Condensation level

چرخه هدلی

Hedley cell

ترازمندی

Balance

خرد اقلیم شناسی

Microclimatology

تغییر اقلیم

Climate change

خط تعادل

Equilibrium line

تفکیک مکانی

Spatial resolution

دامنه بادگیر

Windward

توده هوا

Air mass

دامنه باد پناه

Lee

توفان تندری

Thunderstorm

درونداد

Input

جبهه

Front

دستگاه

System

جبهه قطبی

Polar front

دما

Temperature

دمای کمینه

Minimum Temperature

زبانه پرفشار

High pressure tongue

دمای بیشینه

Maximum Temperature

زبانه کم فشار

Low pressure tongue

دوره بازگشت

Return period

زیست سپهر

Biosphere

رودباد

Jet stream

سازوکار

Mechanism

رودباد جبهه قطبی

Polar front Jet stream

سامانه

System

رودباد جنب حاره ای

Sub tropical Jet stream

سامانه پرارتفاع

High level system

رودباد شرقی

Easterly Jet stream

سامانه های پویشی

Dynamic system

روز غباری

Dusty day

سامانه های همدید

Synoptic system

روند

Trend

سنگ سپهر

Lithosphere

زاگرس

Zagros

سرمایش

Cooling

زاویه تابش

Sun angle

شرجی

Muggy

شدت تابش

Radiation intensity

فرارفت

Advection

شفافیت جو

Transparency

فراز مانع

Blocking Ridge

شیو

Gradient

فروبار

Low pressure

ضریب تعیین

Ceofficient of determination

فرود

Trough

ضریب تغییر پذیری

Ceofficient of variation

فرود بالایی

Upper Trough

عنصر اقلیمی

Climatic variable

فرود بلند

Long Trough

عرض بالا

Higher latitude

فرود موسمی

Monsoon Trough

عرض جغرافیایی

Latitude

فرود دریای سرخ

Red sea Trough

عرض میانه

Mid latitude

فرود خلیج فارس

Persian Trough

فرابار

High pressure

فرو سرخ

Infrared

فراز

Ridge

کنش

Action

فراز بالایی

Upper Ridge

گردش عمومی هوا

General circulation

فشار

Pressure

گرمایش

Heating

فشار بخار اب

Water vapor Pressure

گازهای گلخانه­ای

Green house gas

فشار جو

Atmospheric Pressure

گره

Knot

اقلیم شناسی کلان

Macro climatology

گسل

Fault

کم فشار جنب قطبی

Sub polar Low

ماده

Mater

کم فشار سودان

Sudan Low

مقیاسمند

Scale dependent

کم فشار گنک

Gang Low

موج سرما

Clod surge

کمربند همگرایی حاره

Intertropical convergence zone

میان اقلیم شناسی

Meso climatology

میانگین

Mean

نسبت اختلاط

Mixing ratio

میانگین شناور

Floating mean

نقشه هوا

Weather map

میانیابی

Interpolation

نم مطلق

Absolute humidity

نا پایداری ایستا

Static instability

نم نسبی

Relative humidity

نا پایداری پویشی

Dynamic instability

نم ویژه

Specific humidity

ناپیوستگی

Discontinuity

نوسان

Oscillation

ناوه قطبی

Polar trough

نوسان جنوبی

Southern Oscillation

ناهم فاز

Out of phase

نوسان قطبی

Arctic Oscillation

ناهمواری

Relief

واگرایی بالایی

Upper divergence

ناهنجاری

Abnormal

وردیست

Tropopause

نرم اقلیمی

Climatic norm

هسته سرعت

Jet streak

ورد سپهر

Troposphere

ورد سپهر بالایی

Upper Troposphere

هکتو پاسکال

Hecto pascal

همدید

Synoptic

همرفت

Convection

همشار

Confluent

هوا سپهر

Atmosphere

یخبندان

Frost

یخبندان تابشی

Radiation frost

یخ سپهر

Crysphere



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 1:1 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

رودهای ایران را از نظر مقدار آب آن­ها می‌توان به دو دسته تقسیم کرد :

یکی رودهای دائمی که پیوسته و به طور دائم در بستر آن­ها آب جریان دارد و دارای آبگیر مشخص هستند،
و دیگری رودهای موقت یا فصلی که فقط درفصول پرباران آب دارند و در دیگر فصول، کم‌آب و بلکه خشک‌اند.
رودهای ایران از حیث آبریزها به سه حوضه­ی عمده تقسیم می‌شوند :

حوضه­ی آبریز دریای مازندران حوضه­ی آبریز خلیج فارس و دریای عمان حوضه آبریز داخلی

حوضه آبریز دریای مازندران : دریای مازندران سطح مبنای رودخانه‌هایی است که آب­های ارتفاعات البرز، کوه­های خراسان، کوه­های کردستان و بخشی از فلات آذربایجان را از حوضه‌ای به مساحت تقریبی 206750 کیلومترمربع کشیده و به حوضه­ی جنوبی این دریا می‌رساند.

مهم­ترین رودخانه‌های این حوضه از مغرب به مشرق عبارتند از : ارس، سفیدرود، چالوس، هراز، گرگان و اترک.

حوضه­ی آبریز خلیج فارس و دریای عمان : این حوضه وسیع‌ترین حوضه­ی آبریز ایران و از کردستان غربی تا بلوچستان شرقی شامل مجموع ناهمواری­های ابرسن و ارتفاعات جنوبی جازموریان است.
الوند و زردکوه دو منبع بزرگ تأمین آب رودخانه‌های عظیم این حوضه به شمار می‌آیند و غالب رودخانه‌هایی که در پیچ و خم دره‌های ابرسن غلتیده و آب­های کف‌آلود را از دره‌ای به دره دیگر منتقل ساخته، سپس در جلگه­ی خوزستان گسترش می‌یابند، از این منابع سرشار سرچشمه می‌گیرند. مهم­ترین رودخانه‌های این حوضه از مغرب به مشرق عبارتند از : گاماساب، کارون، جراحی، شور و میناب.

حوضه‌های آبریز داخلی : بین رشته کوه­های ابرسن و رشته کوه­های مرکزی، همچنین میان کوه­های مرکزی و رشته کوه­های شرقی، حوضه‌های پست داخلی قرار گرفته‌اند که همگی ظاهری کاسه مانند (ناودیس) دارند. صفت مشترک رودخانه‌های تابع این حوضه‌های نامنظم و قلیل، یک دوره­ی کوتاه طغیان و کاهش سریع مقدار آب است و هرقدر به طرف مشرق نزدیک شویم، بستر رودخانه‌ها در فصول گرما خشک شده و وسعت سطوح مبنا که معمولا گودال­های کوچک و پراکنده هستند، محدودتر می‌شود. حوضه‌های آبریز داخلی با توجه به موقعیت جغرافیایی، تفاوت آب و هوا و اختلاف ارتفاع سطح پایه­ی شبکه­ی آب­ها به شرح زیرند :

حوضه­ی آبریز غربی حوضه‌های آبریز مرکزی
حوضه‌های آبریز شرقی

حوضه آبریز غربی (دریاچه­ی اورمیه) : دریاچه­ی اورمیه در ارتفاع 1225 متر از سطح دریا واقع شده و وسعت آن به 6 هزار کیلومتر مربع بالغ می‌شود. این گودال حوضه­ی وسیعی را تشکیل می‌دهد که رود ارس و ارتفاعات سهند و سبلان حد شمالی و شرقی،‌ دره سفیدرود و کوه­های کردستان حد جنوب شرقی و جنوبی، و کوه­های مرزی حد غربی آن را تشکیل می‌دهند. آب دریاچه بسیار شور و تلخ و املاح آن در حدود 23درسد است،‌ به علت زیادی املاح، به جز موجودات ذره‌بینی محدودی، هیچ نوع ماهی و جانوری در آن زندگی نمی‌کند. در وسط دریاچه حدود 56 جزیره کوچک و بزرگ وجود دارد که از همه معروفتر جزیره اسلامی (شاهی) است که قسمت شرقی آن در موقع پس‌روی آب به شبه جزیره تبدیل می‌شود.


چشمه‌های آب معدنی شامل آب­های گوگردی و گازدار و قلیایی و نمکی و غیره در ارتفاعات دریاچه وجود دارد که از نظر بهداشتی و درمانی مفیدند. در فصل تابستان، مردم برای استفاده از این چشمه‌ها و نیز گل و لای و لجن­های اطراف دریاچه به بنادر آن روی می‌آورند. مهم­ترین رودهای این حوضه عبارتند از : تلخه رود، زرینه رود، سیمینه رود.

حوضه‌های آبریز مرکزی : در فاصله­ی کوه­های بینالود و آلاداغ درخراسان، دامنه­ی جنوبی البرز در شمال، پیشکوه­های داخلی ابرسن در مغرب و جنوب و دامنه‌های غربی کوه­های کرمان و طبس، حوضه‌های آبریز پهناور مرکزی ایران را تشکیل می‌دهند که مساحت آن بیش از 455 هزار کیلومتر مربع است. این حوضه‌ها عبارتند از :

حوضه­ی آبریز دریاچه­ی قم (دریاچه نمک)
حوضه­ی آبریز باتلاق گاوخونی
حوضه­ی آبریز دریاچه‌های نیریز، مهارلو، پریشان

حوضه‌های آبریز شرقی : در مشرق ایران در حد فاصل بین فلات ایران و افغانستان منطقه­ی پستی قرار دارد که از شمال به جنوب از مجموعه‌ای از عوارض مرکب از دره‌ها و دشت‌ها، گودال­ها و باتلاق­ها تشکیل یافته و منطقه‌ای طبیعی در حد فاصل این دو فالت ایجاد کرده است.
هریرود که در سرحد ایران «تجن» نامیده می‌شود، پس از خروج از افغانستان دره­ی خود را در همین سرزمین پست رو به شمال حفر کرده و بخشی از بستر آن مرز ایران با افغانستان است. رود هیرمند نیز که قسمت اعظم آب­های افغانستان را به سوی جنوب می‌کشد، در بستر سفلی به قسمت جنوبی این اراضی پست پیوسته و سطح اساس خود را در گودال­های وسیع آن به دست می‌آورد. بزرگ­ترین حوضه‌های آبریز این منطقه که مهم­ترین حوضه‌های شرقی ایران نیزمحسوب می‌شود، دریاچه­ی هامون و باتلاق جازموریان است.

آب­های زیرزمینی

متوسط بارندگی در ایران 250 تا 300 میلی‌متر است و مردم ایران از روزگاران گذشته، کمبود آب را با توسعه­ی فعالیت­های صحیح و دامنه‌دار آبیاری و آبیابی حل کرده‌اند، از جمله­ی این فعالیت­ها استفاده از آب­های زیرزمینی است. بنابراین شاید بتوان چنین نتیجه گرفت که پایه‌های تمدن ایران باستان تا حد بسیاری بر اصول آبیاری مصنوعی استوار بوده و خدماتی که ایرانیان طی تاریخ خود در این زمینه انجام داده‌اند، در نوع خود بی‌نظیر و از لحاظ فنی قابل تحسین و شگفت‌انگیز است. شیوه‌های استفاده از منابع آب­های زیرزمینی متفاوت است. آب­های زیرزمینی ممکن است خود به طور طبیعی از زمین خارج شود و جریان یابد (مثل چشمه‌ها) یا در اثر کندن و حفر قسمتی از زمین آن را خارج کنند و مورد استفاده قرار دهند (مثل چاه و قنات). بنابراین خروج آب­های زیرزمینی به سه وسیله­ی چشمه، چاه و قنات امکان‌پذیر است.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:58 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

عجايب هفتگانه طبيعت

دنیای ما آن قدر جاهای دیدنی دارد که هیچ‌كس نمی‌تواند از نزدیک همه آنها را ببیند .بعضی از این مکان ها از بقیه معروف ترند و افراد بیشتری برای دیدنشان از جاهای دور و نزدیک سفر می کنند. در يك نظر سنجی جهاني، هفت منطقه طبیعی دنیا که بیشترین محبوبیت و گردشگر را دارند و از ویژگی های خاص جانوری، گیاهی و زمین شناسی برخوردار هستند، اين‌طور معرفي شده‌اند: آبشار ویکتوریا، دره گراند كانيون، شفق قطبی، قله اورست، آتش‌فشان پاریکوتین، بندر ریودوژانیرو و تپه بزرگ دریایی.

قله اورست

کمتر کسی است که نام قله اورست را نشنیده باشد و نداند که بلندترین نقطه دنیا- از سطح دريا- محسوب می شود. پس جای تعجب نیست که نام آن میان عجایب هفتگانه طبیعت دیده شود.

قله اورست در رشته کوه‌های هیمالیا قرار گرفته است، رشته كوهي كه مرتفع‌ترین کوهستان جهان شناخته شده و در قاره آسیا در نزدیکی فلات تبت و مرز نپال قرار گرفته است. طبیعت زیبا و تماشایی این منطقه زیستگاه گونه‌های وسیعی از گیاهان و جانوران و همچنین گروه‌هایی قومی با فرهنگ های دیرین است.

مردم نپال قله اورست را به نام «پیشانی آسمان» می شناسند و تبتی‌ها به آن «الهه مادر جهان» می گویند. بلندترین نقطه کوهستان هیمالیا 8848 متر ارتفاع دارد و همین موضوع باعث می شود که هرساله تعداد زیادی از کوه‌نوردان برای فتح آن به این منطقه بیایند. جالب است بدانید که در اثر فرآیندهای زمین شناسی هرساله بین سه تا شش میلی‌متر به ارتفاع این رشته کوه افزوده می شود

آبشار ويكتوريا

آبشار ویکتوریا در افریقای جنوبی در نزدیکی رودخانه «زامبزی»، مرز بین«زیمبابوه» و «زامبیا» قرار گرفته است. پهنای این آبشار که يكي از تماشايي‌ترين شگفتي‌هاي طبيعت محسوب مي‌شود. 1700 متر و ارتفاع آن 108 متر است. اين آبشار در هر ثانیه 100 هزار متر مکعب آب را در تنگه زامبزی فرو مي‌ریزد و علاوه بر ایجاد صدایي مهیب، رنگین کماني همیشگی در کنار خود به وجود مي‌آورد که حتی زیر نور ماه هم دیده می شود

حجم زیاد آب اين آبشار در حین پایین آمدن در فضا افشان و به اطراف پاشیده می‌شود، به همین دلیل مي‌توان آن را از فاصله 32 کیلومتری مشاهده کرد. همین مسئله باعث شده است تا بومیان افریقایی نام «دودی که می غرد» را براي آن انتخاب کنند.

دره گراند كانيون

دره «گراند كانيون» در شمال «آريزونا» در امریکا واقع شده است. رنگ ها، نسبت ها و حتي شكل ساختماني اين تنگه آن‌قدر عجيب است كه انسان تصور مي كند بر روي سياره ديگري قرار گرفته است. اين تنگه به طول 450 كيلومتر و پهناي 6 تا 29 كيلومتر وارتفاع 1500 متر از يك رشته پرتگاه و قله تشکيل شده است كه حتي ماهرترين نقاشان را هم در شگفتي فرو مي برد. ته اين پرتگاه، رودخانه «كلرادو» جریان دارد و گفته می شود که این منطقه شش میلیون سال پیش، از جوشش و خروش آب های همین رودخانه شکل گرفته است. البته تحقیقاتی که به تازگی دراین‌‌باره صورت گرفته است نشان مي‌دهد که زمان به وجود آمدن این پستی و بلندی ها، پيش از شش میلیون سال قبل است

هر ساله بیشتر از چهار میلیون نفر از این منطقه شگفت آور که مکانی برای تحقیقات زمین‌شناسی است، دیدن می کنند

آتش فشان پاريكوتين

این آتش فشان مخروطی شکل در مکزیک قرار گرفته و ارتفاعی برابر 3170 متر دارد. بلندی دهانه آن 474 متر است که در اثر فوران در سال های 1943 و 1952 میلادی به آن افزوده شده است. موادی که در اثر فعال شدن آتش فشان در نزدیکی این کوه قرار گرفته‌اند منظره بسیار زیبایی را به وجود آورده اند.یکی از عامل‌هايي که باعث شهرت این آتش فشان شده، وجود فیلمی است که از فوران آن در سال 1943 تهیه شده است.

بعد از فعال شدن آن در سال 1943نزدیک به هشت سال گدازه هایی از دهانه آن بیرون می‌آمدند که باعث شدند زمین‌های اطراف تا مسافت 22کیلومتری از بین برود.با فوران بعدی در سال 1952این آتش فشان برای همیشه خاموش و به یکی از منطقه های مهم گردشگری در دنیا تبدیل شد

بندر ريودوژانيرو

بندر «ریودو ژانیرو»به معنی «رودخانه ژانویه»از شهرهای مهم کشور برزیل، یکی دیگر از شگفتی های هفتگانه است که به دلیل طبیعت منحصر به فرد ، جشن ها ، موسیقی و رسم های موجود در آن منطقه شناخته شده است

مجسمه حضرت عیسی که در بالای معروف ترین کوه آنجا به نام «کورکوادو» قرار گرفته، نماد این شهر به شمار می رود. وجود دو جنگل بسیار بزرگ که از بزرگ‌ترین جنگل های دنیا هستند، باعث شده شهر ریودوژانیرو به یکی از مکان های دیدنی دنیا از نظر پوشش‌های گیاهی تبدیل شود. این شهر آب و هوای گرمسیری دارد و حدود 12 میلیون نفر در آن زندگی می کنند.المپيك سال 6102 ميلادي قرار است در آنجا برگزار شود

شفق قطبي

در قطب‌هاي شمال و جنوب زمین، آسمان هنگام شب به شدت درخشان و روشن می‌شود، آن‌قدر که می توان زیر آن کتاب خواند.این پدیده نجومی بسیار زیبا که به آن« شفق قطبی»گفته می شود، آسمان شب را به پرده‌ای متحرک از نورهای رنگین سبز و زرد و قرمز تبدیل می کند

وجود شفق قطبی چندین قرن است که بررسی مي شود.اوایل تصور می‌شد که این پدیده ناشی از بازتاب نور خورشید توسط یخ های قطبی است. اما امروزه ذره های باردار شتاب‌دار عامل به وجود آمدن این نورهای رنگی معرفی شده‌اند که در ارتفاع 80تا 100کیلومتری بالای زمین ظاهر می‌شوند

تپه بزرگ دريايي

بزرگ‌ترین ساحل مرجانی دنیا که به «گریت بریر ریف»معروف است، یکی دیگر از هفت شگفتی دنیا به شمارمی‌آید.این تپه مرجانی در شمال شرقی استرالیا قرار دارد وشامل2900 تپه مرجاني، 900 جزيره و 1500 گونه ماهي است. مساحت کل این منطقه حدود 344هزار کیلومتر مربع است و به همین دلیل بزرگ‌ترین ساختار زنده روی زمین محسوب می‌شود که به دلیل عظمت و بزرگی آن از فضای خارج از جَو قابل رؤیت است

بسیاری از مرجان‌های موجود در این منطقه که تعداد گونه های آن به 400 می‌رسد، سبز رنگ هستند، به همین دلیل در نگاه اول با گیاهان اشتباه گرفته می شوند. اما در واقع آنها جانداران بسیار ریز و رنگینی هستند که در کنار میلیون‌ها جاندار دیگر بر روی یک تپه قرار گرفته اند و بدن آنها در اسکلت های سختی از جنس آهک قرار دارد. در کنار این تپه‌ها، بزرگ‌ترین پارک دریایی جهان به مساحت 2000 کیلومتر ساخته شده است که وظیفه حفظ و نگهداری از مرجان ها و آبزیان را به عهده دارد.

منبع.سایت گروه جغرافیای کرمان



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:57 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
امروز میخام براتون آموزش کامل مراحل نصب نرم افزار 9.3 Arc GIS رو بذارم امیدوارم استفاده کنید.

ابتدا پوشه Crack را باز کنید . فایل License.efl9 را در یکی از درایورهای سیستم خود کپی کنید . بهتر است که این کار را درمسیری با نام C:\Program Files\ArcGIS انجام دهید .

فایل License.efl9 را با NotePad باز کنید و به جای خط دوم آن this_host ، نام کامپیوتر خود را وارد کنید و سپس آن را ذخیره کنید .

از پوشه Crack\License Manager ، فایل LMSetup.exe را اجرا کنید .

I received license file by email and ... را انتخاب کرده و دکمه Browse را کلیک کنید .

سپس License.efl9 را که ویرایش کرده بودید انتخاب کنید و next را کلیک کنید تا ArcGIS License Manager نصب شود .

Don't restart your computer را کلیک کنید و به پیام داده شده پاسخ دهید ( OK بزنید ) .

همه فایل های مسیر DVD/Crack\License Manager Crack /را در مسیر C:\Program Files\ESRI\License\arcgis9xجایگزین (ریپلیس ) کنید .

کامپیوتر را ریستارت کنید و سپس license manager tools را ازمسیر manager(9.x) start menu—all program—arc gis—license را اجرا کنید.

در پنجره گشوده شده در تب service/license file tab قرار گرفته و در بخش server list گزینه Configure using services را انتخاب نمایید . و روی arc gis license manager کلیک نمایید.

سپس روی تب Strat/Stop/Reread را انتخاب کنید وserver Start را کلیک نمایید .سپس پنجره را ببندید.

فایل ESRI.exe را از dvd اجرا کنید واز قسمت ArcGIS9.3 ----> arcView را نصب کنید .

پس از اینکه نصب به پایان رسید ، از مسیر /DVD/Crack\Data Interoperability فایل fme_license.dat را درمسیر C:\Program Files\ArcGIS\Data Interoperability Extension کپی کنید .

مسیر Start Menu--->All Programs---> ArcGIS را رفته و Administrator Desktop را انتخاب کنید .

در پوشه Software Product ، گزینه ArcInfo Floating را انتخاب نمایید .

در پوشه License Manager ، واژهlocalhost را وارد کنید.

Availability را انتخاب کنید و بر روی ArcInfo Desktop Floating کلیک کنید .

وسپس کلید OK را بزنید.

مراحل نصب به اتمام رسید و نرم افزار شما قابل بهره برداری است.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:55 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

اطلاعات جغرافیایی (GIS) سیستمی است متشكل از داده ها، روشها و الگوریتمها، سخت افزار، نرم افزار، نیروی انسانی و شبكه كه برای ورود، مدیریت، تحلیل و نمایش "اطلاعات جغرافیایی" مورد استفاده قرار می گیرد.


مولفه‌های GIS
▪نرم‌افزار
▪سخت‌افزار
▪نیروی انسانی
▪داده
▪شبكه
▪روشها و الگوریتمها

لزوم استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی

سیستم اطلاعات جغرافیایی ابزاری قدرتمند برای كار با داده های مكانی می باشد. در GIS داده ها بصورت رقومی نگهداری می شوند لذا از نظر فیزیكی حجم كمتری را نسبت به روش های سنتی (مانند نقشه های كاغذی) اشغال می كنند.در یك GIS با استفاده از توانایی های كامپیوتر مقادیر بسیار عظیمی از داده ها را می توان با سرعت زیاد و هزینه نسبتاً كم نگهداری و بازیابی نمود. قابلیت كار كردن با داده های مكانی و اطلاعات توصیفی مربوط به آنها و تركیب انواع مختلف داده ها در یك آنالیز و با سرعت زیاد، با روش های دستی سازگار نمی باشد.توانایی اجرای آنالیزهای مكانی پیچیده، مزیت های كمی و كیفی را برای GIS فراهم می كند. انجام پردازش های تكراری با در نظر گرفتن شرایط مختلف برای دستیابی به نتیجه بهینه،تنها توسط كامپیوتر امكان پذیر می باشد كه می تواند اینگونه عملیات را با سرعت زیاد و هزینه نسبتا كم انجام دهد. این توانایی تجزیه و تحلیل داده های مكانی است كه GIS را از دیگر سیستم های گرافیكی كامپیوتری (computer aided design) مجزا می سازد.امكان انجام آنالیزهای پیچیده با مجموعه داده های مختلف مكانی (spatial) و غیرمكانی (non-spatial) بصورت توأم، مهمترین قابلیت GIS می باشد كه نمی توان آن را با روش های دیگر مثل روش های آنالوگ انجام داد.توانایی تجزیه و تحلیل توأم داده های مختلف، امكان ایجاد و استفاده از اطلاعات زمین مرجع را به شكلی كاملاً متفاوت با گذشته را فراهم می سازد. نه تنها امكان تركیب مجموعه داده های مختلف وجود دارد بلكه روش های مختلف را نیز می توان با یكدیگر تركیب نمود مثلاً روش های جمع آوری، رسیدگی و ممیزی و به روز رسانی داده ها را می توان با یكدیگر تركیب نمود. مثلاً وقتی كه تغییری در كاربری یا مالكیت یك قطعه زمین وارد سیستم GIS می شود، این سیستم می تواند دقت تغییرات را كنترل نموده و سپس نقشه و جداول مربوطه را به روز در آورد. بدین ترتیب كاربران GIS می توانند اطلاعات جدیدتر را در اختیار داشته و با توجه به نیازهایشان آن را بكار گیرند.

●مؤلفه های سیستم اطلاعات جغرافیایی

۱- ورودی داده ها (Data Input)

مؤلفه ورودی داده ها، آنها را از شكل موجودشان به شكل قابل استفاده در GIS تبدیل می‌كند. داده‌های زمین مرجع، معمولا به شكل نقشه های كاغذی و جداولی از اطلاعات توصیفی فایل های الكترونیك از نقشه ها و اطلاعات توصیفی مربوط به آنها، عكس های هوایی و یا تصادیر ماهواره‌ای می‌باشند. وارد نمودن داده ها ممكن است به راحتی تغییر فرمت یك فایل و یا بسیار پیچیده باشد. ایجاد پایگاه های بزرگ داده ها ممكن است ۵ تا ۱۰ برابر سخت افزار و نرم افزار GIS هزینه در برداشته باشد. به طور كلی مرحله وارد نمودن داده ها بسیار وقت گیر و پر هزینه بوده و ممكن است ماه ها و یا حتی سال ها به طول انجامد. قبل از اینكه مرحله وارد نمودن داده ها آغاز شود، روش های وارد كردن این داده ها و استانداردهای كیفیت باید دقیقا مورد توجه قرار گیرند. روش های مختلف وارد نمودن داده ها باید براساس پردازش هایی كه قرار است روی داده ها انجام گیرند، استانداردهای مورد نظر برای دقت و خروجی هایی كه قرار است تهیه گردند مورد ارزیابی قرار گیرند.

۲- مدیریت داده ها (data management)

مدیریت داده ها یكی از مولفه های GIS بوده و شامل توابعی برای ذخیره، نگهداری و بازیابی اطلاعات موجود در پایگاه داده ها می باشد. روش های گوناگونی برای سازماندهی داده ها به صورت فایل هایی كه كامپیوتر بتواند آنها را بخواند وجود دارند. ساختار داده ها(data structure) روشی است كه داده ها براساس آن سازماندهی می شوند و چگونگی ارتباط فایل ها با یكدیگر (سازماندهی پایگاه داده ها)، تعیین كننده محدودیت های موجود در بازیابی اطلاعات و سرعت عملیات بازیابی می باشند.در هنگام ارزیابی سازماندهی داده ها باید نیازهای كوتاه مدت و دراز مدت كاربران در نظر گرفته شوند. این ارزیابی باید توسط شخصی انجام گیرد كه در روش های طراحی و تجزیه وتحلیل پایگاه داده های GIS‌ متخصص باشد.

۳- تجزیه و تحلیل و كار با داده ها (data manipulation and analysis)

توابع مربوط به تجزیه و تحلیل و كار با داده ها در یك GIS، تعیین كننده اطلاعاتی هستند كه می‌تواند توسط این سیستم ایجاد شود. لیستی از قابلیت های مورد نیاز به عنوان جزئی از نیازمندی های سیستم باید تعریف شوند. مسئله ای كه معمولاً پیش بینی نمی شود این است كه ایجاد GIS در یك سازمان تنها باعث اتوماسیون بعضی فعالیت های خاص نمی‌گردد، بلكه ممكن است راه و روشی كه سازمان براساس آن كار می كند را نیز تغییر دهد. برای پیش بینی روش تجزیه و تحلیل داده ها در یك GIS نیاز به دخالت كاربران در مشخص نمودن توابع و عملكردهای لازم برای سیستم می باشد.

۴- خروجی داده ها (data output)

داده های خروجی در GIS های مختلف از لحاظ كیفیت، دقت و سهولت استفاده، بسیار متنوع تر از قابلیت ‌های این سیستم ها می باشند. داده های خروجی ممكن است به اشكالی از قبیل نقشه، جدولی از مقادیر یا نوشتار بوده و بصورت كاغذی (hard-copy) و یا بصورت رقومی (soft-copy) ارائه گردند. توابع خروجی مورد نیاز براساس نیازهای كاربران تعیین می شوند لذا دخالت كاربران در مشخص نمودن خروجی‌های مورد نیاز بسیار مهم می باشد.

●تاریخچه GIS (سیستم‌ اطلاعات جغرافیایی)

از زمان اولین تمدن ها، برای نمایش اطلاعات مربوط به سطح زمین از نقشه استفاده می‌شده است ناوبران، نقشه برداران زمینی و ارتش از نقشه برای نمایش موقعیت مكانی عوارض جغرافیایی مهم استفاده می‌كرده‌اند. نقشه برداری زمین و تهیه نقشه ركن مهمی در امپراطوری روم باستان بود و با سقوط امپراطوری روم، تهیه نقشه نیز در آن دوران به فراموشی سپرده شد. تا اینكه در قرن هجدهم مجدداًدولتهای اروپایی به اهمیت تهیه نقشه برای طراحی و برنامه ریزی اراضی پی بردند و مؤسسات ملی مسئول تهیه نقشه پوششی كشورها شدند. نقشه های توپوگرافی برای نمایش محدوده اراضی، واحدهای اداری و مرزهای ملی تهیه می گردیدند. از آنجا كه مطالعه منابع طبیعی گسترش یافت، نقشه های موضوع(تماتیك) نیز برای نمایش اطلاعاتی از قبیل زمین شناسی، ژئومورفولوژی، خاك و پوشش گیاهی مورد استفاده قرار گرفتند. در قرن بیستم گسترش سریع علم و تكنولوژی باعث تقاضای بیشتری برای نمایش سریعتر و دقیقتر حجم های بزرگتری از اطلاعات جغرافیایی شد.امروزه توسعه تكنیك های عكسبرداری هوایی و سنجش از دور، تحولی عظیم در جمع آوری و تهیه داده های جغرافیایی بوجود آورده است كه كاربردهای گسترده تری داشته و آنالیزهای پیچیده تری را می‌طلبد. در حال حاضر داده های جغرافیایی سریعتر از آنكه بتوانند تجزیه و تحلیل شوند، جمع‌آوری می گردند.تا قبل از بوجود آمدن كامپیوترها، داده های جغرافیایی به طور سنتی با استفاده از نقشه ها و به صورت نقاط، خطوط و سطوح ترسیم شده برروی كاغذ یا فیلم، نشان داده می شدند. عوارض ارائه شده در نقشه توسط سمبلها و رنگهایی كه در لژاند نقشه تشریح می شدند، مشخص گردیده و گاهی نیز با نوشتار همراه بودند. بدین ترتیب نقشه و اطلاعات جانبی مربوط به آن، پایگاه داده های جغرافیایی را تشكیل می داد. نقشه های تماتیك منابع طبیعی بعنوان ابزاری برای ثبت و طبقه بندی مشاهدات مورد استفاده قرار می گرفت. آنالیزها بیشتر بصورت كیفی بوده و با بررسی های بصری بر روی نقشه انجام می شد. آنالیزهای كمی صرفاً با استفاده از خط كش جهت اندازه گیری فواصل و پلانیمتر برای اندازه گیری مساحت ها انجام می گرفت.ایده استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی و نقشه های رقومی كه قابلیت هم پوشانی لایه های اطلاعاتی مختلف را داشته باشند، مدتها قبل از اختراع كامپیوتر بیان گردیده است و به اواسط قرن نوزدهم میلادی باز می گردد. ایجاد عملی سیستم GIS و كاربردی شدن این سیستم در زمینه كاربردهای جغرافیائی در دهه های ۱۹۵۰، ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰ انجام شد. اولین سیستم اطلاعات جغرافیایی نخستین بار در كانادا توسط دكتر Tomlinsonجهت استفاده از آن در زمینه مدیریت جنگلها طراحی و اجرا گردید. با عرضه نسل های جدید كامپیوتر و كاهش سریع قیمت آن روند توسعه سیستم های GIS سرعت بیشتری یافت و تا پایان آن دهه چندین سیستم GIS در آمریكا و كانادا توسعه یافت.در دهه ۱۹۷۰ سیستم های CAD به سمت GIS توسعه یافتند و سیستم های تجاری GIS به بازار ارائه گردیدند. در دهه ۱۹۸۰ مینی كامپیوترها به بازار عرضه گردیدند و توسعه سیستم های پردازش تصاویر و ارتباط آن با GIS و توسعه پایگاههای داده ها بویژه پایگاه داده شیء گرا از ویزگیهای این دهه بود. در دهه ۱۹۹۰ سیستم های اطلاعات جغرافیایی در زمینه های نظیر محاسبات موازی، مدلسازی، تلفیق سنجش از دور و GIS، پایگاه داده های بسیار بزرگ و سیستم های هوشمند و استنتاجی(Deductive) حركت كرده و امروزه محققین به دنبال توسعه Web GIS و كاربردی كردن سیستم های خبره و با ساختار پایگاه داده استنتاجی و قیاسی(Inductive) می باشند بطوریكه آیكون های GIS در سالهای آینده حتی بر روی سیستم های عامل نظیر ویندوز نیز نصب خواهند شد.

منبع:http://www.giscenter.ir



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:54 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

اطلاعات جغرافیایی (GIS) سیستمی است متشكل از داده ها، روشها و الگوریتمها، سخت افزار، نرم افزار، نیروی انسانی و شبكه كه برای ورود، مدیریت، تحلیل و نمایش "اطلاعات جغرافیایی" مورد استفاده قرار می گیرد.


مولفه‌های GIS
▪نرم‌افزار
▪سخت‌افزار
▪نیروی انسانی
▪داده
▪شبكه
▪روشها و الگوریتمها

لزوم استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی

سیستم اطلاعات جغرافیایی ابزاری قدرتمند برای كار با داده های مكانی می باشد. در GIS داده ها بصورت رقومی نگهداری می شوند لذا از نظر فیزیكی حجم كمتری را نسبت به روش های سنتی (مانند نقشه های كاغذی) اشغال می كنند.در یك GIS با استفاده از توانایی های كامپیوتر مقادیر بسیار عظیمی از داده ها را می توان با سرعت زیاد و هزینه نسبتاً كم نگهداری و بازیابی نمود. قابلیت كار كردن با داده های مكانی و اطلاعات توصیفی مربوط به آنها و تركیب انواع مختلف داده ها در یك آنالیز و با سرعت زیاد، با روش های دستی سازگار نمی باشد.توانایی اجرای آنالیزهای مكانی پیچیده، مزیت های كمی و كیفی را برای GIS فراهم می كند. انجام پردازش های تكراری با در نظر گرفتن شرایط مختلف برای دستیابی به نتیجه بهینه،تنها توسط كامپیوتر امكان پذیر می باشد كه می تواند اینگونه عملیات را با سرعت زیاد و هزینه نسبتا كم انجام دهد. این توانایی تجزیه و تحلیل داده های مكانی است كه GIS را از دیگر سیستم های گرافیكی كامپیوتری (computer aided design) مجزا می سازد.امكان انجام آنالیزهای پیچیده با مجموعه داده های مختلف مكانی (spatial) و غیرمكانی (non-spatial) بصورت توأم، مهمترین قابلیت GIS می باشد كه نمی توان آن را با روش های دیگر مثل روش های آنالوگ انجام داد.توانایی تجزیه و تحلیل توأم داده های مختلف، امكان ایجاد و استفاده از اطلاعات زمین مرجع را به شكلی كاملاً متفاوت با گذشته را فراهم می سازد. نه تنها امكان تركیب مجموعه داده های مختلف وجود دارد بلكه روش های مختلف را نیز می توان با یكدیگر تركیب نمود مثلاً روش های جمع آوری، رسیدگی و ممیزی و به روز رسانی داده ها را می توان با یكدیگر تركیب نمود. مثلاً وقتی كه تغییری در كاربری یا مالكیت یك قطعه زمین وارد سیستم GIS می شود، این سیستم می تواند دقت تغییرات را كنترل نموده و سپس نقشه و جداول مربوطه را به روز در آورد. بدین ترتیب كاربران GIS می توانند اطلاعات جدیدتر را در اختیار داشته و با توجه به نیازهایشان آن را بكار گیرند.

●مؤلفه های سیستم اطلاعات جغرافیایی

۱- ورودی داده ها (Data Input)

مؤلفه ورودی داده ها، آنها را از شكل موجودشان به شكل قابل استفاده در GIS تبدیل می‌كند. داده‌های زمین مرجع، معمولا به شكل نقشه های كاغذی و جداولی از اطلاعات توصیفی فایل های الكترونیك از نقشه ها و اطلاعات توصیفی مربوط به آنها، عكس های هوایی و یا تصادیر ماهواره‌ای می‌باشند. وارد نمودن داده ها ممكن است به راحتی تغییر فرمت یك فایل و یا بسیار پیچیده باشد. ایجاد پایگاه های بزرگ داده ها ممكن است ۵ تا ۱۰ برابر سخت افزار و نرم افزار GIS هزینه در برداشته باشد. به طور كلی مرحله وارد نمودن داده ها بسیار وقت گیر و پر هزینه بوده و ممكن است ماه ها و یا حتی سال ها به طول انجامد. قبل از اینكه مرحله وارد نمودن داده ها آغاز شود، روش های وارد كردن این داده ها و استانداردهای كیفیت باید دقیقا مورد توجه قرار گیرند. روش های مختلف وارد نمودن داده ها باید براساس پردازش هایی كه قرار است روی داده ها انجام گیرند، استانداردهای مورد نظر برای دقت و خروجی هایی كه قرار است تهیه گردند مورد ارزیابی قرار گیرند.

۲- مدیریت داده ها (data management)

مدیریت داده ها یكی از مولفه های GIS بوده و شامل توابعی برای ذخیره، نگهداری و بازیابی اطلاعات موجود در پایگاه داده ها می باشد. روش های گوناگونی برای سازماندهی داده ها به صورت فایل هایی كه كامپیوتر بتواند آنها را بخواند وجود دارند. ساختار داده ها(data structure) روشی است كه داده ها براساس آن سازماندهی می شوند و چگونگی ارتباط فایل ها با یكدیگر (سازماندهی پایگاه داده ها)، تعیین كننده محدودیت های موجود در بازیابی اطلاعات و سرعت عملیات بازیابی می باشند.در هنگام ارزیابی سازماندهی داده ها باید نیازهای كوتاه مدت و دراز مدت كاربران در نظر گرفته شوند. این ارزیابی باید توسط شخصی انجام گیرد كه در روش های طراحی و تجزیه وتحلیل پایگاه داده های GIS‌ متخصص باشد.

۳- تجزیه و تحلیل و كار با داده ها (data manipulation and analysis)

توابع مربوط به تجزیه و تحلیل و كار با داده ها در یك GIS، تعیین كننده اطلاعاتی هستند كه می‌تواند توسط این سیستم ایجاد شود. لیستی از قابلیت های مورد نیاز به عنوان جزئی از نیازمندی های سیستم باید تعریف شوند. مسئله ای كه معمولاً پیش بینی نمی شود این است كه ایجاد GIS در یك سازمان تنها باعث اتوماسیون بعضی فعالیت های خاص نمی‌گردد، بلكه ممكن است راه و روشی كه سازمان براساس آن كار می كند را نیز تغییر دهد. برای پیش بینی روش تجزیه و تحلیل داده ها در یك GIS نیاز به دخالت كاربران در مشخص نمودن توابع و عملكردهای لازم برای سیستم می باشد.

۴- خروجی داده ها (data output)

داده های خروجی در GIS های مختلف از لحاظ كیفیت، دقت و سهولت استفاده، بسیار متنوع تر از قابلیت ‌های این سیستم ها می باشند. داده های خروجی ممكن است به اشكالی از قبیل نقشه، جدولی از مقادیر یا نوشتار بوده و بصورت كاغذی (hard-copy) و یا بصورت رقومی (soft-copy) ارائه گردند. توابع خروجی مورد نیاز براساس نیازهای كاربران تعیین می شوند لذا دخالت كاربران در مشخص نمودن خروجی‌های مورد نیاز بسیار مهم می باشد.

●تاریخچه GIS (سیستم‌ اطلاعات جغرافیایی)

از زمان اولین تمدن ها، برای نمایش اطلاعات مربوط به سطح زمین از نقشه استفاده می‌شده است ناوبران، نقشه برداران زمینی و ارتش از نقشه برای نمایش موقعیت مكانی عوارض جغرافیایی مهم استفاده می‌كرده‌اند. نقشه برداری زمین و تهیه نقشه ركن مهمی در امپراطوری روم باستان بود و با سقوط امپراطوری روم، تهیه نقشه نیز در آن دوران به فراموشی سپرده شد. تا اینكه در قرن هجدهم مجدداًدولتهای اروپایی به اهمیت تهیه نقشه برای طراحی و برنامه ریزی اراضی پی بردند و مؤسسات ملی مسئول تهیه نقشه پوششی كشورها شدند. نقشه های توپوگرافی برای نمایش محدوده اراضی، واحدهای اداری و مرزهای ملی تهیه می گردیدند. از آنجا كه مطالعه منابع طبیعی گسترش یافت، نقشه های موضوع(تماتیك) نیز برای نمایش اطلاعاتی از قبیل زمین شناسی، ژئومورفولوژی، خاك و پوشش گیاهی مورد استفاده قرار گرفتند. در قرن بیستم گسترش سریع علم و تكنولوژی باعث تقاضای بیشتری برای نمایش سریعتر و دقیقتر حجم های بزرگتری از اطلاعات جغرافیایی شد.امروزه توسعه تكنیك های عكسبرداری هوایی و سنجش از دور، تحولی عظیم در جمع آوری و تهیه داده های جغرافیایی بوجود آورده است كه كاربردهای گسترده تری داشته و آنالیزهای پیچیده تری را می‌طلبد. در حال حاضر داده های جغرافیایی سریعتر از آنكه بتوانند تجزیه و تحلیل شوند، جمع‌آوری می گردند.تا قبل از بوجود آمدن كامپیوترها، داده های جغرافیایی به طور سنتی با استفاده از نقشه ها و به صورت نقاط، خطوط و سطوح ترسیم شده برروی كاغذ یا فیلم، نشان داده می شدند. عوارض ارائه شده در نقشه توسط سمبلها و رنگهایی كه در لژاند نقشه تشریح می شدند، مشخص گردیده و گاهی نیز با نوشتار همراه بودند. بدین ترتیب نقشه و اطلاعات جانبی مربوط به آن، پایگاه داده های جغرافیایی را تشكیل می داد. نقشه های تماتیك منابع طبیعی بعنوان ابزاری برای ثبت و طبقه بندی مشاهدات مورد استفاده قرار می گرفت. آنالیزها بیشتر بصورت كیفی بوده و با بررسی های بصری بر روی نقشه انجام می شد. آنالیزهای كمی صرفاً با استفاده از خط كش جهت اندازه گیری فواصل و پلانیمتر برای اندازه گیری مساحت ها انجام می گرفت.ایده استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی و نقشه های رقومی كه قابلیت هم پوشانی لایه های اطلاعاتی مختلف را داشته باشند، مدتها قبل از اختراع كامپیوتر بیان گردیده است و به اواسط قرن نوزدهم میلادی باز می گردد. ایجاد عملی سیستم GIS و كاربردی شدن این سیستم در زمینه كاربردهای جغرافیائی در دهه های ۱۹۵۰، ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰ انجام شد. اولین سیستم اطلاعات جغرافیایی نخستین بار در كانادا توسط دكتر Tomlinsonجهت استفاده از آن در زمینه مدیریت جنگلها طراحی و اجرا گردید. با عرضه نسل های جدید كامپیوتر و كاهش سریع قیمت آن روند توسعه سیستم های GIS سرعت بیشتری یافت و تا پایان آن دهه چندین سیستم GIS در آمریكا و كانادا توسعه یافت.در دهه ۱۹۷۰ سیستم های CAD به سمت GIS توسعه یافتند و سیستم های تجاری GIS به بازار ارائه گردیدند. در دهه ۱۹۸۰ مینی كامپیوترها به بازار عرضه گردیدند و توسعه سیستم های پردازش تصاویر و ارتباط آن با GIS و توسعه پایگاههای داده ها بویژه پایگاه داده شیء گرا از ویزگیهای این دهه بود. در دهه ۱۹۹۰ سیستم های اطلاعات جغرافیایی در زمینه های نظیر محاسبات موازی، مدلسازی، تلفیق سنجش از دور و GIS، پایگاه داده های بسیار بزرگ و سیستم های هوشمند و استنتاجی(Deductive) حركت كرده و امروزه محققین به دنبال توسعه Web GIS و كاربردی كردن سیستم های خبره و با ساختار پایگاه داده استنتاجی و قیاسی(Inductive) می باشند بطوریكه آیكون های GIS در سالهای آینده حتی بر روی سیستم های عامل نظیر ویندوز نیز نصب خواهند شد.

منبع:http://www.giscenter.ir



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:54 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

معرفی استان خراسان رضوی

 

  • استان خراسان رضوی با وسعتی حدود 128420 کیلومترمربع معادل 7.8 درصد مساحت کل کشور ومتشکل از 20 شهرستان ،65 بخش ،163 دهستان و8861 آبادی جمعیتی معادل 4777 هزار نفر رادرخود جای داده است.
  • ازجمعیت فوق 2909 هزار نفر معادل 60.1 درصد درمناطق شهری و1858 هزار نفر معادل 38.9 درصد درمناطق روستایی استان ساکن هستند .
  • به رغم تقسیم استان،شاخصها حاکی ازآن است که استان خراسان رضوی همچنان از جایگاه مناسبی دراقتصاد کشور برحوردار می باشد.

 

پیشینه تاریخی خراسان

  • استان پهناور خراسان با ساختار گونه گون و کهن زمین شناسی ، اقلیم متنوع و جاذب ، موقعیت ویژه جغرافیایی ، بی گمان از قدیمی ترین دوران حیات بشری ، بستر فعالیتهای بشری ، بستر فعالیتهای معیشتی ، بازرگانی و نظامی عمده بوده است ، به دلیل همین موقعیت خاص ، کهن ترین ، معروفترین و طو لانی ترین راه ارتباطی بین شرق و غرب یعنی (( جاده تاریخی ابریشم )) از طریق خراسان شرق را به غرب مرتبط می سازد
  • تنوع جغرافیایی سرزمین خراسان با وجود آب و هوای کویری و گرم در بخش جنوبی و معتدل کوهستانی در شمال استان و به طور پراکنده در مرکز ، با ارتفاعات قابل توجهی نظیر بینالود ، هزار مسجد ، کپه داغ ، قهستان و… زمینه ای مناسب برای استقرار بشر از قدیمی ترین ایام و جذب اقوام وطوایف متعدد در دورانهای مختلف بوده است .، سرزمینی که نواحی مختلف آن عرصه رویش انواع نباتات مناطق سردسیری و گرمسیری از قبیل گندم ، برنج، بادام ، سیب ، انگور ، پسته ، خرما ،و… است .

 

 

 

  • مناطقی از آن استعداد پرورش انواع مختلف حیوانات اهلی و وحشی نظیر پلنگ ، گرگ ، شتر . اسب ، آهو ، گوسفند . بز و … داراست .
  • قدیمی ترین آثار حیات انسانی در ایران ، شامل تعدادی ادوات و دست افزارهای سنگی . با قدمت تخمینی 800 هزار سال قبل ، متعلق به دوران پارینه سنگی قدیم ، از بستر رودخانه کشف رود مشهد بدست آمده است . در حالی که قدیمی ترین مکانهای استقرار انسان ، حداکثر با قدمت 100 هزار سال در نواحی دیگر ایران نظیر آذربایجان ، لرستان و … شناسایی شده اند .
  • دومین مکان از نظر قدمت ، پناهگاه سنگی (غار) ((خونیک)) در نزدیکی بیرجند است که متعلق به دوره پارینه سنگی میانه با قدمتی بین 50تا60 هزار سال می باشد . از آن پس آثار و شواهد زندگی بیشماری از دوران نوسنگی تا آغاز دوران تاریخی در جلگه مشهد ، دره اترک علیا (قوچان) ، جلگه درگز ، بجنورد ، تربت حیدریه ، بیرجند و… شناسایی شده اند این شواهد و آثار به اقوام و ساکنان اولیه و بومیئ خراسان مربوط می شود که بنا به عقیده برخی محققان به عنوان اقوام (( آسیایی ))شهرت یافته اند و سراسر آسیای غربی از مدیترانه تا ترکستان و دره سند را فرامی گیرد .
  • ولی در حقیقت مهمترین مقطع تاریخ خراسان در سرآغاز دوران تاریخی ایران با ورود اقوام ((آریایی)) به فلات ایران پیوند می خورد . در این واقعه که در اغاز هزاره اول ق.م اتفاق افتاد ، آریایی ها تازه وارداز طریق خراسان به سمت نجد ایران پیش رفتند و بخش اعظم آنها آنچنان که از توصیفات (( اوستا )) برمی آید ، در خراسان و سیستان مستقر شدند و شاید به همین دلیل است که عمده حوادث آغاز تاریخ ایرانیان که در دو منبع (( اوستا)) و (( شاهنامه فردوسی )) ذکر شده است در مشرق ایران و در واقع در خراسان بزرگ رخ می دهد .
  • بسیاری از محققان ، زادگاه ((زردشت)) را مشرق ایران و بوژه حدود خراسان می دانند . برخی از داستانها و افسانه های محلی و از جمله داستان کاشتن سرو کاشمر در خراسان به یاد بود پذیرش آیین نو زردشت توسط ((ویشتاسپ)) نیز مؤید این نظر است . دیاکونوف نیز محل پیدایش زبان اوستایی را در آسیای میانه ، مشرق ایران ، افغانستان و خراسان کنونی می داند .

 

جغرافیای طبیعی خراسان

 

  • موقعیت استان وسیع خراسان در شمال شرقی کشور بین 55 درجه و 17 دقیقه تا 61 درجه و 15 دقیقه طول شرقی و 30 درجه و 24 دقیقه تا 38 درجه و 17 دقیقه عرض جغرافیایی نیمکره شمالی قرار گرفته و از شمال و شمال شرق به جمهوری ترکمنستان با مرز مشترک حدود 751 کیلومتر ، از شرق به جمهوری اسلامی افغانستان با مرز مشترک حدود 619 کیلومتر ، از غرب به استانهای گلستان ، سمنان و اصفهان و از جنوب به استانهای سیستنان و بلوچستان ، کرمان و یزد محدود است . طول استان به خط مستقیم 750 کیلومتر و عرض متوسط آن حدود 420 کیلومتر است . خراسان بیش از 19% از خاک کشور رادر بر گرفته و مساحتی معادل 303513 کیلومتر مربع دارد .

 

پستی وبلندیها

 

  • استان پهناور خراسان به سبب وسعت زیاد ، از نظر شرایط طبیعی بسیار متنوع و هر یک از نواحی مختلف آن دارای ویژگیهای خاصی است .بلندترین نقطه آن قله بینالود ، 3211متر و کم ارتفاع ترین نقطه آن در شمال سرخس ، 300 متر از سطح دریا ارتفاع دارد .
  • کوههای خراسان دنباله ارتفاعات البرز به سمت مشرق است که به صورت قوسهای موازی از شاه کوه آغاز شده و در جهت شمال غربی به سوی جنوب شرقی تا ارتفاعات هندوکش افغانستان امتداد می یابد .
  • در میان این رشته کوههای موازی ، دره ها و دشتهای وسیعی وجود دارد که گاه پهنای آن به حدود 200 کیلومتر می رسد . امتداد این رشته کوهها در برخی نواحی با برخورد به دره یا جلگه گسسته می شود . آنچه در این منطقه حائز اهمیت است ، وجود دشتهای حاصلخیز و آبادی چون : بجنورد ، شیروان ، قوچان ، چناران و مشهد است که در پهنه دشت سر سبزی بین دو رشته ارتفاعات موازی کپه داغ و هزار مسجد در شمال و آلاداغ و بینالود در جنوب به وجود آمده اند .

 

آب و هوا

 

  • گستردگی استان و عواملی مانند وجود رشته کوههای مرتفع و مناطق کویری ، دور از دریا و وزش بادهای مختلف موجب گوناگونی آب و هوا در مناطق آن گردیده است .
  • در بیشتر بررسیهای انجام گرفته از جمله مطالعات آمایش خراسان ، این سرزمین به سه منطقه آب و هوایی شمال ، مرکز و جنوب تقسیم می شود .
  • شمال خراسان بطور کلی دارای شرایط آب و هوایی معتدل و سرد کوهستانی است .این منطقه حاصلخیز ترین و متراکمترین بخش استان از نظر جمعیت ، فعالیتهای اقتصادی وامکانات زیر بنایی است . که شامل شهرستانهای بجنورد ، قوچان ، شیروان ، مشهد، درگز ، چناران و سرخس می شود .
  • مساحت این منطقه حدود پنجاه و هشت هزار کیلومتر مربع است که5/18% وسعت کل استان را تشکیل می دهد . بیشتر جمعیت و امکانات اقتصادی و زیر بنایی این منطقه در اطراف مشهد و در محور مشهد –قوچان قرار دارد.
  • منطقه مرکزی استان شامل شهرستانها ی سبزوار ، اسفراین ، نیشابور ، تربت حیدریه ، کاشمر، تربت جام ،تایباد و خواف است . و مساحتی در حدود 85هزار کیلومتر مربع دارد که 2/27 %استان را در بر می گیرد .
  • این منطقه دارای آب و هوای نیمه صحرایی ملایم بوده و فعالیت اصلی اقتصادی آن کشاورزی است که در دشتهای وسیع دامنه های جنوبی بینالود تا کویر نمک و مناطق کویری مرز افغانستان انجام می شود .این دشتها از نظر آب وهوایی جزو مناطق خشک ونیمه خشک محسوب می شوند و میزان بارندگی در آنها بین 200 تا250 میلیمتر در سال است .
  • جنوب خراسان دارای آب و هوای خشک و نیمه صحرایی است .وسعت این منطقه از شش شهرستان بیرجند ، طبس ، فردوس، گناباد، قائنات، و نهبندان تشکیل شده حدود170هزار کیلومتر مربع است که حدود نیمی از مساحت کل استان را در بر می گیرد .
  • بررسی وضعیت بارندگی استان نشانگر این است که در بیش از 90% استان توزیع مکانی و زمانی بارشها و پراکندگی آنها یکنواخت و مشابه نیست ، میزان ریزشهای جوی به صورت باران و برف در 15%مساحت استان (نواحی شمال و شمال غربی )آن نسبتا زیاد است به طوری که در برخی مناطق مجاور استان گلستان ، میزان بارندگی گاه به بیش از 700 میلیمتردر سال می رسد . میانگین بارندگی سالانه این
  • این ناحیه یبن 300 تا400 میلیمتر تغییر می کند ولی در مناطق جنوبی ، شرقی و مرکزی که بیش از 85% مساحت خراسان را شامل می شود میزان بارندگی در این مناطق تقریبا معادل 150 میلیمتر است .
  • تنوع آب و هوایی استان عبارت است از :
  • -آب و هوای سرد کوهستانی و نیمه صحرایی سرد در شمال و شمال غرب
  • -آب و هوای معتدل کوهستانی در مناطقی از شمال و شمال غرب و مرکز
  • -آب و هوای نیمه صحرایی ملایم در شمال شرق ، مرکز و مناطقی از غرب و نیز مناطق کوهستانی جنوب
  • -آب و هوای گرم صحرایی فراگیر مناطق مرکزی به طرف جنوب وجنوب غرب

 

تقسیمات کشوری

 

سابقه تقسیمات کشور ی در خراسان

 

 

  • در سال 800ه.ق نام خراسان بر تمام ایالات اسلامی در شرق کویر لوت تا هندوکوش به استثنای سیستان و بلوچستان و قهستان در جنوب اطلاق می گردیده است .
  • پس از جنگ هرات در سال 1249 ه.ش خراسان به دو قسمت تجزیه شد و قسمتی که در غرب رود خانه هریرود واقع بود جزو ایران و شرق آن ضمیمه افغانستان گردید . در سال 1324ه.ق (1285ه.ش)ایران به چهار ایالت بزرگ تقسیم شد که عبارت بودند از آذربایجان ،کرمان و بلوچستان ، فارس و بنادر و خراسان و سیستان .
  • ار آن زمان تا سال 1316 ه.ش که اولین قانون تقسیمات کشوری در مجلس شورای ملی تصویب گردیده بود که بر هر ایالت یک والی و در هر ولایت یک حاکم حکومت می کرده است .

 

  • در سال 1316 بر اساس قانون تقسیمات کشوری مصوب مجلس شورای ملی ، کشور به 10 استان و 49شهرستان تقسیم گردیدکه هر شهرستان شامل چند بخش و هر بخش شامل چند دهستان می گردید .خراسان نیز به 7شهرستان بجنورد ، بیرجند، سبزوار، قوچان، گناباد ، مشهد و تربت حیدریه تقسیم شد .
  • در سال 1329شهرستانهای درگز . نیشابور ، فردوس و کاشمر نیز تشکیل شد .و شهرستانهای استان به 11 شهرستان ارتقاء یافت .
  • درسال 1335 شهرستان درگز ضمیمه قوچان گردید و دو شهرستان تربت جام و طبس به وجود آمدند . در سال 1339 مجددا درگز به شهرستان تبدیل شد . و شهرستانهای شیروان و اسفراین نیز ایجاد شدند . در سال 1354 بخش باخرز تربت جام به مرکزیت شهر تایباد از بخش به شهرستان تبدیل شد . در سال 1359 نام آن به تایباد تغییر یافت .
  • همچنین در سال 1359 بخش قائنات شهرستان بیرجند به شهرستان قائنات تبدیل شد و تا سال 1362 خراسان شامل 17 شهرستان و 53 بخش و 211دهستان بوده است .
  • پس از تصویب قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری در مجلس شورای اسلامی به تاریخ 15/4/1362 و آیین نامه اجرایی آن در تاریخ 22/7/1363 مراحل اجرایی آن شروع و ابتداتامرحله اول آن یعنی کارشناسی و بررسی و پیشنهاد دهستانها آغاز گردید و در آبان ماه 1364 با حضور کلیه کارشناسان تقسیمات کشوری مراکز استانهای کشور در مشهد مقدس ، عملیات دهگردشی ، معاینه محلی ، کارشناسی و جمع بندی و پیشنهاد دهستانهای شهرستان مشهد به عنوان نمونه در کل کشور انجام پذیرفت و دهستانهای دیگر شهرستانها نیز پس ازآن مورد بررسی و کارشناسی و پیشنهاد قرار گرفت و به تدریج مورد تصویب هیات محترم دولت واقع شد به طور که تا پایان سال 1365خراسان دارای 213 دهستان گردید .
  • با پایان یافتن مرحله اجرا ی مرحله اول این قانون ، تشکیل شهرستانهای نهبندان ، سرخس و خواف در تاریخ 14/5/1368 و چناران در 14/1/69 همزمان با بخشهای شوسف ، مرز داران ، سنگان ، و گلبهار به تصویب رسید . ایجاد بخشهای ابخرز در شهرستان تایباد ، سربیشه در بیرجند ، سرحد در شیروان ، جوین ورودآب و خوشاب دزر سبزوار ، میان جلگه در نیشابور ، زیر کوه در قائنات ، فاروج در قوچان و جلگه زاوه در تربت حیدریه نیز به تدریج به تصویب رسید و در پی آن تابعیت دهستانهای استان در شهرستانهای استان به 21و تعدادبخشها به 67رسید .
  • ایجاد شهرستان فریمان نیز در سال 1372 همراه با بخش قلندر آباد مورد تصویب واقع شد و بخشهای زوزن همراه دهستان کیبرو بستان در شهرستان خواف و نیم بلوک در قائنات ، بخش نصر آباد همراهدهستان کاریزان در تربت جام ، بخش گرمخان بادهستان گرمخان در شهرستان بجنورد ، بخش رخ با دهستان رقیچه در تربت حیدریه ، کاخک در گناباد و بخش رضئیه و دهستان کنه بیست در شهرستان مشهد ، بتدریج تصویب و ابلاغ شد.
  • در تاریخ 21/3/1374 ایجاد شهرستان بردسکن همراه با بخش انابد و دهستان درونه آن مورد تصویب قرار گرفت . ایجاد شهرستان جاجرم نیز در تاریخ 4/2/76 به تصویب رسید .
  • در حال حاضر استان خراسان شامل 24 شهرستان ، 60 شهر ، 77بخش ، 225دهستان ، 4555روستا (آبادیهای دارای بیش از 20 خانوار جمعیت ) 21113مزرعه و 4200مکان است .

 

جمعیت استان

 

جمعیت و اهمیت آن

 

  • خراسان از گدشته های دور یکی از مراکز پر اهمیت و بزرگ جمعیتی ایران زمین محسوب می شده است و شهرهای بزرگ آن چون : نسا ، ابیورد ، نیشابور ، بیهق ، اسفراین و… شهرتی گسترده داشته اند .با نگاهی به تاریخ این سرزمین پهناور پی می بریم که در گذشته شهرها ی مرو ، سمرقند، بخارا ، هرات ، بلخ وبامیان نیز در قلمرو آن واقع بوده که متاسفانه در طول تاریخ از آن جدا شده اند . همچنین حوادث ناگوار ودلخراشی چون حمله مغولان ، تیموریان ، ازبکها و تاتارها ، جمعیت آن را دستخوش نوسانات زیادی کرده است ، چنانکه گاه به کلی نواحی پر جمعیت و آباد آن ، جمعیت خود را از دست داده است ، ولی بنا به موقعیت خاص خود دوباره به مرکز بزرگ جمعیتی تبدیل شده است و همچنان پر آوازه به حیات خود ادامه داده است .
  • سیر تکوینی جمعیت برای تمامی شهرها ی خراسان یکسان نبوده است زیرا مراکز بزرگ جمعیتی چون نیشابور و سبزوار با تمام فراز و نشیبهایی که در طول تاریخ داشته اند ، موقعیت جمعیتی خود را همواره حفظ کرده اند در حالی که برخی شهرهای بزرگ نظیر سرخس و اسفراین که از قدمت تاریخی برخوردارند ، نتوانسته اند موقعیت گذشته خود را حفظ کنند .
  • سایر شهرهای کهنسال خراسان نیز دارای موقعیت جمعیتی خوبی بوده اند ، از جمله قوچان –که در طول تاریخ بارها تغییر محل داده – و درگز که در گذشته دارای موقعیت تجار ی مهم و جمعیت فراوانی بوده ودر سال 1290 هجری قمری حدود 18 هزار نفر جمعیت داشته است .
  • بیرجند نیز در سال 1287 هجری قمری حدود 15 هزار نفر جمعیت داشته و شهر مشهد در سال 1031 هجری قمری حدود یکصد هزار نفر را در خود جای داده بوده است که به سبب موقعیت زیارتی –سیاحتی خود به سرعت بر جمعیت آن افزوده شده است به طوری که در سرشماری سال 1375 پس از تهران بزرگ ، دومین مقام جمعیتی کشور را به خود اختصاص داده است .

 

کلیات جمعیت استان و نسبتهای آن در آخرین سرشماری

 

  • سرشمار ی نفوس و مسکن سال 1375 جمعیت استان خراسان 6047169تن اعلام شد که از ترکیب 3036996مرد و3010173زن و در مجموع 1281864خانواده تشکیل شده است . بعد خانوار در این استان 7/4 نفر ونسبت جنسی جمعیت آن 6/100 نفر مرد در برابر زن بوده است .
  • تعداد شهرنشینان 3434926 نفر و ساکنان روستاها 2612253نفر بوده اند . 2/37 %این جمعیت در شهرستان مشهد ، 8/18 % در شهرستانهای شمالی ، 5/32 % در شهرستانهای مرکزی و تنها 5/11 % در شهرستانهای جنوبی – که بیش از نیمی از وسعت استان را در بر گرفته –سکنی گزیده اند .
  • همچنین 9/80 % جمعیت استان راجمعیت 6سال به بالا تشکیل داده اند که این نسبت در نقاط شهر ی3/88 % و در نقاط روستایی 8/70 % بوده است .

 

رشد جمعیت

 

  • نتایج سرشماری سال 1375 در مقایسه با سرشماری سالهای گذشته ، کاهش شدد میزان رشد جمعیت را نشان می دهد به طوری که جمعیت استان خراسان از سال 1335 تا 1345 حدود 22در هزار از سال 1345تا 1355 حدود 26 در هزار و از سال 1355 تا 1365 حدود 49 در هزار رشد کرده حال آنکه در سرشماری سال 1370 این رشد به 26 در هزار تنزل داشته و در سرشماری سال 1375 نسبت به سال 1370 مان رشد به 19 در هزار کاهش یافته است .
  • بررسی دقیق این نوسان ، نشانگر حضور مهاجران افغانی و جنگ تحمیلی و همچنین بالا بودن میزان ولد در سالهای اول بعد از انقلاب اسلامی (1360 تا1365 ) است . در سالهای پس از 1370 تعدادی از مهاجران به سرزمین خود بازگشته اند و همچنین در ار برنامه های تنظیم خانواده ، رشد جمعیت از 49 در هزار در سرشماری 1365 به 13 در هزار در سرشماری 1375 رسیده است .

 

نسبت جنسی

 

  • سال 1345 نسبت جنسی جمعیت استان 6/ 104 مرد در مقابل 100 زن بوده است . در سال 55 در شهرها در برابر 7/104 مرد 100زن و در روستاها 7/102 زن زندگی می کرده اند که در مقایسه با کل کشور رقم کمتری را نشان می دهد و نشانگر مهاجرت مردان جویای کار به دیگر استانها بوده است . از سال 1355 به بعد این نسبت کاهش می یابد و در سال 1365 به 103 نفر میرسد در حالی که در سطح کشور این نسبت 105 نفر به 100 نفر بوده که دلیل آن مهاجرتهای مردان به این استان بوده است .
  • این تحول زمان ییشتر جلب توجه می کند که آمار نشانگر تغییر آن از 105 نفر مرد در مقابل 100 زن در سال 1355 به 6/100 مرد در مقابل 100 زن در شهرها ودر روستاهاz3/103 مرد در برابر 3/97 زن در سال 75 است .مقایسه ترکیب خانوار و جمعیت استان در سالهای بین 70 و 75 نشان می دهد که بعد خانوار شهری و روستایی کاهش یافته که نتیجه پایین آمدن میزان زاد وولد و نشانگر موفقیت در برنامه های تنظیم خانواده است .
  • با توجه به نحوه تقسیم گروههای سنی به دوران آمادگی (تا14سال) ، دوران فعالیت (15 تا 60 سال ) و دوران استراحت ( بالاتر از60 سال ) درصد سنی جمعیت خراسان در سرشماری 1365 بدین ترتیب بوده است:
  • 47 % جمعیت استان در گروه سنی تا14 سال ، 5/49 %در گروه سنی تا 60 سال و 3/3 % بالاتر ا60 سال بوده اند . در حالی که این نسبتها در سطحکشور این گونه بوده است گروه 14 سال 5/45% گروه تا60سال 5/51%و بالاتر از 60 سال 3%.
  • جمعیت شهری و روستایی :جمعیت ساکن درز شهرها از نظر توزیع و پراکندگی ، تراکم ، شیوه های زندگی، ترکیب و رشد با جمعیت روستایی تفاوت دارد .
  • جمعیت شهری در اغلب کشورهای جهان نسبت به جمعیت روستایی در حال رشد و توسعه است . در استان خراسان نیز وضع بدین منوال بوده است . در اولین سرشماری جمعیت و مسکن کشور جمعیت شهری خراسان 21% از کل جمعیت بوده ، در حالی که در سال 1370 به حدود 51 %و در سال 1375 به 6/56%رسیده است .

 

سال سرشماری

کل کشور

استان خراسان

درصد شهر ی

درصد روستایی

درصد شهری

درصد روستایی

1355

31

69

4/21

6/78

1365

54

46

4/48

7/51

1370

4/56

6/43

51

49

 

تراکم جمعیت

 

  • مرقد منور حضرت ثامن الائمه (ع) و جاذبه های شهر مشهد جمعیتی معادل 2میلیون تن یعنی یک سوم جمعیت استان را گرد بارگاه ملکوتیش حمع کرده است و جمعیت نسبی بیش از 170 نفر در هر کیلومتر مربع را در مشهد موجب شده است .
  • شکوفایی اقتصاد کشاورزی و وجود فرصتهای شغلی مناسب موجب شده تا شهرستانهای نیشابور ، قوچان ، کاشمر و شیروان ، بیش از 40 هزار نفر در هر کیلومتر مربع ، شهرستانهای چناران ، تایباد . تربت جام ، بجنورد. اسفراین و سبزوار جمعیت نسبی بیش از 20 نفر در هر کیلومتر مربع و شهرستانهای فریمان . در گز ، رخ ، خواف ، و گناباد جمعیتی بیش از 10 نفر در هر کیلومتر مربع را در خود جای دهند .اما شهرستانهای وسیع و نیمه کویری و صحرایی قاینات ، بیرجند .بردسکن و فردوس کمتر از 10 نفر در هر کیلومتر مربع و شهرستانهای طبس و نهبندان جمعیتی حدود یک نفر در هر کیلومتر مربع را پذیرا بوده اند که نشانگر وسعت زیاد ، اراضی غیر قابل کشت و نبود فعالیتهای اقتصادی مناسب در آنها می باشد . می توان گفت که هر چه از شهرستان مشهد به جانب غرب و جنوب غرب پیش می رویم از تراکم کاسته و در نتیجه پراکندگی آبادیها بیشتر می شود

 

جمعیت شهرستانها

 

  • مقایسه سرشماری سالهای 1365 و 1370 نشان میدهد که سالهای 1370 تا1375 جمعیت شهرستانهای مرزی چون نهبندان ، خواف . تایباد، تربت جام وشهرستانهای نزدیک به مرز چون فریمان و قوچان به طور چشمگیری کاهش داشته است . شهرستان بیرجند و نهبندان در سرشماری سال 1375 نسبت به سال 1365 سالیانه به میزان 7/12- در هزار ، تایباد 5/9-، قوچان8-، تربت جام 1/3- رشد منفی داشته اند و در نهبندان نیز در 5ساله 70تا75 ، رشد جمعیت منفی و برابر 7- در هزار بوده است . کاهش جمعیت این شهرستانها بیشتر ناشی از بازگشت مهاجران افغانی و جنگ تحمیلی و نیز مهاجرت اهالی آنها به شهرستانهای بزرگی چون مشهد و تهران بوده است .
  • شهرستانهای طبس و سرخس از میزان رشد سالیانه بالایی برخوردار بوده اند که بیانگر سرمایه گذاری های عمده سالهای اخیر در این دو شهرستان است .
  • شهرستان مشهد به رغم بازگشت عده کثیری از مهاجران افغانی و جنگ تحمیلی مقیم این شهرستان ، افزایش جمعیت داشته و رشد جمعیت آن از 2/35در هزار در سال1370 به 3/37در هزار در سرشماری سال 1375 رسیده است اما مقایسه سالهای 65تا75نشانگر کاهش رشد جمعیت است رشد جمعیت سالیانه شهرستان در دهه 55تا65حدود89در هزار و در دهه65تا75حدود8/23در هزار بوده است .
  • بین سالهای 70 تا75شهرستانهای نیشابور، بجنورد ، تربت حیدریه و سبزوار رشد جمعیت تقریبا متعادلی داشته اند.

 

سواد

 

بر اساس نتایج سرشماری سال 1375 حدود9/80%از جمعیت 6سال به بالا استان با سواد بوده اند با سوادان 6ساله و بالاتر جمعیت شهری استان 4/88 %و روستایی8/70%بوده است . مقایسه میزان با سوادان استان در سال 1375 با سالهای گذشته نشان می دهد که درصد سواد آموزی از سال 1355 به طور مستمر نهضت سواد آموزی و همچنین توجه به توسعه امکانات آموزشی و خدمات تحصیلی برا ی افراد لازم التعلیم استان است .

 

زمینه های اشتغال

 

  • مجموع 4472528نفر جمعیت 10 ساله به بالا ی استان در سال 1375 حدود 1660208نفر از نظر اقتصادی فعال بوده اند از این تعداد حدود 1545249نفر یعنی 1/93%را جمعیت شاغل تشکیل می دهند .
  • میزان بیکاری در جمعیت استان 9/6%بوده است که این میزان در نقاط روستایی 2/7%و در نقاط شهری 6/6و نزد مردان 7/5وبرای زنان 3/13 بوده است .درصد جمعیت شاغل به جمعیت فعال (10سال به بالا) استان ، از حدود 1365 تا 1375 بتریج کاهش یافته و از 4/36%به5/34%رسیده است .
  • مقایسه درصد شاغلان در بخشها یمختلف اقتصادی در سال 1375 با سالهای قبل از آن نشانگر آن است که ترکیب اشتغال طی این سالها تا حدودی تغییر کرده است : در حالی که در سال 1365 حدود 6/33 %از کل شاغلان در بخش کشاورز ی و دامپروری اشتغال داشته اند در سال 1375 شاغلان این بخش به 6/29%کاهش یافته است و سهم بخشهای معدن ، صنعت ، آب وبرق، گازو خدماتاز مجموع کل شاغلان افزایش داشته است . سهم شاغلان در بخش ساختمان نیز چون بخش کشاورزی و دامپروری کاهش پیدا کرده است .

 

مسکن

 

  • سال 1375 تعداد کل واحدهای مسکونی استان (شهری و روستایی) 1111611واحد بوده است که از این تعدا 8/14%دارای یک اتاق ،2/50%دارای 3تا4اتاق و 5/34%دارای بیش از 5اتاق بوده اند .
  • 2/73%خانوارهای ساکن استان در سال1375 مالک واحد مسکونی خود بوده و 5/15 %اجاره نشین بوده اند .
  • مقایسه این نتاج باسرشماری سال 1365 نشان می دهد که متوشط رشد سالانه واحدهای مسکونی حدود 2%بوده ، در حالی که رشد سالانه تعداد خانوار طی سالهای 65-1375حدود 6/1%بوده است .
  • در سال 1365 امکان استفاده خانوارهای ساکن در واحدهای مسکونی استان از آب لوله کشی حدود 1/69%،برق5/75%، تلفن2/7%،و گاز 8%بوده است .
  • این ارقام در سال 1375 چنین بوده است :آب1/87%،برق91%،تلفن26%، گاز 2/47%که نشانگر توجه به خدمات عمومی است .


تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:53 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

ایران در منطقه­ی معتدله­ی خشک شمالی و در عرض متوسط روی کره زمین در ناحیه­ی جنب استوایی و استوایی قرار دارد. همین موقع جغرافیایی با دوری از دریاهای بزرگ، به ویژه جریانات هوایی موجب شده است تا آب و هوای ایران خشک و بَری باشد، اما به سبب وسعت بسیار و وجود عوارض گوناگون طبیعی مانند ارتفاعات بلند در شمال و مغرب و پستی­های وسیع، چون دشت­های مرکزی در داخل فلات و افزون بر آن، مجاورت دریای مازندران و خلیج فارس و اقیانوس هند ـ که هریک از این افق­ها، اقلیمی جداگانه می‌سازند، ایران از اقلیم مختلف و آب و هوای متنوع برخوردار است.
ایران فلاتی مرتفع، نزدیک به دشت­های وسیع آسیا که ارتفاع متوسط آن حدود 1200 متر از سطح دریاست. وضع چین‌خوردگی­ها و ارتفاعات که بلندی برخی از آن­ها از 4 هزار متر بیشتر است و وجود دریاهای شمال و جنوب که دور از نواحی مرکزی قرار دارند، به ویژه وضع قرار گرفتن کوه­ها که بر گرد ایران حلقه زده‌اند این کشور را از جمله کشورهای نادر جهان قرار داده است که می‌توان در آن انواع آب و هوا را شاهد بود.

ارتفاع کوه­های ایران بقدری بلند است که از تأثیر بادهای مرطوب دریای مازندران، دریای مدیترانه و خلیج فارس در نواحی داخلی ایران جلوگیری می‌کند. به همین سبب، دامنه‌های خارجی این کوه­ها دارای آب و هوای مرطوب بوده و دامنه‌های داخلی آن خشک است. در کرانه‌های جنوبی دریای مازندران، آب و هوا معتدل و میزان بارندگی آن به ویژه در سواحل غربی گیلان بیشتر از دیگر نقاط است.
مقدار متوسط گرمای سالانه در حدود 18 درجه سانتیگراد است. آب و هوای قسمت غربی کشور مدیترانه‌ای است و در نواحی جنوبی آن، آب و هوای نیمه صحرایی گرم نیز بر آن تأثیر می‌گذارد. در این نواحی، تابستان­ها با گرمای سختی در دره‌ها و هوای معتدل در ارتفاعات همراه بوده و در زمستان­ها هوای معتدل در دره‌ها و سرمای سخت در ارتفاعات حکمفرماست.

در نواحی جنوبی، با وجود هوای مرطوبی که در سرتاسر این منطقه حاکم است، میزان حرارت بالاست، به طوری که حداکثر گرما در خوزستان به 54 درجه سانتیگراد نیز می‌رسد. از ویژگی­های این ناحیه تابستان­های گرم و زمستان­های معتدل است و اختلاف درجه حرارت در فصول مختلف و شب و روز زیاد نیست. به سبب وجود کوه­های البرز در شمال و رشته کوه­های ابرسن در غرب کشور، نواحی داخلی فلات ایران دارای آب و هوای خشک و بیابانی است. با توجه به مطالب بالا، سه نوع آب و هوا به طور کلی در ایران دیده می‌شود :
آب و هوای بیابانی و نیمه بیابانی

آب و هوای معتدل کوهستانی

آب و هوای معتدل مازندرانی




تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:50 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

دخالت اقليم در پيدايش ناهمواري از برخورد بين کره سنگي و کره هوا نتيجه مي شود. نحوه دخالت اقليم چه در زمينه هوازدگي و چه در ارتباط با تاثير مکانيکي فرايندهاي شکل زائي، در سطح خشکي ها بسيار متغيير مي باشد. دخالت مستقيم اقليم در پيدايش ناهمواري ها در مناطقي که فعاليت هاي کنترل نشده انسان باعث رخنمون يافتن فراوان سنگ ها مي شود و يا در مناطقي که بر اثر کم آبي يا سرماي شديد غالبا عاري از پوشش گياهي مي باشد، سازندهاي سطحي کم ضخامت و غالبا پراکنده که ازلحاظ خاکشناسي تحول کافي نيافته اند ظاهر مي شود..
ژئومورفولوژي اقليمي ناهمواريها را در ارتباط با آب و هوا بررسي مي کند و دنباله ژئومورفولوژي ديناميکي است، زيرا ژئومورفولوژي ديناميکي تضاد عملکرد پديده هاي را در سطح زمين مطالعه مي کند که بين عوامل و فرايند هاي فرسايش حاصل شده اند. به عبارت ديگر ويژگي هاي ساخت يک ناهمواري از طريق عوامل مختلف يک سيستم شکل زائي تجزيه و تحليل مي شود. ژئومورفولوژي اقليمي به نحوي چهره ظاهري ناهمواري را بررسي مي کند در حالي که ژئومورفولوژي ساختماني استخوان بندي ناهمواري را در ارتباط با اهميت نسبي و نظم و ترتيب توده هاي از سنگ را مطالعه مي نمايد که در برابر فرسايش مقاومت هاي متفاوت در اين بحث بعد از تجزيه وتحليل ارتباط ناهمواري با اقليم، جغرافياي اين ناهمواريها در محدوده هاي بزرگ اقليمي در سطح دنيا مطالعه خواهدشد. اين مطالعات به ما امکان مي دهد تا ارتباط کامل اين پديده را بامحيط هاي کنوني زيست اقليمي ارزيابي کنيم .

نحوه دخالت اقليم


دخالت اقليم در پيدايش ناهمواري از برخوردبين سنگ کره و هوا کره نتيجه مي شود و نحوه دخالت اقليم چه در زمينه هوازدگي و چه در ارتباط با تاثير مکانيکي فرايندهاي شکل زائي در سطح خشکي ها بسيار متغيير مي باشند.
: دخالت مستقيم اقليم

در مناطقي که فعاليت هاي انسان باعث رخنمون يافتن سنگ ها مي شوند، دخالت مستقيم اقليم ظاهر مي شود و يا مناطقي که بر اثر کم آبي ياسرماي بسيار زياد غالبا عاري از پوشش گياهي مي باشند، بدين صورت که در نواحي گرم کم آب، به دليل بزرگي قطرات و سرعت سقوط آنها و برخورد به مواد سست سطوح عريان فرسايش سيلابي بسيار شديد وقابل توجه است تناوب فعاليت واثر سريع آبهاي جاري مظهر ديگري از نقش مستقيم اقليم است. در بيابانهاي سرد بارش هاي برف به شکل يخ متمرکز مي شوند و ذوب يخ باعث ايجاد جويبارها مي شود ولي شکل زايي با آنچه در بيابان هاي گرم گفته شد فرق دارد، زيرا ذوب يخ تدريجي است يکي ديگر از مظاهر مهم جوي باد است که درصورت عريان بودن زمين از شرايط مناسبي براي فعاليت هاي سايشي برخوردار ست .
: دخالت غير مستقيم اقليم
هنگامي که پوششي از گياه يا خاک بين سنگ کره و هوا کره قرار گيرد، چگونگي دخالت اقليم در شکل زايي، بسيار پيچيده تر خواهد بود. در اين مناطق گياهان براي تامين اعمال حياتي خودمانند: تنفس، تعريق و تغذيه قسمت زيادي از حرارت را جذب مي کنند و سهم انرژي که به زمين مي رسد گاهي تا3/1 کاهش مي يابد. همچنين گياهان تغييراتي را در زمينه دخالت آب به وجود مي آورند، بدين صورت که لايه حفاظتي کم و بيش ضخيمي را در برابر قطرات باران تشکيل مي دهندوخاک را در برابر فرسايش باراني حفاظت مي کنند و از خزان برگ ها در جنگل ها، لايه هايي تشکيل مي شوند که اثر حفاظتي را افزايش مي دهند.



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:49 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
جغرافیای اقلیمیاستان فارس 

بدلیل وسعت زیاد، گسترش در طول و عرض‌های جغرافیایی 27 الی 32 درجه شمالی و نحوه قرارگیری و فشردگی ارتفاعات د رمناطق شمالی و کاهش ارتفاع و عدم فشردگی ناهمواریها در مناطق جنوبی، جنوب غربی و جنوب شرقی از یکسو و همجواری با بیابان‌های گرم و سوزان عربستان و ورود آب و هوای گرم خلیج فارس از سوی دیگر و قرار گرفتن د رمعرض جریانات مرطوب غربی و گرم و خشک جنوب مجموعاً شرایطی خاص را از نظر آب و هوایی بوجود آورده است.

درجه حرارت بالا ،‌ رطوبت نسبی کم ، تبخیر زیاد زمستان سرد و مرطوب ، تابستان گرم و خشک ، بارندگی کم تا متوسط ، رژیم زمستانه بارندگی ، اختلاف شدید درجه حرارت بین فصول و شبانه روز مجموعاً از خصوصیات آب و هوای منطقه می باشند .

بقیه در ادامه مطلب...........


با توجه به نقشه طبیعی استان مشخص می شوند که قسمتهای شمالی بواسطه ارتفاع بیشتر ، عرض جغرافیائی بالاتر ، فشردگی ارتفاعات و قرار گرفتن در معرض جریانات باران زای مدیترانه ای دارای آب و هوای سرد و مرطوب در زمستان و گرم و نیمه خشک در تابستان می باشد .

از سوی دیگر مناطق جنوبی بدلیل ارتفاع کم، عدم فشردگی ناهمواری‌ها، ورود جریانات گرم و خشک عربستان، همجواری با بیابان‌های داخلی کشور دارای اختلاف درجه حرارت زیاد در طول شبانه‌روز، دمای بالا، بارندگی کم، تبخیر زیاد می‌باشد و مجموعاً دارای آب و هوای گرم و خشک است. از نظر بارندگی استان دارای رژیم زمستانه است و بیشترین بخش ریزش‌های جوی در ماه‌های آذر تا اسفند صورت می‌گیرد. در مقابل بخش اعظمی از سال منطقه با کمبود بارش و رطوبت روبرو است. این پدیده بخصوص در نواحی جنوبی بیشتر مشهود است. منبع بارندگی‌های استان از جریانات مرطوب مدیترانه‌ای و اقیانوس اطلس شمالی است که قسمت‌های شمال غربی و غرب استان را تحت پوشش خود قرار می‌دهند.

ناهمواری‌های منطقه بخصوص در شمال و غرب بدلیل فشردگی و ارتفاع زیاد بصورت مانعی بر مسیر جریانات فوق ایفای نقش می‌کنند. بدین ترتیب قسمت اعظم ریزش‌های جوی در این قسمت‌ها صورت می‌گیرد.

این جریانات در مسیر حرکت بسوی داخل و شرق استان رفته رفته رطوبت خود را از دست داده، بطوریکه در قسمت‌های شرقی و جنوبی عملاً فاقد رطوبت لازم می‌باشند و بعضاً در صورت بارندگی کاهش چشمگیری از نظر مقدار نسبت به ریزش‌های شمالی استان دارند.از طرف دیگر جریانات کم فشار سودانی پس از عبور از دریای سرخ و خلیج فارس و مسب رطوبت از جنوب غربی وارد کشور و به تبع آن استان فارس شده و در شرایط خاص سینوپتیکی باعث تقویت رطوبت در منطقه شده که بعضاً منجر به ایجاد بارندگی می‌گردد.

با توجه به نقش مهم ارتفاعات در کاهش درجه حرارت پدیده یخبندان بیشتر در مناطق شمالی اتفاق می‌افتد. معمولاً شروع یخبندان‌ها در فصل پاییز بوده تا فصل بهار بطول می‌انجامد.

قسمت‌های مرکزی دارای زمان کوتاه‌تری از نظر یخبندان می‌باشد و مناطق جنوبی بدلیل همجواری با آب و هوای گرم و نبود ارتفاعات قابل توجه دارای زمان بسیار کوتاهتری از این حیث است.

بطور کلی اوج یخبندان‌ها و پیوستگی آنها در ماه‌های آذر تا اسفند است. گذشته از مسئله یخبندان توجه به باد و جهت آن بسیار حائز اهمیت می‌باشد. هر منطقه بدلیل وجود توپوگرافی خاص خود و وجود دشت‌ها و دریاچه‌ها در سطح میکرو دارای یک جریان محلی مشخص بوده که در اثر اختلاف درجه حرارت بین مناطق مذکور بوجود می‌آید.

اما از نظر کلی جهت بادهای استان عمدتاً از شمال غرب و جنوب غرب بطرف جنوب شرق صورت می‌گیرد و علت این امر بیشتر در اثر وجود جریانات ناشی از پر فشار اقیانوس اطلس همچنین پرفشار سیبری که در زمستان و تابستان در این منطقه از شمال غرب می‌وزد از یک سو و پیروی از جهت عمومی ارتفاعات در منطقه از سوی دیگر می‌باشد.

با توجه به وسعت زیاد استان و تنوع آب و هوا تنها سه ایستگاه آباده در شمال، شیراز در مرکز و داراب در جنوب جهت مقایسه انتخاب گردیده است.

از نظر دمایی مناطق جنوبی دارای دمای متوسط سالانه بالاتری نسبت به مناطق شمالی بوده بطوریکه داراب متوسط سالیانه 23 درجه و آباده 6/13 درجه سانتیگراد دارای اختلاف زیادی نسبت به یکدیگر می‌باشند و شیراز در مرکز دارای درجه حرارت متوسط سالیانه 3/18 می‌باشد.

حداکثر مطلق درجه حرارت 46 درجه در تیرماه در داراب ثبت شده در صورتیکه حداکثر مطلق درجه حرارت آباده و شیراز در همین سال بترتیب 39 و 42 درجه در تیرماه گزارش شده است. حداقل مطلق در ایستگاه‌های استان در آباده با 8/14- درجه ثبت شده است.

از نظر بارندگی آباده با 537 میلیمتر و نورآباد با 408 میلیمتر و کوار در جنوب شیراز با 344 میلیمتر دارای کمترین و بیشترین میزان بارندگی در سال بوده‌اند. نهالستان زرقان با حداکثر 94% رطوبت نسبی دارای بیشترین میزان رطوبت در سطح استان بوده و در مقابل آباده با حداکثر 61% و حداقل 10% رطوبت در سطح پایینی در استان قرار دارد

اشهرستان مرودشت جلگه آبرفتی تقریباً همواری است که از سمت شمال و غرب و جنوب به کوهستان محدود است، ارتفاع متوسط این شهرستان از سطح دریا 1542 متر است، ارتفاعات شمالی بیش از 2500 متر ارتفاع داشته که مرتفع‌ترین آن‌ها کوه موسی‌خان با 3338 متر در 35 کیلومتری شمالغربی سعادت شهر واقع گردیده است، همچنین در جنوب شهرستان، مهم‌ترین ارتفاع، کوه ول در شمال دریاچه طشک با 3270 متر قرار گرفته است.

وسیع‌ترین حوزه ارتفاعی بین ارتفاعات 2000-1500 متر بوده که گسترش آن به سمت جنوب و شرق بیشتر است. به همین علت شیب عمومی زمین به تبعیت از آن کاهش یافته و به موازات این جهت ( شمال به جنوب و غرب به شرق ) دشت‌های وسیعی پراکنده شده‌اند که مهم‌ترین ان‌ها دشت بیضا و آهو چر است.

بر اساس آمار 10 ساله سازمان هواشناسی کشور میانگین بارندگی سالیانه 9/312 میلیمتر بوده که 70% ان در فصل زمستان و 24% آن در فصل پاییز و 6% آن در بهار باریده و فصل تابستان فاقد بارندگی بوده و این مطلب مؤید خشکی این ایام از سال است. منطقه مرودشت از لحاظ عنصر بارندگی در مقایسه با دیگر بخش‌های استان از بارندگی متوسط برخوردار است.

طبق آمار ایستگاه سینوپتیک مرودشت، درجه حرارت متوسط سالیانه 6/17 درجه سانتیگراد بوده. همچنین درجه حرارت متوسط حداکثر 8/37 و حداقل آن 1/0 درجه سانتیگراد بوده است.

وضعیت درجه حرارت در منطقه مرودشت در مقایسه با دیگر نقاط استان ، رژیم متعادلی را نشان می دهد ، بر همین اساس تعداد روزهای یخبندان به بیشتر از 52 روز نرسیده است .

بررسی آمار ایستگاه سینوپتیک بر این واقعیت تکیه دارد که میانگین رطوبت نسبی در دی ماه برابر 9/61 درصد است که بیشترین مقدار رطوبت نسبی را به خود اختصاص داده است و کمترین میانگین رطوبت نسبی 5/25 درصد در تیر ماه است ، همچنین میانگین حد اکثر رطوبت نسبی 79 و میانگین حد اقل آن 15 درصد بوده است .

به طور کلی ترکیب عوامل و عناصر اقلیمی در نقاط مختلف شهرستان ، باعث به وجود آمدن آب و هوای نیمه خشک شده است .

شهرستان مرودشت از نظر اقلیمی ، بر اساس اقلیم نمای کوپن در گروه اقلیم معتدل مرطوب قرار می‌گیرد .



تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:48 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
میلاد دخت مبارک امام موسی و خواهر امام رضا(ع) به تمامی مسلمان مبارکباد

تاريخ : جمعه 1391/06/31 | 0:44 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
شهادت امام جعفر صادق را به تمامی مومنین  تسلیت می گوییم--- مدیریت وبلاگ م.ح.ک

تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 14:3 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
عناصر اقليمي استان چهارمحال و بختياري
در بررسي و مطالعه دانسيته‌هاي اقليم بايد بين عناصر و عوامل اقليمي تفاوت قائل شد. دما، فشار و تابش هر كدام يك عنصر اقليمي تلقي مي شود. تلفيق و آميزه‌اي از اين عناصر را نيز كه معرف يك حالت فيزيكي معين جو است مانند گرما، بارش يا ابرناكي آسمان بعنوان عناصر اقليمي درنظر مي‌گيرند. اما ارتفاع، طول، عرض جغرافيايي، جهت كوهستان و پوشش گياهي كه به نحوي در فضاي مورد مطالعه تأثير دارد عامل اقليمي مي‌نامند. در اينجا ما به بررسي نرمالهاي اقليمي استان كه حاوي يك نتيجه گيري كلي از آمار در دسترس از عناصر جوي مي‌باشد مي‌پردازيم:
دماي هوا:
بررسي پارامترهاي مختلف دما در امر توسعه فعاليتهاي كشاورزي و تنظيم برنامه‌هاي كشت محصولات و نيز پروژه‌هاي صنعتي و شهرسازي و مسكن از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. استان چهارمحال و بختياري از استانهاي سردسير كشور است و ميانگين سالانه دماي هوا در بخشهاي مختلف آن تحت تأثير فاكتورهاي مختلف اقليمي داراي تفاوت است و مقدار آن در مركز استان، در شهركرد ۵/۱۱ درجه سانتيگراد و در بروجن ۵/۱۰ درجه سانتيگراد مي باشد، و حال آنكه در نقاط سردتر استان نظير كوهرنگ به ۲/۹ درجه سانتيگراد و در نقاط گرمسير استان نظير لردگان به ۲/۱۵ درجه سانتيگراد نيز بالغ مي گردد. در استان چهارمحال و بختياري عموماً تيرماه گرمترين و دي ماه سرد ترين ماه سال است. حداقل مطلق دما در بعضي از سالها در برخي از نقاط استان نظير دزك به ۵/۳۴ درجه سانتيگراد زير صفر هم رسيده است. در مركز استان حداقل مطلق دماي ثبت شده در طول ۳۰ سال گذشته در شهركرد به ۳۲ درجه سانتيگراد زير صفر و حداكثر مطلق دماي آن نيز برابر با ۴۲ درجه سانتيگراد بوده است. حداكثر دماي مطلق دماي لردگان كه تاكنون مشاهده شده به ۵/۴۷ درجه سانتيگراد نيز ملاحظه مي‌گردد كه مبين شرايط گرمسيري اين نقطه از استان است.
خطوط همدماي استان چهارمحال و بختياري
تعداد روزهاي يخبندان:
برحسب تعريف روز يخبندان به روزي اطلاق مي‌شود (۲۴ ساعت) كه طي اين فاصله حداقل دماي هوا به صفر و يا به كمتر از آن رسيده باشد. تعداد روزهاي يخبندان در سال در نواحي مختلف استان متفاوت است و كمترين آن به مدت ۸۳ روز (دوره ۱۹۵۸ - ۲۰۰۰) بطور متوسط ساليانه در لردگان و بيشترين آن در دزك با ۱۴۰ روز ( دوره ۲۰۰۰ - ۱۹۷۲) مورد محاسبه قرار گرفته است و طبعاً در نقاط كوهستاني كه فاقد ديده باني و ايستگاه هواشناسي است اين پارامتر ممكن است رقم بالاتري را نشان دهد. تعداد روزهاي يخبندان در شهركرد مركز استان چهارمحال و بختياري برابر با ۱۲۴ روز، كوهرنگ ۱۳۲ روز، بروجن ۱۳۲ روز و لردگان ۱۱۳ روز (۱۹۵۸ - ۲۰۰۰) ملاحظه شده است.
در ماههاي خرداد، تير، مرداد شهرهاي استان چهارمحال و بختياري بدون يخبندان است و بيشترين تعداد روزهاي همراه با يخبندان به دي ماه اختصاص مي‌يابد. وقوع سرمازدگي و يخبندان بخصوص در فصل بهار كه شكوفه‌هاي درختان باز شده است هرساله در سطح استان خساراتي را به باغات و مزارع وارد مي‌آورد كه ازاين نظر بررسي اين پارامتر از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.
رطوبت هوا:
در استان چهارمحال و بختياري به سبب وجود ارتفاعات قابل توجه و استقرار ذخاير عظيم آبي و نيز وجود رودخانه ها و منابع آبي متعدد و نيز ورود جريانهاي مرطوب و تخليه بصورت برف و باران رطوبت هوا در فصول پر بارش در شرايط نسبتا مناسبي قراردارد. متوسط رطوبت هوا به درصد بيان مي گردد و براي شهرهاي استان بترتيب شهركرد ۴۶ درصد، بروجن ۳۸ درصد، لردگان ۷/۴۵ درصد و كوهرنگ ۴۶ درصد است. اين ميزان براي آورگان ۵۰ درصد، دزك ۴۷ درصد و امام قيس ۴۸ درصد و پل زمانخان ۵۰ درصد مي‌باشد كه با توجه به نزديكي و يا دوري ايستگاه به منابع رطوبتي همچون رودخانه‌ها اين ميزان مبين شرايط حاكم به اطراف ايستگاه ديده باني نيز مي‌باشد.
بارش:
استان چهارمحال و بختياري در دامنه زاگرس مياني واقع است و بعنوان يكي از كانونهاي آبگير كشور محسوب مي گردد. نوع ريزشهاي استان برحسب موقعيت جغرافيايي و ارتفاع متغير است و در نواحي مرتفع در حدود نيمي از بارش ساليانه بصورت ريزشهاي منجمد مي‌باشد. بعنوان نمونه ضريب برف گيري ارتفاعات كوهرنگ در سالهاي مختلف بين ۳۴ تا ۵۹ درصد متفاوت بوده است و به اين دليل درهيدروكليماي منطقه اثرات تلفيقي برف و باران شايان توجه ويژه است. رژيم بارندگي در چهارمحال و بختياري همانند ساير مناطق غربي ايران مديترانه است و بخش اعظم بارندگي‌ها در فاصله ماههاي آذر تا آخر فروردين نازل مي‌شود و فصل خشك استان بر فصل تابستان منطبق است.
حداكثر بارندگي ماهانه در شهرها و نقاط مختلف استان عمدتاً در دي و بهمن و گاهي در اسفند يا آذر ماه و بندرت در فروردين ريزش مي نمايد و حالات اخير عموماً در مناطق مرتفع تر استان رخ مي‌دهد. زمستان پر بارش ترين فصل سال است و پس از آن فصلهاي پاييز و بهار پرباران ترين فصول سال شناخته مي‌شوند و تابستان كم بارش ترين فصل سال است كه اغلب فصل كاملا خشك اين منطقه مي‌باشد. حداكثر بارندگي روزانه رخ داده، در ايستگاه كوهرنگ با ۱۴۵ ميليمتر بارش مشاهده شده است. متوسط مجموع بارش ساليانه ايستگاههاي استان مبين اين مطلب است كه ايستگاه كوهرنگ با ۱۴۱۴ ميليمتر بارش ساليانه بيشترين درصد دريافت بارش را بخود اختصاص مي دهد. اين ميزان در ديگر ايستگاههاي استان به ترتيب در شهركرد به ۳۱۹، در بروجن به ۲/۲۴۵، در لردگان ۶/۵۰۹ ،در دزك ۴۲۴، در آورگان ۵/۵۴۵، در امام قيس ۲/۵۷۰ و در پل زمانخان به ۹/۳۳۶ ميلي متر بالغ مي‌گردد.
نقشه همباران استان چهارمحال و بختياري
جريان وزش بادها:
جهت وزش بادهاي غالب در استان چهارمحال و بختياري عموماً غربي و جنوب غربي است و در مركز استان در شهركرد در فصل زمستان و بهار سمت وزش بادهاي غالب جنوب غربي و در ماههاي تيرو مرداد شرقي و در شهريور و تمام ماههاي پاييز جنوب غربي است. ميانگين سالانه سرعت بادهاي غالب در شهركرد ۱/۴ متر بر ثانيه است. دشتها و بخشهاي تقريباً مسطح استان نظير شهركرد، لردگان، كيار و گندمان و معمولاً در طول سال در معرض وزش بادهاي جنوب غربي و غربي قرارداشته و در فصل زمستان همراه با وزش بادها و سوز و سرماست اما در دامنه‌هاي غربي دوپلان، آب سبز و دره دوپلان، ديوارهاي مرتفع كوهستانها مانع وزش بادهاي شديد مي‌شوند. شديدترين باد وزيده شده در ايستگاههاي استان به ترتيب در شهركرد ۲۰ متر بر ثانيه، در كوهرنگ ۲۸ متر بر ثانيه، لردگان ۱۵ متر بر ثانيه و بروجن ۲۰ متر بر ثانيه ملاحظه گرديده است.
گلباد سالانه ايستگاه سينوپتيک شهرکرد
گلباد ايستگاه سينوپتيک شهرکرد در فصل بهار
گلباد ايستگاه سينوپتيک شهرکرد در فصل تابستان
گلباد ايستگاه سينوپتيک شهرکرد در فصل پاييز
گلباد ايستگاه سينوپتيک شهرکرد در فصل زمستان
پوشش ابري و ابرناكي:
در استان چهارمحال و بختياري همانند اكثر نقاط كشور ابرناكي آسمان در فصل زمستان بيش از ساير فصلهاست. پوشش آسمان از ابر درفصل بهار رو به كاهش نهاده و در تابستان به حداقل خود مي‌رسد و با شروع فصل پاييز مجدداً بر پوشش ابري افزوده مي‌شود. ابرناكي بستگي به اينكه ابر به ميزان آسمان را پوشش دهد بر حسب درصد به مقاديري بيان مي گردد كه مبين درصد پوشش ابر بطور چشمي در آسمان است بطور مثال عدد ۸/۸ يا هشت هشتم مبين پوشش تمام ابري و ۸/۶ يا شش هشتم مبين ۶ قسمت ابرناكي در صورت تقسيم آسمان به هشت قسمت مي‌باشد با اين توصيف ميزان ابرناكي كامل (۷ الي ۸ هشتم) در شهركرد ۳۷ روز، در بروجن ۲۱ روز در لردگان ۳۳ روز و در كوهرنگ ۴۸ روز ملاحظه گرديده است.
ساعات آفتابي:
ساعت آفتابي يا مدت تابش آفتاب بوسيله دستگاه آفتابنگار مورد اندازه گيري قرار مي گيرد معمولاً ساعات آفتابي تابعي از عرض جغرافيايي فصل و ميزان ابرناكي آسمان مي‌باشد. در استان چهارمحال و بختياري ميانگين ساليانه ساعات آفتابي كه مبين جمع تعداد ساعات آفتابي در طول سال است بطور متوسط در شهركرد ۳۱۴۴ در بروجن ۲/۳۳۷۷ در لردگان ۳۱۷۱ در كوهرنگ ۳/۲۸۷۹ ديده باني شده است.
توفان، رعد و برق:
در شهركرد مركز استان چهارمحال و بختياري در هر سال تقريباً ۶ تا ۷ روز توأم با توفان رعد و برق است كه فراواني آن در ماههاي فروردين و ارديبهشت بيش از ساير ماههاي سال است. كوهرنگ با ۲۶ روز از سال بيشترين فراواني اين پديده را بخود اختصاص داده و از ساير مناطق بيشتر در معرض اين پديده قرار مي‌گيرد.
روزهاي همراه با برف و يا مخلوط برف و باران:
در مركز استان چهارمحال و بختياري در شهرستان شهركرد ۱۷ روز از سال توأم با برف يا مخلوط برف و باران است. كوهرنگ با ۵۳ روز از سال بيشترين فراواني اين پديده را بخود اختصاص مي‌دهد كه طبعاً تعداد روزهاي برفي در نقاط سردسير و مرتفع ممكن است كه بالغ براين ميزان باشد اما بعلت عدم ديده باني و وجود ايستگاه اندازه گيري نشده باشد. باتوجه به شرايط توپوگرافي استان كه جزء كوه زايي آلپي است وجود ارتفاعات پرشيب و برف فراوان در ارتفاعات موجب كولاك و سيلاب در اثر ذوب برف و نيز سقوط بهمن مي‌گردد كه اين مسئله بايد در پروژه‌ها و طرحهاي منطقه‌اي مدنظرقرار گيرد.
روزهاي همراه با گرد و خاك:
در استان چهارمحال و بختياري روزهاي كمي از سال توأم با گرد و خاك است. در شهركرد با حدود ۵ روز و در بروجن با حدود ۱۷ روز از سال كمترين و بيشترين تعداد روز توأم با گرد و خاك را در سطح استان دارا مي‌باشد. تعداد روزهاي همراه با گرد و خاك در ماههاي گرم سال بيش از ماههاي سرد است كه بعلت جريانات بدون رطوبت منطقه‌اي و يا محلي مي‌باشد.
مشخصات ايستگاههاي سينوپتيك استان
كوهرنگ لردگان بروجن شهركرد نام ايستگاه
۲۶-۳۲ شمالي ۳۱-۳۱ شمالي ۰۰-۳۲ شمالي ۲۰-۳۲ شمالي عرض جغرافيايي
۰۷-۵۰ شرقي ۴۸-۵۰ شرقي ۱۸-۵۱ شرقي ۵۱-۵۰ شرقي طول جغرافيايي
۲۲۸۵ ۱۵۶۴ ۲۱۹۷ ۲۰۶۱ ارتفاع ازسطح دريا (متر)
مجاور تونل شماره ۱ كوهرنگ
(حومه چلگرد)
داخل شهر داخل شهر فرودگاه شهركرد
(حومه شهرکرد)
موقعيت ايستگاه
كوهستاني دشت دشت دشت وضعيت طبيعي منطقه
جزئيات بيشتر جزئيات بيشتر جزئيات بيشتر جزئيات بيشتر نوع اقليم
نيمه استپي، گون جنگل بلوط استپي استپي پوشش گياهي
سينوپتيك ۱۳۶۶
كليماتولوژي ۱۳۳۸
سينوپتيك ۱۳۷۲
كليماتولوژي ۱۳۳۶
۱۳۶۷ ۱۳۳۵ سال تأسيس
نرمالهاي اقليمي ايستگاههاي سينوپتيك استان
كوهرنگ لردگان بروجن شهركرد نام ايستگاه
۲۰۰۰-۱۹۸۷ ۲۰۰۰-۱۹۹۵ ۲۰۰۰-۱۹۸۸ ۲۰۰۰-۱۹۵۵ دوره آماري
-۳۰/۶ -۲۱ -۲۶/۸ -۳۲ حداقل مطلق دما
۳۵/۸ ۴۷/۵ ۳۶/۶ ۴۲ حداكثرمطلق دما
۹/۲ ۱۵/۳ ۱۰/۵ ۱۱/۸ ميانگين دماي روزانه
۱۴۱۴ ۴۷۵/۸ ۲۴۵/۲ ۳۱۹ مجموع بارندگي ساليانه
۴۶ ۴۵ ۳۸ ۴۶ متوسط رطوبت نسبي
۱۴۵ ۷۲ ۷۶ حداكثر بارندگي روزانه
۵۸ ۳۰ ۳۹ ۴۱ حداكثر سرعت باد مشاهده شده
۱۳۲ ۱۱۳ ۱۳۲/۲ ۱۲۴ تعداد روزهاي يخبندان
۲۸۷۹/۳ ۳۲۹۶/۴ ۳۳۷۷/۲ ۳۱۴۴ ميانگين ساعات آفتابي ساليانه
۴۷/۶ ۳۳ ۲۱ ۳۷/۲ تعداد روزهاي ابرناكي كامل


تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:50 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

فاكتورهاي اقليمي منطقه     ارتفاعات
اين استان در مجموع منطقه‌اي است كوهستاني در امتداد سلسله جبال زاگرس كه از شمال غربي به طرف جنوب شرقي امتداد دارد و بلندترين نقطه استان در زردكوه بختياري به ارتفاع ۴۳۰۰ متر و پست ترين نقطه آن در ناحيه شرقي استان واقع شده است.ارتفاعات استان اغلب پوشيده از برف بوده و جزء كانونهاي آبگير دائمي ايران محسوب مي‌گردند. نقش اساسي اين ارتفاعات تخليه رطوبت جريان‌هاي مرطوب است و به لحاظ اينكه عمود بر جريانهاي مرطوب غربي قرار دارد موجب تخليه بار آنها شده و غالباً نوع بارش‌هاي پاييزه و زمستانه بصورت برف به ارتفاعات مي‌نشينند اين جريانات معمولاً جريانات مديترانه‌اي هستند كه رطوبت حاصل از درياي مديترانه را با خود در منطقه مركزي تخليه مي‌كنند. عرض جغرافيايياستان چهارمحال وبختياري از گستردگي زيادي برخوردار نيست لذا اين فاكتور در تنوع اقليمي استان تأثير گسترده‌اي ندارد اما در مقياس كوچك برعوامل جوي چون ساعات آفتابي و تابش خورشيدي در محور شمالي – جنوبي استان اثرگذار است. پوشش گياهيپوشش گياهي غالباً حاصل و نتيجه نوع اقليم منطقه است كه به نوعي خود نيز در سطحي محدود بر اقليم منطقه، بخصوص در خرد اقليم منطقه اثرگذار است. در مجموع توزيع بارش دراستان باعث ايجاد تنوع گياهي بسيار درمنطقه شده و وجود پوشش گياهي متنوع درغرب و مراتع جنگلي و انواع پوشش گياهي درغرب منطقه مابين اقليم نسبتاً متنوع استان است. منابع آبوجود منابع آبي بر تعديل آب و هواي مناطق مجاور آن كمك مي‌نمايد. شبكه آبهاي روان منطقه به دو بخش تقسيم مي‌شود كه قسمتي به سمت حوزه زاينده رود جاري شده و بخش ديگر حوزه كارون را بوجود مي‌آورد. رودخانه‌هاي استان بالغ بر ۲۰۰ رودخانه كوچك و بزرگ مي‌باشد كه علاوه بر ساير منابع آبي به اقليم و ريز اقليم مناطق مختلف استان اثرگذار بوده علاوه بر آن با ايجاد پوشش گياهي متنوع بصورت طبيعي و يا مزارع و باغات ايجاد شده توسط انسان بر اقليم بطور غير مستقيم اثرگذاراست. خلاصه نتايج تعيين اقليم شهركرد با روشهاي مختلف ضرايب بدست آمده اقليم محاسبه شده نوع طبقه بندي ۳۲/۳ نيمه استوايي هانسن ۸۳/۱۸۹ فوق معتدل ضريب اعتدال ۳۱۵ نيمه خشك بلور ۱۴/۷ نيمه خشك دومارتن ۰/۰۹ فرا خشك سليانينوف ۰/۷۳ استپ جنگلي ايوانف ۰/۷۶ نيمه مرطوب بارات ۲۷/۵ خشك سرد آمبرژه ۶۵ نيمه مرطوب خوش اخلاق ۲۰/۸ با زمستان نسبتاً سرد و نيمه مرطوب گورزينسكي ۱/۷۷ نيمه مرطوب با تابستان معتدل و زمستان بسيار سرد دكتر كريمي معتدل سرد با تابستان گرم و خشك كوپن استپي سرد گوسن خلاصه نتايج تعيين اقليم بروجن با روشهاي مختلف ضرايب بدست آمده اقليم محاسبه شده نوع طبقه بندي ۳۲ نيمه استوايي هانسن ۷۵/۰۶ فوق معتدل ضريب اعتدال ۱٩٩ خشك بلور ۹/۷ خشك دومارتن ۰/۰۷ فرا خشك سليانينوف ۰/۵۳ استپي ايوانف ۰/۲۲ نيمه خشك بارات ۳۷/۲۹ خشك سرد آمبرژه ۱۸/۳ نيمه خشك خوش اخلاق ۲۰/۱۲ بحري با زمستان سرد و خشك گورزينسكي ۲/۶ نيمه مرطوب با تابستان معتدل و زمستان بسيار سرد دكتر كريمي معتدل سرد با تابستان گرم و خشك كوپن استپي سرد گوسن خلاصه نتايج تعيين اقليم كوهرنگ با روشهاي مختلف ضرايب بدست آمده اقليم محاسبه شده نوع طبقه بندي ۳۲/۴ نيمه استوايي هانسن ۶۶/۰۹ بسيار معتدل ضريب اعتدال ۱۴۰۷ مرطوب بلور ۷۴۰۷ بسيار مرطوب دومارتن ۰/۴۲ نيمه خشك شديد سليانينوف ۳/۷۸ بسيار مرطوب جنگلي ايوانف ۱۰/۰۵ مرطوب جنگلي بارات ۳۲۳/۷ خيلي مرطوب آمبرژه ۱۲۱/۴ خيلي مرطوب خيلي سرد خوش اخلاق ۲۷/۹ بحري با زمستان سرد و مرطوب گورزينسكي ۰/۳۷ بسيار مرطوب با تابستان معتدل و زمستان بسيار سرد دكتر كريمي Dcbs معتدل سرد با تابستان خنك و خشك كوپن استپي سرد گوسن خلاصه نتايج تعيين اقليم لردگان با روشهاي مختلف ضرايب بدست آمده اقليم محاسبه شده نوع طبقه بندي ۳۱/۵ نيمه استوايي هانسن ۹۸/۹ فوق معتدل ضريب اعتدال ۵۴۰ نيمه مرطوب بلور ۲۱/۳ مديترانه‌اي دومارتن ۰/۲۹ خشك سليانينوف ۰/۸۳ استپ جنگلي ايوانف ۲/۶ نيمه مرطوب بارات ۸۶/۹ مرطوب آمبرژه ۴۷/۶ نيمه مرطوب سرد خوش اخلاق ۲۰/۸ بحري با زمستان ملايم و نيمه مرطوب گورزينسكي نيمه مرطوب با تابستان گرم و زمستان سرد دكتر كريمي Cas نيمه گرمسيري با تابستان گرم و خشك كوپن مديترانه‌اي گرم و خشك گوسن      

تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:49 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

توفان هاي حاره اي

هاريکن ها

هاريکن ها چرخند هايي هستند که برروي اقيانوس هاي گرم حاره اي توسعه مي يابند و داراي باد هاي تقويت شوند هاي هستند که سرعت آنها حد اقل 64 نات (74 متر در ساعت ) مي باشد اين توفان ها قابليت توليد باد هاي خطر ناک و باران هاي سيل آسا و طغيان گرا دارند که همه اين موارد باعث بروز خسارات فراوان و تلفات جاني در نواحي ساحلي مي گردد به طور مثال يک طوفان به ياد ماندني که تلفات جاني 50 نفره و خسارت مالي 30 ميليون دلاري در بر داشت توفان Andrew است که تصوير آن در بالا نشان داده شده است
هدف اصلي راين مبلحث معرفي هاريکن ها و نحوه شکل گيري آنها و تشريح چگونگي تاثير شرايط جوي در توسعه هاريکن ها مي باشد
هاريکن ها :
هاريکن ها چرخند هاي حاره اي هستند که سرعت باد آنها از 64 نات بيشتر باشد هاريکن ها در نيمکره شمالي در خلاف جهت عقربه هاي ساعت و در نيمکره جنوبي در جهت عقربه هاي ساعت حول مرکز خود مي چرخند هاريکن ها از تجزاي ساده توفان هاي تنمدري شکل مي گيرند اين توفان هاي تندري به کمک اقيانوس و شرايط جوي به هاريکن تبديل مي شوند در ابتدا دماي آب اقيانوس بايد بيشتر از 25 درجه سانتيگراد باشد( 81 درجه فارنهايت ) گرما ورطوبت آب گرم اقيانوس ها به عنوان منبع انرژي براي هاريکن ها حساب مي شوند به همين دليل است که هاريکن ها به هنگام عبور از روي خشکي و يا اقيانوس هاي سرد تر ويا مناطقي که داراي گرما ورطوبت کافي نباشند به سرعت تضعيف مي شوند
علاوه بر اقيانوس ها ي گرم شرجي و رطوبت بالادر تراز هاي مياني و پايين جو براي توسعه هاريکن ها مورد نياز مي باشند اين شرجي بالا مقدار تبخير را در ابرها کاهش مي دهدو گرماي نهان آزاد شده ناشي از بارندگي را افزايش مي دهد تمرکز گرماي نهان براي حرکت سيستم حياتي است
برش قائم باد در محيط اطراف چرخند هاي حاره اي بسيار با اهميت است که منظور از برش باد ميزان تغيير ر سرعت و جهت باد با افزايش ارتفاع است
هنگامي که برش باد ضعيف باشد توفان که قسمتي از چرخنده است به صورت قايم رشد مي کند و کرماي نهان ناشي از چگالش در هوايي که مستقيما در بالاي توفان قرار دارد آزاد مي شود و به توسعه توفان کمک مي کند هنگامي که برش باد قوي تري وجود داشته باشد توفان به صورت اريب وکج در مي آيد و گرماي نهان بر روي منطقه گسترده تري آزاد مي شود
پيشرفت اوليه توفان) توفان هايي که تبديل به هاريکن مي شوند ):
هاريکن ها از منطقه يک توفان تندري سرچشمه مي گيرند اين توفان هاي تندري معمولا به يکي از سه روش زير شکل مي گيرند اولين مورد (ITCZ) يا منطقه همگرايي درون حاره اي(ITCZ) مي باشد حلقه توفان هاي تندري مي باشد که دور تا دور کره زمين را د مناطق حاره اي مي پوشاند همان طور که در شکل زير نشان داده شده است امواج شرقي تجارتي در نزديکي استوا همگرا مي شوند و توفان هاي تندري را ايجاد مي کنند که مي توان آنها را توسط تصاوير ماهواره اي در طول استوا مشاهده کرد.
دومين منبع براي توفان هاي تندري که مي توانند هاريکن ايجاد کنند امواج متحرک جوي هستند که به امواج شرقي معروفند امواج شرقي شبيه امواج عرض هاي مياني هستند با اين تفاوت که آنها در جريان تجاري شرقي هستند همگرايي ناشي از اين امواج باعث ايجاد توفان هاي تندري مي گردد که مي توانند به هاريکن تبديل شوند
سومين مکانيسم توليد توفان هاي تندري در امتداد مرز جبهه هاي پير (old) مي باشد که به سوي سواحل فلوريدا و خليج مکزيک حرکت مي کنند توسعه و پيشرفت اين جبهه ها مي تواند باعث ايجاد توفان گردد که اگر شرايط جوي واقيانوسي مساعد باشد اين توفان ها مي توانند به چرخند هاي حاره اي توسعه پيدا کنند نقشه زير مناطقي از جهان را که چرخند هاي حاره اي مي توانند از آنجا سرچشمه بگيرند نشان مي دهد توفان هاي تندري معمولا در نيمکره شمالي يافت مي شوند اما اقيانوس آرام و اقيانوس هند نيز مي توانند توفان هايي را در نيمکره جنوبي ايجاد کنند در نقاط مختلف جهان هاريکن ها با نام هاي مختلف نام گذاري مي شوند
دراستوا سطح اقيانوس براي توليد هريکن به اندازه کافي گرم است اما هيچ هاريکني ايجاد نمي شود زيرا نيروي کوريليس براي ايجاد چرخش والقا کردن پتانسيل هاريکن کم است.
CISK: چگونه توفان هاي تندري به هاريکن تبديل مي شوند :
CISK (واپيچش همرفتي نوع دوم ) نظريه معروفي است که توضيح مي دهد که چگونه توفان ها تندري مي توانند چگاليده شده و به هاريکن تبديل شوند CISK يک سيستم feedback مثبت است به اين معني که هرگاه يک عمليات آغاز مي شود منجر به يک سري پيشرفت هايي مي شود که خود باعث پيشرفت کل آن عمليات مي گردد و اين چرخه به طور متناوب تکرار مي گردد.
هواي روي سطح که به درون يک مرکز کم فشار مي چرخد باعث ايجاد همگرايي مي شود و مرکز کم فشار به طرف بالا صعود مي کند هوا سرد مي شود و رطوبت چگاليده مي شود که موجب آزاد شدن گرماي نهان مي گردد اين گرماي نهان آزاد شده است که باعث تامين انرژي توفان ذمي شود
از آنجا که چگالي هواي گرم از هواي سرد کمتر است هواي گرم فضاي کمتري را اشغال مي کند اين گسترش هواي گرم هواي بيشتري را از مرکز توفان به بيرون منتقل مي کند و فشار سطح (وزن هواي بالاي سطح) کاهش ميابد وقتي که فشار سطح کاهش پيدا مي کند يک گراديان فشار بزرگتر شکل مي گيرد و هواي بيشتري به سمت مرکز توفان همگرا مي شود اين امر باعث ايجاد همخگرايي سطحي بيشتري مي شود وموجب مي رشود که هواي مرطوب سطحي بيشتري به هوا بلند شود اين هوا وقتي که سرد شود چگاليده شده و به ابر تبديل مي شود وقتي اين امر اتفاق مي افتد گرماي نهان بيشتري آزاد مي شود
اين چرخه به طور متناوب تکرار مي شود و هر بار باعث قوي تر شدن طوفان مي شود تا آنجا که فاکتورهاي ديگر مانند آب سرد سطح خشکي و يا برش شديد باد باعث ضعيف شدن آن مي شود
مراحل توسعه توفان )از آشفتگي هاي حاره اي تا هاريکن):
طوفان ها در يک چرخه از تولد تا مرگ دچار آشفتگي هاي زيادي مي شوند يک آشفتگي حاره اي مي تواند با دستيابي به يک سرعت باد مشخص به يک مرحله شديد تر توسعه پيدا کند پيشرفت آشفتگي حاره اي در تصوير زير قابل ديدن است.
توفان ها گاهي اوقات مي تو.انند براي يک دوره زماني طولاني به اندازه دو يا سه هفته زندگي کنند آنها ممکن است از دسته اي از توفان هاي تندري بر روي آب هاي اقيانوس هاي حاره اي سرچشمه بگيرند
وقتي که يک آشفتگي به يک آشفتگي حاره اي تبديل مي شود مدت زماني که طول مي کشد تا به مرحله بعد توسعه پيدا کند (توفان حاره اي) نصف روز تا دو روز مي باشد گاهي اوقات هم ممکن است اتفاق نيافتد همين مدت زمان نيز طول مي کشد که يک توفان حاره اي به شدت يک هاريمن تقويت شود شرايط اقيانوس و جو مهمترين نقش را در رخداد اين پديده ها ايفا مي کنند.
در تصوير زير که مربوط به يک تاوفان در سال 1995 است آشفتگي هاي حاره اي به وضوح ديده مي شوند.
در سمت چپ تصوير توفان حاره اي Jerry در بالاي فلوريدا مشاهده مي شود ودر سمت راست توفان Iris بين دو آشفتگي حاره اي قابل ديدن است
آشفتگي حاره اي ( Tropical depression)
هر گاه دسته از توفان هاي تندري در شرايط مساعد جوي در کنار يکديگر قرار گيرند تشکيل آشفتگي حاره اي مي دهند سرعت باد در مرکز آشفتگي تقريبا به طور ثابتي بين 30_20 نات مي باشد
يک آشفتگي حاره اي زماني اتفاق مي فتد که اولين علايم کم فشاري و چرخش در مرکز توفان تندري رخ دهد در نقشه هاي سطح زمين ايزو بار ها به هم نزديک مي شوند و اين کم فشاري را نشان مي دهد
 
وقتي که تصاوير ماهواره اي مشاهده مي شود به نظر مي رسد که آشفتگي حاره اي سازمان دهي اندکي داشته باشد با وجود اين معمولا مقدار اندکي چرخش به هنگام مشاهده تصاوير ماهواره اي مشاهده مي شود علاوه بر حالت چرخشي که آشفتگي حاره اي را شبيه هاريکن ها نشان مي دهد اشفتگي حاره اي به دسته اي از توفان ها ي تندري که در کنار يکديگر نيز تجمع يافته اند نيز شبيه است.
توفان هاي حاره ای
وقتي که يک آشفتگي حاره اي به حد اکثر سرعت خود که بين 64_35 نات است مي رسد به توفان تندري تبديل مي شود در اين زمان به آن يک نام اختصاصي مي دهند در اين مدت توفان خو د به خود سازماندهي شده و حالت چرخشي آن بيشتر مي شود و براي تبديل شدن به هاريکن آماده مي شود
حالت چرخش توفان تندري نسبت به چرخش آشفتگي حاره اي بيشتر است توفان تندري حتي بدون تبديل شدن به هاريکن نيز مي تواند مشکلات زيادي ايجاد کند عموما بيشتر مشکلاتي که يک توفان تندري ايجاد مي کند ناشي از بارش زياد است
تصوير ماهواره اي بالا مربوط به توفان تندري Charl مي باشد (1998) بيشتر شهرهاي جنوبي تگزاز بارندگي سنگين بين 10_5 اينچ را گزارش کردند از جمله اين موارد بارش درDelrio بود که بيشتر از 17 اينچ در يک روز گزارش شد و مردم را از خانه هايشان خارج کرد و 6 نفر تلفات جاني در بر داشت
ساختار کلي هاريکن ها:
هنگامي که فشار سطح شروع به افت مي کند توفان حاره اي تبديل به هاريکن مي شود و سرعت باد ان به 64 نات مي رسد و چرخش حول هسته مرکزي توسعه پيدا مي کند هاريکن ها قوي ترين چرخنده هاي حاره اي زمين هستند يک وي|گي مشخص در همه هاريکن ها که فقط مربوط به آنها مي باشد نقطه تيره اي است که در وسط هاريکن ها يافت مي شود و به آن چشم توفان مي گويند اطراف چشم توسط کمربندي از شديد ترين باد ها و بارندگي ها احاطه شده است که به آن ديوار چشم (eye wall ) مي گويند نوار بزرگي از ابرها ي باران زا در اطراف ديوار چشم به طور مارپيچ وجود دارد که به آنها نوار مارپيچي گفته مي شود (Spiral bamd) هاريکن ها به راحتي توسط نوتر چرخشي دور چشم در تصاوير ماهواره اي و راداري قابل تشخيص هستند هاريکن ها با توجه به سعت باد آنها توسط مقياس (saffir simpson) دسته بندي مي شوند اين مقياس از دسته 1 تا دسته 5 تغيير مي کند که توفان دسته 5 مخرب ترين توفان است
در شرايط مساعد جوي هاريکن ها مي توانند براي مدت 2 هفته عمر کنند در بالاي اب هاي سرد يا سطح خشکي هاريکن ها به سرعت ضعيف مي شوند
چشم هاريکن :مرکز توفان
مهمترين مشخصه که در هاريکن ها يافت مي شود چشم توفان است چشم در مرکز توفان قرار دارد و قطرآن بين 50_20 کيلومتر است چشم نقطه تمرکز توفان است و نقطه اي است با کمترين فشار سطحي که بقيه توفان در آن مي چرخد در تصوير زير چشم طوفان به خوبي قابل ديدن است
آسمان اغلب در بالاي چشم صاف است و باد نسبتا آرام مي باشد در حقيقت چشم آرام ترين قسمت هر توفان است چشم به اين دليل آرام ترين قسمت است که باد شديدي که به سمت مرکز همگرا مي شود هرگز به آن نمي رسد نيروي کوريليس باد را به آرامي از مرکز منحرف مي کند و منجر به چرخش آن دور مرکز هاريکن مي شود (eye wall) که اين امر موجب مي شود مرکز آرام باشد
چشم هنگامي قابل ديدن مي شود که هواي صعود کننده به جاي اينکه به بيرون منتقل شود به سمت مرکز توفان انتقال يابد اين هوا از تمام راستاها به سمت داخل حرکت مي کند اين همگرايي موجب مي شود که هوا در مرکز توفان نزول کند اين نزول هوا محيط اطراف را گرم تر مي کند و تبخير ابرها موجب پيدا شدن يک منطقه صاف در مرکز مي شود
ديوار چشم (ويرانگر ترين منطقه هاريکن )
ديوار چشم در اطراف چشم قرار دارد اين مکان جايي است که بيشترين باد هاي مخرب و شديد ترين بارندگي ها در انجا يافت مي شود در تصوير زير ديوار چشم نشان داده شده است
ديوار چشم به اين دليل به اين نام خوانده مي شود که معمولا مرکز هاريکن توسط ديواري از ابر احاطه مي شود در سطح زمين باد به طرف مرکز طوفان در حرکت است و هوا را مجبور مي کند که در مرکز صعود کند همگرايي ديوار چشم به اندازه اي شديد است که هوا با سرعت بيشتري نسبت به نقاط ديگر هاريکن به بالا کشيده مي شود بنابر اين انتقال رطوبت از اقيانوس به توفان و گرماي نهان ازاد شده در اين مکان بيشتر است
نوار مارپيچ(جايي که بيشترين بارندگي مشاهده مي شود )
ازسمت مرکز توفان که به بيرون حرکت کنيم مي توانيم نواري را که ساختار ابري دارد مشاهده کنيم اين ابرها نوار مارپيچ باران نيز نام دارند که در تصوير زير به خوبي قابل مشاهده هستند
گاهي اوقات فاصله هايي بين اين نوار ها وجود دارد که هيچ بارندگي در آ؛نها ديده نشده است به طور کلي اگر از لبه هاريکن به طرف مرکز آن حرکت کنيم خواهيم ديد که در برخي از نواحي آن بارندگي شديد است و در برخي نواحي بارندگي آرام است و اين امر به طور متوالي تکرار مي شود تا به مرکز توفان برسيم و هرچه به مرکز وچشم هاريکن نزديک تر شويم بارندگي شديد تر مي شود
طرحي از اين شکل مارپيچي در شکل بالا نشان داده شده است توفان تندري اکنون به مناطقي با هواي صعود کننده يا نزول کننده سازماندهي شده است بيشتر هوا در حال صعود است ولي مقدار کمي از هوا نيز يافت مي شود که نزول مي کند
11_فشار و باد ( توزيع در امتداد هاريکن)
فشار جو و سرعت باد در امتداد قطر هاريکن تغيير مي کند تصوير زير تغييراتي از سرعت باد ابي و فشار سطح قرمز را در امتداد يک هاريکن نشان مي دهد در فاصله بين 200_100 کيلومتر از چشم باد به اندازه کافي قوي است تا قابليت هاي يک توفان حاره اي را داشته باشد فشار جو نيز در اين فاصله نسبت به مرکز توفان به اندازه کافي بالا مي باشد( ml 9901010 )
با اين وجود هرچه به ديوار چشم نزديک مي شويم فشار بيشتر افت مي کند و سرعت باد افزايش مي يابد در فاصله حدود 100_50 کيلومتري بيشترين تغييرات در فشار و سرعت باد رخ مي دهد
فشار با سرعت بيشتري افت خواهد کرد اگر سرعت باد به طور همزمان با آن کاهش يابد در ديوار چشم سرعت باد به حد اکثر مقدار خود مي رسد اما در مرکز و در چشم باد بسيار آرام است فشار سطح در امتدا ديوار چشم باز هم کاهش مي يابد تا به حد اقل مقدار خود در مرکز برسد با خروج از مرکز باد و فشار با سرعت افزايش پيدا مي کند در طرف ديگر ديوار چشم باد با سرعت افزايش پيدا مي کند و سپس به مرور کاهش پيدا مي کند نيمرخ فشار و باد در داخل يک هاريکن کاملا متناسب است بنابر اين در ديوار چشم افزايش سريع فشار و سرعت باد انتظار مي رود و همچنين بعد از آن افزايش آهسته تر فشار و کاهش سرعت باد مورد انتظار مي باشد
حرکت هاريکن ها :
الگوي جهاني باد که با نام گردش عمومي شناخته مي شود و باد هاي سطحي هر نيم کره به سه دسته کمر بند باد تقسيم مي شوند :
الف- امواج شرقي قطبي-از 90_60 درجه عرض جغرافيايي
ب- بادهاي غربي 60_30 درجه عرض جغرافيايي
ج- امواج شرقي حاره اي از 30_0 درجه عرض جغرافيايي(بادهاي تجاري)
بادهاي تجارتي شرقي در هر دو نيمکره در منطقه اي نزديک استوا همگرا مي شوند (ITCZ) که به آن منطقه همگرايي درون حاره اي مي گويند که کمربندي از ابرها و توفان هاي تندري را پديد مي آورد که بخش هايي از کره زمين را دور مي زند مسير يک هاريکن به طور کلي يک کمربند بادي دارد که هاريکن در آن واقع است به طور مثال هاريکني که از آتلانتيک حاره اي شرقي سرچشمه مي گيرد توسط باد هاي تجاري شرقي به غرب در منطقه حاره اي منتقل مي شود سر انجام اين توفان ها به سمت شمال و مناطق فوق حاره اي مهاجرت مي کنند و به عرض هاي بالا تر مي روند به عنوان مثال در اثر اين حرکت ها خليج مکزيک و سواحل شرقي ايالات متحده در اين خطر هستند که هر سال يک يا دو هاريکن را تجربه کنند
پس از آن هاريکن ها توسط امواج غربي به شمال و عرض هاي مياني منتقل مي شوند و گاهي اوقات با سيستم هاي جبهه اي عرض هاي مياني ترکيب مي شوند
هاريکن ها انرزي خود را از سطح آبهاي گرم مناطق حاره اي کسب مي کنند به همين دليل است که هنگامي که آنها از روي آبهاي سرد مناطق عرض هاي مياني و خشکي ها عبور مي کنند به سرعت ضعيف شده و از هم مي پاشند.
منبع : CLOUDYSKY


تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:48 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مگالابلیس یک کلمه ی یونانی است واستعمال ان سابقه ی تاریخی دارد درنیم قرن اخیر این عنوان ابتدا به وسیله ی بتریک گدس به کار گرفته شد درسالهای گذشته نیز از طرف لوییز مامفورد|متخصص معروف شهرهای متروبلیتن|وبس ازان از طرف ژان گوتمن به منطقه شهری وسیع و گسترده ای اطلاق شد که ازبوستون تا واشنگتن ادامه داشت بدین سان امروزه مگالابلیس به منطقه ی وسیعی گفته میشود که بیش از ده میلیون نفر جمعیت داشته باشد و دارای بیش از یک مادر شهر باشد به عبارت دیگر حومه ها وشهرک های یک مادرشهر درنتیجه ی توسعه ی وسایل ارتباطی وافزایش سرعت وسایل نقلیه با حومه ها وشهرک های مادرشهرهای دیگر بیوند می یابد واز بیوند انها یک بافت زنجیری از مادرشهرها به صورت وسیع ترین شکل شهری تشکیل میشود که در اصطلاح جغرافیایی به ان مگالابلیس می گویند شکل مگالابلیس از باره ای حوزه های وسیع مادرشهری وتوسعه ی ان از بیشرفت های اقتصادی تحولات تکنولوژیک اوضاع خاص فرهنگی و در نهایت از روند سریع شهرنشینی و شهرگرایی حاصل می شود درتشکیل بافت زنجیری از حوزه های مادرشهری و ایجاد مگالابلیس عواملی مانند زمینه های مساعد طبیعی عوامل اقتصادی جغرافیای فرهنگی وگذشته ی تاریخی ناحیه موثر است شهرهای مرکزی مگالابلیس جهان دارای تراکم جمعیت است و به تدریج که از انها فاصله بگیریم کاهش سریع جمعیت در واحد سطح دیده میشود میان حوزه های شهری مگالابلیس چشم انداز های جالب طبیعی به سرعت با ساختن واحد های مسکونی تاسیسات وسازمان های شهری اشغال میشود و بافت زنجیری حوزه های مادرشهری استحکام می یابد از طرفی به دلیل وجود زمین های نیمه بایر املاک وسیع وبارک های طبیعی وبایگاه های نظامی میان حوزه های مادر شهری در محدوده ی مگالابلیس گسیختگی ایجاد میشود <دیدگاه های نو در جغرافیای شهری از حسین شکویی>



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:45 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
اقليم شناسي (Climatology) عبارت است از مطالعه علمي اقليم، يعني توصيف و نمايش اقاليم، تجزيه و تحليل عوامل، تفاوت بين اقاليم و كاربرد اطلاعات اقليمي در حل مسائل جامعه و به عبارت ديگر هدف اقليم شناسي عبارت است از كشف و تبيين رفتار طبيعي اتمسفر و بهره برداري از آن در جهت منافع انسان. علم اقليم شناسي از زمانهاي بسيار دور براي انسان شناخته شده بوده و مردم آن را وضعيت درازمدت حالات اتمسفر مي‌دانستند و آن را با بيان روزهاي باراني، هواي خشك و پر از گرد و غبار، بادهاي شمالي يا جنوبي و غيره توصيف مي‌کردند.
تقريبا تمام فعاليتهاي بشري براي تداوم چرخه زندگي بطور مستقيم يا غير مستقيم تحت تاثير هوا و اقليم است. غذايي كه مي خوريد، آبي كه مي نوشيد و يا در امور گوناگون مورد استفاده قرار مي دهيد، لباسي كه براي مقابله با نوع خاصي از شرايط جوي بر تن مي كنيد، خانه و مسكني كه در آن سكونت داريد، كارهايي كه روزانه در تلاش معاش انجام مي‌دهيد، و يا حتي تمام نيرويي كه به مدد آنها ادامه حيات مي‌دهيد و بطور كلي تندرستي و عدم آن، همه و همه تحت سلطه و اقتدار آب و هواي قلمرو زيست شماست.
روش اصلي مطالعه در اقليم شناسي، جمع نگري يا كلي نگري است يعني براي مطالعه هر بخش از كره زمين محقق اقليم شناس تمام ويژگي‌هاي آن مكان را در ارتباط با يكديگر و به صورت مجموعه مرتبط بررسي مي‌كند. در مطالعه اقليمي داده‌هاي لازم در خصوص عناصر اقليمي مانند دما، بارش و ساير عوامل اقليمي جمع آوري شده و پردازش گرديده و در جهت شناسايي استعدادها و توانهاي اقليم‌هاي روي زمين و عملكرد اين اقاليم در چرخه حيات براي زندگي انسان بكار مي‌رود.
اقليم شناسي در محدوده مطالعه به قسمت‌هاي زير تقسيم مي‌گردد:
- بزرگ اقليم شناسي (macro climatology) : به بررسي اقليم در سطح كره زمين مي‌پردازد.
- متوسط اقليم شناسي (mezo climatology) : به بررسي اقليم در سطح يك محدوده در حد ناحيه يا يك شهر مي‌پردازد.
- ريز اقليم شناسي (micro climatology) : به بررسي اقليم در سطح يك مزرعه يا يك ساختمان مي‌پردازد.
البته مطالعات اقليمي در هر يك از بخش‌هاي بالا داراي خصوصيات و ويژگي‌هاي منحصر به فرد خود مي‌باشد و داراي كاربرد‌هاي متفاوت مي‌باشد. برخي از كاربردهاي اقليم شناسي را نيز بطور خلاصه به شرح زير مي‌توان عنوان كرد:
- صنايع : تعيين موقعيت مكاني صنايع در منطقه، تعيين نوع صنايع سازگار با شرايط اقليمي، تعيين تاثير شرايط اقليمي در محيط كار و ...
- برنامه ريزي توريست : قطعا يكي از جنبه‌هاي اساسي در اين بخش شرايط آب و هوايي مي‌باشد كه نقش اصلي در تدوين برنامه‌هاي اين بخش دارد.
- برنامه ريزي امور رفاهي : شناخت اقليم يك منطقه، استعدادهاي تفريحي و استراحتگاهي آن را شكوفا مي‌كند و در اموري چون برنامه ريزي مسابقات و سرگرمي‌هاي ورزشي نقش اساسي دارد.
- حمل و نقل : اين بخش در تمام قسمت‌هاي خود تاثير پذيري بسياري از اقليم دارد.
- توليد انرژي : شناخت پتانسيل‌هاي انرژي‌ها مانند انرژي باد و خورشيد و...، بكارگيري در طراحي سدهاي آبي و...
- امور نظامي : شناخت اقليم منطقه از جمله كليدهاي اصلي موفقيت برنامه‌هاي نظامي مي‌باشد.
- آمايش سرزمين : در تمام برنامه ريزي‌ها و جهت گيري‌هاي توسعه در يك ناحيه، اقليم بعنوان يك مهره كليدي نقش دارد.
- معماري و شهرسازي : ايجاد فضا‌هاي شهري و سمت و سوي خيابانها و ساختمانها و ساير اماكن مطالعات اقليمي را مي‌طلبد.
- توسعه روستايي : جهت توسعه روستايي، شناخت محيط طبيعي بعنوان اولين قدم مي‌باشد و در اين راستا اقليم بعنوان مهمترين بخش در هدف گذاري توسعه نقش دارد.
- کشاورزي : گياهان و حيوانات شديدا متاثر از آب و هوا مي‌باشند و شرايط اقليمي به عنوان يكي از مهمترين گزينه‌هاي توسعه كشاورزي و دامداري مطرح مي‌باشد.


تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:44 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
فناوری - کمتر کسی جرات می‌کرد در حین توفان ایزاک که طی چند روز اخیر خسارات گسترده‌ای به سواحل ایالات متحده وارد آورده، از پناهگاه خود بیرون بیاید؛اما این چند دانشجوی هواشناسی مجبور شده بودند زیر باران بمانند...

اندازه‌گیری مشخصات توفان مانند سرعت وزش باد برای تحلیل این وقایع بسیار مهم است و این چند دانشجو برای انجام پروژه خود، مجبور بودند سرعت وزش باد و برخی اطلاعات هواشناسی دیگر را خودشان اندازه‌گیری کنند.





تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:42 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

خشكسالي به عنوان بلاي طبيعي و پديده‌اي اجتناب‏ناپذير، از ديرباز در پهنه وسيع كشورهاي مختلف به خصوص كشورهاي مستقر در مناطق گرم و خشك به كرات وقوع يافته و مي‌يابد. مطالعات و بررسی های انجام شده نشانگر آن است که كشور ايران با توجه به وضعيت جغرافيايي و اقليمي خود، همچون بسياري از كشورهاي منطقه خاورميانه و شمال آفريقا در وضعيت مناسبي از لحاظ تأمين آب قرار ندارد. این امر، بیانگر احتمال وقوع خشكسالي هاي بيشتري در آينده نسبت به گذشته می باشد. قدر مسلم آنکه، در صورت اعمال مديريتهاي ناكارآمد فني و استفاده از استراتژي هاي نامناسب، علاوه بر هدررفت منابع موجود و تشديد اثرات مخرب خشكسالي، زمينه براي بروز خشكسالي هاي بعدي به طرز فزاينده اي فراهم مي گردد.
خشکسالیحالتی نرمال و مستمر ازاقلیماست . گرچه بسیاری به اشتباه آن راواقعه ای تصادفی و نادر می پندارند . این پدیده تقریباً در تمامی مناطق اقلیمی رخمی دهد ، گرچه مشخصات آن از یک منطقه به منطقه دیگر کاملاً تفاوت می کند . خشکسالییک اختلال موقتی است و باخشکیتفاوت دارد چرا که خشکی صرفاً محدود بهمناطقی بابارندگیاندک است و حالتی دائمی از اقلیم میباشد .
خشکسالی جزء‌بلایای طبیعینامحسوس است . گر چه تعاریفمتفاوتی برای این پدیده ارائه شده لیکن در کل حاصل کمبودبارشدر طی یک دوره ممتد زمانی معمولاً یکفصل یا بیشتر می باشد . این کمبود منجر به نقصان آب برای برخی فعالیت ها ، گروهها ویا یک بخش زیست محیطی می شود
بعلاوه این پدیده با زمان ( فصل اصلی وقوع این پدیده ، تأخیر در شروعفصل بارانی، وقوع بارش در ارتباط با مراحلاصلی رشد گیاه ) و نیز مؤثر بودن بارش ها ( شدت ، بارش ، تعداد رخدادهای بارندگی)مرتبط است .
سایر فاکتورهای اقلیمی نظیر دمای بالا ، باد شدید و رطوبت نسبیپایین تر غالباً در بسیاری از نقاط جهان با این پدیده همراه شده و می توانند به طرزقابل ملاحظه بر شدت آن بیفزایند .
خشکسالی را نبایست صرفاً بعنوان پدیده ایکاملاً فیزیکی یا طبیعی درنظر گرفت . تأثیرات آن در جامعه ماحصل ایفا نقشی مابین یکرخداد طبیعی ( بارش کمتر از حد مورد انتظار به دلیل تغییرات اقلیمی ) و نیاز مردمبه منابع تأمین آب می باشد . انسانها معمولاً از تأثیرات خشکسالی لطمه می بینندخشکسالی های اخیر در هر دو گروه کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه نتایج اقتصادی، تأثیرات زیست محیطی و دشواریهای شخصی به بار آورده که جملگی باعث شده اند که آسیبپذیری تمامی جوامع به این پدیده زیانبخش طبیعی مدنظر قرار گیرد .
دو نوع تعریف کلیخشکسالی وجود دارد :مفهومیوعملی
خشکسالی مفهومی: تعاریف مفهومی که در قالب اصطلاحاتی کلی بیان میشده به افراد کمک می کند تا مفهوم خشکسالی را درک کنند . بعنوان مثال “ خشکسالیعبارت است از یک دورة ممتد کمبود بارش که منجر به صدمه زدن محصولات زراعی و کاهش عملکرد می شود ” .
تعاریف مفهومی در تبیین سیاستگزاری در زمینه خشکسالی نیزحائز اهمیت است .
کشوراستراليا ، کمک های مالی به زارعان را صرفاً در رخداد “ خشکسالی های استثنایی ” بلاخص زمانی که شرایط خشکسالی حادتر از مواردی است که بعنوان جزیی از ریسک عادیمدیریت پروژه درنظر گرفته می شود ، ارائه می کند .
تشخیص خشکسالی هایاستثنایی مبتنی بر ارزیابی های علمی است . پیش از این زمانی که خشکسالی از نقطه نظرسیاستگزاری کمتر تعریف شده بود و زارعان درک درستی از آن نداشتند ، برخی کشاورزاندر مناطق اقلیمی نیمه خشک استرالیا هر چند سال یکبار تقاضای کمکهایی برای مقابله باخشکسالی داشتند .
خشکسالی عملی : تعاریف عملی به افراد کمک می کند تا شروع ، خاتمهو درجهشدت خشکسالیرا تشخیص دهند . برای تعیینشروع خشکسالی تعاریف عملی ، میزان انحراف از میانگین بارش یا سایر متغیرهای اقلیمیدر طول یک دوره زمانی را مشخص می کند . این امر معمولاً با مقایسه وضعیت فعلی نسبتبه متوسط های گذشته که غالباً مبتنی بر دوره آماری30 ساله است انجام می شود .
خشكسالي به انواع مختلف هواشناسی ، هيدرولوژيكی ، كشاورزی و اقتصادی - اجتماعی تقسيم مي شود:
خشكسالي هواشناسي :
هواشناسان خشكسالي را بارش كمتر از حد معمول كه منجر به تغيير الگوي آب وهوايي مي گردد، تعريف كرده اند .بنابراين خشكسالي ازنظرهواشناسي اساساً به حالتي از خشكي ناشي از كمبود بارندگي اطلاق ميشود .
خشكسالي معمولاً براساس درجه خشكی ( در مقايسه با مقادير نرمال يا ميانگين ) و طول دوره خشكی تعريف می شود . تعاريف خشكسالی هواشناسی بايستی به صورت موردی برای هر منطقه خاص درنظر گرفته شود چرا كه شرايط جوی كه موجب كمبود بارش می شود ، از منطقه ای به منطقه ديگر شديداً تغيير می كند . تعريف خشكسالي از ديدگاه هواشناسي در كشورهاي مختلف ودر زمانهاي مختلف متفاوت ميباشدبه همين دليل از اين ديدگاه به كار بردن يك تعريف از خشكسالي كه درقسمتي از جهان متداول ميباش براي ديگر جاها مناسب نبوده بطوري كه مثلاً:
1- در ايالت متحده در سال 1942 : بارش كمتر از 5/2 ميليمتر در 48 ساعت
2- درانگلستان درسال 1936 :پانزده روز متوالي با مجموعه بارش كمتر از 25 ميليمتر .
3- در كشور ليبي در سال 1964: بارش سالانه كمتر از 180 ميليمتر .
4- در كشور هند در سال 1960: كاهش بارش فصل واقعي (مونسون) بيش از دو برابر متوسط انحراف .
5- در كشور بالي در سال 1964: يك دوره شش روزه بدون بارش :
بعنوان معياري براي خشكسالي هواشناسي در نظر گرفته شده است .
بعلاوه اهميت ديدگاه هواشناسي در اين است كه اندازه گيريهاي هواشناسي اولين نشانه بروز خشكسالي مي باشد.
در مناطقي كه وجود دوره هايی طولانی بدون بارندگی امری عادی است تعريفی مبتنی بر تعداد روزهايی با بارش كمتر از يك حد آستانه خاص، غير واقعی است . درساير تعاريف رابطه ای مابين ميزان انحراف واقعی بارش به مقادير متوسط ماهانه ، فصلی يا سالانه برقرار می شود .
در مناطقي كه وجود دوره هايی طولانی بدون بارندگی امری عادی است تعريفی مبتنی بر تعداد روزهايی با بارش كمتر از يك حد آستانه خاص، غير واقعی است . درساير تعاريف رابطه ای مابين ميزان انحراف واقعی بارش به مقادير متوسط ماهانه ، فصلی يا سالانه برقرار می شود .
ازديدگاه اقليم شناسان خشكسالي يك پديده طبيعي است كه در اثر تغييرات الگوههاي آب وهوايي ناشي از كاهش نزولات جوي كمتر از حد معمول خود به خود به وجود مي آيد و ادامه آن موجب عدم تعادل اكولوژيكي و هيدرولوژيكي مي شود.از طرفي چون از ديدگاه جغرافيايي تعريف خشكسالي مفهومي مكانمند مي باشد ،شدت خشكسالي در هر محل تابعي از ضريب تغييرپذيري بارش در همان محل است بنابراين از نظر اقليم شناسي خشكسالي قابل تعيين است به طوري كه در اين روش درجه خشكسالي وترسالي تعيين مي گردد.
خشكسالی كشاورزی :
از ديدگاه كشاورزي زماني كه رطوبت خاك از نياز واقعي محصول كمتر باشد و منجر به خسارت در محصول شود خشكسالي اتفاق افتاده است.
چون در محاسبه نياز آبي گياهان مشخص شده كه نيازآبي آنها باهم متفاوت است بنابراين مفهوم خشكسالي از ديدگاه كشاورزي براي محصولات مختلف يكسان نمي باشد . خشكسالي كشاورزي معمولاً بعد از خشكسالي هواشناسي وقبل از خشكسالي هيدرولوژيك اتفاق مي افتد وكشاورزي معمولاً‌اولين بخش اقتصادي است كه تحت تأثير خشكسالي قرار ميگرد.
خشكسالی كشاورزی اثرات ويژگيهای مختلف هواشناسی يا هيدرولوژيكی خشكسالی را به اين پديده كشاورزی بويژه كمبود بارش ، اختلاف بين تبخير و تعرق واقعی و پتانسيل ، كمبود رطوبت خاك ، افت سطح آب زيرزمينی يا مخزن و … مرتبط می سازد . نياز آبی گياه بستگی به شرايط جوی غالب ، خصوصيات زيستی گياه خاص ، مرحله رشد آن و خصوصيات فيزيكی و بيولوژيكی خاك دارد .
خشكسالی هيدرولوژيكی :
خشكسسالی هيدرولوژيكی با تأثيرات دوره هايی از نقصان ريزش های جوی ( شامل برف ) بر منابع تأمين های آبهای زيرزمينی يا سطحی همراه می شود ( جريان رودخانه ها ، مخازن ، درياچه ها و آب زيرزمينی ) .
از ديدگاه هيدرولوژيست ها خشكسالي زماني اتفاق مي افتد كه سطح تراز ذخاير آبهاي سطحي و زير زميني از حد معمول خود پايين تر باشد.خشكسالي هيدرولوژيك اغلب در عرضهاي مياني بر اثر كمبود و فقدان بارش زمستاني اتفاق مي افتد.علاوه بر بارش فاكتورهاي اقليمي ديگرمانند دماهاي بالا، بادهاي قوي و رطوبت نسبي كم نيز به طور قابل ملاحظه اي بر روي خشكسالي هيدرولوژيك تاًثير دارند .
در ديدگاه هيدرولوژيك اندازه گيري ميزان آبهاي جاري –رودخانه ها –درياچه ها وآبهاي زيرزميني معيارخشكسالي ميباشد ويك زمان پايه بين فقدان بارندگي وكم شدن آبهاي جاري ورودخانه ها وآب درياچه ها وآبهاي زيرزميني وجود دارد .بنابراين معيار هيدرولوژيك نمي تواند اولين نشانگر خشكسالي باشد زيرا زماني كه كمبود بارش اتفاق بيفتد بعد از مدتي اين كاهش در آبهاي سطحي وزيرزمين منعكس خواهد شد.
فراوانی و شدت خشكسالی های هيدرولوژيكی غالباً‌در مقياس يك آبخيز يا حوزه آبريز رودخانه بيان می شود . گرچه همه خشكسالی ها از كمبود بارش منشأ می گيرند ليكن هيدرولوژيست ها بيشتر به اين موضوع توجه دارند كه اين كمبود چگونه در سيستم هيدرولوژيكی ظاهر می شود ؟ خشكسالی های هيدرولوژيكی معمولاً‌ با تأخير بيشتری نسبت به خشكسالی های هواشناسی يا كشاورزی رخ می دهند .
زمان بيشتری طول می كشد تا اثر كمبود بارش در اجزاء سيستم هيدرولوژيكی نظير رطوبت خاك ، جريان رودخانه و سطح مخازن و آبهاي زيرزميیي نمايان شود . در نتيجه زمان اين تأثيرات با ساير موارد موجود در ديگر بخشهای اقتصادی يكسان نيستند چرا كه بخشهای مختلفی براي تأمين آب موردنياز خود به اين منابع متكی هستند.
مثلاً كمبود بارش می تواند موجب تخليه سريع رطوبت خاك شود كه تقريباً بلافاصله برای متخصصان كشاورزی مشهود است ولی اين كمبود بر سطح آب مخازن تا ماهها تأثير نمی گذارد .
بعلاوه آب موجود در سيستم های ذخيره هيدرولوژيكی ( مثلاً مخازن ، رودخانه ها ) معمولاً در مقاصدی مختلف و رقابتی ( مانند كنترل سيلاب ، آبياری ، زيستگاههای حيات وحش ) بكار می رود . رقابت بر سر آب در اين سيستم های ذخيره ای در طي دوره خشكسالی شدت می گيرد و منازعات مابين استفاده كنندگان آب به طرز قابل ملاحظه ای افزايش می يابد .
خشكسالی هيدرولوژيكی و آمايش سرزمين ( كاربری اراضی )
گر چه اقليم عامل اوليه ای در بروز خشكسالی هيدرولوژيكی است ولی ساير عوامل نظير تغييرات كاربری اراضی ( مانند جنگل زدايی ) ، تخريب اراضی و ساخت سدها همگی بر خصوصيات هيدرولوژيكی حوزه اثر می گذارند .
چون مناطق مختلف بوسيله سيستم های هيدرولوژيكی به هم مرتبطند ، تأثير خشكسالی هيدرولوژيكی به مرزهايی فراتر از منطقه كمبود بارش گسترش يابد . تغييرات در كاربری اراضی بالا دست می تواند خصوصيات هيدرولوژيكی نظير مقادير نفوذ و رواناب را تغيير داده و باعث متغيرتر شدن جريان و تشديد رخداد خشكسالی هيدرولوژيكی در پايين دست شود .
تغيير نحوه استفاده از اراضی يكی از راههايی است كه طی آن فعاليت های بشر فراوانی پديده كم آبی را حتی بدون آنكه تغييری در وقوع خشكسالی های هواشناسی مشاهده شده باشد ، تغيير می دهد .
خشكسالی اقتصادی - اجتماعی :
تعاريف اقتصادی - اجتماعی خشكسالی تلفيقی است از عرضه و تقاضای برخي كالاهای اقتصادی با اجزاء‌ خشكسالی هواشناسی ، هيدرولوژيكی و كشاورزي .
اين مورد با ساير انواع پيش گفته ، از آن جهت تفاوت دارد كه وقوع آن بستگی به فرايندهای زمانی و مكانی عرضه و تقاضا برای تعريف يا تشخيص خشكسالی ها دارد . عرضه بسياری از كالاهای اقتصادی مانند آب ، علوفه ، غلات ، ماهی و نيروی برق آبی بستگی به وضعيت جو دارد .
از ديدگاه اجتماعي و اقتصادي خشكسالي يعني زماني كه كمبودآب براي نيازهاي بشر موجب نابهنجاريهاي اجتماعي و اقتصادي شود.
بدليل تغييرپذيری طبيعی اقليم عرضه آب در برخی سالها كافی است ولی در سالهای ديگر در حد تأمين نيازهای انسان و محيط زيست نيست . خشكسالی اقتصادی - اجتماعی زمانی رخ می دهد كه تقاضا برای يك كالای اقتصادی بدليل نقصان عرضة‌ آب از حاصل كمبود بارش از ميزان عرضه فزونی می گيرد
به منظور به حداقل رساندن خشكسالي واضح است كه انتقال مديريت بحران به مديريت ريسك امري اجتناب ناپذير است و نظارت و ارزيابي خشكسالي از ضروريات است و براي نظارت و ارزيابي خشكسالي نيز شاخص هاي خشكسالي ازاهميت بخصوصي برخوردار مي باشد.
پيامد اثرات خشكسالی :
در دهه هاي اخير در بين حوادث طبيعي كه جمعيت هاي انساني را تحت تأثير قرار داده اند تعداد فراواني پديده خشكسالي از نظر درجه شدت ،طول مدت ،مجموع فضاي تحت پوشش ،تلفات جاني ،خسارات اقتصادي واثرات اجتماعي دراز مدت در جامعه ، بيشتر از ساير بلاياي طبيعي بوده است .همچنين تمايز اين پديده با ساير بلاياي طبيعي در اين است كه برخلاف ساير بلايا اين پديده بتدريج ودر يك دوره زماني نسبتاً طولاني عمل كرده واثرات آن ممكن است پس از چند سال وبا تأخير بيشتري نسبت به ساير حوادث طبيعي ظاهر شود بنابراين چون تعيين دقيق زمان شروع آن كار مشكلي است تا حدودي آنرا يك پديده و بليه خزنده مي دانند از سويي چون خشكسالي برخلاف ساير بلاياي طبيعي كمتر منجر به خسارات ساختاري مي شود ،كمك رساني در هنگام وقوع اين پديده در مقايسه با ساير پديده ها مثل سيل پيچيده تر و مشكل تر مي باشد.
ويژگيهای فضايی وزمانی خشكسالی
1- آغازوخاتمه خشكسالي
بطوركلی تشخيص زمان آغازو خاتمه خشكسالی مساله بسيار مشكلی است . اصولا” زمان آغازخشكسالی عمدتا” به تعريف مورد استفاده وابسته است . بديهی است كه اين زمان با توقف آخرين بارش مفيد آغازنمی شود بلكه ممكن است تا زمان اتمام ذخيره رطوبت خاك به طول انجامد. اين حالت نيز بارشهاي هرچند اندك درزمان آغاز خشكسالی ، پيچيدگي خاصي پيدار ميكند، بنابراين درحالت كلی می توان گفت زمان آغازخشكسالی ، زماني است كه ذخيره رطوبتی چه درمحيط خاك (خشكسالي كشاورزي ) وچه درمخازن آبی(خشكسالی هيدرولوژيك ) خاتمه يافته باشد . انتهای خشكسالی نيز كه مساله قابل توجهی محسوب می شود. پايان خشكسالی نسبت به زمان آغاز محسوستر است . درامر كشاورزی، پايان خشكسالی ، زمانی است كه نزول باران، رطوبت مورد نياز خاك را تامين نمايد. درهيدرولوژی ، زمانی كه جريان رودخانه مجددا؛ برقرارشده ومخازن زيرزمينی تغذيه مجددشوند زمانی پايان خشكسالی درنظرگرفته ميشود. زمان آغازتاپايان خشكسالی كه به عنوان دوره تداوم خشكسالی مفروض خوانده می شود.
2- شدت خشكسالی
چنانچه قبلا” نيز ذكر شده اگرميزان كمبود بارندگی نسبت به شرايط ميانگين كمتر باشد به همان اندازه ميزان تاثير خشكسالی بيشتر نمود عينی پيدا می كند . علاوه براين، ميزان استمرارحالت خشكسالی دريك منطقه نيزگويای شدت خشكسالی درهمان منطقه است، يعني درشرايطی كه خشكسالی تنها براي يك ماه استمرار داشته باشد احتمال دارد بارش ماه بعد ، ميزان كمبود ماه مزبور را جبران نمايد، ولی اگر ماه بعدی نيز خود نسبت به شرايط طبيعی كمبود داشته باشد ، به مراتب در شدت بخشيدن به حالت خشكسالی موثر خواهد بود.
3- وسعت منطقه ای خشكسالی
رخداد خشكسالی می تواند درمنطقه ای با وسعت چند صد كيلومتر اتفاق افتد ولی امكان دارد شدت ودوره تداوم آن درسراسر منطقه يكسان نباشد . خشكسالی قاره ای كه خصوصا؛ درمناطق خشك اتفاق می افتد درناحيه وسيعی كه صدها ، بلكه هزاران كيلومتر- مربع را می پوشاند ، گسترش پيدا می كند

جدول 1- طبقه بندی وسعت خشكسالی ازنظر سابرامانيام
گروه خشكسالی

درصد منطقه تحت پوشش
محلی

كمتراز 10
وسيع

20-11
بسياروسيع

30-21
فوق العاده بااستثنايی

50-31
مصيبت بار

بيشتراز 50

پيامد اثرات توأم با خشكسالی های هواشناسی ، كشاورزی و هيدرولوژيكی
زمانی كه خشكسالی آغاز می شود ، بخش كشاورزی بدليل وابستگی بيش از حد به ذخيره رطوبتی خاك ، معمولاً نخستين بخشی است كه تحت تأثير قرار می گيرد . در طی دوره های ممتد خشكی ، چنانچه كمبود بارش ادامه يابد ، رطوبت خاك به سرعت تخليه می شود در اين صورت اتكاء مردم به ساير منابع آبی بايستی تأثيرات اين كمبود را مرتفع سازد مثلاً آنهايی كه متكي به منابع آبهای سطحی ( نظير مخازن و درياچه ها ) و آبهاي زيرزمينی هستند معمولاً ديرتر از سايرين تحت تأثير قرار می گيرند .
زمانی كه بارش به حالت نرمال برمی گردد و شرايط خشكسالی هواشناسی پايان می پذيرد ، تا زمان احياء مجدد منابع آبهای سطحی و زيرسطحی پيامدهای سوء‌اين پديده ادامه می يابد . در ابتدا ذخاير رطوبت خاك و به دنبال آن جريانهای سطحی ، مخازن و درياچه ها و آبهای زيرزمينی جايگزين می شود .
ممكن است اثرات خشكسالی در بخش كشاورزی به دليل وابستگی آن به رطوبت خاك سريعاً ‌از بين برود ليكن در ساير بخش ها كه متكی به ذخاير سطحی و يا زيرسطحی آب هستند تا ماهها يا حتی سالها طول بكشد . استفاده كنندگان از آبهای زيرزمينی كه معمولاً آخرين افرادی هستند كه به هنگام بروز خشكسالی تحت تأثير آن قرار می گيرند ديرتر از سايرين بازگشت به وضعيت عادی سطح آب زيرزمينی را تجربه می كنند . طول دوره تجديد ذخيره منبع تابعی از شدت و تداوم خشكسالی و مقدار بارش دريافتی است .


مقابله با خشكسالی های كشاورزی
بخش كشاورزی با اختصاص بيش از 90 درصد از آب مصرفی كشور در هنگام خشكسالی بيشترين آسيب را خواهد ديد . مديريت درازمدت منابع آب نيازمند استفاده اقتصادی از آن است . سرمايه گذاری در منابع آب و خاك بايد با توجه به شرايط اقليمی و جغرافيايی كشور انجام گيرد . هر نوع توسعه كشاورزی و صنعتی كه آسيب كمتری به منابع محدود آب و خاك وارد سازد و از تخريب جنگل ها و مراتع جلوگيری كند بايد معمول گردد. كشت گياهان مقاوم به شوری و خشكی و اهميت به تحقيقات و پژوهش های همه جانبه در مورد آب و خاك بايد در اولويت قرار گيرد . مبحث زراعت در مناطق خشك و عنوان خشكسالی به صورت دروس مستقل و با اهميت بايد در برنامه آموزشی دانشكده های كشاورزی وارد شود . با كاربردی نمودن مباحث تئوری بايد اثرات تخريبی خشكسالی را كاهش داد و با اختصاص اعتبارات لازم ، امكان اجرای طرح های اساسی زيربنايی آب و خاك را فراهم ساخت .

در بخش مديريت مصرف آب تدوين معيارها و ضوابطی كه آلودگی را به حداقل برساند و از تخليه فاضلاب پالايش نشده به منابع آب جلوگيری كند ، می تواند حجم آب جاری و قابل مصرف را چندين برابر افزايش دهد . هر متر مركعب فاضلاب حدود 50 متر مكعب آب سالم را آلوده می كند . چنانچه از پساب پالايش شده فاضلاب ها در كشاورزی استفاده شود به دليل سرشار بودن املاح آن ، بازده محصولات كشاورزی افزايش می يابد . در حال حاضر حدود 66 درصد از حجم آب شيرين قابل استحصال كشور مورد استفاده قرار می گيرد . حفاظت ازاين مقدار آب بايد مورد توجه ويژه قرار گيرد
در بخش آموزش ، آموزش همگانی استفاده از منابع آب بايد سرلوحه كارها قرار گيرد . كودكان و نوجوانان بايد به طبيعت و آب عشق بورزند . پرورش نسلی كه توانائی دورانديشی و تفكر درباره آينده آب ، منابع طبيعی و محيط زيست را داشته باشد بايد بطور جدی در دستوركار مسئولان آموزش كشور قرار گيرد
در بخش مقابله مستقيم با خشكسالی چنانچه بپذيريم اين موضوع يك پديده ذاتی ناشی از اقليم كشورمان است لازم است برای رويارويی با آن برنامه داشت و براساس اين برنامه به اقدامات مناسب و آگاهانه متوسل شد . همانطوريكه قبلاً نيز ذكر شد كشاورزی بزرگترين عامل مصرفآب شيرين است . اساسی ترين اصول مديريت منابع طبيعی برای مقابله با خشكسالی گذشته از كنترل جمعيت بايد بر افزايش بازدهی استفاده از آب وتوليد محصولات با ارزش تر استوار باشد
كاهش سطح زيركشت و انجام عمليات به زراعی ، اصلاح روش های آبياری ، رعايت موازين زيست محيطی ، آبخوان داري ، استفاده از پساب فاضلاب های خانگی در كشاورزی ، جلوگيری از افزايش اراضی كم بازده حركت به طرف غذاهای مصنوعی ، پوشش انهار و افزودن مواد آلی مورد نياز گياه ، باروری ابرها و شيرين كردن آبهای شور از جمله اقدامات افزايش دهنده بازدهی آب به شمار می آيند .

تهران - حیات
نمایندگان ویژه رییس جمهور در ستاد خشکسالی در نخستین جلسه خود با اتخاذ 14 تصمیم مهم، وظایف دستگاههای اجرایی را در راستای کاهش آثار ناشی از خشکسالی ، هماهنگی دستگاههای اجرایی و مدیریت مقابله با آن تعیین کردند.
به گزارش حیات به نقل از پایگاه اطلاع رسانی دولت، ستاد خشکسالی با مسئولیت معاون اجرایی رئیس جمهور و با عضویت وزرای کشور ،‌ نیرو،جهاد کشاورزی، بازرگانی ، کار و امور اجتماعی، بهداشت، امور اقتصادی و دارایی و معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور ، رئیس بانک مرکزی ، رئیس دفتر مناطق محروم کشور و رئیس سازمان هواشناسی کشور در این جلسه مقرر کردند که این ستاد لایحه نحوه تامین معادل ریالی مبلغ 20 هزار میلیارد ریال را جهت اجرای طرح‌های پیشگیری و مقابله با خشکسالی ،‌سرما زدگی ،‌کم آبی و تامین مواد غذایی مورد نیاز را تهیه و ارایه نماید .
بر این اساس ، دستگاه‌های اجرایی ملی و استانی و نهاد‌های عمومی غیر دولتی موظف شدند به منظور کاهش خسارات ناشی از خشکسالی نسبت به ارایه خدمات تخصصی اضطراری از محل منابع داخلی و امکانات در اختیار اقدام وگزارش عملکرد را ماهانه به ستاد حوادث غیر مترقبه کشور ارایه نمایند .
وزارت کشور هم موظف شد با استفاده از منابع ماده (10) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت ـ مصوب 1380- و اصلاحات بعدی آن نسبت به خرید و توزیع تعداد 700 تانکر سیار آبرسانی بین مناطق آسیب دیده به طور متمرکز اقدام نماید .
نمایندگان ویژه رئیس جمهور در ستاد خشکسالی، وزارت جهاد کشاورزی را موظف کردند در مناطق تحت تاثیر خشکسالی مجموعه اقداماتی نظیر تامین علوفه مورد نیاز دام در مناطق دام خیز و مناطق محفاظت شده تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست، راه اندازی ایستگاه‌های خرید ثابت و سیار دام با تایید ستاد حوادث غیر مترقبه استانها ،تهیه روش های نوین پیشگیری ومقابله و نظارت نحوه استفاده بهینه از منابع آبی و اصلاح نظام آبیاری، اعزام‌هیات‌های ویژه پزشکی به طور مستمر و اطلاع رسانی به کلیه دامداران جهت عدم فروش دام به افراد فرصت طلب و سودجو را انجام دهد.
ستاد حوادث غیر مترقبه کشور و استانها نیز موظف شدند نسبت به آبرسانی به مراکز جمعیتی شهری و روستایی که منابع اصلی ذخیره آب آشامیدنی را از دست داده‌اند و بهسازی چشمه‌ها و احیاء قنوات اقدام کند.
بر اساس یکی دیگر از تصمیمات ستاد خشکسالی، وزارت امور اقتصادی و دارایی موظف شد نسبت استمهال بدهی بانکی قبلی پرداخت شده به آسیب دیدگان ناشی از خشکسالی به ویژه کشاورزان ، عشایر و مدامداران ، پرداخت تسهیلات جدید بانکی به آسیب دیدگان بدون در نظر گرفتن بدهی سر رسید شده و نشده قبلی اقدام نماید.
این ستاد در تصمیم دیگری ، وزارت کار و امور اجتماعی را موظف کرد به منظور ایجاد اشتغال جایگزین جهت افرادی که دراثر خشکسالی شغل خود را از دست داده‌اند از محل تسهیلات بانکی بنگاههای زود بازده در سال 1387 و در قالب طرح‌های زود بازده و مولد تسهیلات بانکی پرداخت و گزارش عملکرد را به هیات دولت ارایه نماید و وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی نیز موظف است به منظور جلوگیری از شیوع بیماری‌های ناشی از خشکسالی مراقبت‌های ویژه بهداشتی در مناطق تحت تاثیر این پدیده معمول و گروه های پزشکی ، درمانی و بهدشاتی به طور مستمر به این مناطق اعزام و گزارش آن را به ستاد حوادث غیر مترقبه کشور ارسال نماید .
نمایندگان ویژه رئیس جمهور در ستاد خشکسالی همچنین وزارت نیرو را موظف کردند اقداماتی از قبیل اعمال مدیریت بهینه مصرف آب در حوزه‌های آبریز استانهای تحت تاثیر خشکسالی، مدیریت مصرف بهینه برق در کشور ،تامین آب شرب سالم مورد نیاز مناطق شهری و روستایی تحت تاثیر خشکسالی را انجام دهد.
همچنین استانها و مناطق تحت تاثیر خشکسالی و اولویت بندی آن توسط ستاد خشکسالی تعیین خواهد شد .
وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح و سایر نهاد‌ها هم در صورت در خواست ستاد خشکسالی موظف شدند امکانات و تجهیزات موردنیاز مرتبط با خشکسالی و مسائل جانبی آن را در اختیار ستاد قرار دهند .
دولت در تصمیم مهم دیگری مبلغ دو هزار و سیصد میلیارد ریال اعتبار از محل منابع ماده (10) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت برای پرداخت بیمه محصولات کشاورزی خسارت دیدگان ناشی از خشکسالی و سرما اختصاص داد تا زیر نظر ستاد خشکسالی و با رعایت قوانین و مقررات مربوطه به مصرف برسد .
بر این اساس به منظور اجرای عملیات اضطراری در امر مقابله با خشکسالی مبلغ دو هزار و پانصد میلیارد ریال از محل اعتبارات ماده (10) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت در قالب هزینه‌ای و تملک دارایی سرمایه‌ای در اختیار ستاد خشکسالی قرار می گیرد تا بنا به پیشنهاد ستاد یاد شده و تصویب نماینده ویژه رئیس جمهور جهت اجرای برنامه‌های فوق الذکر دراستانها در اختیار دستگاههای اجرایی ذی ربط قرار گیرد و استانداران استانهای کشور مکلفند ترتیبی اتخاذ نمایند تا سرانه آرد مصرفی در استانهای تحت مدیریت به 10 کیلوگرم کاهش یابد .
علي محمد نوريان امروز در جريان بازديد از ايستگاه هواشناسي شهرستان آمل در گفت‌وگوبا فارس گفت: سال گذشته بيشترين بارندگي را استان كويري و خشك سيستان و بلوچستان با 30 درصد افزايش بارندگي داشته است.



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:40 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

 براي تفكيك مرز مناطق بياباني ايران پس از شناسايي ايستگاههاي هواشناسي و بررسي و بازسازي آمار و داده هاي مورد نياز در هر يك از استانهاي مورد مطالعه، نسبت به استخراج پارامترهاي مورد نيازاقدام شد سپس با استفاده از داده هاي مذكور و بر اساس روش تحقيق لايه هاي مطالعاتي در محيط GIS تهيه و رقومي گرديد. تلفيق لايه ها و يا نقشه هاي تهيه شده براي هر عنصر اقليمي بخش ديگري از فعاليتهاي دفتري بود كه در اين مرحله صورت گرفت.

كنترل مناطق تعيين شده با نقشه توپوگرافي در آزمايشگاه و صحرا براي بررسي صحت و سقم مناطق تفكيك شده از جمله امور تكميلي ديگري بود كه بصورت استاني و ستادي انجام شد. به اين ترتيب از تلفيق نقشه هاي حاصله سه ناحيه يا قلمرو در نقشه نهايي هر استان از هم قابل تفكيك شد. داخلي ترين منطقه از سمت دشت، بيابان و خارجي منطقه غير بيابان و منطقه بينابين كه ويژگي مشترك هر دو منطقه را داشت بنام منطقه گذر از بيابان به غير بيابان (نيمه بيابان) نامگذاري گرديد. با ارسال اطلاعات و نقشه هاي رقومي مربوطه از استانهاي مورد عمل و پس از بررسي هاي لازم نقشه هاي مذكور بشرحي كه در پي آمده است در نقشه سراسري ايران جانمايي شد.

 
 براي تفكيك مرز مناطق بياباني ايران پس از شناسايي ايستگاههاي هواشناسي و بررسي و بازسازي آمار و داده هاي مورد نياز در هر يك از استانهاي مورد مطالعه، نسبت به استخراج پارامترهاي مورد نيازاقدام شد سپس با استفاده از داده هاي مذكور و بر اساس روش تحقيق لايه هاي مطالعاتي در محيط GIS تهيه و رقومي گرديد. تلفيق لايه ها و يا نقشه هاي تهيه شده براي هر عنصر اقليمي بخش ديگري از فعاليتهاي دفتري بود كه در اين مرحله صورت گرفت.

كنترل مناطق تعيين شده با نقشه توپوگرافي در آزمايشگاه و صحرا براي بررسي صحت و سقم مناطق تفكيك شده از جمله امور تكميلي ديگري بود كه بصورت استاني و ستادي انجام شد. به اين ترتيب از تلفيق نقشه هاي حاصله سه ناحيه يا قلمرو در نقشه نهايي هر استان از هم قابل تفكيك شد. داخلي ترين منطقه از سمت دشت، بيابان و خارجي منطقه غير بيابان و منطقه بينابين كه ويژگي مشترك هر دو منطقه را داشت بنام منطقه گذر از بيابان به غير بيابان (نيمه بيابان) نامگذاري گرديد. با ارسال اطلاعات و نقشه هاي رقومي مربوطه از استانهاي مورد عمل و پس از بررسي هاي لازم نقشه هاي مذكور بشرحي كه در پي آمده است در نقشه سراسري ايران جانمايي شد.

- براي نقشه سراسري ايران سيستم مختصات(Coordinate System) كشوري و زمين مرجعي (Georeference) تهيه شد و سپس با انتخاب نقاط كنترل و راهنما در نقشه هاي استاني و پيدا كردن مختصات آن نقاط در نقشه سراسري، نقشه استاني مربوطه در محل جغرافيايي خود در نقشه ايران قرار گرفت. اين كار براي كليه نقشه هايي كه اين مشكل را داشتند به تفكيك انجام شد و نهايتا لايه رقومي نقشه بيابانهاي اقليمي تهيه شد.


تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:39 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

 

خوراکي‌هاي اعجاب آور براي افزايش طول عمر
زهرا رضايي کارشناس ارشد تغذيه در گفتگو با باشگاه خبرنگاران عنوان کرد: خوراکي هاي اعجاب آوري وجود دارد که با مصرف آنها باعث افزايش طول عمر مي شود که در اينجا به آن اشاره مي کنيم.

1- سير: رضايي گفت: سير به خاطر داشتن ترکيبات آليسين خاصيت آنتي بيوتيکي دارد بوي خاص سير هم به دليل وجود همين ماده است.وي با بيان اين مطلب افزود: علاوه بر اين سير اثر ضد انعقاد خون جذب کننده و پايين آورنده فشار خون هم دارد.وي تاکيد کرد: اين ماده غذايي ارزشمند نقش مهمي در پيشگيري از سرطان هاي گوارشي- بيماري‌هاي قلبي و عروقي و کاهش ميزان کلسترول خون دارد.

2- پياز: رضايي تصريح کرد: پياز نيز خاصيت آنتي‌بيوتيکي و البته ضد عفوني دارد پياز باکتري‌هاي عامل پوسيدگي دندان ها، ورم لثه را مي کشد.وي با بيان اين مطلب افزود: پياز مانع ايجاد برخي واسطه هاي التهابي مي شود آنچه پياز انجام مي‌دهد اين است که يک نيروي کمکي در مقابل برخي بيماري‌ها مثل آسم و مشکلات ناشي از استعمال دخانيات عمل مي کند.

3- زردچوبه و فلفل سياه: رضايي تشريح کرد: زردچوبه که حاوي آنتي اکسيدان هاي قوي ضد التهاب ها و ضد سرطان هاست اين ادويه در کنار فلفل سياه خاصيتش ده برابر مي شود.

4- سويا: اين کارشناس ارشد تغذيه گفت: در سويا "ايزوفلان" وجود دارد که "ايزوفلان" آنتي اکسيداني قوي است که خطر ابتلا به سرطان و بيماري هاي قلبي و عروقي را کاهش مي دهد.وي با بيان اين مطلب ادامه داد: ميزان کلسترول خون را پايين مي آورد و برخي نشانه هاي يائسگي را تسکين مي دهد و سويا به شکل سس سويا،‌ شير سويا و يا ماست سويا عرضه مي شود.وي تاکيد کرد: ‌دانه هاي سويا به هيچ وجه با سوياي واقعي قابل مقايسه نيستند.

5- قارچ ها: رضايي اظهار کرد: بعضي از قارچ ها مانند قارچ ژاپني سيستم دفاعي بدن را تحريک کند که اين اثر به خاطر وجود "پلي ساکاريدهايي" در اين نوع قاچ هاست.

6- ميوه هاي قرمز: اين کارشناس ارشد تغذيه تصريح کرد: تمشک، توت فرنگي، توت سياه، زغال اخته، انگور فرنگي سياه، توت کانادايي، انگور سياه و ميوه هايي سرشار از آنتي اکسيدان پلي فنول و فلاويند هستند.وي با بيان اين مطلب ادامه داد: به طور مثال تمشک 2 برابر بيشتر از گريپ فروت و حدودا 9 برابر کيوي ذخيره آنتي اکسيدان دارد.

به همين دليل است که ميوه هاي قرمز بيماري هاي اختلال در باسازي عصبي مانند (آلزايمر) پيشگيري مي کند و فشار خون را پايين مي آورد و از بروز بيماري هاي قلبي و عروقي نيز پيشگيري مي کند سرعت رشد تومورها را کند مي‌کند و عوامل سرطان زا را از بين مي برند.

7- شکلات سياه: رضايي اظهار کرد: شکلات تلخ در مبارزه با خستگي و نيز پيشگيري از بيماري هاي قلبي و عروقي سهيم است.وي با بيان اين مطلب افزود: مشکلات گردش خون را با افزايش حجم رگ ها، محدود کردن حمله‌هاي پلاکتي و سيال کردن خون برطرف مي کند.وي تشريح کرد: شکلات سياه با اثر سرخوشي اش يک ضد افسردگي طبيعي است هر چه شکلات طبيعي‌تر باشد خوردن منظم آن بيشتر توصيه مي‌شود البته به شرط رعايت تعادل و ميانه روي زيرا کاکائو يک ماده کم کالري نيست.

8- ماهي: رضايي اظهار کرد: ماهي سرشار از امگا 3 است و به خاطر فوايدش براي سيستم قلبي و عروقي مشهور شده است.وي ادامه داد: ميزان کافي امگا 3 در پيشگيري از سرطان و مشکلات خلق و خو در افراد افسرده موثر است.وي توصيه کرد: به زنان باردار نيز توصيه مي شود که امگا 3 زيادي مصرف کنند زيرا امگا 3 حاوي اسيدهاي چرب ضروري براي رشد مناسب مغز جنين است.وي تاکيد کرد: 2 يا 3 بار در هفته ماهي بخوريد البته خوردن ماهي هاي کوچکتر در اولويت است چون ماهي هاي کوچکتر حاوي جيوه کمتري است.

9- چاي سبز: رضايي تشريح کرد: چاي سبز يک ضد سرطان بسيار عالي است و با کاهش پلاک هاي آتروم از بيماري هاي قلبي و عروقي پيشگيري مي کند چون پلاک آتروم عامل انسداد عروق هستند.وي ادامه داد: اين چاي مانند يک سم زدا براي بدن عمل مي کند و پيري را به تاخير مي اندازد.

10- غلات کامل: رضايي در ادامه گفت:‌ غلات کامل سرشار از فيبراند و بايد در ليست غذايي ما از اولويت بالايي قرار گيرند و جايگزين غلات تصفيه شده شوند.وي اظهار کرد: غلات تصفيه شده طي مراحل صنعتي، بخش عمده اي از خواصشان مخصوصا فوايدي را که براي گوارش و سيستم قلبي و عروقي دارند از دست مي دهند .رضايي تاکيد کرد: نان کامل، غلات کامل صبحانه و ديگر غلات (برنج و نان) بايد هر روز مصرف شوند.

11- روغن زيتون: رضايي عنوان کرد: ماده غذايي اصلي رژيم هاي مديترانه اي روغن زيتون است که مزيت اصلي اش ايجاد تعادل ميان ا مگا 3 و امگا 6 است.وي با بيان اين مطلب ادامه داد: اين روغن در پيشگيري از بيماري هاي قلبي و عروقي موثر است و توصيه مي شود اين روغن را جايگزين روغن هاي ديگر کرد.

12- بروکلي و سبزيجات ديگر: اين کارشناس ارشد تغذيه گفت: بروکلي، گل کلم، کلم بروکسل و البته گوجه فرنگي و فلفل و بعد از آنها چغندر و کدو تنبل سبزيجان فوق العاده اي براي سلامتي هستند.وي با بيان اين مطلب افزود: اين مواد غذايي را با يد 2 بار در روز و در وعده هاي غذايي ناهار و شام استفاده شود.

13- زنجبيل: رضايي اظهار کرد: زنجبيل حاوي آنتي اکسيدان هاي بسيار سودمند براي پيشگيري از بيماري هاي قلبي و عروقي و برخي سرطان ها و ديگر بيماري هاي مرتبط با افزايش سن است.وي ادامه داد: خواص ضد التهابي بسيار دارد خصوصا در درمان بيماري هاي روماتيسم و ورم مفاصل دارد.وي خاطر نشان کرد: در نهايت زنجبيل گوارش را تسهيل کرده و به مبارزه با تهوع و استفراغ کمک مي کند.



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:38 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

 مشخصه نمایه دما رطوبتی :
همه ما تاثیر رطوبت در هوا را بر بدن خود بنوعی احساس نموده ایم ، بخصوص زمانیکه گرما نیز با آن همراهی کند شرایط زیستی انسان در گیر اختلال شده تا حدی که ممکن است تحمل این شرایط بسیار دشوار شود و در انجام امورروزمره نیز مشکلاتی بوجود آید ؛ علت این امر چیست :بدن انسان در پاسخ به گرمای شدید محیطی از طریق فر آیند تعرق سعی در کاهش دمای بدن وخنک سازی آن دارد،فر آیند تبخیر که در هوای خنک به بهترین نحو انجام می پذیرد تحت شرایط هوای مرطوب دچار اختلال کشته و به سختی ممکن می گردد ، بدین ترتیب ترکیب دمای بالا و رطوبت زیاد بعث می شود ما هوا را گرمتر و سنگین تر احساس کنیم و هر چه به میزان رطوبت هوا افزوده گردد عدم راحتی و آسایش نیز بیشتر میگردد.

 رطوبت نسبی :

رطوبت نسبی به معنی میزان بخار آب موجود درواحد حجم هواست در مقایسه با بیشینه میزان بخار آب موجود در همان حجم هوا در دما و فشار یکسان چنانچه این مقدار به 100%برسد هوا در شرایط اشباع خود قرار خواهد گرفت ، در این حالت ممکن است پدیده هائی نظیر مه ؛ شبنم و بارش را شاهد باشیم . میزان رطوبت نسبی بطور کلی با دما نسبت عکس دارد چنانچه بیشینه آن در اوایل صبح و کمینه آن در ساعات بعد از ظهر ثبت می گردد .

نمایه دما رطوبتی : برای اولین بار در سال 1965 در کشور کاناد ا و بمنظور بیان تاثیر همزمان دما و رطوبت بر وجود یک فرد عادی مورداستفاده قرار گرفت . از آنجا که در این نمایه تاثیر همزمان دو عامل دما و رطوبت بر بدن انسان از طریق معادله بیانمیگردد لذا کاربرد آن نسبت به کاربرد جداگانه هر یک از دو عامل نامبرده توصیف این شرایط را به گونه ای جامع تر ارائه می دهد. در هر حال میزان کمی این نمایه بسته به شرایط جغرافیائی و محیطی از منطقهای به منطقه ای دیگر متفاوت و متغییر است چنانچه مقدار عددی این نمایه در حالت کلی با افزایش عرض جغرافیائی کاهش می یابد.

محاسبه نمایه دما رطوبتی :

رابطه عددی نمایه دما رطوبتی بر مبنای تحقیقات جی . ام . مستر تون و اف. ای ریچاردسون از موسسه پزوهشهای زیست جوی وابسته به سازمان محیط زیست کانادا در سال 1979 استوار است.گرچه این سری پژوهشها از کانادا آغاز گردیده اما در نقاط مختلف دنیا مورد بازبینی و تصحیح قرار گرفته است رابطه ارائه شده از سوی پژوهشگران کانادائی بصورت زیر است :در این رابطه نقطه شبنم بر حسب دمای مطلق کلوین وارد میگردد، مقدار عددی 7530/5417 ثابتی است که از وزن مولکولی آب ، گرمای نهان تبخیر و ثابت جهانی گازها استنتاج شده است و ای فشار بخار در واحد هکتو پاسکال است . E = 11/6exp [(7530/5417) (16/273) – ( T d دمای نقطه شبنم (]h = (5555/0) (e - 10)مقدار عددی نمایه دما رطوبتی = (دمای هوا T) + h نحوه گزارش نمایه دما رطوبتی :مقدار کمی نمایه دما رطوبتی زمانی مورد ملاحظه قرار میگیرد که به بالاتر از 30 برسد . در گزارشهای هواشناسی مقادیر بالاتر از 25 را به ثبت میرسانند . به شرط آنکه دمای نقطه شبن به بالاتر از صفر درجه سانتیگراد و دمای هوا نیز به بیش از 20 درجه سانتیگراد برسد . در پائینتر از این مقدار ، میزان کمی نمایه مورد بحث به دمای هوا بسیار نزدیک بوده و لذا محاسبه آن مورد توجه قرار نمی گیرد . نمونه ای از گزارش نمایه دما در یک پایگاه اینترنتی دامنه آسایشی نمایه دما رطوبتی:مقدار کمی نمایه دما رطوبتی بیش از 40 را میزان بالایی برای این نمایه مدانیم ، در این شرایط می بایست انجام فعالیتهای بدنی غیر ضروری را تا حد ممکن محدود نمود .چنانچه مقدار عددی این نمایه از مقادیر متوسط تا 30 را شامل گردد توقف برخی فعالیتهای شدید بدنی در هوای آزاد توصیه میگردد که این امر بستگی به شرایط سنی و سلامت افراد دارد. هم چنین شرایط فیزیکی بدن ، نوع پوشش و برخی عوامل دیگر در این مسئله موثرند ، اگر اجتناب از فعالیتهای بدنی سنگین به هر دلیلی غیر ممکن باشد ، نوشیدن مایعات و استراحت در فاصله های زمانی ممکن توصیه می گردد .نمودارها ئی نیز بمنظور نمایش تاثیر رطوبت بر دمای هوا و احساس گرما و دمای بیشتر وجود دارد که در این بحث ارائه شده بطور کلی و خلاصه میتوان دامنه آسایشی نمایه دما = رطوبتی را میتوان بصورت جدول زیر ارائه نمود : جدول شرایط آسایش بر اساس مقادیر نمایه دما رطوبتی

جدول مقادیر شاخص دما رطوبتی ( دمای احساس ) با رطوبت نسبی از 20تا 60درصد

برگرفته از پایگاه اینترنتی سازمان محیط زیست کانادا :



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:36 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

رشد شدید جمعیت و لزوم بهره گیری از منابع و توانهای طبیعی بویژه با سرعتی شتابان مسایل مهمی را در مورد زیستگاههای بشری بوجود آورده است.
این مشکلات در روابط زندگی شهری، روستایی و ... بروز آثار و پیامدهای گوناگونی در رشد ناهماهنگ جمعیت، تغییر نسبت روستانشینان و شهرنشینان، نابسامانیها و آشفتگیهای نامطلوب در مکان گزینی های صنعتی، خدماتی و... داشته است بگونه ای که سیستمهای محیطی قادر به ایفای نقش خود نبوده و شرایط زیست محیطی به آستانه و مرزهای بحران میل کرده است.
امروزه توجه به مسایل زیست محیطی که بیشتر ناشی از عدم برخورد حکمیانه وعلمی با ساماندهی فضایی و شناخت عوامل و ساختارهای سیستمهای محیطی است برهیچ کس پوشیده نیست به نحوی که این مساله را در ابعاد بین المللی مطرح فعالیت و کوشش هماهنگ در وضع آن تجویز می شود. مشکل زیست محیطی در عصر ما ازآن چنان اهمیتی برخوردار است که مسایلی چون رشد، توسعه و تکنولوژِ را نیز تحت الشعاع قرارداده و به همین خاطر بیشتر برنامه ریزان می کوشند تا الگوهایی از توسعه و رشد را ادامه دهند که محیط به عنوان اصلی در چارچوب دیده شده باشد و از تجردگرایی های صرف اقتصادی پرهیز شده باشد.
با این تفاصیل مسایل زیست محیطی در برنامه های توسعه کشور بویژه دوره های در حال توسعه همواره با عظمت همراه بوده است. محیط تنها پدیده ای در جهان ماست که هم از فقر و هم از غنی، هم از توسعه و هم از عقب ماندگی دچار خسران و زیان شده است.
بدون تردید تجارب کشورهای پیشرفته در این زمینه می تواند عبرت انگیز باشد واکنون که ما شالوده های اولیه و اصلی توسعه فضایی را بنا نهاده ایم بجا خواهد بود که مسایل محیطی را در برنامه ریزی های خود تعریف و جایگاه آنرا تعیین نماییم.

طول دوره تحصیل

طول دوره کارشناسی ارشد جغرافیای طبیعی برابر آیین نامه های آموزشی دوره کارشناسی مصوب شورایعالی برنامه ریزی وزارت فرهنگ و آموزش عالی (آذرماه 1368 ) خواهد بود. طول هر نیمسال تحصیلی 17 هفته آموزش کامل می باشد. مدت هر واحد درس 17 ساعت و عملی و آزمایشگاهی 34 ساعت خواهد بود. حداقل 20 روز مسافرتهای پژوهشی در طول دوره انجام خواهد شد.

تعداد واحدها

کل واحدهای درسی این دوره 32 واحد درسی به قرار زیر است:
دروس کمبود تعداد کمبود بنا به تشخیص گروه آموزشی ذیربط در چهارچوب ماده 7 آئین نامه آموزشی کارشناسی ارشد خواهد بود.
1- دروس کمبود 14 واحد
2- دروس پایه 10 واحد
3- دروس تخصصی 16 واحد
4- پایان نامه 6 واحد

مواد و ضرایب امتحانی
1- اقلیم شناسی ضریب 2
2- اقلیم ایران ضریب 2
3- ژئومورفولوژی ضریب 1
4- هیدرولوژی ضریب 2
5- فلسفه جغرافیا ضریب 1

نقش و توانایی یا کارایی

تربیت شدگان این رشته ضمن آنکه به نحوه عملکرد سیستمهای جوی آگاهی لازم را بدست می آورند توانایی ارزیابی عکس العمل های سیستمهای اقلیمی در برابر طرحهای توسعه را دارند و این تواناییها ما را در مدیریت بهتر منابع خاک، کنترل آلودگیها ی شهری و صنعتی تعریف آستانه های بحران کشاورزی و برنامه ریزیهای کشت، تبیین معماری مناطق مختلف، تعریف بسیاری از استاندارهای صنعتی برای مناطق مختلف جغرافیایی محاسبه ضرایب آسایش انسانی، مقادیر و نحوه تامین انرژی سرمایش و گرمایش مناطق و میزان پالایندگیهای محیطی یاری خواهد داد.



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:21 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مفاهیم وکلیات عوارض و پدیده های طبیعی

تعریف جغرافیا: جغرافیا یکی از علوم بسیار کهن دانش بشری است و گستردگی این دانش بحدی است که هنوز دانشمندان این علم بر سر دسته بندی آن در میان علوم طبیعی و انسانی و همچنین تعریف آن نظر واحدی ندارند.اما تعاریف زیادی برای این علم ارائه شده است : دکتر حسین شکوئی از جغرافیدانان برجسته ایران "جغرافیا را چنین تعریف می کند:روابط متقابل انسان و محیط و یا انسان و مکان با میانجیگری فرایند های نهادی و ساختاری.مارت"جغرافیا را علم پراکندگی و تیلر"علم روابط متقابل می داند.

شاخه های جغرافیا:جغرافیا را به دو بخش اصلی ؛جغرافیای طبیعی و انسانی تقسیم می کنند.جغرافیای طبیعی از چهرهای طبیعی سیاره زمین و جغرافیای انسانی از چهره ها و پدیده های سطح زمین که مستقیما با انسان و فعالیت های او در ارتباط است بحث می کند.گرایشهای اصلی جغرافیایی طبیعی شامل:ژئومور فولوژی،کلیماتولوژی(اقلیم شناسی)،جغرافیایی خاک و آبها،اقیانوس شناسی وبیوژئوگرافی(جغرافیایی زیستی ) و گرایشهای اصلی جغرافیای انسانی شامل:جغرافیای شهری وروستایی،سیاسی،نظامی،اقتصادی،فرهنگی،سکونت،و ... اشاره کرد.که در این مکتوب بحث ما بر روی جغرافیای طبیعی است.

مفاهیم جغرافیایی:

1-عرض و طول جغرافیایی: طول جغرافیایی عبارت است ازفاصله ی یک نقطه از نصف النهار مبدا(گرینویچ) بطرف غرب یا شرق که بر حسب در جه بیان می شود و عرض جغرافیایی عبارت است از فاصله یک نقطه بر حسب درجه از خط استوا که بصورت عرض شمالی و جنوبی مشخص می شود.بطورکلی دوایر شرقی غربی روی کره جغرافیای مدارات و دوایر شمالی و جنوبی نصف النهارات گفته می شوند.طول جغرافیایی از صفر تا 180 درجه و عرض جغرافیایی از صفر تا 90 درجه است.که با مشخص کردن و اتصال عرض و طول جغرافیایی یک نقطه یا مکان بر روی نقشه مختصات آن مشخص می شود.

2-موقعیت جغرافیایی(نسبی و ریاضی): موقع نسبی عبارت است از موقع قرار گیری یک مکان نسبت به مکانهای اطراف آن و موقع ریاضی عبارت است از موقع یک مکان بر اساس طول و عرض جغرافیایی(مختصات جغرافیایی) .

3-ارتفاع:یکی از عوامل مهم و تقریبا ثابت جغرافیایی عامل ارتفاع است که میزان سنجش آن در مناطق مختلف جهان بر اساس سطح آب های آزاد سنجیده می شود.که بررسی آنها از لحاظ آب و هوایی و ژئومورفولوژیکی بسیار مهم است.

4-موقعیت سیاره زمین: زمین(با قطر 12714 کیلومتر) یکی از سیارت منظومه شمسی است که بررسی و شناخت موقعیت آن نسبت به دیگر سیارات منظومه شمسی و بخصوص زاویه،موقعیت وفاصله آن نسبت به خورشید بسیار مهم است.زمین از لحاظ فاصله نسبت به خورشید سومین سیاره(149.6 میلیون کیلومتر) منظومه شمسی است که بعد از عطارد(تیر) و زهره(ناهید) قرار گرفته است و سیارات بعد از زمین بترتیب فاصله از خورشید شامل؛مریخ(بهرام)،سیارات کوچک،مشتری(برجیس)،زحل(کیوان)،نپتون و پلوتون است. زمین بر اساس یک مدار و زاویه مشخص دارای دو حرکت انتقالی و وضعی به دور خورشید و خود است. که از حرکت انتقالی(هر365 و یک چهارم روز یکبار)بدور خورشید فصول و از حرکت وضعی بدور خود(هر 23 ساعت و56 دقیقه یک بار)شب و روز پدید می آید.شکل زمین گرچه از فواصل دور کروی است اما شکل آن کره کامل نیست بطوری که بین شعاع استوایی و قطبی آن21 کیلومتر اختلاف است به همین دلیل زمین کمی در مناطق استوایی برآمده و درمناطق قطبی فرو رفته است.در نتیجه زمین داراری شکل شلجمی(بیضی) مانند است.از این رو زاویه تابش خورشید و میزان انرژی رسیده به زمین در تمام نقاط یکسان نیست .و همین مسئله خود باعث بوجود آمدن مناطق مختلف آب و هوایی در روی کره زمین می شود.

تعریف اقلیم شناسی:دانش مطالعه هوای غالب یک محل در بلند مدت اقلیم شناسی(آب و هواشناسی) گویند.

تعریف اقلیم :هوای غالب یک محل در بلند مدت اقلیم(آب و هوا) آن محل است.تعریف هواشناسی:هواشناسی مطالعه و بررسی هوای یک محل در کوتا مدت است . ناهمواری‌ها:به همه پستی و بلندی‌هایی که درسطح زمین دیده می‌شوند ناهمواری می‌گویند، به دشت‌ها، دره ها، جلگه‌ها، تپه‌ها و پدیده‌های دیگری مثل آن‌ها که در روی زمین قرار گرفته‌اند، ناهمواری می‌گویند.ناهمواریهای همواره به شکل ثابتی نیستند عوامل تغییر دهندهٔ چهرهٔ زمین، آرام آرام یا به سرعت شکل ناهمواریها را تغییر می‌دهند بررسی ناهمواری‌ها به ما کمک می‌کند تا محیط طبیعی زندگی خود را بهتر بشناسیم و از آن بهتر و عاقلانه تر بهره ببریم.

تغییر شکل ناهمواری‌ها:1- در نواحی کوهستانها، عواملی چون یخچال‌ها، باد، باران، آب‌های جاری و تغییرات دما چهرهٔ کوهستان را دگرگون می‌کند. مواد پدیدآمده از تخریب کوهستانها، به شکل تخته سنگها، قطعه سنگها، پاره سنگ ها، دانه‌های شن وماسه به حرکت در می‌آیند این مواد به وسیله آب، باد یا فروریختن از بالا به پایین دامنه‌ها منتقل می‌شوند و در نقاط دیگری برجای می‌مانند.2- در نواحی ساحلی ناهمواریها با سرعت بیشتری تغییر شکل می‌دهند در بسیاری از این نواحی، میزان بارندگی بیشتر از نواحی دور از دریاست. باران و آب‌های ناشی از آن شکل ناهمواریهای ساحلی را تغییر می‌دهد هم چنین امواج دریا به ساحل برخورد کرده و ناهمواری‌های ساحلی را تخریب می‌کنند و مواد آن را با خود به دریامی‌برند باد نیز در ساحل ماسه ها را جابه جا می‌کند و شکل ناهمواریهای ساحلی را تغییر می‌دهد در نواحی کرانه‌ای، طوفان‌های دریایی بسیار شدید رخ می‌دهد که ممکن است طی چند ساعت، ناهمواری‌ها را فرسوده کند و چهره جدیدی به ساحل بدهد.3- در بیابانها تفاوت دما سبب وزش بادهای نسبتا شدید می‌شود این بادها، شن و ماسه‌های بیابان را جابه جا می‌کنند و آن‌ها را به صخره ها و سنگ‌ها می‌کوبند وهم چون سمباده، سنگ‌ها و صخره‌ها را صیقل می‌دهند. باد ماسه‌های بیابان را به شکل انواع تپه‌های ماسه‌ای در جایی انباشته می‌کند و پیوسته با وزش خود، شکل تازه‌ای به آنها می‌دهد هم چنین تفاوت دمای شب و روز در نواحی بیابانی زیاد است در بیابان‌ها، درطول شب به علت کمبود ابر در آسمان گرمای زمین به سرعت به آسمان منتقل شده و هوا سرد می‌شود اما در طول روز خورشید به بیابان می‌تابد و آن را بسیار گرم می‌کند این گرمی و سردی هوا در نواحی بیابانی پیوسته ادامه دارد و سبب تخریب سنگ ها بر اثر انبساط و انقباض می‌شود.

خاک:خاک قشر نازکی است که درسطح زمین گسترده شده‌است و معمولاً کمتر از یک متر ضخامت دارد برای تشکیل یک سانتی‌متر خاک، بیش از هزار سال زمان لازم است.

فرسایش:عمل تخریب ناهموریهای سطج زمین (حمل مواد حاصل از آن) و در بر جای گذاشتن آنها در مناطق دیگرفرسایش نام دارد البته فرسایش تنها توسط آب انجام نمی‌شود و عواملی چون باد، امواج دریا و یخچال‌ها فرسایش ایجاد می‌کند و چهره زمین را تغییر می‌دهد.

رسوب گذاری:رودها مواد تشکیل دهنده سطح زمین را تخریب می‌کنند و آن‌ها را باخود حمل کرده و در نهایت به دریاها و اقیانوس‌ها می‌برند این مواد که به آنها رسوب می‌گویند در دریا ته نشین می‌شوند به این عمل رسوب گذاری گفته می‌شود.

چین‌خوردگی:بر اثر برجای ماندن مواد رسوبی در دریاها، لایه‌های رسوب طی میلیون‌ها سال بر روی یکدیگر انباشته می‌شوند ممکن است حرکات زمین بعدها، آرام آرام لایه‌های رسوبی را خمیده کند و به طرف بالا حرکت دهد بعد از گذشت مدت زمان بسیار زیاد، لایه‌های رسوبی خمیر شده از دریاها سردرمی آورند و به شکل چین خوردگی‌ها در سطح زمین ظاهر می‌شوند چین خوردگی‌های هیمالیا، زاگرس و البرز به همین ترتیب بوجود آمده‌اند فشاری که به لایه‌های رسوبی وارد می‌شود ممکن است از جهات مختلفی باشد. به خمیدگی یا چین خوردگی به سمت بالا تاقدیس و به خمیدگی یا چین خوردگی به سمت پایین ناودیس می‌گویند چین خوردگی‌ها همواره به شکل اولیه خود نمی‌مانند باران و برف، باد، یخ و تغییر دما سبب تخریب آنها می‌شود مواد حاصل از تخریب چین خوردگیها (کوه‌ها) به دریاها و اقیانوس‌ها حمل و در آن جا ته نشین می‌شوند و این چرخه، ادامه پیدا می‌کند اما نه در مدتی کوتاه، بلکه طی میلیون‌ها سال، شناسایی شکل اولیهٔ چین خوردگی دشوار است.

گسل‌ها:گُسَل یا گسله شکستگی‌هایی در پوسته زمین هستند که در طول آنها تغییر شکل‌های قابل توجهی ایجاد شده‌است بزرگترین گسل ایران گسل زاگرس می‌باشد.در واقع حضور گسل در یک منطقه نشان می‌دهد که در یک زمان گذشته، در طول آن جابه‌جایی رخ داده‌است ای جابه‌جایی می‌توانسته یا بصورت جا به جایی آرام باشد که هیچ گونه لرزشی در زمیی ایجاد نمی‌کند یا اینکه بصورت ناگهانی اتفاق بیفتد که عامل ایجاد اغلب زمین‌لرزه‌ها می‌باشند در امتداد گسل‌های فعال، حین جابه جایی فرسایشی دو قطعه پوسته‌ای در کنار هم، شکسته و فشرده می‌شوند در سطح صفحات گسلی، سنگها بشدت صیقلی و شیاردارمی شوند. این سطوح صیقلی و شیاردار به زمین‌شناسان در شناخت جهت آخرین جابه جایی ایجاد شده در طول گسل کمک می‌کند.دسته‌بندی گسل‌ها فقط بر اساس هندسه و جهت جابه جایی نسبی ایجاد شده در آنها صورت می‌پذیرد گسل‌های امتدادلغز و گسل‌های شیب‌لغز دو تقسیم بندی کلی گسل‌ها می‌باشند. گسلهای امتدادلغز: گسل‌هایی که امتداد اصلی لغزش در امتداد راستای گسل باشد، گسل امتدادلغز نامیده می‌شوند.وگسل‌هایی که امتداد اصلی لغزش موازی جهت شیب گسل باشد گسلهای شیب لغز نامیده می‌شوند.

آبرفت:آب رودها در مسیر خود بخشی از پوسته زمین را می‌شویند و در صورت سرعت بالای آب این مواد شسته شده همچنان با آب حمل می‌شوند تا به محلی برسند که شیب زمین کم باشد و در نتیجه مواد در شیب کم در همان محل باقی می‌مانند و ته‌نشین می‌شوند این مواد ته نشین شده در همان محل خاک حاصلخیزی را بوجود می‌آورد که به آن آبرُفت می‌گویند .

باتلاق:باتلاق زمینی است که آب آن را فراگرفته‌است و گیاهانی از نوع نی در آن روئیده باشد باتلاق‌ها محل مناسب برا تخم‌گذاری حشرات هستند. جلگه دشتی است که از یک طرف به کوه و از طرف دیگر به دریا ختم می‌شود.

بیابان:بخش‌هایی از کره زمین به علت شرایط خاص آب و هوای دارای بارندگی کم است به این مناطق کم آب که گیاهان در آن بسیار کم می‌رویند و جانواران با شرایط سخت، خود را سازگار کرده‌اند بیابان می‌گویند البته گیاهان و محصولاتی که به آب فراوان نیاز دارند ومی توانند در خاک گرم و خشک هم رشد کنند در این مناطق (بیابان) بدست می‌آیند مثل درخت خرما در مناطق جنوب کشور.

 



ادامه مطلب
تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:14 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

لزوم آمادگی برای رویارویی با پدیده خشکسالی و عبور از آن به طوری که حداقل خسارات اقتصادی و اجتماعی را به همراه داشته باشد، جز با تدوین طرح های مقابله با خشکسالی محقق نخواهد بود. همچنین به منظور ارائه راهکارهاي رویارویی و مديريت ريسک اين پديده، ابتدا لازم است که ابزاري براي تعيين خشکسالي در نظر گرفته شود. بنابراين به این منظور، بايستي سيستمي براي پايش خشکسالي در نظر گرفت. چنين سيستم هايي عمدتاً با استفاده از شاخص هاي خشکسالي طراحي مي‌گردند. در اين گزارش ها از شاخص بارندگي استاندارد شده [1][1](SPI) براي پايش خشکسالي استفاده می گردد. بنابراين لازم است ابتدا داده های بارندگي يک دوره آماري بلندمدت (20 ساله) جمع آوري گردد. پس از تهيه يک سري داده های صحيح و قابل اعتماد، مقادير این شاخص براي مقياس‌هاي مختلف زماني (یک ماهه، سه ماهه، شش ماهه، 12 ماهه و 24 ماهه) محاسبه مي‌شود. سپس با استفاده از نرم افزارهای GIS اطلاعات نقطه ای مربوط به هریک از ایستگاه ها به اطلاعات مکانی تبدیل می شوند. بنابراین مراحل تهیه نقشه های خشکسالی در پژوهشکده اقلیم شناسی و مرکز ملی اقلیم به شرح ذیل خلاصه نمود:

1- جمع آوری داده های بارندگی در یک دوره آماری بلند مدت (به عنوان مثال 20 ساله) برای ایستگاه های سینوپتیک در سطح کشور

2- محاسبه شاخص بارندگی استاندارد شده (SPI) در مقیاس های یک ماهه، سه ماهه، شش ماهه، 12 ماهه و 24 ماهه

3- تهيه نقشه هاي پهنه بندی خشکسالي با استفاده از روش IDW



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:13 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |


دکتر گنجی، 28 تیرماه بر اثر زمین خوردن در منزل شخصیخود، دچار خونریزی مغزی شد. پس از آن، ایشان به بیمارستان پیامبران منتقل و تحت عمل جراحی قرار گرفت؛ ولی دیشب در این بیمارستان از دنیا رفت.

پروفسور محمدحسن گنجی پدر جغرافیای نوین ایران که در سال 2001 میلادی به عنوان مرد سال هواشناسی جهان برگزیده شد، دیشب در سن 100 سالگی در بیمارستان پیامبران تهران بر اثر کهولت سن به رحمت ایزدی پیوست. دکتر محمد حسن گنجی از چهره های ماندگار کشورمان در 21 خرداد 1291 هجری شمسی در بیرجند به دنیا آمد و پس از پایان ‎تحصیلات مقدماتی در ‏مدرسه شوکتیه این شهر ، وارد دارالمعلمین عالی تهران شد و در‎ ‎رشته تاریخ و جغرافیا درجه کارشناسی خود را اخذ کرد .سپس به‎ ‎عنوان دانشجوی برگزیده به اروپا اعزام شد و در دانشگاه ویکتوریا منچستر انگلیس به تحصیل ادامه داد و در سال 1317 هجری شمسی موفق به کسب لیسانس تخصصی در رشته جغرافیا شد. پروفسور گنجی همچنین در سال 1331 با استفاده از بورس تحصیلی عازم آمریکا شد و دکتری خود را در رشته جغرافیا از دانشگاه کلارک دریافت کرد. دکتر ‏گنجی پس از بازگشت به ایران در دانشگاه تهران مشغول به تدریس و با درجه استادی در سال 1358بازنشسته شد اما وی هیچ گاه دست از کار نکشید.وی استاد ممتاز دانشگاه ، بنیانگذار و رئیس سازمان هواشناسی و رئیس منطقه بخش آسیایی سازمان هواشناسی جهانی بود. از پروفسور محمد حسن گنجی 12 کتاب به زبان فارسی ، 14 کتاب به زبان انگلیسی و بیش از 100 مقاله در رشته جغرافیا و هواشناسی به جا مانده است.



تاريخ : چهارشنبه 1391/06/22 | 13:6 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
دره میرحیدر، استاد برجسته رشته جغرافیای سیاسی، پس از اخذ لیسانس از دانشگاه تهران و فوق لیسانس از دانشگاه اوهایو (آمریکا)، دکترا خود را از دانشگاه ایندیانا (آمریکا) در رشته جغرافیای سیاسی گرفت و به عنوان اولین متخصص این رشته در سال ۱۳۴۲ در دانشگاه تهران مشغول به تدریس گردید.

وی با تألیف کتاب اصول و مبانی جغرافیای سیاسی در سال ۱۳۴۷ ، اولین کتاب دانشگاهی و علمی را در این رشته ارائه نمود. انتشار این کتاب، گامی بلند‏‎ ‎در اعتلای علمی جغرافیای ‏سیاسی ایران و نقطه عطفی در روند تفکرات جغرافیای سیاسی در‎ ‎ایران محسوب می‏شود. از دیگر تألیفات وی مبانی جغرافیای سیاسی در سال ۱۳۷۱، جغرافیای سیاسی برای دانش آموزان دبیرستان سال سوم نظام جدید در سال ۱۳۷۱ و مفاهیم بنیادی در جغرافیای سیاسی در سال ۱۳۸۶می باشد.

وی عضو وابسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران و عضو موسس انجمن جغرافیدانان ایران است. ترجمه کتاب‌های جهان سوم و کشورهای پیشرفته، گرایش‌های تازه در جغرافیای سیاسی، جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا و درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی نیز از کارهای ایشان است.

وی همچنین به عنوان مشاور متخصص در تألیف Countries of the World, IRAN در سال ۲۰۰۸ از موسسه نشنال جیاگرفیک مشارکت داشته‌است.

دکتر میرحیدر در سال ۱۳۷۰ بهترین مترجم زن در دانشگاه الزهرا شناخته شد. وی همچنین جایزه بهترین کتاب سال را در سال ۱۳۷۰ و جایزه کتاب برگزیده دانشگاهی را در سال ۱۳۸۰ دریافت نمود. در سال ۱۳۸۴ از وی به عنوان چهره ماندگار جغرافیا به انتخاب جامعه جغرافیدانان ایران تقدیر به عمل آمد. میرحیدر ۵۲ عنوان مقاله به زبان فارسی و ۸ عنوان مقاله به زبان انگلیسی را به چاپ رسانده‌است. وی همچنین ۳۷ عنوان سخنرانی در دانشگاه‌ها و مجامع علمی و بین المللی دارد. ایشان در حال حاضر با درجه استادی در دانشگاه تهران مشغول به تدریس می‌باشند.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:37 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

كارشكني هاي بريتانيا سد راه تحقق اهداف اتحاديه

همانطور كه كارشناسان نيز معتقدند بدون ترديد روابط ويژه اي كه بريتانيا ادعا دارد كه با آمريكا برقرار كرده است، در موارد مختلفي بر سياست هاي جهان تأثير مي گذارد؛ از جمله در مورد اتحاديه اروپا بسيار مهم وچشمگير بوده است. بريتانيا به طور سنتي سعي كرده است كه خود را متحد درجه يك آمريكا قلمداد كند. بريتانيا از جمله كشور هاي معدود جهان است كه به طور سنتي به اصطلاح از آمريكا سواري گرفته و مي گيرد و بقيه كشور ها كه در گذشته اين كار را كردند و بعضي ها هم هنوز مي كنند عبارتند از: آلمان، ژاپن (پس از جنگ جهاني ) اسرائيل و بريتانيا (اكنون).

در خلال جنگ جهاني دوم كه بريتانيا احساس كرد دوره امپراتوري آن در حال به سر آمدن است و احساس كرد مستعمرات آن يكي پس از ديگري از دست مي روند و بريتانيا ديگر آن كشور قبل از جنگ جنگ جهاني دوم نيست و در مقابل شوروي به ضعف و سستي افتاد، تصميم گرفت پاي آمريكا را به سياست هاي جهان باز كند. آمريكا علي الاصول يك سياست درونگرا داشته و دارد و هنوز هم تمايل اصلي آن بر اين است كه درگير مسائل جهان نشود. البته اكنون و در دوران بوش، سياست هاي آمريكا فرق كرده و اين كشور قلباً علاقمند به دخالت در امور جهان شده است، ولي تا اين تاريخ، مي توان به جرأت گفت كه آمريكا چندان علاقه اي به مسائل جهان نداشت و بيشتر درونگرا بود، با اين حال بريتانيا موفق شد آمريكا را قانع كند تا در مسائل جهاني وارد عمل شود، بر اساس اين استدلال كه ديگر بريتانيا امكان مالي لازم و نه قدرت نظامي و نه نفوذ سياسي لازم را براي مقابله با گسترش شوروي در جهان جديد دارد و نياز به اين بود كه اگر آمريكا مي خواهد انديشه كمونيستي بر كل جهان مسلط نشود، وارد جنگ شود. البته بحث كمونيسم بعداً مطرح شد و در خلال جنگ، بحث نازي گرايي و توسعه نفوذ آلمان در سراسر جهان هم مطرح بود و ما شاهد بوديم كه ايالات متحده وارد جنگ شد و ژاپن نيز در تسهيل اين مسئله كمك كرد. و ما مي بينيم كه ايالات متحده پس از قضيه «پرل هاربر» در ميدان حاضر بود و درگير مسائل جهاني شد و از آن تاريخ بريتانيا ترجيح داد كه در مقام شخص دوم در كنار ايالات متحده آمريكا در مسائل جهاني حضور داشته باشد و قدرت مالي و نظامي از آن آمريكا بوده و در بهره برداري هاي سياسي، بريتانيا شريك باشد. چنين شرايطي را بريتانياييها و دوستداران آن در آمريكا «روابط ويژه ماوراي اقيانوس اطلس» مي گويند و اتفاقاً زير بنا و پيوند دهنده اين روابط ويژه نيز هم نژاد بودن و همزبان بودن دو كشور است به هر حال ما شاهديم كه بريتانيا در تمام موارد از جمله در مسئله عراق در عمل ثابت كرد كه نزديكترين متحد آمريكا در مسائل ژئوپليتيكي و ژئواستراتژيكي جهان است (مجتهد زاده 1384: ص12).

اين اتحاد انگليس با ايالات متحده گاهي از حد متعارف خارج مي شود و تقريباً حالت استعمارگر و مستعمره پيش مي آيد اين كشور از نظر سياسي گاه سياست هايي را در پيش مي گيرد كه هدف آن كسب رضايت آمريكا و به زيان اتحاديه اروپاست. براي مثال شكاف عظيمي كه بين اروپا و آمريكا در ماجراي عراق بروز مي كند به عنوان متحد درجه دو آمريكا دربست خود را در اختيار آمريكا قرار مي دهد بطور كلي در مقابل اروپا مي ايستد. ويا به عنوان مثال آمريكا در مورد اتحاديه اروپا هيچ نظر مثبتي ندارد چون اروپاي متحد را هميشه به عنوان يك رقيب ژئوپليتيكي و ژئواستراتژيكي بالقوه در آينده براي خود مي داند و براي همين هيچ وقت مايل نيست كه اتحادية اروپا قدرتش به آن حد برسد كه در آينده بتواند در مقابل ايالات متحده عرض اندام كند و اقتدار و نفوذ اتحاديه در نظام ژئوپليتيكي آينده جهان بيشتر شود، اما در درون اتحاديه كشور انگلستان به شدت از توسعه و گسترش جغرافيايي و فيزيكي اتحاديه اروپا حمايت ميكند و آنرا به عنوان يك سياست پيگيري مي كند. سياستي كه كاملاً باب ميل ايالات متحده است چرا كه هر چه اتحاديه اروپايي به لحاظ فيزيكي و جغرافيايي گسترش پيدا كند از نظر تمركز سياسي وضعيت اتحاديه كاملاً بدتر خواهد شد و هچنين تضادها و اختلافات در درون اتحاديه روز بروز گسترده تر خواهد شد و در نتيجه از تبديل شدن اتحاديه به يك ابر قدرت بزرگ و تصميم گيرنده در برابر آمريكا جلوگيري خواهد شد اين دقيقاً همان چيزي است كه ايالات متحده مي خواهد. بنابراين با وضعيت فعلي ما باز شاهد گسترش جغرافيايي اتحاديه در آينده خواهيم بود.

 

 جدول شماره ٣- چهره هاي اصلي در تاريخ يکپارچگي اروپا

آلتيرو اسپنلي (Altiero Spinelli)

عضو ايتاليايي پارلمان اروپا، يکي از بنيان گذاران جنبش مارکسيست

روبر شومن (Robert Schuman)

وزير خارجه فرانسه از سال 1948 تا سال 1953، پيشنهاد دهنده تشکيل جامعه زغال سنگ و فولاد اروپا

کنراد آدنائر (Konrad Adenauer)

صدر اعظم آلمان از سال 1949 تا سال 1963، حامي تشکيل جامعه زغال سنگ و فولاد اروپا

ژان مونه (Jeon Monnet)

اقتصاد دان فرانسوي، مغز متفکر برنامه ها و سياست هاي جرج شومن، اولين رئيس جامعه زغال سنگ و فولاد اروپا

والتر هالشتين (Walter Hallestein)

رئيس کميسيون جامعه اقتصادي اروپا ٦٧ – ١٩٥٨

شارل دوگل (Charles de Gaulle)

رئيس جمهور فرانسه ٦٩ – ١٩٥٦، مسئول حفظ حق وتو درباره تصميمات مهم و به تأخير افکندن عضويت انگليس در جامعه اقتصادي اروپا

ژاک دِلور (Jacques Delors)

رئسي کمسيون اروپا از ٩٤ – ١٩٨٥، عامل مؤثر در شکل گيري برنامه بازار واحد و طرح هاي مرتبط با پول واحد

 

مأخذ (بيليس، اسميت؛ ١٣٨٣: ١١١٢)

5- نتيجه گيري

اما بدون ت از زمان جنگ جهاني دوم، ظهور يک موجوديت سياسي يعني اتحاديه اروپا از ويژگي هاي عرصه سياست در اروپاي غربي به شمار آمده است. در مسير روند يکپارچگي، اتحاديه اروپا تدريجاً به عاملي مهم در مسائل داخلي کشورها و همين طور روابط بين تبديل شده است (بيليس، اسميت؛ 1383: ص1106).رديد فلسفه اتحاد اروپا مي تواند به عنوان الگويي براي جهان مورد توجه قرار گيرد، اين فلسفه مي تواند به ايجاد يك نظام جهاني چند قطبي منتهي شود كه در آن از رقابت خبري نيست و همگان در انديشه همكاري هستند. كافي است به نتايج حاصل از پيگيري اين فلسفه در اروپا توجه كنيم. فلسفه اتحاديه اروپا دستاوردهاي بسيار مثبتي به همراه داشته است. از جمله اين دستاوردهاي انكار ناپذير مي توان به پايان دشمني ديرينه ميان آلمان و فرانسه، حل و فصل مسالمت آميز اختلافات ميان آلمان و لهستان و مواردي از اين قبيل اشاره كرد. به هر حال ملت هاي اروپايي به اين نتيجه رسيده اند كه آينده آنها در گرو همكاري است نه رقابت، اگر ملت ها به همكاري با هم روي آورند، آيندة آنها تضمين مي شود. متأسفانه ما جاذبه هاي اتحاديه اروپا را دست كم مي گيريم. ولي واقعيت اين است كه اتحاديه اروپا براي مناطق ديگر جهان از جذابيت بسياري برخوردار است. در هر صورت به اعتقاد اكثر كارشناسان اتحاديه اروپا مدلي براي كشورهاي كوچك و متوسط در جهان قرن بيست و يكم به شمار مي آيد. اما اروپا از مهمترين شرط براي تبديل به يك الگوي جهاني برخوردار نيست. چرا كه اروپايي ها فاقد يك سياست خارجي مشترك هستند با اين حال بايد هنوز منتظر بود كه تنها منطقه همگرايي موفق جهان در حال حاضر، كه تا اين حد توانسته بسياري از تضادها و اختلافات بين كشور هاي عضو را به نفع اتحاديه تعديل كند، مي تواند به آن استراتژي مورد نظر خود در بدو تأسيس كه همان برهم زدن بي نظمي ژئوپليتيكي و تك قطبي جهان امروز و آينده را بر هم زند؟ به نظر من اتحاديه اروپا به صورت بالقوه اين استعداد و توانمندي را دارد و بر خلاف بسياري از صاحب نظران و انديشمندان، مي شود به اين مسئله اميدوار بود.

 

6- منابع و مأخذ:

1-       مجتهد زاده، پيروز؛ 1381: جغرافياي سياسي و سياست جغرافيايي، تهران. سمت.

2-       ............................. 1379: ايده هاي ژئوپليتيك و واقعيت هاي ايراني، تهران. نشر ني.

3-       .............................1384: روزنامه اطلاعات. 28 / 3 / 1384.

4-       .............................1384: روزنامه اطلاعات. 29 / 3 / 1384.

5-       .............................1384: روزنامه اطلاعات. 30 / 3 / 1384.

6-       بيليس، جان؛ اسميت، استيو؛ ترجمه ابوالقاسم راه چمني و ديگران، 1383: جهاني شدن    سياست: روابط بين الملل در عصر نوين (موضوعات بين المللي، جهاني شدن در آينده)، تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگي مطالعات و تحقيقات بين المللي ابرار معاصر تهران.

7-       برادن و شلي، 1383. ژئوپليتيك فراگير، ترجمه عليرضا فرشچي و حميد رضا رهنما. تهران: دانشكده فرماندهي و ستاد، دوره علي جنگ.

8-       نقيب زاده، احمد. 1383. تاريخ ديپلماسي و روابط بين الملل (از وستفالي تا به امروز). تهران: قومس.

9-       خالو زاده، سعيد؛ 1383: اتحاديه اروپايي، تهران. سمت.

10-    اتحاديه اروپا، دستاوردها و چالشها،4 / 10 / 1379: نشريه اطلاعات.

11-    اتحاديه اروپا در جهان امروز، 5 / 3 / 1382: نشريه ايران.

12-    اتحاديه اروپا به دنبال ارتش واحد 28/2/1382. جمهوري اسلامي.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:36 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

با اين حال حرکت نهايي و سرنوشت ساز به سوي ايجاد يک اروپاي فدرال و واحد در تاريخ 4 ژانويه 1998 با ورود رسمي يورو به عنوان پول واحد 11 کشور عضو منطفه يورو به معرض نمايش گذاشته شد ولي در حقيقت اتحاد مالي اروپا بيش از آنکه راجع به اقتصاد باشد حرکتي سياسي است که در پي هموار کردن بستر حرکت به سوي همگرايي سياسي در اروپا مي باشد (اطلاعات، 4/10/1379). اتحاديه اروپا بزرگترين بازار يکپارچه در جهان، و بزرگترين بازرگاني بين المللي و همراه با اعضاي خود بزرگترين ارائه دهنده کمک هاي بشر دوستانه و توسعه اي با فاصله زياد نسبت به ديگران است. اتحاديه اروپا اعضاي خود را در مذاکرات تجاري خارجي نمايندگي مي نمايد که اين امر، اتحاديه را به بازيگر کليدي در سازمان تجارت جهاني تبديل کرده است. انتشار يورو به عنوان پول واحد، بعد جديدي به نقش اقتصادي اتحاديه اروپا در سطح جهاني افزوده است (ايران، 5/3/1382). با واقعيت و رسميت يافتن يورو در ژانويه 1999، گام بزرگي در راه يكپارچگي مالي و اقتصادي -سياسي اتحاديه اروپا برداشته شد. مجموعه اي از يازده كشور عضو پول واحد كه در اصطلاح جاري به «يورولند» يعني «سرزمين يوره» معروف شده اند، از نظر ارقام جمعيتي و ارقام مربوط به توليد و بازرگاني، با ايالات متحده برابري مي كند... بدون ترديد، يورو مهمترين رقيب دلار خواهد بود و در نخستين روز تولد يورو بود كه دلار اندكي از ارزش خود را در بازارهاي پول جهاني از دست داد. همچنين آشكار است كه واقعيت يافتن و پيروزي يورو اثر ژرفي بر روند چند قطبي شدن نظام ژئوپليتيك جهاني خواهد داشت (مجتهد زاده، 1379: 188 – 187).

از نظر علمي وقتي به اين تشکيلات نگاه مي کنيم به موضوعات بسيار جالبي بر مي خوريم؛ از جمله اينکه اتحاديه اروپا در شرايط کنوني يک گردهمايي منطقه اي مانند آ. س. آن، نفتا و... نيست. اين اتحاديه يک همگرايي منطفه اي است و تفاوت زيادي با گردهمايي هاي ميان کشور ها دارد. اتحاديه اروپا در اين مورد يک پديده منحصر به فرد مي باشد که ما تا به حال نمونه آنرا در نظام ژئوپليتيک جهان سراغ نداريم و کاملاً يک پديده جديد در جغرافياي سياسي جهان و روابط بين الملل مي باشد. چرا که در اتحاديه اروپا  ضمن اينکه کشورها به هم نزديک مي شوند و يک نوع درهم آميختگي خاصي پيدا مي کنند در عين حال آن استقلال سياسي هميشگي خود را دارند و حتي در قانون اساسي اروپاي متحد نيز بر استفلال اعضاء تأکيد شده است (مجتهد زاده، 1384: 12). وضع اتحاديه اروپا در نظام دگرگون شونده جهاني در سرآغاز قرن بيست و يكم از دو نظر شايان توجه است: نخست اينكه اتحاديه اروپا تنها يك اتحاديه اقتصادي يا يك بازار مشترك نيست، بلكه روند طبيعي پويايي اين اتحاديه به سوي ميزان در خور توجهي از يكپارچگي هاي اقتصادي، سياسي و استراتژيك پيش مي رود؛ دوم اينكه اين روند، اروپاي متحد را به گونه يك موجوديت يا يك هويت ژئوپليتيك جداگانه و متمايز نسبت به ايالات متحده آمريكا در مي آورد و «باختر ميانه» جغرافياي سياسي را در برابر «باختر دور» (آمريكا) واقعيت مي دهد. آشكار است كه اين دگرگوني هاي ساختاري، در شكل گيري هاي ژئوپليتيك اروپا و نقش آفريني نويني كه در جهان پيدا خواهد كرد، شكل گيري يك نظام چند قطبي در جهان ژئوپليتيك را ياري خواهد داد (مجتهد زاده، 1381: 209). ژاك شيراك، رئيس جمهور كنوني فرانسه، در نخستين سال انتخاب شدن به اين مقام (1995) فرانسه را به شاخه نظامي ناتو بازگرداند و توضيح داد كه بازگشت فرانسه به اتحاد نظامي ناتو براي آن است كه اين كشور بتوانداز درون آن اتحاديه راه را براي واقعيت بخشيدن به ايده يكپارچگي دفاعي اتحاديه اروپا هموار سازد. از آن تاريخ فرانسه توانست گامهاي بلندي در اين راه بردارد و با بريتانيا و آلمان به توافق هايي برسد. بدين ترتيب، اتحاديه اروپا، افزون بر تصميم در زمينه اتحاد پولي، در راه اتحاد نظامي و دفاعي نيز مصمم شده است. يكپارچگي نظامي اروپا را شايد بتوان دشوارترين جنبه از جنبه هاي گوناگون يكپارچگي اروپايي (باختر ميانه) قلمداد كرد. در حال حاضر اتحاديه اروپا و سياستمداران ايالات متحده اين جنبه ويژه از يكپارچگي اروپايي را با ترديد و بدگماني زيادي پيگيري مي كنند. آنچه در حال حاضر مورد بحث است، يكپارچگي در سياست هاي دفاعي و ايجاد هسته نظامي اروپايي است تا بتواند در برخورد با مسائل امنيتي در اروپاي آزاد عمل يابد و ابتكار عمل را به دست بگيرد. در ماه فوريه 1997 هنگامي كه يگانهايي از ارتش آلمان در خيابان هاي پاريس رژه مي رفتند تا دورنمايي از يكپارچگي نظامي اروپا را ترسيم كنند، وزيران دفاع آلمان و بريتانيا سخن از آن به ميان مي آوردند كه كشورهاي اروپايي مي توانند يگانهاي موجود در اتحاديه اروپاي باختري را به عنوان سمبل يكپارچگي نظامي اروپا (باختر ميانه) بپذيرند. از آن تاريخ توني بلر نخست وزير اروپا گراي بريتانيا به گونه اي جدي ايده يكپارچگي نظامي اتحاديه اروپا را پيگيري كرد (مجتهد زاده، 1381: 209). اين قدرت اقتصادي كه تاكنون به دلايلي از پرداختن به مسايل نظامي رويگردان بود، توان تبديل شدن به يك قدرت نظامي را دارد. اتحاديه اروپا كه در سال 1954 تأسيس شد قادر است به عنوان بازوي اروپايي ناتو آنقدر قوي شود كه مانند آميب از بدنه مادر خود جدا و مستقل شود. دو عامل تا بحال اتحاديه اروپا را از پرداختن به امور نظامي منع كرده است:

1-   هزينه هاي بالا

2-    ضعف تكنولوژي

اما استقلال نظامي كه پاشنه آشيل اروپاست هيچگاه از ژرفاي فكر سران اروپا محو نشده است. به نظر ما از آنجا كه محور اصلي كشمكش ها پس از فروپاشي شوروي تعارض اروپا - آمريكاست، به رغم كارشكني آمريكا، اروپا برنامه جدي براي استقلال نظامي خود تدارك خواهد ديد. اگر چين فقط يك قدرت نظامي و ژاپن فقط يك قدرت اقتصادي و روسيه بردي در حد يك منطقه خواهد داشت، اروپا قادر است قدرت اقتصادي و نظامي را در هم ادغام كرده و به صورت رقيب اصلي آمريكا در صحنه ظاهر شود؛ بويژه آنكه جاذبه هاي اتحاديه اروپا همه كشورهاي اروپايي را وسوسه مي كند كه به آن بپيوندند (نقيب زاده، 1383: 294). اتحاديه اروپا با تجديد نظر در معاهده هاي اوليه خود و تأسيس يك سازمان منطقه اي اروپايي با 25 عضو در چارچوب قانون اساسي جديد اروپا به تدريج جايگاه واقعي خود را باز مي يابد. اين اتحاديه كه اولويت اقتصادي در زمره اولين اهداف آن قرار داشت اكنون فعاليت هاي خود را به حذف مرزها، ايجاد حكم جلب اروپايي، ايجاد پليس اروپايي و سياست خارجي و دفاع مشترك گسترش داده است. اتحاديه اروپا پس از بحران عراق و عمليات يك جانبه آمريكا عليه بغداد، مصمم شده تا علاوه بر افزايش بودجه نظامي خود، به ايجاد يك سيستم دفاع مشترك اروپايي دست بزند. هم اكنون اين اتحاديه با برنامه ريزي براي تجهيزات نظامي، هماهنگ كردن مواضع در مسايل امنيتي و دفاعي، افزايش سرمايه گذاري نظامي و در نهايت ايجاد يك ارتش اروپايي در صدد يافتن جايگاه خود در دنياي امروز است.

بحران عراق نشان داد كه آمريكا براي تهاجم نظامي به كشور يا سازماني وابسته نيست و حتي افكار عمومي و سازمان ملل نيز نتوانستند مانع اجراي سياست هاي واشنگتن شوند. اتحاديه اروپا اكنون به اين باور رسيده است كه سرمايه گذاري سياسي و نظامي امري ضروري است و آمريكا تنها با پشتوانه سلاح پيشرفته خود قوانين بين المللي را دور زده است (اطلاعات، 4/10/1379). در زمان حاضر ناتو اگر چه 24 عضو اروپايي دارد اما تنها دو عضو غير اروپايي يعني آمريكا و كانادا هستند كه ابتكار عمل را در دست دارند. در اين ميان حتي اعضاي جديد اين سازمان كه در قاره اروپا هستند و پيشتر جزء كشورهاي سوسياليستي سابق بودند نيز در صددند تا ارتش و نيروهاي نظامي خود را به سلاح آمريكايي مجهز كنند. نمونه قرارداد 40 فروند هاپيماي اف 16 از سوي لهستان و كنار گذاشتن هواپيما اروپايي در اين مناقصه نشانگر اين امر است. با چنين ساختار و تسلطي كه آمريكا بر سازمان ناتو دارد، اتحاديه اروپا كه بيشتر اعضاي آن نيز عضو ناتو هستند نمي تواند براي حفظ صلح و امنيت بين المللي بر روي اين سازمان حساب باز كند. بر همين اساس اتحاديه اروپا براي حفظ هويت اروپايي و ممانعت در ايجاد يك دنياي يك قطبي و دفاع از منافع اقتصادي خود پي ريزي يك سياست دفاعي مشترك را در اولويت قرار داده است (اطلاعات، 4/10/1379). «نگراني آمريكا نسبت به اروپاي متحد از سال 1986 يعني صدور اعلاميه واحده شروع شد. اين نگراني ها جنبه اقتصادي، سياسي، ژئوپليتيك و ژئواستراتژيك داشت. رقابت اقتصادي اروپا و آمريكا از سال 1961 شروع شد و در سخنراني هاي كندي رئيس جمهور وقت آمريكا جنبه علني به خود گرفت و بعد ها نيز در سخنراني هاي نيكسون به طور گسترد اي انعكاس يافت. در آن زمان وجود خطر شوروي اروپايي ها را وادار به تمكين مي نمود. اينك كه آن تهديد از ميان رفته است، رهبري آمريكا نيز به صورت امري تحميلي و غير قابل تحمل درآمده است.

 

 جدول شماره ١- برخي از جوانب تدريج گرايي در روند يکپارچگي اروپا

p گسترش تدريجي صلاحيت: مسؤوليت هاي نهاد هاي مشترک به تدريج و تا جايي گسترش مي يابند که حوزه هاي بيش از پيش گسترده حمايت اجتماعي – اقتصادي و سياسي را دربرگيرند.

p گسترش تدريجي عضويت: به جاي اينکه در ابتدا به گروه گسترده اي از اعضا وابسته شود، حرکت اصلي به صورت گروه کوچکتري از کشورها به سمت جلو و پيوستن کشورها ي جديد در مراحل بعدي بوده است.

pگسترش تدريجي رأي اکثريت: به مرور زمان، تعداد بيشتري از تصميمات را مي توان با مراجعه به اکثريت آراء اتخاذ کرد. به عبارت ديگر دولت هاي ملي توافق کرده اند تا در عرصه هاي بيشتري از سياست گذاري از حق وتو خود چشم پوشي کنند.

pگسترش تدريجي قدرت پارلماني: همگام با دولت هاي ملي در چشم پمشي از حق وتوي خود، پارلمان اروپا اختيارات بيشتري براي رسيدگي به وضعيت مؤسسات و تصويب قوانين کسب کرده است.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:35 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مقدمه

قاره اروپا به دليل ساختار فرهنگي و نژادي آن نسبت به ديگر مناطق جهان از همگرايي و يکپارچگي نسبي بيشتر برخوردار است.لذا از نظر تاريخي نخستين نمونه همگرايي ها را هر چند به شکل بسيار ابتدايي آن در اروپا مي توان يافت  (اطلاعات، 4/10/1379). طي چند دهه گذشته، قاره اروپا شاهد گامهايي بلند و استوار براي اتحاد و وحدت بوده است. اين تحركات، ريشه در عوامل و ويژگيهايي دارند كه طي تاريخ، موجب استقبال مردم و حاكمان اين قاره از انديشه و در نهايت طرح اروپاي واحد شده است. اشتراك نسبي در فرهنگ، دين، زبان، نژاد، هنر، ادبيات و نوع نگرش نسبت به مسائل انساني از جمله حقوق بشر، اشتراك در نظام هاي سياسي اعم از امپراتوري، سلطنتي، پارلماني و ليبرال دموكراسي جملگي مسائلي هستند كه همگرايي و وحدت اروپا را تسهيل كرده اند. بر همين مبنا، پس از پايان جنگ جهاني دوم، اروپاييان به اين نتيجه رسيدند كه براي دستيابي به وحدت نسبي، بايد با توجه به مشتركات موجود و ضرورت هاي زمانه حركت كنند (خالوزاده؛ 1383: 1). بنابراين در آغاز قرن هيجدهم فعاليت هاي گسترده اي براي وحدت سياسي اروپا آغاز شد ولي به دليل عدم وجود زمينه هاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي لازم، توفيقي حاصل نشد.

حتي زماني که جنگ جهاني دوم پايان يافت يک تشکيلات منسجم اروپايي وجود نداشت (اطلاعات، 4/10/1379). انديشه تحقق اتحاديه اروپايي از ديرباز در سر سياستمداران و انديشمندان اروپايي بوده است. وينستون چرچيل، نخست وزير قدرتمند بريتانيا، بعد از جنگ جهاني دوم در سال 1946 در يك سخنراني تاريخي در زوريخ بر لزوم تشكيل نهاد هاي فرا كشوري و قانونگذاري در اروپا تأكيد كرده بود و گفته بود «زمان تشكيل يك خانواده گسترده اروپايي فرا رسيده است. ما بايد كاري كنيم كه مردم اروپا تا آنجا كه ممكن است در اين چهارچوب با آزادي و صلح و امنيت در كنار هم زندگي كنند» (خالو زاده؛ 1383: 1).

 

استراتژي تشکيل اتحاديه اروپا

از نظر تاريخي ريشه اتحاديه اروپا جنبه ژئوپليتيکي دارد. در اواخر قرن نوزدهم تاريخدان فرانسوي بنام الکسي دوتوکويل[1] يک سلسله مطالعاتي را در مورد روسيه و آمريکا انجام مي دهد که کتاب معروف آمريکا يا LE AMERIQUE را مي نويسد که در آن کتاب، آمريکايي ها را شخم زنان، آن هم به خاطر امکانات گسترده آن کشور و روس ها را شمشير به دست ها، مي نامد و آن هم به خاطر قدرت نظامي روسيه است و حيطه قدرت خود را با استفاده از قدرت نظامي گسترش مي دهد (مجتهد زاده، 1384: 12). او در اين کتاب آينده نگري مي کند که جهان قرن بيستم دچار جنگ هاي بزرگي خواهد شد و روسيه و اتازوني (ايالات متحده آمريکا) در پايان اين جنگ ها به ابر قدرت هاي جهاني تبديل خواهند شد جهان آينده يعني جهان قرن بيستم بين اين دو رقيب تقسيم خواهد شد و در قرن بيستم اين دو ابر قدرت جهان را به دو اردوگاه تقسيم خواهند کرد و بر آن مسلط مي شوند و اين گونه هم شد (مجتهد زاده، 1381: 206). ژنرال دوگل که در جنگ جهاني دوم در زندان نازي ها بود در زندان اين کتاب را مي خواند با خواندن اين کتاب، ژنرال دوگل تحت تأثير شديد قرار مي گيرد از آنجايي که او آدم بسيار باهوشي بود تصميم مي گيرد اقداماتي جهت جلوگيري از اين تصميم شروع کند (مجتهد زاده، 1384: 12).

او به فکر متحد کردن اروپا افتاد و تصميم گرفت از اروپا يک قدرت و واحد ويژه اي درست کند. تا در نظام ژئوپليتيک قرن بيستم يک قطب سوم هم به وجود آيد. براي واقعيت دادن به يک اتحاد بي طرف ، ژنرال دوگل روابط فرانسه با شوروي را اصلاح کرد و عضويت اين کشور را در شاخه ناتو متوقف ساخت. آن هنگام ژنرال دوگل اميدوار بود که فرانسه بتواند در مقام يک قدرت مستقل نسبت به دو اردوگاه قدرتي خاور و باختر، هدف هاي ژئوپليتيک خود را در اروپا عملي سازد(مجتهد زاده، 1381: 206). و يک سري مذاکراتي را با اروپاييان آغاز مي کند. اولين آنها انگلستان بود و اولين مذاکرات را ژان گاتمن[2] ژئوپليتيسين و جغرافيدان سياسي معروف از طرف ژنرال دوگل با ساليز اکرمن[3] انگليسي آغاز کرد ولي به توافق نرسيد. بعداً خود دوگل معتقد شد که جز با انگليسي ها با همه مي توان کنار آمد حتي آنهايي که صد ها سال با هم در جنگ بودند. وي اعتقاد داشت که انگليسي ها نبايد وارد اين طرح ها شوند، چون زيان بار هستند. او در سال 1963صريح و پوست کنده ورود انگليسي ها به بازار مشترک را وتو کرد و اين بدليل نزديکي بيش از حد اين کشور با ايالات متحده آمريکا بود تا بيطرفي اروپا نسبت به قطب آمريکايي در نظام جهاني آن دوران بيشتر حفظ شود. بد نيست بدانيد که انگليسي ها حسادت ويژه اي نسبت به فرانسوي ها دارند و مي بينيد که تاکنون انگليسي ها حاضر نشده اند به پول واحد اروپا بپيوندند و ...اما بعد ها بعد از انتخاب شدن ادوارد هيث به رهبري حزب محافظه کار در دهه 1970 ما شاهد بوديم که انگليس طي يک رفراندم وارد اتحاديه شد. اما انديشه دو سياستمدار فرانسوي ديگر، ژان مونت و روبر شومن در زمينه همکاري هاي فرانسه و آلمان درباره مسائل مربوط به فلزات و زغال سنگ در سال 1951 به تشکيل جامعه فلزات و زغال سنگ اروپا انجاميد (مجتهد زاده، 1384: 12). اين جامعه در سال 1967 با دو اتحاديه ديگر اروپايي، يعني جامعه اقتصادي اروپا كه هدف اصلي آن حذف موانع بازرگاني و داخلي و ايجاد سياست هاي تعرفه اي مشترك بود (برادن و شلي، 1383: 68) و جامعه انرژي اتمي اروپا که هر دو در سال 1957 تأسيس شدند در هم آميخت و بازار مشترک اروپا را به وجود آورد که به مرور تبديل به جامعه اروپا شد و مرکز اداري خود را در بروکسل (بلژيک) قرار داد دوگل در سال 1966 فرانسه را از شاخه نظامي پيمان اتلانتيک شمالي (ناتو) خارج ساخت تا با اين اقدام فرانسه نسبت به اردوگاه باختر زمين بيطرف نمايانده شود و با برخورداري از آزادي عمل لازم، آرمان تشکيل اروپاي يکپارچه سياسي را واقعيت بخشد و قطب سومي را به جهان ژئوپليتيک معرفي کند. اين ژئوپليتيک گليستي تا حد زيادي به واقعيت يافتن نزديک شد و شايد هنوز زير بناي اصلي ديدگاه فرانسه نسبت به اتحاديه اروپا را شکل مي دهد. بريتانيا، همراه با ايرلند و دانمارک، در سال 1973 به جامعه اروپا پيوست. بعد، اين تشکيلات از حالت همکاري منطقه اي و گردهم آيي منطقه اي درآمد و در سال 1993 با عضويت دوازده کشور (آلمان، اسپانيا، ايتاليا، ايرلند، بريتانيا، بلژيک، پرتغال، دانمارک، فرانسه، لوکزامبورگ، هلندو يونان) وارد پيمان تازه اي در ماستريخت[4] (هلند) شد. که به پيمان ماستريخت معروف است. با امضاي اين پيمان جامعه اروپا به «اتحاد اروپا» تبديل شد (مجتهد زاده، 1381: 207). و به صورت بهترين نمونه يک همگرايي منطقه اي درآمد و شکل اتحاديه به خود گرفت. اتحاديه در سال 1994 سه کشور اتريش، سوئد و فنلاند را نيز به عضويت پذيرفت و شمار اعضا را به 15 رساند.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:34 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
اُپُوزیسیون:
در زبان فرانسه به معنای مخالفت یا مخالفان، و در معنای وسنیع خودش عبارت است از کوشش اتحادیه ها، حزب ها، گروه‌ها، دسته ها و افراد برای دستیابی به هدف هایی که در نظر دارند، و هدفشان مخالفت با اهداف دارندگان قدرت سیاسی، اقتصادی می باشد.
و اپوزیسیون در معنای محدود، نامی برای گروهی که در نظام های حکومت پارلمانی به موجب قانون اساسی موجودیت آنها به رسمیت شناخته شده است، و در پارلمان گروهی را تشکیل می دهند که به حکومت ارتباط ندارد و از دولت حمایت نمی کند اما خود را به قانون اساسی وفادار می دانند.
اپوزیسیون پارلمانی با شرکت در گفت و گوهای مجلس و با شور قانونی، مطابق شرایطی که قانون معین کرده در کار حکومت نظارت مستقیم دارد. افکار عمومی را در جریان می گذارد. مهمترین وظیفه اپوزیسیون آن است که به انتخاب کنندگان امکانات انتخاب دیگری می دهد. اپوزیسیون مظهر حکومت احتمالی آینده است، و جزء مکمّل نظام های پارلمانی در کشورهایی مانند انگلستان، فرانسه و سوئد است که معمولاً دو حزب اصیل در آنها وجود دارد که به نوبت نقش حاکم و اپوزیسیون را به عهده می گیرند. اما در نظام های یک حزبی مانند آمریکا اپوزیسیون به صورت قانونی وجود ندارد.. مائوئیسم :
به افکار مائوتسه تونگ (1976-1893) رهبر انقلاب کمونیستی چین درباره استراتژی جنگ انقلابی و سازگار کردن مارکسیسم - لنینیسم با اوضاع چین گویند. مائو علاوه بر اندیشه کمونیستی در چین، کانون مبارزه را از شهرها به روستاها و از کارگران در شهر به دهقانان در روستا انتقال داد. و مائو با ارتش دهقانی خود و با جنگ های چریکی در هدف خود در سال 1949 پیروز شد.
سکولاریسم :
سکولر در زبان انگلیسی و فرانسوی به معنای دنیوی و آنچه که مربوط به دنیا است می باشد. و از کلمه سکولوم به معنای امور دنیا مشتق و گرفته شده است. سکولاریسم به دنیاپرستی و امور مادی اصالت می دهد. و آنچه مربوط به غیر دنیا باشد، مانند مسائل معنوی و دین و مذهب را رد می کند. و مرادف با کلمه سپ تیسم است.
این اصطلاح ابتدا توسط جمعی شکاک و منکرین خداوند در انگلیس تحت نظارت "هولی اوک (Holyoake)" به وجود آمد. هولی اوک که شاگرد "رابرت اوون" بود در واقع مؤسس این فکر بود.
سکولاریسم توسط تاجران و دلالان اقتصادی اروپا ترویج شد تا بتوانند با محو دین به اهدافشان زودتر برسند، و شعار سکولاریسم حرف دین از صحنه زندگی اعم از سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و هنری است. و بر اساس سکولاریسم دین از سیاست جدا است. لذا میرزا حسین خان سپهسالار صدر اعظم ناصرالدین شاه، روحانیت را از دخالت در امور سیاسی منع می‌کرد.
لائیسم:
مسلکی است با دین و معنویت ضدیت دارد معادل معنای سکولاریسم می باشد.
 پلورالیسم :
پلورالیسم به معنای مسلک کثرت گرایی می باشد، که پلورالیسم دینی نجات و رستگاری انسان را در یک دین و مذهب نمی داند. و معتقد است که حقیقت مطلق، مشترک میان همه ادیان است. و در نتیجه پیروان تمام ادیان اهل نجات و رستگاری‌ند. قائلین به پلورالیسم گویند دین دارای قرائت های مختلف است و برداشت هر فردی از دین صحیح می باشد.
روشن است که سرانجام این افکار منجر به تعطیل شریعت و معنویت خواهد شد. و این اندیشه به پلورالیسم اخلاقی، سیاسی، اجتماعی و دینی تقسیم می شود. پدید آورنده پلورالیسم در این قرن های اخیر مونتسیکو بوده، و بعد از او استقلال‌طلبان آمریکا آن را پرورش داده اند و پلورالیسم در برابر مسلک مونیسم قرار دارد که معتقد است کلیه جهان خلقت تابع یک اصل اند شبیه (وحدت وجودی) که فلاسفه اسلامی قائل هستند.
 لیبرالیسم :
این اصطلاح از واژه لییرال مشتق شده و دارای ریشه فرانسوی لیبر به معنای آزاد است. این مسلک زندگی انسان را فقط در همین دنیا می داند. و می گوید: آزادی انسان نامحدود است و هیچ نیرو و منبعی نمی تواند او را مقید کندو بایدها و نبایدهایی را برای او تعیین کند. به عبارت دیگر چیزی به عنوان دین نمی تواند برای بشر تعیین سرنوشت کند و برای او شی ای را حلال یا حرام نماید.
لیبرالیسم به دو قسمت اصلی، لیبرالیسم سیاسی و اقتصادی تقسیم می شود و این مسلک در اواخر قرن 18 در انگلیس ظهور پیدا کرد و از مؤسسین آن "جرمی بنتهام، جیمز میل. جان استورات میل، توماس هیل گرین" می باشند. و می توان لیبرالیسم را اُمانیسم عقل گرا یا خود مختاری امانیستی نامید که در آن انسان خود مختار است. در واقع لیبرالیسم اندیشه انسان محوری می‌باشد.
اباحی گری:
اباحه گری به معنای نفی حلال و حرام الهی و پایبند نبودن به دستور دین در زندگی فردی و اجتماعی می باشد. و این فکر در راستای نشر بی دینی و ترویج بی بند و باری در بین مردم قدم بر می دارد. و این فکر نتیجه لیبرالیسم است.
 اُمانیسم (انسان گرایی) :
در مسلک امانیسم (انسان مداری) انسان جای خداوند می نشیند و تکیه گاه تشخیص ارزش ها را خود انسان می داند، و خداوند را برای برطرف شدن دردهای روحی بشر و برآورده کردن نیازهای بشر می باشد و حضرت حق تعالی از خود اصالتی ندارد.
 اندیویدوالیسم (فردگرایی: (
به معنای اصالت دادن به فرد است و معتقدند که سعادت یک فرد و سودجویی او باعث سعادت جامعه می گردد.
اگزیستانسیالیسم:
مکتبی که معیار کمال انسان را فقط در آزادی او می داند، و معتقد است که تنها موجودی که آزاد آفریده شده انسان می‌باشد و محکوم هیچ جبر و ضرورت و تحمیلی نیست و هر چیزی که بر ضد آزادی و منافات با آن داشته باشد، انسان را از انسانیت خارج می نماید. و اگر انسان خود را وابسته و متعلق و بنده چیزی نماید از انسانیت خارج شده است. و پیروان این اندیشه می گویند اعتقاد به خداوند نوعی اسارت و مانع رشد بشر است.
رفرمیسم:
تفکری است که قلمرو دین را تنها رابطه انسان و خداوند می داند و دین را از صحنه اجتماعی و سیاسی حذف می کند، این مسلک و سکولاریسم هر دو در جهت حذف دین گام بر می دارند.
پوزیتیویسم اخلاقی:
پیروان آن عقیده دارند که ارزش های اخلاقی واقعیت عقلانی ندارد و خوب و بد تابع آراء مردم است. اگر مطلبی را امروز گفتند خوب است آن مطلب ارزش می شود، و اگر فردا همان مطلب را گفتند بد است، آن موضوع خوب، بد و ناپسند می‌شود.
پوزیتیویسم:
پیروان مسلک اعتقاد دارند انسان فقط از طریق حس، علم پیدا می کند و مادیات و امور طبیعی را درجه بندی کرده اند و می گویند هر چیزی که بیشتر قابل لمس وحس باشد، بیشتر مورد توجه انسان است.
 مدرنیسم:
کلمه مدرن را رومیان نخستین بار در قرن ششم میلادی از ریشه Modo (به تازگی) گرفتند، و در فارسی به معنای نو می‌باشد. اما در اصطلاح به معنای نو شدن ابزار می باشد و مبنای نهائی بشر و سعادت او فقط علم است، و پیروان این اندیشه معتقدند که باید علم را به جای دین قرار داد. وسایل جدید، شناخت و ذهنیت ها و روان شناسی تازه انسان جایگزین روش‌های قدیمی گردد.
امروزه روش های جهانی دیگر با مردم دیگر که دارای روحیات دیگری بوده اند جوابگوی نسل جدید نیست، و باید به فرهنگ، تاریخ، فلسفه و زبان نگاهی دیگر انداخت.
پست مدرنیسم:
این مسلک می گوید انسان به دلیل وابستگی به فرهنگ، زبان، آداب و رسومش نمی تواند به آنها از دیده برتری نگاه کند و نمی توان داوری کرد که کدام فرهنگ غرب است.
پروتستانتیسم لیبرال:
این دیدگاه متأثر از مدرنیسم است که اساس دین را تجربه دینی اشخاص می داند، و در اینکه عقل می تواند در مسائل الهیات اظهار نظر کند، شک دارند.
مونارشی:
به معنای رژیم سلطنتی ای است که در آن پادشاه قوای سه گانه را شخصاً در دست دارد. و معمولاً به شکل موروثی یا با زور به قدرت می رسد، و شاه خود را بالاتر از قانون می داند.
کنستیتوسیونال:
به معنای سلطنت مشروطه است که قدرت پادشاه محدود است، و مجلس شاه را در انجام وظایفش یاری می کند. مجلس قوانین را وضع می کند و پس از تأیید پادشاه برای اجراء در اختیار قوه مجریه قرار می گیرد.
موبوکراسی:
به حکومتی که در دست مردمان نالایق و خودسر که از عرصه های سیاسی و اقتصادی و فرهنگی دور هستند می باشد، موبوکراسی گویند.
سمپوزیوم:
به جلسه ای که برای بحث و تبادل نظر درباره موضوعی مشخص که مورد علاقه شرکت کنندگان است گفته می شود.
رومانتیسم:
جنبش هنری، ادبی و فلسفی که از اواخر قرن 18 در اروپا شکل گرفت، و تا اواسط قرن 19 استمرار یافت و این حرکت در مقابل نهضت کلاسیک جدید است که بر طبیعت تأکید دارد و به وجود عاطفه و احساس و خیال تأکید می کند.
لابیگری:
در زبان انگلیسی به معنای سرسرا می باشد. اما در اصطلاح سیاسی آمریکا به معنای نفوذ در قوه قانوگذاری (از راه تماس با دو مجلس و زیر نفوذ آوردن آنها) و نظر خود را از این طریق اعمال کردن است.
فیمینیسم (زن سالاری):
مرکب از دو کلمه Feminine به معنای مؤنث و زنانه با پسوند ism می باشد که اولین بار در سال 1837 وارد لغت فرانسوی شد. و در اصطلاح به آنچه در قرن نوزدهم در آمریکا تحت عنوان جنبش زنان معروف بود گفته می شود. و قبل از آن در قرن هفده در انگلیس نداهای فمینیسی بوده است.
غرب با ترویج فرهنگ زن گرایی و با کشاندن زنان به کارخانه ها و کارگاه ها به تجارت بازار سرمایه داری رونق خاصی داد، و در نتیجه تباهی و از بین رفتن هویت زن و فروپاشی کانون خانواده را به همراه داشت.
لذا رهبر معظم انقلاب (مدظله العالی) به نمایندگان زن مجلس فرمود: "در طرح مسائل زنان و حل مشکلات آنان در جامعه باید از هر گونه گرایش های فمینیستی و جنس ستیزی پرهیز شود."



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:32 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

آشنایی با اصطلاحات و مکتب های سیاسی :
اگر چه مناسب بود ترتیب این اصطلاحات بر اساس حروف الفبا باشد، اما به خاطر آن که برخی از آنها از نظر مفاهیم مشابه هم هستند و یا شعبه ای از یکدیگر بودند، آنها را با هم آوردیم تا تسلط بر مطالب آسانتر گردد.
 امپریالیسم:
امپریالیسم از کلمه قدیم تر (امپراطوری) گرفته شده است. و این اصطلاح عنوان برای قدرت یا دولتی بوده که خارج از محدوده و کشور خود به زور به تصرف سرزمین ها و ممالک دیگر اقدام می کرده، و آنجا را جهت بهره برداری، تحت سلطه خود قرار می داده است. و معنای امپریالیسم با کلمه استعمار پیوندی نزدیک دارند. و امپریالیسم به امپریالیسم نظامی، اقتصادی و فرهنگی تقسیم می شود.
میلیتاریسم:
به معنای ارتش سالاری می باشد. به چهار حالت در سازمان ارتش مانند جنگجویی، سروری ارتش بر دستگاه دولت، بزرگداشت سپاهگیری و بسیج کشور برای هدف های نظامی را ارتش سالاری گویند. وقتی این چهار حالت کاملاً فراهم شد ارتش سالاری کامل گویند. و میلیتاریسم زمینه را برای دژسالاری، نازیسم، فاشیسم و فالانژیسم فراهم می کند.
دزسالاری:
نام و اصطلاحی برای حکومت هایی است که با روش استبدادی و ترور بر سر کار می آیند.
نازیسم:

عنوانی است برای حکومت آلمان در دورة "آدولف هیتلر" و گاهی هم ردیف معنای فاشیسم می باشد. و نیز نازی علامت اختصاری "حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران آلمان" به رهبری هیتلر است.
فاشیسم:
این اصطلاح به صورت عام نامی است برای همه رژیمهایی که بقایشان بر پایة دیکتاتوری و زور و کشتار استوار است. اما به معنای خاص، نام جنبشی است که در سال 1929 به رهبری "موسولینی" در ایتالیا به راه افتاد.
فالانژیسم:
نام حزب فاشیست اسپانیا می باشد. این حزب را "خوزه آنتونیو پریمودو ریورا" پسر دیکتاتور پیشین، "پریمودو ریورا"، در سال 1933 بنیان گذاشت.
تیرانی (تیرانیسید):
عنوانی است برای حکومت ظالمانه ای که قدرت را از راه غیر قانونی در یونان باستان به دست می گرفت و در یونان "تورانوس (Tyrnnus)" می نامیدند.
 ماکیاولیسم (استبداد جدید):
مکتب ماکیاولیسم که آن را "فلسفه استبداد جدید" نیز می خوانند، عبارت از مجموعه اصول و دستوراتی است که ماکیاولی فیلسوف و سیاستمدار ایتالیایی (1469-1527) برای حکومت ارائه داده است. که خلاصه این مکتب عبارت است از: تأسیس دولتهای متحد و قوی که تابع کلیسا و دین نباشد. طرفداری از ظلم و استبداد و حکومت نامحدود. انسان موجود سیاسی و فطرتاً شرور است لذا برای علاج شرارت انسان حکومتی مقتدر و مستبد لازم است. اخلاق و مذهب تابع سیاست زمامدار می‌باشد، اگر صلاح دید در حکومت از دین و اخلاق استفاده می کند و اگر صلاح ندید استفاده نمی کند. زمامدار به منزلة قانون است و مردم باید از حاکم و زمامدار اطاعت کنند، اما خودش از قانون مستثنی است و هر چه بخواهد می تواند انجام دهد. روش حکومت در مکتب ماکیاولیسم آن است که زمامدار برای رسیدن به قدرت و حفظ آن مجاز است به هر عملی مانند زور، حیله، تزویر، جنایت، تقلب، نقض قول و پیمان شکنی و نقض مقررات اخلاقی متوسل شود. و هیچ نوع عملی برای رسیدن به قدرت و حفظ آن برای زمامدار ممنوع نیست، به شرط اینکه تمام این اعمال را پنهانی و سرّی انجام دهد. و جنایاتی که هیتلر و موسولینی دیکتاتورهای آلمان و ایتالیا انجام دادند بر همین افکار دور می زد.
نیهیلیسم:
نیهیلیسم یا هیچ انگاری، این اصطلاح از واژه (نیهیل( در زبان لاتین به معنای هیچ آمده است. و نیهیلیسم مکتبی فلسفی است که منکر هر نوع ارزش اخلاقی و مبلّغ شکاکیت مطلق و نفی وجود است. و گروهی از آنارشیست های قرن 19 روسیه را نیز نیهیلیست خوانده اند. مؤسسه فرقه نیهیلیسم "میخائیل باکونین" (1876-1814م.) بوده است.
سوفیسم (سوفسطائی) :
در زبان یونان سوفیسما و سوفیزا به معنای آموزش و سوفوس به معنای عقل و خرد می باشد. اما از نظر اصطلاح سوفیست عنوانی برای فلاسفه قبل از سقراط می باشد. که آنان مورد انتقاد سقراط و افلاطون قرار گرفتند. اما بعدها به کسانی گفته می‌شد که در بحث ها و گفتگوی با مغالطه و زبان بازی بر حریف خود پیروز می شدند.
سپتی سیسم )سپتیک):
این همان فلسفه شکاکین است. پیروانش معتقداند که انسان راهی برای شناخت حقایق ندارد. از این رو باید در همه امور توقف نماید. حتی علوم ریاضی را هم به طور احتمال قبول کند. این مَسْلک شبیه سوفیسم و نسبی گری است.
 آتئیسم:
پیروان این مکتب می گویند چیزی به عنوان مافوق طبیعت وجود ندارد. و انسان را فقط موجود طبیعی می دانند که باید با همان عقل طبیعی اداره شود.
کمونیسم:
کمونیسم این اصطلاح از ریشه لاتینی (کمونیس) به معنای اشتراکی گرفته شده است. و این عقیده از سال 1840 م. رواج یافت. و معنای اشتراک محدود به ثروت و دارائی ها نمی شود، بلکه اشتراک شامل زنان و مسائل جنسی می گردد. بنابرنظر کمونیسم تمام منابع اقتصادی کشور اعم از صنعتی و امور دیگر مربوط به جامعه است نه افراد و خانواده ها، اما کمونیسم به معنای جدید عبارت است از اینکه دولت بر تمام مراکز اقتصادی جامعه کنترل داشته باشد و همه چیز باید در دست او قرار گیرد.
مارکسیسم:
کمونیسم به معنای خاصی که امروز در نقاط مختلف دنیا رایج است کمونیسم مارکسیسم است. زیرا مؤسس کمونیسم "کارل مارکس" فیلسوف آلمانی (1883-1818م.) بود که بعد از مارکس، "فریدریش انگلس (1895-1825م.)"، "لنین" و "استالین" از رهبران کمونیسم بودند. بعد از درگذشت استالین (1953) "مالنکوف" ، "بولگانین" و "خروشچف" جانشین وی شدند. البته آراء مارکس و اِنگلس توسط نفوذ فلاسفه آلمانی مخصوصاً "هگل" و "فویرباخ" گسترش یافت.
 لنینیسم:
لنینیسم نوع دیگری از مارکسیسم است که منسوب به "ولادیمیر ایلیچ لنین (7924-1870م.)" بنیانگذار رژیم کمونیست و پیشوای انقلاب اکتبر 1917 روسیه می باشد. لنین در اصول افکار مارکس تغییراتی داد به طوری که مواردی بر آن افزود و عناصری از آن را حذف کرد، تا مناسب اوضاع جامعه روسیه گردد. و در ضمن عقاید لنین بعد از انقلاب و رسیدن به قدرت نسبت به قبل از انقلاب تغییر یافت.
 استالینیسم:
بعد از لنین "یوسف استالین (1953-1879م.)" ـ نخست وزیر و دبیر کل حزب کمونیست و دیکتاتور اتحاد شوروی سابق ـ روی کار آمد و در عقائد لنین اصلاحاتی انجام داد که افکار او به نام استالینیسم مشهور گردید.
بولشویسم:
بولشویسم عنوان ایدئولوژی حزب بولشویک به رهبری لنین بود. علت به وجود آمدن بولشویسم به خاطر اختلافی بود که در حزب مخفی سوسیال دموکرات روسیه بر سر مسأله عضویت در حزب پدید آمد. به دنبال آن، حزب به دو گروه بولشویک (در زبان روسی به معنای اکثریت) به رهبری لنین، و منشویک (به معنای اقلیت) به رهبری "مارتوف" تقسیم شد. و لنین در سال 1918 نام حزب خود ر "حزب کمونیست سراسر روسیه (بولشویکها)" نهاد، و در سال 1925 به نام "حزب کمونیست سراسر اتحاد شوروی" و در سال 1953 به "حب کمونیست اتحاد شوروی" تغییر یافت.
پوپولیسم:
پوپولیسم به معنای مردم باوری است. به اینکه هدف های سیاسی را باید بر اساس خواست مردم جدا از احزاب و نهادها پیش برد، و خواست مردم عین حق و اخلاق است. به عبارت دیگر هر چه مردم خواستند همان حق و اخلاق می باشد. که در واقع بولشویسم ترکیبی از مارکسیسم و پوپولیسم است.
بورژوا - پرولتاریا:
در قرون وسطا فردی از اهل شهر آزاد (بورگ) را که نه ارباب بود و نه دهقان "بورژا" می نامیدند. در قرن های هفدهم و هجدهم ارباب ها و کارفرماها را در برابر کارگران و بازرگانان به این نام خطاب می کردند. در فرانسه عنوانی برای طبقه میانه سوداگر و پیشه ور یا شهرنشینانی که بر ملاک دارائی از حقوق سیاسی برخوردار بودند اطلاق می شد، و اما در اصطلاحی سیاسی معنای خاص خودش را دارد.
بورژوازی در اصطلاح مارکسیستی به معنای سرمایه داران، سوداگران، پیشه وران و دارندگان مشاغل آزاد است. در برابر "پرولتاریا" که به کارگرانی گفته می شد که هیچ وسیله تولیدی جز نیروی کار خود برای تأمین زندگی ندارند.
سوسیالیسم:
واژه سوسیالیسم (جامعه باوری) در زبان فرانسه به معنای اجتماعی می باشد. و در انگلیسی (سوسیالیسم سیاستی که هدف آن نظارت جامعه بر وسایل تولید و اداره‌ آنها به سود همگان است). البته این تعریف، یک تعریف جامع نیست، زیرا نظارت عمومی بر اموال و تولید معنای وسیعی دارد. اما بهترین وجه اشتراک سوسیالیست برتری جامعه و سود همگانی بر نظریه فردگرایی و سود فردی است، که سوسیالیسم به انواع متعددی مانند سوسیالیسم لیبرال، مارکسی، نوین، تکاملی، فابیان، صنفی و پارلمانتر و اقسام دیگر، تقسیم می شود.
کاپیتالیسم:
کاپیتالیسم روشی است که در آن وسائل عمده تولید به کمک سرمایه های شخصی فراهم شده و اموال به مالکیت صاحبان سرمایه باقی می ماند. در کاپیتالیسم کارگران به عنوان روز مزد اجیر صاحبان سرمایه اند، و تمام قدرت مالی در دست اشخاص معدودی در جامعه خواهد بود. در مقابل کاپیتالیسم، کمونیسم و لنینیسم و استالینیسم قرار دارد.
 پپورتنیسم:
یکی از فِرَق مذهبی آمریکا است که به ثروت اندوزی و سرمایه داری و تجارت ظالمانه مشروعیت می دهد. و این مسلک اصلی ترین عنصر فرهنگی و مذهبی تمدن آمریکایی است و با روح سرمایه داری آنان هماهنگ است.
 ناسیونالیسم:
عبارت است از اعتقاد به برتری یک ملت و قوم بر تمام ملل و اقوام دیگر و لزوم وفاداری مطلق و بدون هیچ قید و شرطی نسبت به قوم و ملت خود، و مباهات کردن هر قوم و قبیله نسبت به فرهنگ و زبان و نژاد خودش. بنابراین ناسیونالیسم (ملی گرایی) خود را از همه برتر و دیگران را پایین تر از خود می داند، که به ناسیونالیسم اقتصادی و سیاسی تقسیم می شود.
انترناسیونالیسم:
در برابر ناسیونالیسم، انترناسیونالیسم قرار دارد که معتقد است خیر و سعادت بشر اقتضا می کند که ملت ها بدون در نظر گرفتن تعصب های قومی با هم همکاری داشته باشند.
 آنارشیسم:
در لغت یونانی به معنای حکومت است و آنارشی یعنی بدون حکومت. لذا در مسلک آنارشیسم حکومت را موجب مصائب و بدبختی های مردم می داند. و بنیاد آنارشیسم بر دشمنی با دولت می باشد. البته مخالف هرج و مرج هم هستند، اما به نظام و حکومتی فکر می کنند که بر اساس همکاری آزاده پدید آید. و پیشوای آنارشیسم جدید پیرژوزف پرودون"  فرانسوی (اوایل قرن 19 م.) می باشد.

ایدآلیسم:
ایدآلیسم (ایده آلیسم = Idealime) به معنای خیال پرستی است و ایدآلیست کسی را گویند که معتقد است که سیاست باید تابع آمال یا ایدآل های انسانی گردد. این مسلک در برابر "رئالیسم" یا واقع پرستی و اصالت دادن به واقع قرار دارد.
 رئالیسم:
همانطوری که بیان شد رئالیسم (واقع پرستی و دنبال حقیقت بودن) در مقابل ایدآلیسم قرار دارد. رئالیست سعی دارد خود را با حقایق جهان و محیط جامعه وفق دهد و عوامل حقیقی را در حوادث دخالت دهد.
 فئودالیسم:
فئودالیسم یک سازمان بزرگ اجتماعی و اقتصادی و سیاسی است که در بسیاری از نقاط اروپا و خاور دور و خاور میانه در قرون وسطی، قبل از تشکیل دولت های ملی جدید وجود داشته است.
خصلت عمده در فئودالیسم آن است که از طرف شاه هر قسمت از اراضی بزرگ به تصرف اشراف به نام فئودال در می‌آید، و آن زمین های بزرگ از طرف فئودال یا نمایندگانشان به کشاورزان اجاره داده می شود. و اشراف هم در مقابل این اجاره نسبت به کشاوزان آن منطقه اختیارات قضائی و حکومتی و مالی و سیاسی داشتند.
ولی در زمان حاضر فئودالیسم به کشوری گفته می شود که عده ای از اشراف و مالکین املاکی را مالک می باشند و کشاورزان از حقوق سیاسی محروم اند، و یا به مقداری کم ازحقوق سیاسی و کشور بهره مند هستند.
فاکسیونالیسم :
فاکسیون به معنای حزب است. این اصطلاح را "جورج واشنگتن" در آغاز استقلال آمریکا به جای پارتی (حزب) به کار برد. فاکسیونالیسم یعنی حزب پرستی و عقیده به لزوم وجود احزاب سیاسی و اتکاء دولت و حکومت با احزاب عامه که آن را سیستم حزبی (پارتی سیستم) نیز می نامند. در مقابل کمونیسم که تک حزبی است قرار دارد.
فرق پلورالیسم با فاکسیونالیسم آن است که اصطلاح اولی عمومیت دارد و شامل عقیده به لزوم تعدد جمعیت و انجمن ها از هر قبیل اعم از مذهبی و فرهنگی و علمی و سیاسی و اقتصادی می باشد، در حالی که فاکسیونالیسم تنها معتقد به تعداد احزاب سیاسی است.
مولتی پارتیسم (چند حزبی):
به معنای چند حزبی است که در دموکراسی غرب تولد یافته است و در نظام سیاسی احزاب متعدد وجود دارد که در قدرت سهیم هستند، و هیچ یک از این احزاب به اکثریت مطلق دست پیدا نمی کند، و کشور بر اساس چند حزبی اداره می‌گردد. و گاهی هم احزاب متعدد برای آنکه کرسی های بیشتری را در پارلمان به دست آورند، دست به ائتلاف می زنند. اما ائتلاف دائمی نیست ولی تعداد احزاب هم موجب ضربه به اقتدار ملی نمی شود.
 ماتریالیسم :
مکتب ماتریالیسم یا مادیت و اصالت را به ماده دادن، از مکاتب بسیار قدیم می باشد و تاریخ آن به زمان یونان قدیم می‌رسد. و عبارت است از اعتقاد به این که تنها ماده وجود دارد و هر چه عنوان ماوراء الطبیعه و حالت متافیزیکی داشته باشد، مانند خدا، روح و فرشتگان وجود ندارد.
دوگماتیسم:
دوگماتیسم آئینی است که می گوید پذیرش موضوعی احتیاج به استدلال ندارد، و آن را باید بدون دلیل قبول کرد و بدون چون و چرا آن را از بدیهیات شمرد. و یا اینکه در عقیده از سنت سابق کورکورانه تقلید نمود.
دیالکتیک:
این اصطلاح در فلسفه از طرف فلاسفه در معانی مختلف به کار رفته است. اما از نظر لغت دیالکت (Dialeet) به معنای زبان محلی، مکالمه، شیوه سخن و لهجه و اصطلاحات زبان ملت های مختلف به کار رفته است.
اما از نظر اصطلاحی هر کدام از فلاسفه معنای خاصی از آن را اراده کرده اند. سقراط به معنای مکالمه و فلسفی کردن هر موضوع به صورت سؤال و جواب به کار برده، افلاطون به معنای روش منطقی استعمال کرده است. هگل و مارکس این لفظ را مشابه هم استعمال کرده اند، با این فرق که دیالکتیک هگل ایدالیسم است و دیالکتیک مارکس ماتریالیسم و توجه به مسائل مادی است. و برای دیالکتیک معانی متعددی ذکر نموده اند، به کتاب هایی که در این موضوع تألیف شده مراجعه نمایید.
رادیکالیسم :
در لغت به معنای ریشه است و این کلمه از طرف لیبرال های انگلیسی در قرن 19 استعمال شد، که مایل بودند به ریشه موضوعی نفوذ کنند، و طالب تجدید اساس کلیسا و خواستار انحلال مجلس اشراف و گاهی متمایل به لغو سلطنت بودند. اما این اصطلاح بیشتر در مورد کسانی اطلاق می شود که از مؤسسات سیاسی و اجتماعی موجود ناراضی و عصبانی شده اند و درصدد تغییرات اجتماعی هستند.
ولی در جامعه امروزی به کسانی که درصدد اصلاحات اساسی جهت بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی می باشند، رادیکال می گویند. اما در آمریکا این اصطلاح بیشتر درباره سوسیالیست ها و کمونیست ها اطلاق می شود. اما در اروپا در گروه های اصلاح طلب به کار می رود.
دموکراسی:
اصطلاح دموکراسی از اصطلاحات تمدن یونان قدیم است، و حکومت مردم بر مردم را دموکراسی می نامیدند. اما در اصطلاح جدید عبارت از حکومت مردم که با توجه به آراء اکثریت مردم از طریق انتخاب نمایندگان تشکیل می گردد، و اداره امور کشور در اختیار اکثریت آراء مردم قرار می گیرد. و دموکراسی به دموکراسی مستقیم (خالص) سیاسی، اقتصادی و صنعتی تقسیم می گردد.
 سندیکالیسم:
تریدیونیون یا اتحادیه های کارگری را در فرانسه سندیکا می نامند. سندیکالیسم نام یک مکتب سیاسی و هم، نام یک جنبش سیاسی انقلابی است که بین سوسیالیسم و آنارشیسم سازشی به وجود می آورد.
 ایدئولوزی :
این کلمه فانسوی است که مرکب از "idee به معنای تصور و اندیشه + logie به معنای شناخت" می باشد. ایدئولوژی روشی از اندیشه است که می خواهد هم جهان را توضیح دهد و هم دگرگون سازد. و اولین بار این واژه را دستوت دوتراسی (1836-1754) دانشمند فرانسوی به کار برد. و هدف او از این کلمه (اندیشه شناسی) یا (دانش ایده ها) بود. و گاهی هم به معنای سنجیده و ناسنجیده استعمال می شود. و در لغت فرانسوی به کسی که در یک ایدئولوژی صاحب نظر است و جنبه مرجعیت دارد، ایدئولوگ گفته می شود.



 



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:30 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
۱-  جغرافياي سياسي (مباني و ايران) با ضريب ٢

منبع

نويسنده

انتشارات

اصول و مباني جغرافياي سياسي (خيلي مهم)

دکتر درّه مير حيدر

سمت

ژئوپليتيک

دکتر عزت الله عزتي

سمت

درآمدي نو بر جغرافياي سياسي (خيلي مهم)

ريچارد موير (ترجمه درّه ميرحيدر)

سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح

اصول و مفاهيم ژئوپليتيک (خيلي مهم)

دکتر محمد رضا حافظ نيا

پژوهشکده اميرکبير (پاپلي)

جغرافياي سياسي ايران (مهم)

دکتر محمد رضا حافظ نيا

سمت

جغرافياي سياسي و سياست جغرافيايي (خيلي مهم)

دکتر پيروز مجتهدزاده

سمت

مقدمه اي بر جغرافياي سياسي ايران  (خيلي مهم)

مهدي مينايي

دفتر مطالعات سياسي و بين المللي

ژئواستراتژي

دکتر عزت الله عزتي

سمت (چاپ ٨٤ يا ٨٥)

ايران و همسايگان (منابع تنش و تهديد)

دکتر يدالله کريمي پور

جهاد دانشگاهي دانشگاه تربيت معلم

انديشه هاي ژئوپليتيک در قرن بيستم (اگر وقت کافي داشتيد بخونيد)

ژئارويد اوتوتايل، پاول روتلج، سيمون دالبي (ترجمه محمدرضا حافظ نيا و هوشنگ نصيري)

دفتر مطالعات سياسي و بين المللي

 

   ۲- مباني جغرافياي انساني با ضريب ٢

منبع

نويسنده

انتشارات

مباني جغرافياي روستايي (مهم)

دکتر عباس سعيدي

سمت

ديدگاههاي نو در جغرافياي شهري (مهم)

دکتر حسين شکويي

سمت

جغرافياي شهري ايران

دکتر علي اصغر نظريان

پيام نور

مقدمه اي بر جغرافياي روستايي ايران

دکتر مسعود مهدوي

سمت

جغرافياي انساني (فقط مبحث شهر، روستا و کشاورزي)

ماکس درئو (ترجمه سيروس سهامي)

آگاه

مقدمه اي بر جغرافياي انساني ايران

دکتر منصور بدري فر

پيام نور

روابط متقابل شهر و روستا (مهم)

دکتر علي اصغر رضواني

پيام نور

جغرافياي کوچ نشيني

دکتر رحيم مشيري

سمت

زمينه هاي غالب در جغرافياي انساني

دکتر فاطمه بهفروز

دانشگاه تهران

شناخت شناسي مباني جغرافياي انساني (مهم)

دکتر يدالله فريد

دانشگاه آزاد اهر

جغرافيا و شهرشناسي (مهم)

دکتر يدالله فريد

دانشگاه تبريز

 

  ۳ - متون تخصصي (زبان انگليسي) با ضريب ٢

منبع

نويسنده

انتشارات

متون جغرافياي انساني (٢)

شاپور گودرزي

پيام نور

جزوه متون جغرافياي انساني دوره کارشناسي ترجيحاً دانشگاه تربيت معلم تهران

جزوه متون جغرافياي طبيعي دوره کارشناسي  ترجيحاً دانشگاه تربيت معلم تهران

لغات و واژگان و اصطلاحات آخر کتابهاي جغرافيا، بخصوص منابع

   

  ۴- جغرافياي جمعيت با ضريب 1

منبع

نويسنده

انتشارات

اصول و مباني جغرافياي جمعيت

دکتر مسعود مهدوي

قومس

جغرافياي جمعيت ايران

دکتر علي اصغر نظري

پيام نور

جغرافياي جمعيت

دکتر اردشير جوان

دانشگاه فردوسي مشهد

آمار نفوس و مسکن سرشماري سال ١٣٧٥

مرکز آمار ايران

مرکز آمار ايران

 

   ۵- فلسفه جغرافيا با ضريب ١

منبع

نويسنده

انتشارات

ديدگاه هاي نو در فلسفه جغرافيا جلد ١

دکتر حسين شکويي

گيتاشناسي

ديدگاه هاي نو در فلسفه جغرافيا جلد2

دکتر حسين شکويي

گيتاشناسي

فلسفه جغرافيا

دکتر حسين شکويي

گيتاشناسي

 

  ٦- ژئومورفولوژي (مباني و ايران) با ضريب ١

منبع

نويسنده

انتشارات

ژئومورفولوژي ساختماني (خيلي مهم)

دکتر فرج الله محمودي

پيام نور

ژئومورفولوژي اقليمي (مهم)

دکتر فرج الله محمودي

پيام نور

ژئومورفولوژي ديناميک (خيلي مهم)

دکتر فرج الله محمودي

پيام نور

ژئومورفولوژي ايران

دکتر جمشيد جداري عيوضي

پيام نور

ژئومورفولوژي ساختماني (خيلي مهم)

دکتر مقصود خيام

دانشگاه تبريز

ژئومورفولوژي ايران (خيلي مهم)

دکتر محمود علايي طالقاني

نشر قومس

 

  ۷-  مباني جغرافياي طبيعي با ضريب ١

منبع

نويسنده

انتشارات

مباني آب و هوا شناسي

دکتر بحلول عليجاني

سمت

آب و هواي ايران

دکتر بحلول عليجاني

پيام نور

جغرافياي خاک ها

دکتر پرويز کردواني

دانشگاه تهران

منابع و مسائل آب جلد ١

دکتر پرويز کردواني

دانشگاه تهران

منابع و مسائل آب جلد 2

دکتر پرويز کردواني

دانشگاه تهران

ژئومورفولوژي ساختماني

دکتر فرج الله محمودي

پيام نور

ژئومورفولوژي اقليمي

دکتر فرج الله محمودي

پيام نور

ژئومورفولوژي ديناميک

دکتر فرج الله محمودي

پيام نور

ژئومورفولوژي ايران

دکتر جمشيد جداري عيوضي

پيام نور

ژئومورفولوژي ساختماني

دکتر مقصود خيام

دانشگاه تبريز

ژئومورفولوژي ايران (خيلي مهم)

دکتر محمود علايي طالقاني

نشر قومس



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:20 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

نواحي اسلامي :

  1 – آسياي جنوب غربي : كه از ديد ما مهمترين ناحيه اسلامي است زيرا اسلام از اين ناحيه ظهور كرد و هم اكنون مكه قبله مسلمانان در آن واقع است. علاوه بر آن ايران كشور ما نيز در اين ناحيه قراردارد. ضمن اينكه به سرزمين پيامبران يعني فلسطين و مسايل مذهبي – سياسي آن كه همچنان ادامه دارد بايد توجه خاصي مبذول داشت.

 2 – آسياي جنوب شرقي: دورترين سرزمين نفوذ اسلام به شمار مي رود و اينكه اندونزي به عنوان پرجمعيت ترين كشور اسلامي در  محدوده استوا در آن واقع است.

 3 – آسياي جنوبي: بنگلادش و پاكستان به عنوان دومين و سومين كشور پرجمعيت اسلامي در آن واقع است و بخشي از شبه قاره هند را شامل مي شود.

 4 – آسياي ميانه: پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي در اواخر قرن 20 به عنوان يك ناحيه اسلامي كه پنج كشور اسلامي از جمله قزاقستان كه وسيع ترين كشور اسلامي در ان واقع اند.

 5 – سرزمين قفقاز: پس از فروپاشي شوروي نقش مذهبي سياسي آن اهميت پيدا كرد. و در قاره اروپا واقع است كه از سمت شمال با ايران همسايه است.

 6 – آفريقاي شمالي: منطبق با صحراي بزرگ شمال آفريقا و كشورهاي وسيع آفريقاي شمالي است.

 7 – آفريقاي مركزي ( غرب و شرق ) : در منطقه تروپيكال از شرق الي غرب آفريقا و خليج گينه ادامه دارد.

 8 – اروپاي جنوبي و شبه جزيره بالكان: علاوه بر كشور آلباني از تجزيه يوگسلاوي سابق كشورهاي جديدي از جمله بوسني و هرزگوين موجوديت پيدا كردند.

 جدول شماره 2: نواحي و سرزمين هاي اسلامي و مشخصات آنها

 

        رديف

 

ناحيه و سرزمين اسلامي

 

كشورهاي اسلامي واقع درآن

جمعيت تقريبي مسلمان

( به ميليون نفر )

درصد به جمعيت كل مسلمان جهان

 

1

 

 

آسياي جنوبي غربي :

7/32 درصد كشورهاي اسلامي در آن واقع اند

ايران – تركيه – سوريه – عراق – اردن – لبنان – فلسطين – كويت – عربستان – عمان – يمن – بحرين – قطر – امارات عربي – افغانستان

286736000

32/18

 

2

آفريقاي شمالي :

5/22 درصد درصد كشورهاي اسلامي در آن قرار دارند

مصر – ليبي – سودان – موريتاني – مالي – نيجر – چاد – جمهوري صحرا – تونس – الجزاير – مراكش

217558000

90/13

 

3

آفريقاي مركزي ( شرقي – غربي ):

4/18 درصد كشورهاي اسلامي در آن واقع اند

اريتره – سومالي – جيبوتي – تانزانيا  جزاير كومور – نيجريه – سنگال – گامبيا – گينه – سيرالئون – اتيوپي – ساحل عاج – بورگينافاسو

177230000

32/11

 

4

آسياي جنوب شرقي :

1/6 درصد كشورهاي اسلامي در آن قرار دارند

اندونزي – مالزي – برونئي

349530000

33/22

 

5

آسياي جنوبي :

4 درصد كشورهاي اسلامي در آن واقع اند

بنگلادش – بخش شرقي پاكستان – مالديو

285156600

22/18

 

6

آسياي ميانه :

10 درصد كشورهاي اسلامي در آن قرار دارند

قزاقزستان – قرقيزستان – ازبكستان  تركمنستان – تاجيكستان

44977000

87/2

 

7

سرزمين قفقاز :

2 درصد كشورهاي اسلامي در آن واقع اند

آذربايجان

7940000

51/0

 

8

اروپاي جنوبي و بالكان :

آلباني – بوسني و هرزگوين- مقدونيه

4580000

29/0

  پ: كشورها و محدوده هايي كه داراي جمعيت اقليت  مسلمان قابل ملاحظه اي هستند و بخش وسيعي از جمعيت مسلمان جهان اسلام در كشورهاي غير اسلامي توزيع شده اما با وجود اقليت بودن آن از لحاظ كيفي و عملكردي در شئونات  فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي،  سياسي و تاريخي اين سرزمين ها نقش مهمي ايفا مي كنند و در واحد زمان نيز در حال تزايد و فزوني است.

 مهم ترين آن عبارتند از:

 -          موزامبيك در آفريقا با 3980000 نفر مسلمان كه 20 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود.

-          اوگاندا در آفريقا با 4430000 نفر مسلمان كه 16 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود.

-          زامبيا در آفريقا با 1800000 نفر مسلمان كه 15درصد جمعيت كشور را شامل مي شود.

-          كامرون در آفريقا با 3600000 نفر مسلمان كه 22درصد جمعيت كشور را شامل مي شود.

-          .جمهوري آفريقاي مركزي  در آفريقا با 650000 نفر مسلمان كه 15درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          سنگاپور در آسيا با 650000 نفر مسلمان كه 15درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          بنين در آفريقا با 1740000 نفر مسلمان كه 20 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          غنا در آفريقا با 6780000 نفر مسلمان كه 30 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          گينه بيسائو در آفريقا با 630000 نفر مسلمان كه 45 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          ليبريا در آفريقا با 680000 نفر مسلمان كه 20 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          توگو در آفريقا با 580000/1  نفر مسلمان كه25 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          كنيا در آفريقا با 8330000 نفر مسلمان كه 24 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          جزيره ماري تيوس  در شرق  آفريقا با 220000 نفر مسلمان كه 6/16 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          قبرس در اروپا  با 230000 نفر مسلمان كه 23 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          گرجستان در اروپا با 880000 نفر مسلمان كه 20 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          جمهوري روسيه با 27170000 نفر مسلمان كه 19درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          سورينام ( گويان هلند ) در آمريكاي لاتين با 10000 نفر مسلمان كه  6/19 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          هندوستان در آسيا با 154504000 نفر مسلمان كه 4/13 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          مقدونيه  واقع در شبه جزيره بالكان با 600000 نفر مسلمان كه 30 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          ايالات متحده آمريكا واقع در آمريكاي شمالي با 6310000  نفر مسلمان كه 11/2 درصد جمعيت كشور را شامل      مي شود .

-          جمهوري خلق چين با 39000000  نفر مسلمان كه 3 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-          برمه در آسيا با 200000 نفر مسلمان كه 4 درصد جمعيت كشور را شامل مي شود .

-       ساير كشورها و سرزمين ها اعم از داخل قاره ها و جزاير ( مستقل يا خود مختاروتحت الحمايه ) كه  6  درصد كل جمعيت اسلامي را شامل مي شود.                                                

 3 - تحليلي بر تعداد و نحوه توزيع جغرافياي جمعيت مسلمان در جهان

 الف: تعداد و رشد جمعيت :

 در سال 2006 ميلادي جمعيت مسلمان جهان رقمي معادل 1565280000 نفر بود كه اين تعداد حدود 79/24 درصد جمعيت جهان را كه معادل 6313780000 بود در بر مي گرفت ( . . International Islamic news Agency. 2006,nov,1 )

اين در حالي است كه رشد متوسط سالانه جمعيت مسلمان جهان حدود 9/2 درصد در سال بوده و نظر به اينكه بيش از 70 درصد جمعيت اسلامي در كشورها و نواحي رو به رشد ( 1 ) توزيع شده اند با اين نرخ نسبتا بالاي رشد جمعيتي مي توان پيش بيني نمود كه رشد طبيعي جمعيت در فاصله زماني 25 الي 30 سال آينده به بيش از 2 برابر افزايش داشته باشد            ( Holt Richat Twinston .World Atlas. 2006. OCT ) .

 توزيع قاره اي جمعيت مسلمان :

 مطايق  آخرين گزارشات جمعيتي توزيع مسلمانان در سطح قاره هاي جهان  مطابق جدول شماره 3 آورده شده است .

 جدول شماره  3 : توزيع قاره اي جمعيت مسلمان جهان و مقايسه آنها

 

رديف

قاره

جمعيت كل قاره

به ميليون نفر

جمعيت مسلمان

به ميليون نفر

درصد به جمعيت قاره

درصد به جمعيت كل مسلمان

1

آسيا

50/3970

65/1060

71/26

76/67

2

آفريقا

24/923

88/442

97/47

30/28

3

اروپا

70/729

90/50

93/6

25/3

4

آمريكاي شمالي

70/331

12/7

15/2

45/0

5

آمريكاي مركزي و جنوبي

05/556

07/3

54/0

20/0

6

اقيانوسيه

54/33

60/0

79/1

04/0

7

جمع

78/6313

28/1565

100

100

               همانطور كه در جدول شماره 3 مشاهده مي شود قاره آسيا با  76/67  درصد جمعيت مسلمان جهان كه خود معادل 71/26 درصد كل جمعيت اين قاره بزرگ نيز مي باشد رتبه اول را در جذب بيشترين تعداد مسلمانان جهان را دارد و اين جايگاه اجتماعي به اين دلايل است كه اولا آسيا خود مهد اسلام بوده و به ويژه كشورهاي آسياي جنوب غربي كه اغلب در شبه جزيره عربستان و يا همسايگان آن يعني ايران و تركيه مي باشند در اين قاره واقع اند و فاصله چنداني با قطب مسلمين ندارند و با پذيرش 7/32 درصد كشورهاي اسلامي مهمترين ناحيه اسلامي است و ثانياً در مرحله دوم نفوذ اسلام كه بين قرن 10 الي 15 ميلادي انجام شد و توسط بازرگانان اسلامي و به روش ارتباطات تجاري و فرهنگي با سرزمين هاي دور دست آسياي جنوبي ( شبه قاره هند ) و جنوب شرق آسيا، اسلام تبليغ و نفوذ پيدا كرد و اين موضوع هم مد نظر باشد كه اغلب كشورهاي جنوب و جنوب شرق آسيا پر جمعيت و سنتي و كشاورزند و مسلماً در رشد و افزايش خيل عظيم مردم مسلمان نقش مهمي داشته است بطوري كه اندونزي ، پاكستان و بنگلادش به ترتيب سه كشور پر جمعيت اسلامي در جهان به شمار مي روند . كشورهاي آسياي ميانه و قفقاز هم به خاطر پيوندهاي قومي و تاريخي با سرزمين هاي اسلامي خود هم بر تعداد كشورهاي اسلامي و هم بر جمعيت اسلامي اين قاره كهن مي افزايد ( وزارت آموزش وپرورش ، 1363: 126 و 134 و 136 و 260 ).

 از طرف ديگر كشورهاي پرجمعيت چين و هند و شرق روسيه كه خود بيش از 250ميليون مسلمان را شامل مي شوند نبايد در اين محاسبات و رتبه گيري قاره آسيا از نظر دور داشت. پس از آسيا ، قاره آفريقا از لحاظ پذيرش و رشد جمعيت اسلامي در رتبه دوم قرار مي گيرد و اين در حالي است كه تمام بخشهاي اين قاره در تمام دوران نفوذ اسلام اعم از مرحله اول كه از طريق لشكركشي و فتوحات نظامي بين قرن 7 ال 8 ميلادي ( وزارت اموزش وپرورش ، 1363: 110 - 134). كه شمال آفريقا و كشورهاي محدوده صحرا و ساحل مديترانه الي تنگه جبل الطارق به فتح مسلمين درآمد. (مستوفي الممالكي ، 1382 :18 )                                        

و هم از طريق ارتباطات تجاري و فرهنگي مسلمانان با سرزمين هاي ساحلي غرب و شرق و حتي جنوب آفريقا ( شاخ آفريقا و زنگبار در شرق و حوضه خليج گينه در غرب آفريقا) كه آئين اسلام در كشورهاي با رشد بالاي آفريقايي گسترش پيدا كرد و مجموعاً اين قاره با پذيرش 30/28 درصد جمعيت اسلامي جهان كه معادل 97/47 درصد جمعيت كل اين قاره  نيز محسوب مي شود در رتبه 2 قرار مي گيرد.

 مسئله مهم در اينجاست كه در اين قاره كشورهايي وجود دارد كه با رشد جمعيت اسلامي روز به روز مسلمانان آن در حال در حال افزايش بوده و در آينده اي نزديك از مرز 50 درصد جمعيت مسلمان گذشته و آنها را در جرگه  اين كشورها بايد محسوب نمود از جمله : موزامبيك، گينه بيسائو، ليبريا، توگو، كنيا،كه در حال حاضر بين 20 تا 45 درصد جمعيت آنها مسلمان است . اين ادعا را بايد به ورود كشورهاي اسلامي بوركينافاسو، ساحل عاج و اتيوپي و تانزانيا به گروه كشورهاي اسلامي نسبت به 10 سال قبل يعني از سال 1997 تا زمان حال پذيرفت.

              پس از آسيا و افريقا ، قاره اروپا به لحاظ همسايگي با اين دو قاره و ارتباطات طولاني مردم حاشيه اين قاره با سرزمين هاي اسلامي در طول تاريخ، مسلما  از  جمعيت قابل توجه مسلمان كه بر اثر گسترش نفوذ آئين اسلام در آن ديده مي شوند، برخوردارند و اكنون با 93/6 درصد پذيرش جمعيت اسلامي جهان در مقام سوم قرار دارد. اروپاي شرقي و شبه جزيره بالكان به لحاظ ارتباطات تاريخي با آسياي غربي و بويژه در زمان تسلط امپراتوري عظيم عثماني در نيمه دوم قرن 19 الي اوايل قرن 20 ([1]) از گسترش سريع آئين اسلام برخوردار بوده و در ساير كشورهاي اروپاي غربي و شمالي و جنوبي نيز به واسطه ارتباطات مردمي به ويژه  مهاجرت مسلمانان به اين كشورها و ازدواج هاي گسترده با سكنه اين كشورها از جمله آلمان و فرانسه از جمعيت قابل ملاحظه اي از مسلمانان برخوردارند.

 كشور اسپانيا نيز در قرن 8 ميلادي توسط طارق بن عزيز سردار معروف عرب و از طريق عبور مسلمانان از تنگه جبل الطارق بين مراكش و اسپانيا ( آفريقاي شمالي و شبه جزيره ايبري در اروپا ) تصرف شد و به مدت 5 قرن در حاكميت خلافت اسلامي قرار داشت و امروزه جنوب اسپانيا ماهيت اسلامي دارد. ( نظري ،1372 :24 ) 

 توزيع ناحيه اي جمعيت اسلامي:

 با مراجعه به جدول شماره 2 ملاحظه مي شود كه نواحي آسياي جنوب شرقي ، آسياي جنوب غربي، و آسياي جنوبي به ترتيب 33/22 درصد ، 32/18 درصد ، 23/18 درصد  از جمعيت مسلمان جهان در جايگاه يكم الي سوم اجتماعي قرار دارند. مسلما نقش بعضي از كشورها از لحاظ اجتماعي و فرهنگي و حتي بعضي كشورهاي داراي اقليت مسلمان در اين جايگاه قابل بحث است. مثلا در آسياي جنوب شرقي كه رتبه اول را دارد وجود كشور اندونزي به تنهايي با بيش از 195 ميليون نفر به عنوان پر جمعيت ترين كشور نقش اساسي داشته كه علت آن را بايد در شرايط طبيعي، موقعيت هاي توليدي منطقه مخصوصا خاكهاي قرمز آتشفشاني در جزيره جاوه و سوماترا كه بيش از 200 ميليون جمعيت اين كشور را در خود جاي داده جستجو كنيم . در آسياي جنوب غربي تعداد كشورها بيشتر است اما رتبه هاي جمعيتي در حد متوسط و پايين است. بطوريكه پر جمعيت ترين كشور اين ناحيه تركيه است . با بيش از 73 ميليون  و ايران بيش از 69 ميليون مسلمان قطب هاي اجتماعي به شمار مي روند. نظر به اينكه موقعيت شيخ نشين هاي خليج فارس با روند مهاجر پذيري شديدي كه امروز دارند ، از جمله دبي و كويت يك ناحيه در حال تحول و رو به تزايد جمعيتي است. بد نيست كه  اشاره شود حدود 33درصد كشورهاي اسلامي در اين ناحيه واقع اند. البته وقايع نظامي و سياسي خاورميانه و هشت سال دفاع مقدس  و درگيريهاي فلسطين و لبنان كمي از رشد شتابان جمعيتي كاسته است. در حالي كه در جنوب شرق آسيا صرفا وقايع طبيعي مثل    توفان ها- سيلاب ها- زلزله ها گاهي بر توقف تدريجي رشد جمعيت شايد تاثير گذار باشد. در آسياي جنوبي كه تنها          3 كشور اسلامي بنگلادش- پاكستان – مالديو و كشور بزرگ هندوستان قرار دارد كه همه به خاطر موقعيت هاي طبيعي و سنتي بودن جامعه پرجمعيت هستند. و اين ناحيه را يك ناحيه پرجمعيت نشان مي دهد . بد نيست بدانيم كه پاكستان دومين كشور پر جمعيت و بنگلادش سومين كشور پر جمعيت اسلامي است. و علاوه بر آن كشور بزرگ هندوستان 5/13درصد جمعيت آن يعني معادل 154504000 نفر مسلمانند. (WWW. Islamic population , 2006 : P 1 – 2   )                             

و از جمله علل پر جمعيت بودن اين ناحيه به شمار مي روند.

نواحي اروپاي جنوبي با 29/0 درصد و سرزمين قفقاز با 51/0 درصد كم جمعيت ترين نواحي به شمار مي رود اما از لحاظ فرهنگي و برخورداري از تكنولوژي و شرايط قاره اروپا از بعضي جهات پيشرفته ترند.

  توزيع جمعيت اسلامي بر حسب كشورهاي اسلامي:

 چنانچه 1565280000 نفر جمعيت مسلمان جهان را به 53 كشور اسلامي توزيع كنيم . مسلما سهم متعادل هر كشور معادل 29534000 نفر مسلمان خواهد بود و چنانچه تنها 1372634600 نفر جمعيت ساكن در اين كشورها را توزيع كنيم به هر كشور اسلامي حدود 25919012 نفر مسلمان تعلق مي گيرد. اما از طرف ديگر شاهد آن هستيم آن هستيم كه نظير توزيع قاره اي و توزيع ناحيه اي ، توزيع كشور جمعيت اسلامي هم بسيار نابرابر و بي قاعده است بطوريكه كشور اندونزي با 195272000 نفر مسلمان پرچمعيت ترين كشور و كشور برونئي با 268000 نفر كم جمعيت ترين كشور ها به شمار مي روند كه به ترتيب 5/12 درصد و 017/0 درصد از حاشيه اسلامي را در خود جاي داده اند. چنانچه با يك  روش آماري كشورهاي اسلامي را از لحاظ بعد اجتماعي طبقه بندي كنيم شايد صحت اين مطالب بهتر اثبات شده  و قابل توجيه باشد. يكي از بهترين ، علمي ترين روش هاي طبقه بندي استفاده از روش آماري حد اختلاف طبقه اي است بطوريكه با اجراي  چند مرحله رياضي كشورها طبقه بندي مي شوند.

 مرحله اول : بدست آوردن دامنه نوسان اجتماعي                                                    R= MAX P – Min P                                    

 يعني پر جمعيت ترين و كم جمعيت ترين كشورها از هم كسر مي شوند.

بطوري كه :                                                                                                                                            برونئي - اندونزي R=

 R= 1952722000   -   268000  = 195004000

 مرحله دوم : تعداد طبقه اجتماعي است كه از فرمول استورجس حاصل مي شود ( مهدوي، 1367: 35 )      

 K= 3/3 +1 log  N

 K= 3/3 +1 log  [ 53 ]      #   6/7  يا  8

 مرحله سوم : محاسبه رقم حد اختلاف طبقه اي از فرمول

P = = = 24375500

  مرحله آخر: تنظيم جدول نمايشي  كه مطابق جدول شماره  4  تنظيم شده است.

جدول شماره 4 : طبقه بندي كشور هاي اسلامي بر حسب سقف جمعيتي

 

علامت

روي نقطه

نام كشورها

درصد به كل كشورها

تعداد كشور اسلامي

سقف جمعيتي

طبقه

اندونزي

 

9/1

1

الي 195272000

170896500

1

O

پاكستان

9/1

1

الي 170896500

146521000

2

بنگلادش

9/1

1

الي  146521000

122145500

3

0

0

0

الي  122145500

97770000

4

تركيه

9/1

1

الي    97770000

73394500

5

Ø

مصر – ايران

8/3

2

الي  73394500

49019000

6

افغانستان – عراق

الجزاير

7/5

3

الي     49019000

24643500

7

×

ساير كشورها

9/82

44

الي   24643500

268000

8

 

 

100

53

1372634600

جمع

                طبقه اول به كشورهايي اختصاص دارد كه جمعيت آنها بين     ](    MAXP –d)   الي  ( (MAXP [    قرار دارد و مسلماً كشوراندونزي رافقط شامل مي شود و به همين ترتيب طبقه دوم نيز به ممالكي مربوط مي شود كه سقف جمعيتي آنها بين

 همانطور كه در جدول مشاهده مي شود توزيع جمعيت به كشورهاي اسلامي بسيار ناموزون و گسيخته بوده و فواصل سلسله مراتبي آن خيلي زياد است بطوريكه 44 كشور معادل 9/82 درصد كشورهاي اسلامي جمعيتي تقريبا كمتر از 25 ميليون نفر دارند و تنها 3 كشور بين 50-25 ميليون  و 2 كشور هم بين 74- 50   ميليون نفر جمعيت دارند و كشورهايي كه بيش از يكصد ميليون مسلمان دارند تنها سه كشور اندونزي، بنگلادش و پاكستان هستند.

لازم به اشاره است كه سه كشور پر جمعيت اندونزي ، پاكستان و بنگلادش حدود بيش از  جمعيت اسلامي قاره آسيا و حدود 33 درصد يا بيش از  جمعيت اسلامي جهان را در خود پذيرفته اند كه علل آن متنوع و به عوامل طبيعي ، توليدي     ( كشت برنج ) ، سنتي بودن جامعه و اعتقادات و آداب و رسوم جامعه ارتباط دارد كه خود بخش جداگانه اي خواهد داشت.

4 -  نتيجه گيري :

 با توجه به مطالب عنوان شده و با اثبات آماري و طبق آمارهاي موجود جهاني به اين نتيجه مي رسيم كه اولا: ايدئولوژي اسلامي به خاطر جهان شمولي آن به هيچ وجه منطبق با مرزهاي سياسي و كميت هاي اجتماعي نيست بلكه عظمت آن در شرايط فعلي فراتر از مرزهاي قراردادي و جغرافيايي است. اما براي نمايش و براي مطالعه بهتر مطلب جهان اسلام را به سه بخش تقسيم كرده اند.

1 – كشورهاي اسلامي كه امروزه به تعداد 53 كشور است و نسبت به 8 سال قبل سه كشور اضافه شده و پيش بيني مي شود تا 20 سال اينده از لحاظ رشد جمعيتي و عملكرد سياسي به بيش از 60 كشور برسد.

( به جدول شماره يك و جدول كشورهايي كه داراي اقليت مسلمان هستند مراجعه شود).

2 – نواحي اسلامي كه اساس ناحيه بندي را بر حسب بينش هاي اسلامي و پديده هاي جغرافيايي در رابطه با آن در نظر گرفته ايم كه بالغ بر 8 ناحيه و سرزمين در نظر گرفته ميشود كه در جدول شماره 2 آورده شده است.

3 – ساير كشورها و سرزمين ها ي واقع در خارج از اين نواحي يا قاره هاي ديگر كه بخش وسيعي از جمعيت اسلامي را پذيرفته از جمله كشور چين با 39 ميليون مسلمان و معادل 3 درصد جمعيت آن با كيفيت و تظاهرات قابل توجه بخصوص ايالت هاي غربي چين مثل سينگ كيانگ اويغور.

ايالات متحده آمريكا با جمعيت مسلمان 6310000 و كشور كانادا با جمعيت حدود 4 ميليون نفر در قاره آمريكاي شمالي قابل بحث و جالب مي باشد. ضمن اينكه از كليه آزادي هاي اجتماعي –  سياسي و فرهنگي از جمله راي دادن براي انتخابات رياست جمهوري برخوردارند و حتي مي توانند بين كانديداها تفاوت عددي ايجاد كنند. كشور جمهوري فدراتيو روسيه با 19% جمعيت مسلمان و رقمي معدل 27170000 نفر بيانگر وجود جمعيت قابل توجه و تظاهرات اسلامي  حتي در بزرگترين ابرقدرت هاي اقتصادي و نظامي دنيا كه  داراي اهميت است.

 كشورهاي اسلامي امروزه با تشكيل سازمان يا اتحاديه مشترك المنافع اسلامي مي توانند قدمي در جهت استقلال اقتصادي و خروج از استعمار اقتصادي داشته باشند . ضمن اينكه در مورد مرزها مخصوصاً مرزهاي بحراني ( كشمير، فلسطين، آئوزه(بين ليبي و چاد ) ، مناطق بيطرف، صحراي غربي، جزاير خليج فارس، مرزهاي آبي جنوب شرق آسيا، محدوده هاي ماهيگيري F.N.L  و ... ) بايد با مذاكره و حل مسايل اختلافات را بين خود حل نمايند و بهانه اي به نيروهاي نظامي خارجي براي ورود مناطقي  از جمله كوزوو، دارفور، سودان، افغانستان و ...  را ندهند .

 



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 14:10 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

جایگاه ایران در سازمان کنفرانس اسلامی.

در حالی که عضویت در جنبش غیرمتعهد ها بیشترین نفع را عاید کشورمان کرده است، فعالیت دیپلماتیک ایران در سازمان کنفرانس اسلامی از دیگر پیمان های منطقه ای و بین المللی چشمگیر تر بوده است. اوج این مسئله به دوران ریاست ایران بر سازمان مذکور برمی گردد که نقطه عطفی در تاریخ سیاست خارجی کشور مان محسوب می شود. در این دوره تهران تلاش کرد تا سیاست تنش زدایی و رفع سوءتفاهم با کشورهای منطقه و جهان را پیاده نماید. فضای اطمینان و همکاری که طی این مدت ایجاد شده زمینه را برای موفقیت های دیگر از جمله افزایش بهای نفت نیز فراهم آورد. جا افتادن ایده گفت وگوی تمدن ها که یک پرستیژ دیپلماتیک محسوب می شد و تلاش برای ایفای نقش در بحران های بوسنی، کوزوو و افغانستان و نیز اقدام برای همبستگی در جهت مقابله با اسرائیل از دیگر دستاوردهای این دوران بود.

ریاست ایران بر سازمان کنفرانس اسلامی از این جهت اهمیت داشت که این کار با وجود به رغم تفکرات خاص کشورمان در مورد امور بین المللی انجام شد. ریاست آقای خاتمی بر این کنفرانس نیز با توجه به افکار سیاسی نوین وی در عرصه داخلی و بین المللی تاثیر قابل توجهی بر سران شرکت کننده در هشتمین اجلاس سازمان بر جای گذارد.

به هر حال می توان امور مذکور را از دستاوردهای سیاسی ریاست ایران بر سازمان کنفرانس اسلامی دانست: قبول ایده گفت وگوی تمدن ها؛ اعتمادسازی میان کشورهای اسلامی؛ افزایش همکاری سازمان کنفرانس اسلامی با سایر سازمان های بین المللی مانند سازمان ملل، اکو، اتحادیه عرب، سازمان وحدت آفریقا و جنبش عدم تعهد، تشکیل اتحادیه بین المجالس اسلامی؛ بررسی بحران کوزوو و برگزاری اجلاسی در سطح وزرای خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی در ژنو و اعزام هیأت هایی به منطقه بحران؛ مشارکت در کاهش بحران در روابط سوریه و ترکیه و تلاش برای حل بحران های عراق و الجزایر و دست آخر مقابله دیپلماتیک با تجاوز به بیت المقدس از سوی اسرائیل.
انتظار می رود که ایران در جریان تلاش های خود برای عضویت در اتحادیه عرب به نکات مثبت و منفی حضور در پیمان ها و سازمان های یاد شده توجه داشته و عملکر د مثمرثمر در جمع کشورهای عربی داشته باشد.

پی نوشت :

1ـ العالم العربی ـ رقم 1337، دسامبر 1986. به نقل از سازمان کنفرانس اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص 23.

2ـ بنده مقدم ـ محمد‌مهدی ـ علل ایجاد سازمان کنفرانس اسلامی و نقش عربستان ـ ص 17.

3ـ به نقل از حمید روحانی، «سازمان کنفرانس اسلامی»، (کیهان 6 بهمن 1367).

4ـ بنده مقدم، منبع سابق.

5ـ میدل ایست، اکتبر 1969، ص 21.

6ـ بنده مقدم، سابق.

7ـ اسد همایون،‌نتایج کنفرانس سران اسلامی در رباط، تهران (بی‌ن)، 1348.

8ـ سازمان کنفرانس اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص 26.

9ـ کیهان، 10/9/1336.

منابع

1محمد رضا ضیایی بیگدلی ، حقوق بین لملل عمومی ، نشر گنج دانش، ۱۳۸۱.

2سید داوود آقایی ، حقوق سازمان های بین المللی دانشگاه پیام نور، ۱۳۸۰ .

3سازمان کنفرانس اسلامی /اراده مجامع اسلامی منطقه ای و غیر متعهد ها ، انتشارات وزارت خارجه ۱۳۷۳.
4سوره آل عمران ،آیه ۱۰۳ .

.5سازمان کنفرانس اسلامی ۳۵ سال رکود" جمهوری اسلامی ۵/۷/۸۳..

.6عراقچی ،عباس ،سازمان "کنفرانس اسلامی و آینده ای نا امید کننده"سیاست خارجی ۳

.7ولایتی ،علی اکبر،" سازمان کنفرانس اسلامی ضرورت تحرک بعد از جنگ سرد" سیاست خارجی ۳

.8رویوران ،حسن،"سازمان کنفرانس اسلامی تهدید ها و فرصت ها "همشهری دیپلماتیک ۷۸.

.9عرشی ،مانیا،"سازمان کنفرانس اسلامی آخرین امید عراقی ها"آفتاب یزد ،۷/۲/۸۳.

10."سازمان کنفرانس اسلامی ،بیم ها و امید ها"جمهوری اسلامی ۱۷/۹/۸۴.

11. بعیدی نژاد ، حمید، "سازمان کنفرانس اسلامی تحولی جدید"همشهری دیپلماتیک ۷۸.

12. "سازمان کنفرانس اسلامی در ترازوی آمار"نشریه بورس ۵.

.13احمدی،کورش"سازمان کنفرانس اسلامی در شرایط جدید بین المللی"سیاست خارجی ۳

14."سازمان کنفرانس اسلامی در یک نگاه"مشکوه النور۳ .

.15سازمان کنفرانس اسلامی فقط محکوم می کند "رسالت ف۲/۹/۸۲.1

16."سازمان کنفرانس اسلامی قادر به حل مشکلات مردم نیست"راه مردم،۱۲/۳/۸۲

.17برهان محمد،" سازمان کنفرانس اسلامی گامی به جلو"کیهان هوایی ۱۳۷۸

18. " سازمان کنفرانس بین المللی مجموعه ای منفعل در عرصع بین المللی "جمهوری اسلامی ۲۳/۷/۸۲

19جوادی محمد،"سازمان کنفرانس اسلامی مجموعه ای ناهمگون"جمهوری اسلامی ۵/۷/۸۳.

20.پورعلی یوسف " سازمان کنفرانس اسلامی ملت ها پیشتاز تر از دولت ها"سیاست روز،۱۹/۹/۸۴.

 .21فریده شریفی "سازمان کنفرانس اسلامی و بحران کشمیر "کیهان ۸/۳/۷۸.

22. سازمان کنفرانس و توقعات جهان اسلام گجمهوری اسلامی ۲۳/۷/۸۲

. 23رحمان .س.م . مشیر زاده" سازمان کنفرانس اسلامی و چالش های آینده"سیاست خارجی۳.

.24اردکانی ، عباسعلی " سازمان کنفرانس اسلامی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران"مطالعات دفاعی استراتژیک ۸

 25علی قاسمی ،" سازمان کنفرانس اسلامی و مسائل بین المللی "رسالت،۴و۵/۳/۸۳.

.26خبر گزاری جمهوری اسلامی ایران ، ایرنا

.27 ؛ سازمانهای بین المللی، موسی زاده، رضا تهران، نشر میزان، 1382، چاپ سوم،



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:55 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

جایگاه ایران در سازمان کنفرانس اسلامی.

در حالی که عضویت در جنبش غیرمتعهد ها بیشترین نفع را عاید کشورمان کرده است، فعالیت دیپلماتیک ایران در سازمان کنفرانس اسلامی از دیگر پیمان های منطقه ای و بین المللی چشمگیر تر بوده است. اوج این مسئله به دوران ریاست ایران بر سازمان مذکور برمی گردد که نقطه عطفی در تاریخ سیاست خارجی کشور مان محسوب می شود. در این دوره تهران تلاش کرد تا سیاست تنش زدایی و رفع سوءتفاهم با کشورهای منطقه و جهان را پیاده نماید. فضای اطمینان و همکاری که طی این مدت ایجاد شده زمینه را برای موفقیت های دیگر از جمله افزایش بهای نفت نیز فراهم آورد. جا افتادن ایده گفت وگوی تمدن ها که یک پرستیژ دیپلماتیک محسوب می شد و تلاش برای ایفای نقش در بحران های بوسنی، کوزوو و افغانستان و نیز اقدام برای همبستگی در جهت مقابله با اسرائیل از دیگر دستاوردهای این دوران بود.

ریاست ایران بر سازمان کنفرانس اسلامی از این جهت اهمیت داشت که این کار با وجود به رغم تفکرات خاص کشورمان در مورد امور بین المللی انجام شد. ریاست آقای خاتمی بر این کنفرانس نیز با توجه به افکار سیاسی نوین وی در عرصه داخلی و بین المللی تاثیر قابل توجهی بر سران شرکت کننده در هشتمین اجلاس سازمان بر جای گذارد.

به هر حال می توان امور مذکور را از دستاوردهای سیاسی ریاست ایران بر سازمان کنفرانس اسلامی دانست: قبول ایده گفت وگوی تمدن ها؛ اعتمادسازی میان کشورهای اسلامی؛ افزایش همکاری سازمان کنفرانس اسلامی با سایر سازمان های بین المللی مانند سازمان ملل، اکو، اتحادیه عرب، سازمان وحدت آفریقا و جنبش عدم تعهد، تشکیل اتحادیه بین المجالس اسلامی؛ بررسی بحران کوزوو و برگزاری اجلاسی در سطح وزرای خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی در ژنو و اعزام هیأت هایی به منطقه بحران؛ مشارکت در کاهش بحران در روابط سوریه و ترکیه و تلاش برای حل بحران های عراق و الجزایر و دست آخر مقابله دیپلماتیک با تجاوز به بیت المقدس از سوی اسرائیل.
انتظار می رود که ایران در جریان تلاش های خود برای عضویت در اتحادیه عرب به نکات مثبت و منفی حضور در پیمان ها و سازمان های یاد شده توجه داشته و عملکر د مثمرثمر در جمع کشورهای عربی داشته باشد.

پی نوشت :

1ـ العالم العربی ـ رقم 1337، دسامبر 1986. به نقل از سازمان کنفرانس اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص 23.

2ـ بنده مقدم ـ محمد‌مهدی ـ علل ایجاد سازمان کنفرانس اسلامی و نقش عربستان ـ ص 17.

3ـ به نقل از حمید روحانی، «سازمان کنفرانس اسلامی»، (کیهان 6 بهمن 1367).

4ـ بنده مقدم، منبع سابق.

5ـ میدل ایست، اکتبر 1969، ص 21.

6ـ بنده مقدم، سابق.

7ـ اسد همایون،‌نتایج کنفرانس سران اسلامی در رباط، تهران (بی‌ن)، 1348.

8ـ سازمان کنفرانس اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص 26.

9ـ کیهان، 10/9/1336.

منابع

1محمد رضا ضیایی بیگدلی ، حقوق بین لملل عمومی ، نشر گنج دانش، ۱۳۸۱.

2سید داوود آقایی ، حقوق سازمان های بین المللی دانشگاه پیام نور، ۱۳۸۰ .

3سازمان کنفرانس اسلامی /اراده مجامع اسلامی منطقه ای و غیر متعهد ها ، انتشارات وزارت خارجه ۱۳۷۳.
4سوره آل عمران ،آیه ۱۰۳ .

.5سازمان کنفرانس اسلامی ۳۵ سال رکود" جمهوری اسلامی ۵/۷/۸۳..

.6عراقچی ،عباس ،سازمان "کنفرانس اسلامی و آینده ای نا امید کننده"سیاست خارجی ۳

.7ولایتی ،علی اکبر،" سازمان کنفرانس اسلامی ضرورت تحرک بعد از جنگ سرد" سیاست خارجی ۳

.8رویوران ،حسن،"سازمان کنفرانس اسلامی تهدید ها و فرصت ها "همشهری دیپلماتیک ۷۸.

.9عرشی ،مانیا،"سازمان کنفرانس اسلامی آخرین امید عراقی ها"آفتاب یزد ،۷/۲/۸۳.

10."سازمان کنفرانس اسلامی ،بیم ها و امید ها"جمهوری اسلامی ۱۷/۹/۸۴.

11. بعیدی نژاد ، حمید، "سازمان کنفرانس اسلامی تحولی جدید"همشهری دیپلماتیک ۷۸.

12. "سازمان کنفرانس اسلامی در ترازوی آمار"نشریه بورس ۵.

.13احمدی،کورش"سازمان کنفرانس اسلامی در شرایط جدید بین المللی"سیاست خارجی ۳

14."سازمان کنفرانس اسلامی در یک نگاه"مشکوه النور۳ .

.15سازمان کنفرانس اسلامی فقط محکوم می کند "رسالت ف۲/۹/۸۲.1

16."سازمان کنفرانس اسلامی قادر به حل مشکلات مردم نیست"راه مردم،۱۲/۳/۸۲

.17برهان محمد،" سازمان کنفرانس اسلامی گامی به جلو"کیهان هوایی ۱۳۷۸

18. " سازمان کنفرانس بین المللی مجموعه ای منفعل در عرصع بین المللی "جمهوری اسلامی ۲۳/۷/۸۲

19جوادی محمد،"سازمان کنفرانس اسلامی مجموعه ای ناهمگون"جمهوری اسلامی ۵/۷/۸۳.

20.پورعلی یوسف " سازمان کنفرانس اسلامی ملت ها پیشتاز تر از دولت ها"سیاست روز،۱۹/۹/۸۴.

 .21فریده شریفی "سازمان کنفرانس اسلامی و بحران کشمیر "کیهان ۸/۳/۷۸.

22. سازمان کنفرانس و توقعات جهان اسلام گجمهوری اسلامی ۲۳/۷/۸۲

. 23رحمان .س.م . مشیر زاده" سازمان کنفرانس اسلامی و چالش های آینده"سیاست خارجی۳.

.24اردکانی ، عباسعلی " سازمان کنفرانس اسلامی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران"مطالعات دفاعی استراتژیک ۸

 25علی قاسمی ،" سازمان کنفرانس اسلامی و مسائل بین المللی "رسالت،۴و۵/۳/۸۳.

.26خبر گزاری جمهوری اسلامی ایران ، ایرنا

.27 ؛ سازمانهای بین المللی، موسی زاده، رضا تهران، نشر میزان، 1382، چاپ سوم،



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:55 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

خبرگزاری بین المللی اسلامی «اینا»

خبرگزاری بین المللی اسلامی (اینا) نهاد اطلاع رسانی وابسته به سازمان کنفرانس اسلامی است.
وزیران خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی، در دومین نشست خود در کراچی پاکستان اصل وجود یک نهاد اطلاع رسانی برای سازمان را ضروری دانسته و در سومین اجلاس که در سال 1972 میلادی در بندر جده عربستان برگزار شد تأسیس آن را تصویب کرده و مقر اصلی آن را در جده قرار دادند.

خبرگزاری بین المللی اسلامی از دو تشکیلات اصلی مجمع عمومی و شورای اجرایی تشکیل شده و رئیس آن نیز از سوی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی تعیین می شود.

 

دانشگاه های وابسته به سازمان کنفرانس اسلامی

سازمان کنفرانس اسلامی دو دانشگاه مستقل در کشورهای مالزی و بنگلادش تأسیس کرده است.
در دانشگاه اسلامی بین المللی مالزی که از سال 1983 فعالیت خود را آغاز کرده 7 هزار و 165دانشجو در مقاطع لیسانس، فوق لیسانس و دکتری به تحصیل اشتغال دارند که یک هزار و 476 نفر از این تعداد دانشجویانی هستند که از 92 کشور برای تحصیل به مالزی رفته اند.

این دانشگاه از شش دانشکده علوم اقتصادی و اداری، مهندسی، معارف اسلامی و علوم انسانی، حقوق، مهندسی عمران و محیط و پزشکی تشکیل شده است.

دانشگاه اسلامی بین المللی مالزی در رشته های مهندسی، حقوق، علوم اقتصادی و اداری و معارف اسلامی و علوم انسانی دانشجوی فوق لیسانس و دکترا دارد.

وزیران خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی در چهاردهمین نشست خود که در سال 1985 میلادی برگزار شد، پیشنهاد بنگلادش مبنی بر تأسیس دانشگاه اسلامی در این کشور را تصویب کردند.
دانشجویان دانشگاه اسلامی بنگلادش در دانشکده الهیات و علوم انسانی و اجتماعی این دانشگاه به تحصیل اشتغال دارند.

 

کمیته های وابسته به سازمان کنفرانس اسلامی

جایگاه سازمان کنفرانس اسلامی در عصر حاضر

کشورهای مسلمان عضو سازمان کنفرانس اسلامی که تعداد آنها به ۵۷ کشور می رسد، اکنون نزدیک به یک سوم تعداد کشور های عضو سازمان ملل را به خود اختصاص داده اند و این در حالی است میزان زیادی از مناطق استراتژیک جهان در قلمرو این کشور ها قرار دارد.به طوری که مرز جهان اسلام از سواحل آفریقای شمالی در اقیانوس اطلس تا شرق اندونزی امتداد می یابد. ۷۴ دصد ذخایر شناخته شده نفت جهان و ۵۰ درصد ذخایر گازی، ۲۰ دصد از گستره آبی و خاکی جهان ،۳۵دصدقلع،۲۰ درصد پنبه جهان و... در کشورهای اسلامی قرار دارد . حجم مبادلات کشور های اسلامی در سال ۱۳۸۳ بالغ بر ۸۰۰میلیارد دلار بوده است که قطعا با رشد زیادی که قیمت نفت در طی سالیان اخیر داشته است، این میزان بسیار بالاتر از این مقدار است. از سوی دیگر خاستگاه قدیمی ترین تمدن ها مانند سومر و اکد و عیلام و مصر و ایران و اسلام در این کشور ها قرار دارد . جمعیتی معادل یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون نفر که در اقصی نقاط این کره خاکی ساکن هستند را مسلمانان تشکیل می دهند. یعنی میزانی معادل یک چهارم جمعیت جهان به مسلمانان تعلق دارد با توجه به چنین پتانسیل های موجود در جهان اسلام و شرایط جهانی که امروزه حاکم است نقش و جایگاه سازمان کنفرانس اسلامی بیش از پیش برجسته تر می شود اما این سازمان علیرغم در اختیار داشتن امکانات و قابلیت های زیادی که بر شمردیم تا کنون نتوانسته جایگاه مهمی را در مناسبات قدرت در نظام بین المللی داشته باشد . مهم ترین عوامل در این زمینه را می توان در زیر به اختصار این چنین بیان کرد:

 

1) اختلافات و منازعات میان کشور های عضو و ضعف ساختاری در سازمان:

در حالیکه ملت های مسلمان کشورهای اسلامی اختلافی با هم ندارند اما وجود اختلاف میان حاکمین کشور های اسلامی و بعضا وجود تضاد دیدگاه میان آنها که قطعا از نگرش های سیاسی تناقض در تامین منافع ایجاد می شود ، ازکارآیی سازمان کنفرانس اسلامی کاسته است . به طور مثال در مورد فلسطین، سازمان کنفرانس اسلامی فقط به صدور قطعنامه بسنده کرده است و در حقیقت کاری صورت نداده است این درحالی است که عده ای از کشور های اسلامی با اسراییل روابط دیپلماتیک برقرار کرده اند.

در مورد عراق نیز سازمان اقدامات در خوری صورت نداده است . در زمان حمله آمریکا به عراق سازمان تنها به تشکیل یک جلسه اضطراری بسنده کرد . حمله آمریکا در شرایطی صورت گرفت که امیر قطر به عنوان رئیس دوره ای سازمان کنفرانس اسلامی ، کشورش را میزبان ستاد فرماندهی نیروهای امریکایی قرارد اد. و سایر کشور های عربی هم از حمله به عراق حمایت کردند.
در بوسنی و هرزگوین و بحران بالکان هر چند سازمان دست به اقداماتی زد اما با دخالت های ناتو و امریکا به زودی به حاشیه رانده شد و همچنین در بحران های مسلمانان کشمیر در هند، تیمورشرقی در اندونزی و میندانائو در فیلیپین سازمان کنفرانس اسلامی بیشتر یک نظاره گر بود.

وجود اتحادیه هایی مانند اتحادیه عرب و گروه کشور های عرب حوزه خلیج فارس نیز در پاره ای از موارد سازمان را از نیل به اهداف خود باز داشته است. این اتحادیه ها که خود در درون سازمان عضو هستند در بسیاری از موارد مسائل خود را از مسائل جهان اسلام جدا می کنند و به آن رنگ و بوی عربی می دهند که در تضعیف سازمان کنفرانس اسلامی نقش مهمی دارند .

موضوع دیگر که بسیار حائز اهمیت است مساله نیروی نظامی و قدرت دفاعی جهان اسلام است . به غیر از ترکیه که جزو ناتو است و پاکستان که بمب اتمی دارد ، بقیه کشور های اسلامی از تحت پوشش قرار گرفتن از سوی یک نیرو یا قدرت نظامی که از آنها در برابر حملات قدرت های بزرگ محافظت کند محروم هستند . در حقیقت تشکیل یک نیروی نظامی اسلامی برای حراست از کیان اسلامی امت و جهان اسلام ضروری است .

 

2)فقدان ساختار اقتصادی مشترک

متاسفانه اکثرکشور های اسلامی، کشور های پیشرفته و یا ثروتمندی نیستند و بیش از نیمی از آنها جزو کشور های فقیر جهان محسوب می شوند. اکثر کشور های ثروتمند در دنیای اسلام در خاورمیانه قرار دارند . از این لحاظ کشور های اسلامی از ناهمگونی شدیدی رنج می برند. هنوز یک نهاد مرکزی هماهنگ کننده درباره سرمایه گزاری مشترک کشور های ثروتمند اسلامی به شکل منسجم و کارا وجود ندارد و در این میان بانک توسعه اسلامی دست به اقداماتی زده است ولی هنوز کافی به نظر نمی رسد.

 

3) فقدان ضمانت های اجرایی برای مصوبات و قطعنامه های سازمان :

یکی از نقاط ضعف اساسی سازمان کنفرانس اسلامی، نبود ضمانت اجرا برای قطعنامه ها و مصوبات این سازمان است. به عبارتی دیگر سازمان کنفرانس اسلامی مانند سازمان ملل متحد، ابزاری مانند شورای امنیت را در اختیار ندارد که قطعنامه های لازم الاجرای خود را به مرحله عمل برساند.
سازمان کنفرانس اسلامی فاقد یک نهاد نظارتی قدرتمند است که بتواند در معادلات جهانی تایین کننده باشد. هم اکنون سازمان کنفرانس اسلامی با آنکه تمام کشور های آن عضو سازمان ملل محسوب می شوند فاقد یک کرسی دائم برای جهان اسلام در شورای امنیت است و این مساله بسیار مهمی بود که آقای احمدی نژاد در اولین سخنرانی خود در کنفرانس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل به آن اشاره کرد.


4) فقدان روزآمدی ساختار و اهداف سازمان کنفرانس اسلامی .

هم اکنون نزدیک به دو دهه از فرو پاشی کمونیسم می گذرد و جهان با یک جانبه گرایی آمریکا روبه روشده است. تروریسم به پدیده غالب جهان تبدیل شده است . رویدادی به نام ۱۱ سپتامبر جهان را به شکل دیگری در آورده است. به بهانه تروریسم قدرت های بزرگ به خود اجازه می دهند به هر جای دنیا لشکر کشی کنند!! در تحت تاثیر نظریه جنگ تمدن ها لبه تیز جنگ با تروریسم به سوی جهان اسلام نشانه رفته است. با این اوصاف سازمان کنفرانس اسلامی هنوز دارای ساختاری بسیار اولیه است و توانایی و آمادگی برای رویارویی برای پدیده های قرن ۲۱ را ندارد . این سازمان هنوز دارای ساختار ۴۰ سال پیش است وبا این شرایط نمی تواند با تبعات بعد از ۱۱ سپتامبر روبه رو شود و نیازمند تجدید نظر در ساختار و عملکرد آن می باشد.

تطبیق سازمان کنفرانس اسلامی با انتظارات جهان اسلام و همچنین تطبیق با تحولات نوین بین المللی ،همراه با ارائه یک راهبرد مناسب ، عرصه های مهمی هستند که ضرورت بازنگری و به روز رساندن اقدامات این سازمان برای تامین منافع ۵/۱ میلیارد مسلمان را ضروری می سازد .

امروزه جهان اسلام با مسائل مختلفی دست به گریبان است. کشورهای غربی با تبلیغات بسیار سعی دارند که اسلام را دینی خشن معرفی کنند و تا آنجا پیش رفته اند که مسلمان را مترادف با تروریست دانسته اند و دم از جنگ های صلیبی می زنند و اهانت ها به مقدسات مسلمانان و ساحت پیامبر اسلام روا داشته اند . با بهانه مبارزه با تروریسم دو کشور اسلامی عراق و افغانسان را آماج وحشیانه ترین حملات خود قرار داده اند و روزی نیست که در عراق و افغانستان خون بی گناهی بر زمین ریخته نشود.فلسطین، این سرزمین اشغال شده بیش از نیم قرن است که در آتش صهیونیسم می سوزد و هیچ نهاد و سازمان به اصطلاح حامی حقوق بشری لب به اعتراض نمی گشاید!! و همه این ها در پیش چشمان یک میلیارد و ۵۰۰میلیون مسلمان در حال رخ دادن است.

در داخل جهان اسلام اختلاف افکنی میان فرق و مذاهب اسلامی اعم از شیعه و سنی و ... توطعه ای خطرناک است به گونه ای که در عراق ما شاهد این توطئه هستیم و شیعه و سنی را در مقابل هم قرار داده اند و قصد دارند، این مساله را به کل جهان اسلام تسری دهند.
در اینچنین وضعیتی جایگاه سازمان کنفرانس اسلامی به عنوان یک نهاد فراگیر بین المللی اسلامی بسیار حساس است و باید در این باره باید دست به اقداماتی زد و بیش از هرچیز این امر اقدامات نرم افزاری و فرهنگی را طلب می کند

از جمله کار هایی که می توان در راستای انسجام و اتحاد بیشتر در میان کشور های اسلامی صورت داد ، ایجاد بازار مشترک اسلامی ، ایجاد مراکز تلوزیونی و رسانه ای مشترک ، ایجاد مراکز دانشگاهی و علمی مشترک تبادل فناوری میان کشور های اسلامی ، و گسترش راه های ارتباطی و مواصلاتی میان کشورهای اسلامی و از همه مهم تر دولت های اسلامی به جا ی اینکه در صدد با شند تا روابط خود را بر اساس روابط نابرابر با غرب بر قرار کنند ، با ملت های خود به ارتباط نزدیکی بیشتری برقرار کنند..



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:40 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

اهداف سازمان

منشور سازمان کنفرانس اسلامی طبق ماده ۱۰۲ منشور سازمان ملل در تاریخ اول فوریه ۱۹۷۴ به ثبت رسید. مواد این سند که شامل ۱۴ مورد است، به شرح زیر است: ۱. کشورهای عضو، سازمان کنفرانس اسلامی را تأسیس می‌کنند؛ ۲. اهداف و اصول؛ ۳. هیئت‌های کنفرانس اسلامی؛ ۴. کنفرانس پادشاهان و سران؛ ۵. کنفرانس وزیران امور خارجه؛ ۶. دبیرخانه؛ ۷. بودجه؛ ۸. عضویت؛ ۹. سازمان‌های اسلامی؛ ۱۰. خروج از عضویت؛ ۱۱. اصلاحیه؛ ۱۲. تفسیر؛ ۱۳. زبان کنفرانس؛ ۱۴. تصویب.

بند 2 ( اهداف) سازمان کنفرانس اسلامی هفت مورد است که به ترتیب زیر در منشور آن مشخص شده است:

1ارتقاء همبستگی اسلامی میان کشورهای عضو.

.2حمایت از همکاری میان کشورهای عضو در زمینه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، علمی و دیگر موارد اساسی و مشورت میان کشورهای عضو در سازمان های بین المللی.

3تلاش در جهت محو تبعیض نژادی و خاتمه بخشیدن به استعمار در تمام اشکال آن.

4اتخاذ تدابیر لازم برای پشتیبانی از صلح و امنیت بین المللی مبتنی بر عدالت.

.5هماهنگ کردن تلاش ها به منظور حفاظت از اماکن مقدس و آزادسازی آنها و پشتیبانی از مبارزه ملت فلسطین و کمک به این ملت درجهت بازپس گرفتن حقوق [خود] و آزادنمودن سرزمینش.

6پشتیبانی از مبارزه تمام ملل اسلامی در راه حفاظت از کرامت، استقلال و حقوق ملی شان.

7ایجاد جوی به منظور ارتقاء همکاری و تفاهم میان کشورهای اسلامی و دیگر کشورها.

 همچنین تصمیم گیری در سازمان، براساس رأی گیری اکثریت است اما در عمل، تصمیمات سازمان طی جلسات رسمی، با اجماع اتخاذ می شود..

ساختارسازمان کنفرانس اسلامی

این سازمان بین‌المللی متشکل از چندین نهاد وابسته و کمیته‌های فرعی است. کمیته‌های وابسته، به صورت دایمی و در زمینه‌هایی همچون امور خیریه، مسایل فرهنگی، اطلاع‌رسانی و مواردی از این دست به فعالیت مشغول هستند.

علاوه بر کمیته‌های وابسته، 4 رکن اصلی و چند نهاد وابسته نیز وجود دارند. این نهادها با هدف تلاش برای تقریب آمال سازمان و گام برداشتن در جهت خدمت به مسلمانان ایجاد شده‌اند. این نهادها از یک نوع استقلال اداری و مالی برخوردارند.

ارکان سازمان این سازمان‌ها عبارتند از:

1ـ کنفرانس سران:

این کنفرانس هر سه سال یک بار و در پایتخت یکی از کشورهای اسلامی عضو برگزار می‌شود. کشورهایی که این کنفرانس را برگزار می‌کنند به مدت سه سال ریاست آن را بر عهده می‌گیرند. تاکنون 10 کنفرانس از این دست برگزار شده است. کنفرانس سران، عالی‌ترین رکن سازمان است که وظیفه انتخاب دبیر کل را بر عهده دارد. نکته جالب در مورد این کنفرانس، منظم برگزار شدن آن در موعد مقرر است.

2ـ کنفرانس وزرای خارجه:

این نشست هر سال یک بار برپا می‌شود. البته می‌توان در مواقع لزوم نیز آن را دایر نمود. هر ساله نیز یک اجلاس هماهنگی در نیویورک برگزار می‌شود. این جلسه برای هماهنگی اعضا در نشست مجمع عمومی سازمان ملل است. در این کنفرانس اکثراً وزرای خارجه و یا معاونان آنها شرکت می‌کنند.
اگرچه نشست سران که هر سه سال یک بار تشکیل می‌گردد عالی‌ترین رکن سازمان است ولی بیشتر تصمیم‌های اجرایی و مهم در کنفرانس وزرای خارجه اتخاذ می‌شود. این کنفرانس علاوه بر این، مسوول وظایف کنفرانس سران در مدتی است که نشست آن برگزار نمی‌گردد.

3ـ دبیرخانه:

وظایف اداری سازمان بر عهده دبیرخانه است. هر چند موقتاً شهر جده به عنوان مقر دبیرخانه و حتی کل سازمان انتخاب گردیده ولی این انتخاب دائمی نبوده و شهر بیت‌المقدس به عنوان مقر اصلی کنفرانس اسلامی انتخاب شده است. ریاست دبیرخانه همچون دیگر سازمان‌های بین‌المللی با دبیر کل است. وی که با انتخاب اکثریت کشورهای عضو تعیین می‌شود، برای 4 سال تصدی دبیرخانه را بر عهده می‌گیرد. مسوولیت پی‌گیری و اجرای تصمیم‌های متخذه در دو کنفرانس سران و وزرا بر عهده دبیرخانه است.
4ـ دادگاه بین‌المللی عدالت اسلامی:

این رکن جدیدترین رکن سازمان و مقر آن در شهر کویت است. این رکن پس از اجلاس پنجم سران در کویت که در سال 1987 برگزار گردید تأسیس شد. هر چند این حرکت تحول جالبی است ولی اساسنامه آن هنوز به اسناد تصویب لازم دست نیافته است.

در اساسنامه پیش‌بینی گردیده است که دادگاه عدل اسلامی از هفت قاضی تشکیل گردد. علاوه بر آن برخی شعبات فرعی نیز در آن وجود خواهند داشت. انتخاب قضات دادگاه در کنفرانس وزرا صورت می‌گیرد.

نهادهای وابسته به سازمان کنفرانس اسلامی

از جمله آنها می‌توان به مرکز اسلامی توسعه تجارت، سازمان اسبوا، مرکز تحقیقات تاریخ هنر و فرهنگ اسلامی، مجمع فقه اسلامی، صندوق همبستگی اسلامی، بانک توسعه اسلامی و سازمان آسیکو اشاره نمود. در این نوشتار به معرفی چند نمونه از این نهادها بسنده می‌کنیم.

 

سازمان علمی، تربیتی و فرهنگی وابسته به کنفرانس اسلامی(آیسسکو )

این سازمان در سال 1361 هجری شمسی عملاً شروع به کار کرد. دو رکن اصلی آن عبارتند از مجمع عمومی که عالی‌ترین رکن تصمیم‌گیرنده آن است و جلسات این مجمع در سطح وزرا است و به طور منظم، هر سه سال یک بار دایر می‌گردد و شورای اجرایی که هر سال یک بار تشکیل جلسه می‌دهد. کشورهای عضو نمایندگانی در این شورا دارند. این نمایندگان بایستی در زمینه‌هایی مربوط به آیسسکو تبحر کافی داشته باشند. وظایف این شورا هماهنگی و ارائه پیشنهادهای لازم برای انجام وظایف آیسسکو است. علاوه بر آن، بودجه سازمان در شورای اجرایی تنظیم می‌شود و پیشرفت کارها نیز در آن بررسی شده و طی گزارشی به اطلاع مجمع عمومی می‌رسد. اداره عمومی و دبیرخانه نیز در آیسسکو وجود دارند. دبیرخانه رکن دائمی است. دبیر کل آن در مجمع عمومی برای سه سال انتخاب می‌شود. تاکنون دو نفر به این سمت برگزیده شده‌اند اینک این سمت به عهده دکتر التوجیدی از کشور عربستان است.

مقر آیسسکو در کشور مراکش است. البته دو دفتر منطقه‌ای نیز در امارات عربی متحده و تهران مستقر هستند. فعالیت‌های آن به سه زبان عربی، فرانسه و انگلیسی است. این فعالیت‌ها بیشتر به صورت برگزاری همایش‌های علمی بوده است. علاوه بر آن توانسته است با 114 سازمان تخصصی و بین‌المللی در سطح جهان همکاری داشته باشد.

 

بانک توسعه اسلامی

در سال 1970 و در دومین نشست وزرای خارجه در شهر کراچی مقدمات آن فراهم شد و در سال 1975 فعالیت رسمی خود را شروع کرد. مقر اصلی بانک در شهر جده عربستان واقع شده است. البته شعباتی نیز در مراکش و مالزی دارد. هدف از تشکیل آن علاوه بر حمایت از شیوه بانکداری بر مبنای شریعت اسلامی، حمایت از پروژه‌هایی است که در کشورهای اسلامی به انجام می‌رسند. عضویت در آن برای همه کشورهای مسلمان آزاد است. چنانچه تاکنون 53 کشور به عضویت آن درآمده‌اند. در سطح بین‌المللی این بانک، یک مؤسسه عالی بین‌المللی به شمار می‌رود و توانسته است کم و بیش جایگاه خوبی در منطقه و جهان به دست آورد.

سازمان اسبوا (سازمان رادیو و تلویزیون و خبرگزاری بین‌المللی کنفرانس اسلامی.
این سازمان مرکز اطلاع‌رسانی سازمان کنفرانس اسلامی است. البته به آن، عنوان سازمان صداهای اسلامی نیز اطلاق می‌گردد. مقر آن در شهر جده است و در اجلاس سران که در همین شهر برگزار گردید، تأسیس شده است. ریاست این سازمان بر عهده وزیر اطلاع‌رسانی عربستان سعودی است. اهدافی چون تبادل برنامه‌های رادیو و تلویزیون، نشان دادن چهره واقعی اسلام و تقویت برادری در میان امت اسلامی از جمله برنامه‌های آن به شمار می‌روند.

 



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:39 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

اهداف سازمان

منشور سازمان کنفرانس اسلامی طبق ماده ۱۰۲ منشور سازمان ملل در تاریخ اول فوریه ۱۹۷۴ به ثبت رسید. مواد این سند که شامل ۱۴ مورد است، به شرح زیر است: ۱. کشورهای عضو، سازمان کنفرانس اسلامی را تأسیس می‌کنند؛ ۲. اهداف و اصول؛ ۳. هیئت‌های کنفرانس اسلامی؛ ۴. کنفرانس پادشاهان و سران؛ ۵. کنفرانس وزیران امور خارجه؛ ۶. دبیرخانه؛ ۷. بودجه؛ ۸. عضویت؛ ۹. سازمان‌های اسلامی؛ ۱۰. خروج از عضویت؛ ۱۱. اصلاحیه؛ ۱۲. تفسیر؛ ۱۳. زبان کنفرانس؛ ۱۴. تصویب.

بند 2 ( اهداف) سازمان کنفرانس اسلامی هفت مورد است که به ترتیب زیر در منشور آن مشخص شده است:

1ارتقاء همبستگی اسلامی میان کشورهای عضو.

.2حمایت از همکاری میان کشورهای عضو در زمینه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، علمی و دیگر موارد اساسی و مشورت میان کشورهای عضو در سازمان های بین المللی.

3تلاش در جهت محو تبعیض نژادی و خاتمه بخشیدن به استعمار در تمام اشکال آن.

4اتخاذ تدابیر لازم برای پشتیبانی از صلح و امنیت بین المللی مبتنی بر عدالت.

.5هماهنگ کردن تلاش ها به منظور حفاظت از اماکن مقدس و آزادسازی آنها و پشتیبانی از مبارزه ملت فلسطین و کمک به این ملت درجهت بازپس گرفتن حقوق [خود] و آزادنمودن سرزمینش.

6پشتیبانی از مبارزه تمام ملل اسلامی در راه حفاظت از کرامت، استقلال و حقوق ملی شان.

7ایجاد جوی به منظور ارتقاء همکاری و تفاهم میان کشورهای اسلامی و دیگر کشورها.

 همچنین تصمیم گیری در سازمان، براساس رأی گیری اکثریت است اما در عمل، تصمیمات سازمان طی جلسات رسمی، با اجماع اتخاذ می شود..

ساختارسازمان کنفرانس اسلامی

این سازمان بین‌المللی متشکل از چندین نهاد وابسته و کمیته‌های فرعی است. کمیته‌های وابسته، به صورت دایمی و در زمینه‌هایی همچون امور خیریه، مسایل فرهنگی، اطلاع‌رسانی و مواردی از این دست به فعالیت مشغول هستند.

علاوه بر کمیته‌های وابسته، 4 رکن اصلی و چند نهاد وابسته نیز وجود دارند. این نهادها با هدف تلاش برای تقریب آمال سازمان و گام برداشتن در جهت خدمت به مسلمانان ایجاد شده‌اند. این نهادها از یک نوع استقلال اداری و مالی برخوردارند.

ارکان سازمان این سازمان‌ها عبارتند از:

1ـ کنفرانس سران:

این کنفرانس هر سه سال یک بار و در پایتخت یکی از کشورهای اسلامی عضو برگزار می‌شود. کشورهایی که این کنفرانس را برگزار می‌کنند به مدت سه سال ریاست آن را بر عهده می‌گیرند. تاکنون 10 کنفرانس از این دست برگزار شده است. کنفرانس سران، عالی‌ترین رکن سازمان است که وظیفه انتخاب دبیر کل را بر عهده دارد. نکته جالب در مورد این کنفرانس، منظم برگزار شدن آن در موعد مقرر است.

2ـ کنفرانس وزرای خارجه:

این نشست هر سال یک بار برپا می‌شود. البته می‌توان در مواقع لزوم نیز آن را دایر نمود. هر ساله نیز یک اجلاس هماهنگی در نیویورک برگزار می‌شود. این جلسه برای هماهنگی اعضا در نشست مجمع عمومی سازمان ملل است. در این کنفرانس اکثراً وزرای خارجه و یا معاونان آنها شرکت می‌کنند.
اگرچه نشست سران که هر سه سال یک بار تشکیل می‌گردد عالی‌ترین رکن سازمان است ولی بیشتر تصمیم‌های اجرایی و مهم در کنفرانس وزرای خارجه اتخاذ می‌شود. این کنفرانس علاوه بر این، مسوول وظایف کنفرانس سران در مدتی است که نشست آن برگزار نمی‌گردد.

3ـ دبیرخانه:

وظایف اداری سازمان بر عهده دبیرخانه است. هر چند موقتاً شهر جده به عنوان مقر دبیرخانه و حتی کل سازمان انتخاب گردیده ولی این انتخاب دائمی نبوده و شهر بیت‌المقدس به عنوان مقر اصلی کنفرانس اسلامی انتخاب شده است. ریاست دبیرخانه همچون دیگر سازمان‌های بین‌المللی با دبیر کل است. وی که با انتخاب اکثریت کشورهای عضو تعیین می‌شود، برای 4 سال تصدی دبیرخانه را بر عهده می‌گیرد. مسوولیت پی‌گیری و اجرای تصمیم‌های متخذه در دو کنفرانس سران و وزرا بر عهده دبیرخانه است.
4ـ دادگاه بین‌المللی عدالت اسلامی:

این رکن جدیدترین رکن سازمان و مقر آن در شهر کویت است. این رکن پس از اجلاس پنجم سران در کویت که در سال 1987 برگزار گردید تأسیس شد. هر چند این حرکت تحول جالبی است ولی اساسنامه آن هنوز به اسناد تصویب لازم دست نیافته است.

در اساسنامه پیش‌بینی گردیده است که دادگاه عدل اسلامی از هفت قاضی تشکیل گردد. علاوه بر آن برخی شعبات فرعی نیز در آن وجود خواهند داشت. انتخاب قضات دادگاه در کنفرانس وزرا صورت می‌گیرد.

نهادهای وابسته به سازمان کنفرانس اسلامی

از جمله آنها می‌توان به مرکز اسلامی توسعه تجارت، سازمان اسبوا، مرکز تحقیقات تاریخ هنر و فرهنگ اسلامی، مجمع فقه اسلامی، صندوق همبستگی اسلامی، بانک توسعه اسلامی و سازمان آسیکو اشاره نمود. در این نوشتار به معرفی چند نمونه از این نهادها بسنده می‌کنیم.

 

سازمان علمی، تربیتی و فرهنگی وابسته به کنفرانس اسلامی(آیسسکو )

این سازمان در سال 1361 هجری شمسی عملاً شروع به کار کرد. دو رکن اصلی آن عبارتند از مجمع عمومی که عالی‌ترین رکن تصمیم‌گیرنده آن است و جلسات این مجمع در سطح وزرا است و به طور منظم، هر سه سال یک بار دایر می‌گردد و شورای اجرایی که هر سال یک بار تشکیل جلسه می‌دهد. کشورهای عضو نمایندگانی در این شورا دارند. این نمایندگان بایستی در زمینه‌هایی مربوط به آیسسکو تبحر کافی داشته باشند. وظایف این شورا هماهنگی و ارائه پیشنهادهای لازم برای انجام وظایف آیسسکو است. علاوه بر آن، بودجه سازمان در شورای اجرایی تنظیم می‌شود و پیشرفت کارها نیز در آن بررسی شده و طی گزارشی به اطلاع مجمع عمومی می‌رسد. اداره عمومی و دبیرخانه نیز در آیسسکو وجود دارند. دبیرخانه رکن دائمی است. دبیر کل آن در مجمع عمومی برای سه سال انتخاب می‌شود. تاکنون دو نفر به این سمت برگزیده شده‌اند اینک این سمت به عهده دکتر التوجیدی از کشور عربستان است.

مقر آیسسکو در کشور مراکش است. البته دو دفتر منطقه‌ای نیز در امارات عربی متحده و تهران مستقر هستند. فعالیت‌های آن به سه زبان عربی، فرانسه و انگلیسی است. این فعالیت‌ها بیشتر به صورت برگزاری همایش‌های علمی بوده است. علاوه بر آن توانسته است با 114 سازمان تخصصی و بین‌المللی در سطح جهان همکاری داشته باشد.

 

بانک توسعه اسلامی

در سال 1970 و در دومین نشست وزرای خارجه در شهر کراچی مقدمات آن فراهم شد و در سال 1975 فعالیت رسمی خود را شروع کرد. مقر اصلی بانک در شهر جده عربستان واقع شده است. البته شعباتی نیز در مراکش و مالزی دارد. هدف از تشکیل آن علاوه بر حمایت از شیوه بانکداری بر مبنای شریعت اسلامی، حمایت از پروژه‌هایی است که در کشورهای اسلامی به انجام می‌رسند. عضویت در آن برای همه کشورهای مسلمان آزاد است. چنانچه تاکنون 53 کشور به عضویت آن درآمده‌اند. در سطح بین‌المللی این بانک، یک مؤسسه عالی بین‌المللی به شمار می‌رود و توانسته است کم و بیش جایگاه خوبی در منطقه و جهان به دست آورد.

سازمان اسبوا (سازمان رادیو و تلویزیون و خبرگزاری بین‌المللی کنفرانس اسلامی.
این سازمان مرکز اطلاع‌رسانی سازمان کنفرانس اسلامی است. البته به آن، عنوان سازمان صداهای اسلامی نیز اطلاق می‌گردد. مقر آن در شهر جده است و در اجلاس سران که در همین شهر برگزار گردید، تأسیس شده است. ریاست این سازمان بر عهده وزیر اطلاع‌رسانی عربستان سعودی است. اهدافی چون تبادل برنامه‌های رادیو و تلویزیون، نشان دادن چهره واقعی اسلام و تقویت برادری در میان امت اسلامی از جمله برنامه‌های آن به شمار می‌روند.

 



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:38 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
آتش‌سوزی مسجد‌الاقصی توسط اسرائیل حادثه دیگری بود که خشم مسلمانان جهان را برانگیخت (7 ) و هیجان اسلامی را که می‌توانست زمینه‌ساز تقویت تفکر وحدت اسلامی در مبارزه با دشمنان باشد، به وجود آورد. روز 30 مرداد 1348 بخشی از مسجدالاقصی در فلسطین اشغالی توسط افراد متعصب صهیونیست به آتش کشیده شد و خسارات قابل توجهی به آن وارد آمد. دولت اسرائیل این حادثه را به یک جهانگرد یهودی افراطی و استرالیائی نسبت داد. «دنیس مایکل روهان» سیاح استرالیائی سپس در یک حرکت نمایشی محاکمه شد و متعاقباً منابع خبری اسرائیل اعلام کردند که نامبرده دچار بیماری روانی بوده و لذا آزاد شده است. حادثه ‌آتش‌سوزی در مسجد‌ الاقصی یک سال پس تصرف بخش شرقی بیت‌المقدس توسط اسرائیل در جریان جنگ 6 روزه صورت گرفت. صهیونیستها از زمان اشغال بخش شرقی بیت‌المقدس اقدامات فراوانی برای تخریب مسجد‌الاقصی به انجام رسانده از جمله به دفعات در قسمتهای زیرین مسجد دست به حفاری با هدف یافتن ابنیه‌های مقدس یهودیان که ادعا می‌شود در زیر مسجد‌الاقصی قرار دارد زده و ستونهای اصلی مسجد را این طریق سست کرده بودند.
این زمینه‌ها باعث ایجاد شرایط مطلوب برای محقق شدن طرح ایجاد سازمان کنفرانس اسلامی گردید. حتی عبدالناصر نیز بعد از این جریان و تقویت جو طرفدار وحدت اسلامی با تشکیل کنفرانس سران اسلامی مخالفتی نکرد. به دنبال این جریانات به دعوت شاه مراکش کنفرانس فوق‌العاده‌ای جهت بررسی خطرهایی که مقدسات اسلامی را تهدید می‌کند در مراکش با شرکت 24 کشور تشکیل گردید.( 8) و موضعگیری‌های متفاوتی را سبب شد. روزنامة الاهرام مصر، تشکیل این کنفرانس را فی نفسه تحولی فوق‌العاده ارزنده دانست، اما ناصر به بهانة بیماری در آن شرکت نکرد و رژیم انقلابی لیبی نیز در سطحی پائین در آن شرکت نمود. چهار کشور سوریه‌، عراق، یمن جنوبی و سودان نیز تصمیم به بایکوت آن گرفتند، وزیر دفاع اسرائیل (موشه دایان) در موضع‌گیری در برابر این اجلاس گفت:
«حتی اگر کنفرانس اسلامی اعلان جهاد بدهد وی تصور نمی‌کند که تشکیل این کنفرانس منجر به جنگ جدیدی بین اعراب و اسرائیل بشود.»(9 ) در نتیجه باید گفت: جنگ اعراب و اسرائیل و شکست اعراب و عدم کارآیی اتحادیه عرب که منجر به ضعیف شدن جناح ناصر گردید و اشغال بیت‌المقدس و حریق مسجد‌الاقصی عواملی بودند که زمینه‌های تشکیل کنفرانس سران کشورهای اسلامی را فراهم ساختند.


تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:37 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

جناح افراطی به رهبری ناصر در 1345 ه‍. ش اقدام اخیر را توطئه امپریالیسم و ارتجاع جهت مقابله با وحدت عربی و فروپاشی ناسیونالیسم عربی دانست، وی در این باره چنین گفت:
«در 1336 ابن سعود پس از مسافرتش به آمریکا از قاهره دیدن کرد‌، به محض ورود، ابن سعود ما را در جریان مذاکرات خود با آیزنهاور گذاشت و گفت که آیزنهار از او خواسته است برای انعقاد کنفرانس اسلامی اقدام کند. ابن سعود خواست که ما نیز همراه او در این پیمان شرکت کنیم در حال حاضر مااز دوران پیمان بغداد به دوران اتحاد اسلامی می‌رسیم.(3)
با این همه، ناصر، کنفرانس اسلامی را زائیده طرح‌های آمریکایی می‌دانست و آن را چهره دیگر پیمان بغداد می‌شمرد.

اما ملک فیصل پس از بازگشت به کشورش ضمن رد جواب ناصر چنین اظهار داشت:
«خوشبختانه به عکس پاره‌ای از زمامداران مغرض عرب، اکنون ملل عرب متوجه مضار کمونیزم و سوسیالیزم ادعایی اشخاص شده و به منویات بی‌غرضانه شاهنشاه آریامهر و اینجانب پی‌برده‌اند( 4) به طور کلی در رابطه با کنفرانس اسلامی، موافقین فیصل در صف موافقین کنفرانس و موافقین ناصردر صف مخالفین کنفرانس قرار داشتند. در مورد کشورهای مخالف، بعد از مصر باید از سوریه و الجزایر نام برد. در جهان عرب، کشورهایی همچون سودان و تونس طرفدار طرح بودند و بقیه یا مثل عراق دو دلی نشان می‌دادند و یا اظهار نظر نمی‌کردند. ( 5) این مسئله جنگ سردی را در تبلیغات طرفین ایجاد کرد. مطبوعات سعودی،‌ناصر را دست نشاندة کمونیزم و ضد اسلام معرفی کرد و جو داخلی مصر نیز کنفرانس اسلامی را طرحی جهت سلطه و نفوذ آمریکا بر جهان عرب و اسلام و شکستن ناسیونالیسم عربی تلقی کرد. در این رابطه شیخ الازهر مفتی مصر، کنفرانس را، بعنوان کنفرانس آمریکایی محکوم نمود و در بیانیه‌ای که در این رابطه انتشار داد، نوشت: ( 6) «وقتی ستمکاران و ظالمان از مبارزة علنی و همه جانبه با اسلام، مأیوس شدند درصدد برآمدند تا ظاهر اسلام را پذیرفته و حتی برای آن دست به تبلیغ بزنند ولی در باطن همچنان بر کفر خویش مُصّر بوده و در واقع کفر را با لباس اسلام به صحنه آورند.»
وی در این رابطه ضمن اشاره به مسجد ضرار که توسط پیامبر خراب گردید از ملل مسلمان جهان می‌خواهد تا با هوشیاری با سردمداران این پیمان برخورد کرده و سابقه آنان را کنکاش نموده و علل چنین پیمان و کنفرانسی را بررسی کنند تا به واقعیت این پیمان پی ببرند.
به دنبال این مسائل، تقسیم‌بندی جهان عرب به دو بلوک انقلابی و محافظه‌کار، به صورت روشن در حمایت از همکاری اسلامی در مقابل حمایت از ناسیونالیزم عربی عبدالناصر متجلی شد و سالهای بعد نیز ادامه پیدا کرد. اما حوادث بعدی همچون جنگ اعراب و اسرائیل در 1346 ه‍. ش که ارتش اسرائیل را با چهار ارتش مصر، سوریه، اردن، لبنان در جنگ 6 روزه درگیر ساخت سبب شد صهیونیستها صحرای سینا را از مصر، ارتفاعات جولان را از سوریه و کرانه‌های غربی و شرقی بیت‌المقدس را از اردن به اشغال خود درآورند. این امر باعث استعفای عبدالناصر که طراح اصلی این جنگ بود گردید و مسئله انتقام از اسرائیل بسیاری از تضادهای داخلی جهان عرب را تحت‌الشعاع قرار داد.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:33 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

جناح افراطی به رهبری ناصر در 1345 ه‍. ش اقدام اخیر را توطئه امپریالیسم و ارتجاع جهت مقابله با وحدت عربی و فروپاشی ناسیونالیسم عربی دانست، وی در این باره چنین گفت:
«در 1336 ابن سعود پس از مسافرتش به آمریکا از قاهره دیدن کرد‌، به محض ورود، ابن سعود ما را در جریان مذاکرات خود با آیزنهاور گذاشت و گفت که آیزنهار از او خواسته است برای انعقاد کنفرانس اسلامی اقدام کند. ابن سعود خواست که ما نیز همراه او در این پیمان شرکت کنیم در حال حاضر مااز دوران پیمان بغداد به دوران اتحاد اسلامی می‌رسیم.(3)
با این همه، ناصر، کنفرانس اسلامی را زائیده طرح‌های آمریکایی می‌دانست و آن را چهره دیگر پیمان بغداد می‌شمرد.

اما ملک فیصل پس از بازگشت به کشورش ضمن رد جواب ناصر چنین اظهار داشت:
«خوشبختانه به عکس پاره‌ای از زمامداران مغرض عرب، اکنون ملل عرب متوجه مضار کمونیزم و سوسیالیزم ادعایی اشخاص شده و به منویات بی‌غرضانه شاهنشاه آریامهر و اینجانب پی‌برده‌اند( 4) به طور کلی در رابطه با کنفرانس اسلامی، موافقین فیصل در صف موافقین کنفرانس و موافقین ناصردر صف مخالفین کنفرانس قرار داشتند. در مورد کشورهای مخالف، بعد از مصر باید از سوریه و الجزایر نام برد. در جهان عرب، کشورهایی همچون سودان و تونس طرفدار طرح بودند و بقیه یا مثل عراق دو دلی نشان می‌دادند و یا اظهار نظر نمی‌کردند. ( 5) این مسئله جنگ سردی را در تبلیغات طرفین ایجاد کرد. مطبوعات سعودی،‌ناصر را دست نشاندة کمونیزم و ضد اسلام معرفی کرد و جو داخلی مصر نیز کنفرانس اسلامی را طرحی جهت سلطه و نفوذ آمریکا بر جهان عرب و اسلام و شکستن ناسیونالیسم عربی تلقی کرد. در این رابطه شیخ الازهر مفتی مصر، کنفرانس را، بعنوان کنفرانس آمریکایی محکوم نمود و در بیانیه‌ای که در این رابطه انتشار داد، نوشت: ( 6) «وقتی ستمکاران و ظالمان از مبارزة علنی و همه جانبه با اسلام، مأیوس شدند درصدد برآمدند تا ظاهر اسلام را پذیرفته و حتی برای آن دست به تبلیغ بزنند ولی در باطن همچنان بر کفر خویش مُصّر بوده و در واقع کفر را با لباس اسلام به صحنه آورند.»
وی در این رابطه ضمن اشاره به مسجد ضرار که توسط پیامبر خراب گردید از ملل مسلمان جهان می‌خواهد تا با هوشیاری با سردمداران این پیمان برخورد کرده و سابقه آنان را کنکاش نموده و علل چنین پیمان و کنفرانسی را بررسی کنند تا به واقعیت این پیمان پی ببرند.
به دنبال این مسائل، تقسیم‌بندی جهان عرب به دو بلوک انقلابی و محافظه‌کار، به صورت روشن در حمایت از همکاری اسلامی در مقابل حمایت از ناسیونالیزم عربی عبدالناصر متجلی شد و سالهای بعد نیز ادامه پیدا کرد. اما حوادث بعدی همچون جنگ اعراب و اسرائیل در 1346 ه‍. ش که ارتش اسرائیل را با چهار ارتش مصر، سوریه، اردن، لبنان در جنگ 6 روزه درگیر ساخت سبب شد صهیونیستها صحرای سینا را از مصر، ارتفاعات جولان را از سوریه و کرانه‌های غربی و شرقی بیت‌المقدس را از اردن به اشغال خود درآورند. این امر باعث استعفای عبدالناصر که طراح اصلی این جنگ بود گردید و مسئله انتقام از اسرائیل بسیاری از تضادهای داخلی جهان عرب را تحت‌الشعاع قرار داد.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:32 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

1ـ زمینه‌های فرهنگی، تاریخی

تاریخ اسلام منبع الهام اندیشمندان مسلمان و مایه حرکت در میان نیرو های سیاسی جوامع اسلامی است .. اعتقاد به اتحاد که از هنگام ظهور اسلام درشبه جزیره عربستان به عنوان یک اندیشه در جوامع اسلامی حاکم بودکه از ارزش های سیاسی ریشه می گیرد و پایه ای دینی دارد . در واقع ، قرآن کریم راهنمای جاودانه مسلمانان شامل اشارات و تصریحاتی است که ارزش های سیاسی خاصی را در این زمینه منعکس می سازد. برای نمونه می توان به این آیه توجه کرد: و اعتصموا بحبل الله جمیعا و لا تفرقوا:" به ریسمان الهی چنگ زنید و متفرق نشوید تأکید آیات قرآن در روایاتی که مسلمانان را به وحدت و چنگ زدن به ریسمان الهی فرا می‌خواند و کوشش‌های افرادی همچون سید جمال‌الدین اسد‌آبادی در جهت تحقق بخشیدن به این وحدت و اخوت اسلامی که با سفرهای طولانی او به هند، مصر و سوریه. ... بقایای کشور عثمانی و ایجاد مجله‌ای به نام «عروة‌الوثقی» تعقیب می‌گشت و ادامة راه او توسط افرادی مثل شیخ محمد عبده و شیخ عبدالرحمان کواکبی، اقداماتی در راه احیای تفکر وحدت اسلامی بود. پس از الغای خلافت عثمانی، رئیس دانشگاه الازهر شیخ محمد‌حسین خضر برای تشکیل کنفرانس اسلامی ـ متشکل از علمای اسلام ـ اقدام نمود و در بیت‌المقدس در همان زمان، کنفرانسی به نام «کنفرانس عمومی اسلام» تشکیل گردید و راجع به مسائل جهان اسلام مذاکراتی انجام شد، همچنین «جمعیت تقریب بین مذاهب اسلامی» در قاهره تشکیل شد که از جمله مؤسسین بیست و یک نفرة آن آقای شیخ محمد‌تقی قمی از ایران و شیخ محمد‌حسین کاشف‌الغطاء (مجتهد شیعه از عراق) بودند. در ادامه این تحرکات، کنفرانس بین‌المللی فرهنگ اسلام به دعوت پاکستان با 130 نماینده از سی کشور در سال 1336 هـ . ش افتتاح گردید که مباحثی همچون فرهنگ اسلامی و خطر عقائد جدید در جامعة اسلام و نظریات اسلام در باب اقتصاد و حکومت و صلح جهانی را مورد بحث قرار داد.( 1) و کنفرانس اسلامی دیگری تشکیل شد که خواستار ایجاد همکاری سران کشورهای اسلامی در مبارزه با اسرائیل گردید. به دنبال آن کنفرانس دیگری در سال 1343 ه‍. ش جهت بررسی مسئله استعمار به وسیله تعداد زیادی از کشورهای اسلامی برگزار شد. در نیمه اول دهه چهل شمسی به دستور ملک سعود کنفرانسهائی جهت تبلیغ اسلام و شرح اصول و تفسیر تعالیم آن و مبارزه با عقاید ضد اسلامی و جستجو برای راه حل مشکلات جهان اسلام برپا گردید. این گرد هم‌آئی‌ها زمینه‌ساز شکل‌گیری «رابطة‌العالم الاسلامی» گردید که اعضای مؤسس آن را علمای کشورهای مختلف اسلامی تشکیل می‌دادند و مقرر گردید که همه ساله چنین گردهمائی‌هائی برگزار شود و مسائل مهم جهان اسلام در آنها مورد بحث و تبادل نظر قرار گیرد. (2) در یکی از این تجمعات که با شرکت 115 شخصیت و عالم از 35 کشور اسلامی تشکیل شده بود ضمن حمله به جامعة دولتهای عربی خواستار ایجاد جامعه دولتهای اسلامی شد. در این اجلاس پیشنهاد (آدم عثمان) رئیس‌جمهوری سومالی مبنی بر لزوم تشکیل یک کنفرانس متشکل از کشورهای اسلامی طرح و به تصویب رسید و در قطعنامة نهایی خود مسئولیت تعقیب فکر کنفرانس سران اسلامی به عهده «رابطة‌العالم الاسلامی» و دبیرخانه آن قرار گرفت و از ملک فیصل خواسته شد که امر انعقاد کنفرانس سران را به عهده بگیرد.
هر چند زمینه‌های فوق بیشتر ناشی از تفکر علمای اسلامی مبنی بر بازگشت به اخوت اسلامی و همکاری بین ملتهای اسلامی می‌گردید اما بالطبع زمینه‌ساز و یا تسهیل کنده و فراهم آورندة شرایط ذهنی حرکت سیاسی برای تشکیل کنفرانس اسلامی بین دولتهای اسلامی گردید.

2ـ زمینه‌های تاریخی ـ سیاسی

دولت ایران در سال 1335 ه‍. ش پیشنهاد تشکیل کنفرانسی از کشورهای اسلامی و مخصوصاً خاورمیانه را نمود که مورد استقبال کشورهای عضو پیمان بغداد قرار گرفت اما به دلیل عدم تمایل عربستان، این مسئله نتوانست به صورت گسترده‌ای منعکس گردد.
در دهه 1340 ه‍. ش که نهضت پان عربیسم ناصر گسترش یافت این تفکر بار دیگر در صحنة سیاسی مطرح شد.

به دنبال پیشنهاد آدم عثمان رئیس‌جمهور سومالی در سال 1343 ه‍. ش مبنی بر تشکیل کنفرانس سران کشورهای اسلامی، ملک فیصل نیز در سال 1344 در کنفرانس عمومی اسلامی که در مکه برپا شده بود درخواست برپایی کنفرانس سران اسلامی را مطرح نمود. اما اولین قدمها جهت به عینیت درآوردن این تمایل در ملاقات بین شاه ایران و ملک فیصل در 17 آذر 1344 در تهران برداشته شد و طرفین در اعلامیه نهایی خود، تمایل خود را برای فراخوانی جهت ایجاد کنفرانسی از سران کشورهای اسلامی که فرصتی را برای موضوعات مرتبط با جهان اسلام فراهم کند مطرح ساختند.
طرح مسئله در شرایط آن روز جهان اسلام و عرب بسیار جنجال برانگیز بود زیرا جهان عرب به دو بلوک تقسیم شده بود. بلوکی مشتمل بر اردن، کویت، لیبی، مراکش و سعودی به عنوان جناح محافظه‌کار و بلوک دیگری شامل الجزایر، مصر، عراق، سوریه، یمن به عنوان انقلابیون افراطی در مقابل هم قرار داشتند.

 



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:32 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
سازمان کنفرانس اسلامی دارای 54 عضو اصلی و 5 عضو ناظر می‌باشد که در ۴ قاره جهان پراکنده‌اند. جز آلبانی که در قاره اروپا و سورینام که عضو آمریکایی سازمان است، دیگر اعضای سازمان از قاره آسیا یا آفریقا هستند از لحاظ جغرافیایی به سه گروه آسیایی و آفریقایی و عرب تقسیم می‌شوند ... 

سازمان کنفرانس اسلامی دارای 54 عضو اصلی و 5 عضو ناظر می‌باشد که در ۴ قاره جهان پراکنده‌اند. جز آلبانی که در قاره اروپا و سورینام که عضو آمریکایی سازمان است، دیگر اعضای سازمان از قاره آسیا یا آفریقا هستند از لحاظ جغرافیایی به سه گروه آسیایی و آفریقایی و عرب تقسیم می‌شوند که عبارتند از:

الف؛ اعضای ناظر:

 1- بوسنی، 2- جمهوری آفریقای مرکزی، 3- فدراسیون روسیه، 4- تایلند، 5- جمهوری ترک قبرس شمالی.

ب، اعضای اصلی:

کشورهای آسیایی: که شامل 14 کشور می‌باشد: جمهوری آذربایجان، افغانستان، اندونزی، ایران، برونئی، بنگلادش، پاکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان، ترکیه و مالزی.

گروههای آفریقایی: که شامل 17 کشور می‌باشد که عبارتند از: اوگاندا، بورکنیافاسو، توگو، چاد، تانزانیا، سنگال، سیرالئون، کامرون، کومور، گابن، گامبیا، گینۀ بیسائو، مالدیو، مالی، موریتانی، موزامبیک، نیجر و نیجریه.

گروه کشورهای عربی: که شامل 21 کشور می‌باشد که عبارتند از: اردن، الجزایر، امارات متحد عربی، بحرین، تونس، جیبوتی، سودان، سوریه، سومالی، عراق، عربستان سعودی، عمان، دولت فلسطین، قطر، کویت، لبنان، لیبی، مراکش، مصر، مورتیانی و یمن. کشور آلبانی تنها کشور اروپایی است که در سال 1993 به سازمان کنفرانس اسلامی ملحق شد. و سورنیام از قارۀ آمریکا نیز در سال 1996 به سازمان کنفرانس اسلامی پیوسته است.

نگاهی به چگونگی تشکیل و ساختار سازمان کنفرانس اسلامی

در پی به آتش کشیده شدن مجسد الاقصی نخستین قبله مسلمانان در ۲۱ ماه اوت سال ‪ ۱۹۶۹میلادی توسط رژیم اشغالگر صهیونیستی سران کشورهای اسلامی با هدف محکوم کردن این جنایت در سپتامبر همان سال در رباط پایتخت مغرب گردآمده و به طوررسمی در می ۱۹۷۱ تاسیس شد اما زمینه‌های سیاسی ـ تاریخی و فرهنگی که ایجاد چنین سازمانی را موجب گردید قابل تأمل می‌باشند و که به طور خلاصه به آنها اشاره می‌کنیم.

 



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:25 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
سازمان كنفرانس اسلامي

سازمان کنفرانس اسلامی، پیشینه ،ساختار، جایگاه ،چالشهای فراروی آن

سازمان كنفرانس اسلامي داراي 57 عضو مي‌باشد كه از لحاظ جغرافيايي به سه گروه آسيايي و آفريقايي و عرب تقسيم مي‌شوند كه عبارتند از:
كشورهاي آسيايي: كه شامل 12 كشور مي‌باشد: جمهوري آذربايجان، افغانستان، اندونزي، ايران، برونئي، بنگلادش، پاكستان، تاجيكستان، تركمنستان، قرقيزستان، تركيه و مالزي.
گروههاي آفريقايي: كه شامل 17 كشور مي‌باشد كه عبارتند از: اوگاندا، بوركنيافاسو، توگو، چاد، تانزانيا، سنگال، سيرالئون، كامرون، كومور، گابن، گامبيا، گينۀ بيسائو، مالديو، مالي، موريتاني، موزامبيك، نيجر و نيجريه.

گروه كشورهاي عربي: كه شامل 21 كشور مي‌باشد كه عبارتند از: اردن، الجزاير، امارات متحد عربي، بحرين، تونس، جيبوتي، سودان، سوريه، سومالي، عراق، عربستان سعودي، عمان، دولت فلسطين، قطر، كويت، لبنان، ليبي، مراكش، مصر، مورتياني و يمن. كشور آلباني تنها كشور اروپايي است كه در سال 1993 به سازمان كنفرانس اسلامي ملحق شد. و سورنيام از قارۀ آمريكا نيز در سال 1996 به سازمان كنفرانس اسلامي پيوسته است.

نگاهی به چگونگی تشكیل و ساختار سازمان كنفرانس اسلامی

در پی به آتش كشیده شدن مجسد الاقصی نخستین قبله مسلمانان در ۲۱ ‬ماه اوت سال ‪ ۱۹۶۹‬میلادی توسط رژیم اشغالگر صهیونیستی سران كشورهای اسلامی با هدف محكوم كردن این جنایت در سپتامبر همان سال در رباط پایتخت مغرب گردآمده و به طوررسمی در می ۱۹۷۱ تاسیس شد اما زمينه‌هاي سياسي ـ تاريخي و فرهنگي كه ايجاد چنين سازماني ر
ا موجب گرديد قابل تأمل مي‌باشند و كه به طور خلاصه به آنها اشاره مي‌كنيم.

1ـ زمينه‌هاي فرهنگي، تاريخي

تاریخ اسلام منبع الهام اندیشمندان مسلمان و مایه حركت در میان نیرو های سیاسی جوامع اسلامی است .. اعتقاد به اتحاد كه از هنگام ظهور اسلام درشبه جزیره عربستان به عنوان یك اندیشه در جوامع اسلامی حاكم بودکه از ارزش های سیاسی ریشه می گیرد و پایه ای دینی دارد . در واقع ، قرآن كریم راهنمای جاودانه مسلمانان شامل اشارات و تصریحاتی است كه ارزش های سیاسی خاصی را در این زمینه منعكس می سازد. برای نمونه می توان به این آیه توجه كرد: و اعتصموا بحبل الله جمیعا و لا تفرقوا:" به ریسمان الهی چنگ زنید و متفرق نشوی
تأكيد آيات قرآن در رواياتي كه مسلمانان را به وحدت و چنگ زدن به ريسمان الهي فرا مي‌خواند و كوشش‌هاي افرادي همچون سيد جمال‌الدين اسد‌آبادي در جهت تحقق بخشيدن به اين وحدت و اخوت اسلامي كه با سفرهاي طولاني او به هند، مصر و سوريه. ... بقاياي كشور عثماني و ايجاد مجله‌اي به نام «عروة‌الوثقي» تعقيب مي‌گشت و ادامة راه او توسط افرادي مثل شيخ محمد عبده و شيخ عبدالرحمان كواكبي، اقداماتي در راه احياي تفكر وحدت اسلامي بود
. پس از الغاي خلافت عثماني، رئيس دانشگاه الازهر شيخ محمد‌حسين خضر براي تشكيل كنفرانس اسلامي ـ متشكل از علماي اسلام ـ اقدام نمود و در بيت‌المقدس در همان زمان، كنفرانسي به نام «كنفرانس عمومي اسلام» تشكيل گرديد و راجع به مسائل جهان اسلام مذاكراتي انجام شد، همچنين «جمعيت تقريب بين مذاهب اسلامي» در قاهره تشكيل شد كه از جمله مؤسسين بيست و يك نفرة آن آقاي شيخ محمد‌تقي قمي از ايران و شيخ محمد‌حسين كاشف‌الغطاء (مجتهد شيعه از عراق) بودند.
در ادامه اين تحركات، كنفرانس بين‌المللي فرهنگ اسلام به دعوت پاكستان با 130 نماينده از سي كشور در سال 1336 هـ . ش افتتاح گرديد كه مباحثي همچون فرهنگ اسلامي و خطر عقائد جديد در جامعة اسلام و نظريات اسلام در باب اقتصاد و حكومت و صلح جهاني را مورد بحث قرار داد.( 1) و كنفرانس اسلامي ديگري تشكيل شد كه خواستار ايجاد همكاري سران كشورهاي اسلامي در مبارزه با اسرائيل گرديد. به دنبال آن كنفرانس ديگري در سال 1343 ه‍. ش جهت بررسي مسئله استعمار به وسيله تعداد زيادي از كشورهاي اسلامي برگزار شد.
در نيمه اول دهه چهل شمسي به دستور ملك سعود كنفرانسهائي جهت تبليغ اسلام و شرح اصول و تفسير تعاليم آن و مبارزه با عقايد ضد اسلامي و جستجو براي راه حل مشكلات جهان اسلام برپا گرديد. اين گرد هم‌آئي‌ها زمينه‌ساز شكل‌گيري «رابطة‌العالم الاسلامي» گرديد كه اعضاي مؤسس آن را علماي كشورهاي مختلف اسلامي تشكيل مي‌دادند و مقرر گرديد كه همه ساله چنين گردهمائي‌هائي برگزار شود و مسائل مهم جهان اسلام در آنها مورد بحث و تبادل نظر قرار گيرد. (2) در يكي از اين تجمعات كه با شركت 115 شخصيت و عالم از 35 كشور اسلامي تشكيل شده بود ضمن حمله به جامعة دولتهاي عربي خواستار ايجاد جامعه دولتهاي اسلامي شد. در اين اجلاس پيشنهاد (آدم عثمان) رئيس‌جمهوري سومالي مبني بر لزوم تشكيل يك كنفرانس متشكل از كشورهاي اسلامي طرح و به تصويب رسيد و در قطعنامة نهايي خود مسئوليت تعقيب فكر كنفرانس سران اسلامي به عهده «رابطة‌العالم الاسلامي» و دبيرخانه آن قرار گرفت و از ملك فيصل خواسته شد كه امر انعقاد كنفرانس سران را به عهده بگيرد.
هر چند زمينه‌هاي فوق بيشتر ناشي از تفكر علماي اسلامي مبني بر بازگشت به اخوت اسلامي و همكاري بين ملتهاي اسلامي مي‌گرديد اما بالطبع زمينه‌ساز و يا تسهيل كنده و فراهم آورندة شرايط ذهني حركت سياسي براي تشكيل كنفرانس اسلامي بين دولتهاي اسلامي گرديد.

ـ 2زمينه‌هاي تاريخي ـ سياسي

دولت ايران در سال 1335 ه‍. ش پيشنهاد تشكيل كنفرانسي از كشورهاي اسلامي و مخصوصاً خاورميانه را نمود كه مورد استقبال كشورهاي عضو پيمان بغداد قرار گرفت اما به دليل عدم تمايل عربستان، اين مسئله نتوانست به صورت گسترده‌اي منعكس گردد.
در دهه 1340 ه‍. ش كه نهضت پان عربيسم ناصر گسترش يافت اين تفكر بار ديگر در صحنة سياسي مطرح شد.
به دنبال پيشنهاد آدم عثمان رئيس‌جمهور سومالي در سال 1343 ه‍. ش مبني بر تشكيل كنفرانس سران كشورهاي اسلامي، ملك فيصل نيز در سال 1344 در كنفرانس عمومي اسلامي كه در مكه برپا شده بود درخواست برپايي كنفرانس سران اسلامي را مطرح نمود. اما اولين قدمها جهت به عينيت درآوردن اين تمايل در ملاقات بين شاه ايران و ملك فيصل در 17 آذر 1344 در تهران برداشته شد و طرفين در اعلاميه نهايي خود، تمايل خود را براي فراخواني جهت ايجاد كنفرانسي از سران كشورهاي اسلامي كه فرصتي را براي موضوعات مرتبط با جهان اسلام فراهم كند مطرح ساختند.
طرح مسئله در شرايط آن روز جهان اسلام و عرب بسيار جنجال برانگيز بود زيرا جهان عرب به دو بلوك تقسيم شده بود. بلوكي مشتمل بر اردن، كويت، ليبي، مراكش و سعودي به عنوان جناح محافظه‌كار و بلوك ديگري شامل الجزاير، مصر، عراق، سوريه، يمن به عنوان انقلابيون افراطي در مقابل هم قرار داشتند.
جناح افراطي به رهبري ناصر در 1345 ه‍. ش اقدام اخير را توطئه امپرياليسم و ارتجاع جهت مقابله با وحدت عربي و فروپاشي ناسيوناليسم عربي دانست، وي در اين باره چنين گفت:
«در 1336 ابن سعود پس از مسافرتش به آمريكا از قاهره ديدن كرد‌، به محض ورود، ابن سعود ما را در جريان مذاكرات خود با آيزنهاور گذاشت و گفت كه آيزنهار از او خواسته است براي انعقاد كنفرانس اسلامي اقدام كند. ابن سعود خواست كه ما نيز همراه او در اين پيمان شركت كنيم در حال حاضر مااز دوران پيمان بغداد به دوران اتحاد اسلامي مي‌رسيم.(3)
با اين همه، ناصر، كنفرانس اسلامي را زائيده طرح‌هاي آمريكايي مي‌دانست و آن را چهره ديگر پيمان بغداد مي‌شمرد.
اما ملك فيصل پس از بازگشت به كشورش ضمن رد جواب ناصر چنين اظهار داشت:
«خوشبختانه به عكس پاره‌اي از زمامداران مغرض عرب، اكنون ملل عرب متوجه مضار كمونيزم و سوسياليزم ادعايي اشخاص شده و به منويات بي‌غرضانه شاهنشاه آريامهر و اينجانب پي‌برده‌اند( 4)
به طور كلي در رابطه با كنفرانس اسلامي، موافقين فيصل در صف موافقين كنفرانس و موافقين ناصردر صف مخالفين كنفرانس قرار داشتند. در مورد كشورهاي مخالف، بعد از مصر بايد از سوريه و الجزاير نام برد. در جهان عرب، كشورهايي همچون سودان و تونس طرفدار طرح بودند و بقيه يا مثل عراق دو دلي نشان مي‌دادند و يا اظهار نظر نمي‌كردند. ( 5)
اين مسئله جنگ سردي را در تبليغات طرفين ايجاد كرد. مطبوعات سعودي،‌ناصر را دست نشاندة كمونيزم و ضد اسلام معرفي كرد و جو داخلي مصر نيز كنفرانس اسلامي را طرحي جهت سلطه و نفوذ آمريكا بر جهان عرب و اسلام و شكستن ناسيوناليسم عربي تلقي كرد. در اين رابطه شيخ الازهر مفتي مصر، كنفرانس را، بعنوان كنفرانس آمريكايي محكوم نمود و در بيانيه‌اي كه در اين رابطه انتشار داد، نوشت: ( 6)
«وقتي ستمكاران و ظالمان از مبارزة علني و همه جانبه با اسلام، مأيوس شدند درصدد برآمدند تا ظاهر اسلام را پذيرفته و حتي براي آن دست به تبليغ بزنند ولي در باطن همچنان بر كفر خويش مُصّر بوده و در واقع كفر را با لباس اسلام به صحنه آورند.»
وي در اين رابطه ضمن اشاره به مسجد ضرار كه توسط پيامبر خراب گرديد از ملل مسلمان جهان مي‌خواهد تا با هوشياري با سردمداران اين پيمان برخورد كرده و سابقه آنان را كنكاش نموده و علل چنين پيمان و كنفرانسي را بررسي كنند تا به واقعيت اين پيمان پي ببرند.
به دنبال اين مسائل، تقسيم‌بندي جهان عرب به دو بلوك انقلابي و محافظه‌كار، به صورت روشن در حمايت از همكاري اسلامي در مقابل حمايت از ناسيوناليزم عربي عبدالناصر متجلي شد و سالهاي بعد نيز ادامه پيدا كرد.
اما حوادث بعدي همچون جنگ اعراب و اسرائيل در 1346 ه‍. ش كه ارتش اسرائيل را با چهار ارتش مصر، سوريه، اردن، لبنان در جنگ 6 روزه درگير ساخت سبب شد صهيونيستها صحراي سينا را از مصر، ارتفاعات جولان را از سوريه و كرانه‌هاي غربي و شرقي بيت‌المقدس را از اردن به اشغال خود درآورند. اين امر باعث استعفاي عبدالناصر كه طراح اصلي اين جنگ بود گرديد و مسئله انتقام از اسرائيل بسياري از تضادهاي داخلي جهان عرب را تحت‌الشعاع قرار داد.
آتش‌سوزي مسجد‌الاقصي توسط اسرائيل حادثه ديگري بود كه خشم مسلمانان جهان را برانگيخت (7 )و هيجان اسلامي را كه مي‌توانست زمينه‌ساز تقويت تفكر وحدت اسلامي در مبارزه با دشمنان باشد، به وجود آورد. روز 30 مرداد 1348 بخشي از مسجدالاقصي در فلسطين اشغالي توسط افراد متعصب صهيونيست به آتش كشيده شد و خسارات قابل توجهي به آن وارد آمد. دولت اسرائيل اين حادثه را به يك جهانگرد يهودي افراطي و استراليائي نسبت داد.
«دنيس مايكل روهان» سياح استراليائي سپس در يك حركت نمايشي محاكمه شد و متعاقباً منابع خبري اسرائيل اعلام كردند كه نامبرده دچار بيماري رواني بوده و لذا آزاد شده است.
حادثه ‌آتش‌سوزي در مسجد‌ الاقصي يك سال پس تصرف بخش شرقي بيت‌المقدس توسط اسرائيل در جريان جنگ 6 روزه صورت گرفت. صهيونيستها از زمان اشغال بخش شرقي بيت‌المقدس اقدامات فراواني براي تخريب مسجد‌الاقصي به انجام رسانده از جمله به دفعات در قسمتهاي زيرين مسجد دست به حفاري با هدف يافتن ابنيه‌هاي مقدس يهوديان كه ادعا مي‌شود در زير مسجد‌الاقصي قرار دارد زده و ستونهاي اصلي مسجد را اين طريق سست كرده بودند.
اين زمينه‌ها باعث ايجاد شرايط مطلوب براي محقق شدن طرح ايجاد سازمان كنفرانس اسلامي گرديد. حتي عبدالناصر نيز بعد از اين جريان و تقويت جو طرفدار وحدت اسلامي با تشكيل كنفرانس سران اسلامي مخالفتي نكرد. به دنبال اين جريانات به دعوت شاه مراكش كنفرانس فوق‌العاده‌اي جهت بررسي خطرهايي كه مقدسات اسلامي را تهديد مي‌كند در مراكش با شركت 24 كشور تشكيل گرديد.( 8) و موضعگيري‌هاي متفاوتي را سبب شد. روزنامة الاهرام مصر، تشكيل اين كنفرانس را في نفسه تحولي فوق‌العاده ارزنده دانست، اما ناصر به بهانة بيماري در آن شركت نكرد و رژيم انقلابي ليبي نيز در سطحي پائين در آن شركت نمود. چهار كشور سوريه‌، عراق، يمن جنوبي و سودان نيز تصميم به بايكوت آن گرفتند، وزير دفاع اسرائيل (موشه دايان) در موضع‌گيري در برابر اين اجلاس گفت:
«حتي اگر كنفرانس اسلامي اعلان جهاد بدهد وي تصور نمي‌كند كه تشكيل اين كنفرانس منجر به جنگ جديدي بين اعراب و اسرائيل بشود.»(9 )
در نتيجه بايد گفت: جنگ اعراب و اسرائيل و شكست اعراب و عدم كارآيي اتحاديه عرب كه منجر به ضعيف شدن جناح ناصر گرديد و اشغال بيت‌المقدس و حريق مسجد‌الاقصي عواملي بودند كه زمينه‌هاي تشكيل كنفرانس سران كشورهاي اسلامي را فراهم ساختند.

اهداف سازمان

منشور سازمان کنفرانس اسلامی طبق ماده ۱۰۲ منشور سازمان ملل در تاریخ اول فوریه ۱۹۷۴ به ثبت رسید. مواد این سند که شامل ۱۴ مورد است، به شرح زیر است: ۱. کشورهای عضو، سازمان کنفرانس اسلامی را تأسیس می‌کنند؛ ۲. اهداف و اصول؛ ۳. هیئت‌های کنفرانس اسلامی؛ ۴. کنفرانس پادشاهان و سران؛ ۵. کنفرانس وزیران امور خارجه؛ ۶. دبیرخانه؛ ۷. بودجه؛ ۸. عضویت؛ ۹. سازمان‌های اسلامی؛ ۱۰. خروج از عضویت؛ ۱۱. اصلاحیه؛ ۱۲. تفسیر؛ ۱۳. زبان کنفرانس؛ ۱۴. تصویب.
بند 2 ( اهداف) سازمان كنفرانس اسلامي هفت مورد است كه به ترتيب زير در منشور آن مشخص شده است:
1ارتقاء همبستگي اسلامي ميان كشورهاي عضو.
.2حمايت از همكاري ميان كشورهاي عضو در زمينه هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، علمي و ديگر موارد اساسي و مشورت ميان كشورهاي عضو در سازمان هاي بين المللي.
3تلاش در جهت محو تبعيض نژادي و خاتمه بخشيدن به استعمار در تمام اشكال آن.
4اتخاذ تدابير لازم براي پشتيباني از صلح و امنيت بين المللي مبتني بر عدالت.
.5هماهنگ كردن تلاش ها به منظور حفاظت از اماكن مقدس و آزادسازي آنها و پشتيباني از مبارزه ملت فلسطين و كمك به اين ملت درجهت بازپس گرفتن حقوق [خود] و آزادنمودن سرزمينش.
6پشتيباني از مبارزه تمام ملل اسلامي در راه حفاظت از كرامت، استقلال و حقوق ملي شان.
7ايجاد جوي به منظور ارتقاء همكاري و تفاهم ميان كشورهاي اسلامي و ديگر كشورها.
. همچنين تصميم گيري در سازمان، براساس رأي گيري اكثريت است اما در عمل، تصميمات سازمان طي جلسات رسمي، با اجماع اتخاذ مي شود..

ساختارسازمان کنفرانس اسلامی

این سازمان بین‌المللی متشکل از چندین نهاد وابسته و کمیته‌های فرعی است. کمیته‌های وابسته، به صورت دایمی و در زمینه‌هایی همچون امور خیریه، مسایل فرهنگی، اطلاع‌رسانی و مواردی از این دست به فعالیت مشغول هستند.
علاوه بر کمیته‌های وابسته، 4 رکن اصلی و چند نهاد وابسته نیز وجود دارند. این نهادها با هدف تلاش برای تقریب آمال سازمان و گام برداشتن در جهت خدمت به مسلمانان ایجاد شده‌اند. این نهادها از یک نوع استقلال اداری و مالی برخوردارند.

ارکان سازمان این سازمان‌ها عبارتند از:

1ـ کنفرانس سران:
این کنفرانس هر سه سال یک بار و در پایتخت یکی از کشورهای اسلامی عضو برگزار می‌شود. کشورهایی که این کنفرانس را برگزار می‌کنند به مدت سه سال ریاست آن را بر عهده می‌گیرند. تاکنون 10 کنفرانس از این دست برگزار شده است. کنفرانس سران، عالی‌ترین رکن سازمان است که وظیفه انتخاب دبیر کل را بر عهده دارد. نکته جالب در مورد این کنفرانس، منظم برگزار شدن آن در موعد مقرر است.

2ـ کنفرانس وزرای خارجه:
این نشست هر سال یک بار برپا می‌شود. البته می‌توان در مواقع لزوم نیز آن را دایر نمود. هر ساله نیز یک اجلاس هماهنگی در نیویورک برگزار می‌شود. این جلسه برای هماهنگی اعضا در نشست مجمع عمومی سازمان ملل است. در این کنفرانس اکثراً وزرای خارجه و یا معاونان آنها شرکت می‌کنند.
اگرچه نشست سران که هر سه سال یک بار تشکیل می‌گردد عالی‌ترین رکن سازمان است ولی بیشتر تصمیم‌های اجرایی و مهم در کنفرانس وزرای خارجه اتخاذ می‌شود. این کنفرانس علاوه بر این، مسوول وظایف کنفرانس سران در مدتی است که نشست آن برگزار نمی‌گردد.


اکمل الدین احسان اوغلو دبیر کل سازمان کنفرانس اسلامی

3ـ دبیرخانه:
وظایف اداری سازمان بر عهده دبیرخانه است. هر چند موقتاً شهر جده به عنوان مقر دبیرخانه و حتی کل سازمان انتخاب گردیده ولی این انتخاب دائمی نبوده و شهر بیت‌المقدس به عنوان مقر اصلی کنفرانس اسلامی انتخاب شده است. ریاست دبیرخانه همچون دیگر سازمان‌های بین‌المللی با دبیر کل است. وی که با انتخاب اکثریت کشورهای عضو تعیین می‌شود، برای 4 سال تصدی دبیرخانه را بر عهده می‌گیرد. مسوولیت پی‌گیری و اجرای تصمیم‌های متخذه در دو کنفرانس سران و وزرا بر عهده دبیرخانه است.
4ـ دادگاه بین‌المللی عدالت اسلامی:
این رکن جدیدترین رکن سازمان و مقر آن در شهر کویت است. این رکن پس از اجلاس پنجم سران در کویت که در سال 1987 برگزار گردید تأسیس شد. هر چند این حرکت تحول جالبی است ولی اساسنامه آن هنوز به اسناد تصویب لازم دست نیافته است.
در اساسنامه پیش‌بینی گردیده است که دادگاه عدل اسلامی از هفت قاضی تشکیل گردد. علاوه بر آن برخی شعبات فرعی نیز در آن وجود خواهند داشت. انتخاب قضات دادگاه در کنفرانس وزرا صورت می‌گیرد.

نهادهاي وابسته به سازمان كنفرانس اسلامي

از جمله آنها می‌توان به مرکز اسلامی توسعه تجارت، سازمان اسبوا، مرکز تحقیقات تاریخ هنر و فرهنگ اسلامی، مجمع فقه اسلامی، صندوق همبستگی اسلامی، بانک توسعه اسلامی و سازمان آسیکو اشاره نمود. در این نوشتار به معرفی چند نمونه از این نهادها بسنده می‌کنیم.

سازمان علمی، تربیتی و فرهنگی وابسته به کنفرانس اسلامی(آیسسکو )
این سازمان در سال 1361 هجری شمسی عملاً شروع به کار کرد. دو رکن اصلی آن عبارتند از مجمع عمومی که عالی‌ترین رکن تصمیم‌گیرنده آن است و جلسات این مجمع در سطح وزرا است و به طور منظم، هر سه سال یک بار دایر می‌گردد و شورای اجرایی که هر سال یک بار تشکیل جلسه می‌دهد. کشورهای عضو نمایندگانی در این شورا دارند. این نمایندگان بایستی در زمینه‌هایی مربوط به آیسسکو تبحر کافی داشته باشند. وظایف این شورا هماهنگی و ارائه پیشنهادهای لازم برای انجام وظایف آیسسکو است. علاوه بر آن، بودجه سازمان در شورای اجرایی تنظیم می‌شود و پیشرفت کارها نیز در آن بررسی شده و طی گزارشی به اطلاع مجمع عمومی می‌رسد. اداره عمومی و دبیرخانه نیز در آیسسکو وجود دارند. دبیرخانه رکن دائمی است. دبیر کل آن در مجمع عمومی برای سه سال انتخاب می‌شود. تاکنون دو نفر به این سمت برگزیده شده‌اند اینک این سمت به عهده دکتر التوجیدی از کشور عربستان است.
مقر آیسسکو در کشور مراکش است. البته دو دفتر منطقه‌ای نیز در امارات عربی متحده و تهران مستقر هستند. فعالیت‌های آن به سه زبان عربی، فرانسه و انگلیسی است. این فعالیت‌ها بیشتر به صورت برگزاری همایش‌های علمی بوده است. علاوه بر آن توانسته است با 114 سازمان تخصصی و بین‌المللی در سطح جهان همکاری داشته باشد.
بانک توسعه اسلامی
در سال 1970 و در دومین نشست وزرای خارجه در شهر کراچی مقدمات آن فراهم شد و در سال 1975 فعالیت رسمی خود را شروع کرد. مقر اصلی بانک در شهر جده عربستان واقع شده است. البته شعباتی نیز در مراکش و مالزی دارد. هدف از تشکیل آن علاوه بر حمایت از شیوه بانکداری بر مبنای شریعت اسلامی، حمایت از پروژه‌هایی است که در کشورهای اسلامی به انجام می‌رسند. عضویت در آن برای همه کشورهای مسلمان آزاد است. چنانچه تاکنون 53 کشور به عضویت آن درآمده‌اند. در سطح بین‌المللی این بانک، یک مؤسسه عالی بین‌المللی به شمار می‌رود و توانسته است کم و بیش جایگاه خوبی در منطقه و جهان به دست آورد.
سازمان اسبوا (سازمان رادیو و تلویزیون و خبرگزاری بین‌المللی کنفرانس اسلامی.
این سازمان مرکز اطلاع‌رسانی سازمان کنفرانس اسلامی است. البته به آن، عنوان سازمان صداهای اسلامی نیز اطلاق می‌گردد. مقر آن در شهر جده است و در اجلاس سران که در همین شهر برگزار گردید، تأسیس شده است. ریاست این سازمان بر عهده وزیر اطلاع‌رسانی عربستان سعودی است. اهدافی چون تبادل برنامه‌های رادیو و تلویزیون، نشان دادن چهره واقعی اسلام و تقویت برادری در میان امت اسلامی از جمله برنامه‌های آن به شمار می‌روند.
خبرگزاري بين المللي اسلامي «اينا
خبرگزاري بين المللي اسلامي (اينا) نهاد اطلاع رساني وابسته به سازمان كنفرانس اسلامي است.
وزيران خارجه كشورهاي عضو سازمان كنفرانس اسلامي، در دومين نشست خود در كراچي پاكستان اصل وجود يك نهاد اطلاع رساني براي سازمان را ضروري دانسته و در سومين اجلاس كه در سال 1972 ميلادي در بندر جده عربستان برگزار شد تأسيس آن را تصويب كرده و مقر اصلي آن را در جده قرار دادند.
خبرگزاري بين المللي اسلامي از دو تشكيلات اصلي مجمع عمومي و شوراي اجرايي تشكيل شده و رئيس آن نيز از سوي دبيركل سازمان كنفرانس اسلامي تعيين مي شود.
دانشگاه هاي وابسته به سازمان كنفرانس اسلامي
سازمان كنفرانس اسلامي دو دانشگاه مستقل در كشورهاي مالزي و بنگلادش تأسيس كرده است.
در دانشگاه اسلامي بين المللي مالزي كه از سال 1983 فعاليت خود را آغاز كرده 7 هزار و 165دانشجو در مقاطع ليسانس، فوق ليسانس و دكتري به تحصيل اشتغال دارند كه يك هزار و 476 نفر از اين تعداد دانشجوياني هستند كه از 92 كشور براي تحصيل به مالزي رفته اند.
اين دانشگاه از شش دانشكده علوم اقتصادي و اداري، مهندسي، معارف اسلامي و علوم انساني، حقوق، مهندسي عمران و محيط و پزشكي تشكيل شده است.
دانشگاه اسلامي بين المللي مالزي در رشته هاي مهندسي، حقوق، علوم اقتصادي و اداري و معارف اسلامي و علوم انساني دانشجوي فوق ليسانس و دكترا دارد.
وزيران خارجه كشورهاي عضو سازمان كنفرانس اسلامي در چهاردهمين نشست خود كه در سال 1985 ميلادي برگزار شد، پيشنهاد بنگلادش مبني بر تأسيس دانشگاه اسلامي در اين كشور را تصويب كردند.
دانشجويان دانشگاه اسلامي بنگلادش در دانشكده الهيات و علوم انساني و اجتماعي اين دانشگاه به تحصيل اشتغال دارند.
كميته هاي وابسته به سازمان كنفرانس اسلامي

جایگاه سازمان كنفرانس اسلامی در عصر حاضر

کشورهای مسلمان عضو سازمان كنفرانس اسلامی که تعداد آنها به ۵۷ کشور می رسد، اکنون نزدیک به یک سوم تعداد کشور های عضو سازمان ملل را به خود اختصاص داده اند و این در حالی است میزان زیادی از مناطق استراتژیک جهان در قلمرو این کشور ها قرار دارد.به طوری که مرز جهان اسلام از سواحل آفریقای شمالی در اقیانوس اطلس تا شرق اندونزی امتداد می یابد. ۷۴ دصد ذخایر شناخته شده نفت جهان و ۵۰ درصد ذخایر گازی، ۲۰ دصد از گستره آبی و خاکی جهان ،۳۵دصدقلع،۲۰ درصد پنبه جهان و... در کشورهای اسلامی قرار دارد . حجم مبادلات کشور های اسلامی در سال ۱۳۸۳ بالغ بر ۸۰۰میلیارد دلار بوده است که قطعا با رشد زیادی که قیمت نفت در طی سالیان اخیر داشته است، این میزان بسیار بالاتر از این مقدار است. از سوی دیگر خاستگاه قدیمی ترین تمدن ها مانند سومر و اکد و عیلام و مصر و ایران و اسلام در این کشور ها قرار دارد . جمعیتی معادل یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون نفر که در اقصی نقاط این کره خاکی ساکن هستند را مسلمانان تشکیل می دهند. یعنی میزانی معادل یک چهارم جمعیت جهان به مسلمانان تعلق دارد با توجه به چنین پتانسیل های موجود در جهان اسلام و شرایط جهانی که امروزه حاکم است نقش و جایگاه سازمان کنفرانس اسلامی بیش از پیش برجسته تر می شود اما این سازمان علیرغم در اختیار داشتن امکانات و قابلیت های زیادی که بر شمردیم تا کنون نتوانسته جایگاه مهمی را در مناسبات قدرت در نظام بین المللی داشته باشد . مهم ترین عوامل در این زمینه را می توان در زیر به اختصار این چنین بیان کرد:
1) اختلافات و منازعات میان کشور های عضو و ضعف ساختاری در سازمان:
در حالیکه ملت های مسلمان کشورهای اسلامی اختلافی با هم ندارند اما وجود اختلاف میان حاکمین کشور های اسلامی و بعضا وجود تضاد دیدگاه میان آنها که قطعا از نگرش های سیاسی تناقض در تامین منافع ایجاد می شود ، ازکارآیی سازمان کنفرانس اسلامی کاسته است . به طور مثال در مورد فلسطین، سازمان کنفرانس اسلامی فقط به صدور قطعنامه بسنده کرده است و در حقیقت کاری صورت نداده است این درحالی است که عده ای از کشور های اسلامی با اسراییل روابط دیپلماتیک برقرار کرده اند.
در مورد عراق نیز سازمان اقدامات در خوری صورت نداده است . در زمان حمله آمریکا به عراق سازمان تنها به تشکیل یک جلسه اضطراری بسنده کرد . حمله آمریکا در شرایطی صورت گرفت که امیر قطر به عنوان رئیس دوره ای سازمان کنفرانس اسلامی ، کشورش را میزبان ستاد فرماندهی نیروهای امریکایی قرارد اد. و سایر کشور های عربی هم از حمله به عراق حمایت کردند.
در بوسنی و هرزگوین و بحران بالکان هر چند سازمان دست به اقداماتی زد اما با دخالت های ناتو و امریکا به زودی به حاشیه رانده شد و همچنین در بحران های مسلمانان کشمیر در هند، تیمورشرقی در اندونز و میندانائو در فیلیپین سازمان کنفرانس اسلامی بیشتر یک نظاره گر بود.
وجود اتحادیه هایی مانند اتحادیه عرب و گروه کشور های عرب حوزه خلیج فارس نیز در پاره ای از موارد سازمان را از نیل به اهداف خود باز داشته است. این اتحادیه ها که خود در درون سازمان عضو هستند در بسیاری از موارد مسائل خود را از مسائل جهان اسلام جدا می کنند و به آن رنگ و بوی عربی می دهند که در تضعیف سازمان کنفرانس اسلامی نقش مهمی دارند .
موضوع دیگر که بسیار حائز اهمیت است مساله نیروی نظامی و قدرت دفاعی جهان اسلام است . به غیر از ترکیه که جزو ناتو است و پاکستان که بمب اتمی دارد ، بقیه کشور های اسلامی از تحت پوشش قرار گرفتن از سوی یک نیرو یا قدرت نظامی که از آنها در برابر حملات قدرت های بزرگ محافظت کند محروم هستند . در حقیقت تشکیل یک نیروی نظامی اسلامی برای حراست از کیان اسلامی امت و جهان اسلام ضروری است .
2)فقدان ساختار اقتصادی مشترک
متاسفانه اکثرکشور های اسلامی، کشور های پیشرفته و یا ثروتمندی نیستند و بیش از نیمی از آنها جزو کشور های فقیر جهان محسوب می شوند. اکثر کشور های ثروتمند در دنیای اسلام در خاورمیانه قرار دارند . از این لحاظ کشور های اسلامی از ناهمگونی شدیدی رنج می برند. هنوز یک نهاد مرکزی هماهنگ کننده درباره سرمایه گزاری مشترک کشور های ثروتمند اسلامی به شکل منسجم و کارا وجود ندارد و در این میان بانک توسعه اسلامی دست به اقداماتی زده است ولی هنوز کافی به نظر نمی رسد.
3) فقدان ضمانت های اجرایی برای مصوبات و قطعنامه های سازمان :
یکی از نقاط ضعف اساسی سازمان کنفرانس اسلامی، نبود ضمانت اجرا برای قطعنامه ها و مصوبات این سازمان است. به عبارتی دیگر سازمان کنفرانس اسلامی مانند سازمان ملل متحد، ابزاری مانند شورای امنیت را در اختیار ندارد که قطعنامه های لازم الاجرای خود را به مرحله عمل برساند.
سازمان کنفرانس اسلامی فاقد یک نهاد نظارتی قدرتمند است که بتواند در معادلات جهانی تایین کننده باشد. هم اکنون سازمان کنفرانس اسلامی با آنکه تمام کشور های آن عضو سازمان ملل محسوب می شوند فاقد یک کرسی دائم برای جهان اسلام در شورای امنیت است و این مساله بسیار مهمی بود که آقای احمدی نژاد در اولین سخنرانی خود در کنفرانس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل به آن اشاره کرد.
4) فقدان روزآمدی ساختار و اهداف سازمان کنفرانس اسلامی .
هم اکنون نزدیک به دو دهه از فرو پاشی کمونیسم می گذرد و جهان با یک جانبه گرایی آمریکا روبه روشده است. تروریسم به پدیده غالب جهان تبدیل شده است . رویدادی به نام ۱۱ سپتامبر جهان را به شکل دیگری در آورده است. به بهانه تروریسم قدرت های بزرگ به خود اجازه می دهند به هر جای دنیا لشکر کشی کنند!! در تحت تاثیر نظریه جنگ تمدن ها لبه تیز جنگ با تروریسم به سوی جهان اسلام نشانه رفته است. با این اوصاف سازمان کنفرانس اسلامی هنوز دارای ساختاری بسیار اولیه است و توانایی و آمادگی برای رویارویی برای پدیده های قرن ۲۱ را ندارد . این سازمان هنوز دارای ساختار ۴۰ سال پیش است وبا این شرایط نمی تواند با تبعات بعد از ۱۱ سپتامبر روبه رو شود و نیازمند تجدید نظر در ساختار و عملکرد آن می باشد.
تطبیق سازمان کنفرانس اسلامی با انتظارات جهان اسلام و همچنین تطبیق با تحولات نوین بین المللی ،همراه با ارائه یک راهبرد مناسب ، عرصه های مهمی هستند که ضرورت بازنگری و به روز رساندن اقدامات این سازمان برای تامین منافع ۵/۱ میلیارد مسلمان را ضروری می سازد .
امروزه جهان اسلام با مسائل مختلفی دست به گریبان است. كشورهای غربی با تبلیغات بسیار سعی دارند كه اسلام را دینی خشن معرفی كنند و تا آنجا پیش رفته اند كه مسلمان را مترادف با تروریست دانسته اند و دم از جنگ های صلیبی می زنند و اهانت ها به مقدسات مسلمانان و ساحت پیامبر اسلام روا داشته اند . با بهانه مبارزه با تروریسم دو كشور اسلامی عراق و افغانسان را آماج وحشیانه ترین حملات خود قرار داده اند و روزی نیست كه در عراق و افغانستان خون بی گناهی بر زمین ریخته نشود.فلسطین، این سرزمین اشغال شده بیش از نیم قرن است كه در آتش صهیونیسم می سوزد و هیچ نهاد و سازمان به اصطلاح حامی حقوق بشری لب به اعتراض نمی گشاید!! و همه این ها در پیش چشمان یك میلیارد و ۵۰۰میلیون مسلمان در حال رخ دادن است.
در داخل جهان اسلام اختلاف افکنی میان فرق و مذاهب اسلامی اعم از شیعه و سنی و ... توطعه ای خطرناك است به گونه ای كه در عراق ما شاهد این توطئه هستیم و شیعه و سنی را در مقابل هم قرار داده اند و قصد دارند، این مساله را به كل جهان اسلام تسری دهند.
در اینچنین وضعیتی جایگاه سازمان كنفرانس اسلامی به عنوان یك نهاد فراگیر بین المللی اسلامی بسیار حساس است و باید در این باره باید دست به اقداماتی زد و بیش از هرچیز این امر اقدامات نرم افزاری و فرهنگی را طلب می کند
از جمله کار هایی که می توان در راستای انسجام و اتحاد بیشتر در میان کشور های اسلامی صورت داد ، ایجاد بازار مشترک اسلامی ، ایجاد مراکز تلوزیونی و رسانه ای مشترک ، ایجاد مراکز دانشگاهی و علمی مشترک تبادل فناوری میان کشور های اسلامی ، و گسترش راه های ارتباطی و مواصلاتی میان کشورهای اسلامی و از همه مهم تر دولت های اسلامی به جا ی اینکه در صدد با شند تا روابط خود را بر اساس روابط نابرابر با غرب بر قرار کنند ، با ملت های خود به ارتباط نزدیکی بیشتری برقرار کنند..

جایگاه ایران در سازمان کنفرانس اسلامی.

در حالي كه عضويت در جنبش غيرمتعهد ها بيشترين نفع را عايد كشورمان كرده است، فعاليت ديپلماتيك ايران در سازمان كنفرانس اسلامي از ديگر پيمان هاي منطقه اي و بين المللي چشمگير تر بوده است. اوج اين مسئله به دوران رياست ايران بر سازمان مذكور برمي گردد كه نقطه عطفي در تاريخ سياست خارجي كشور مان محسوب مي شود. در اين دوره تهران تلاش كرد تا سياست تنش زدايي و رفع سوءتفاهم با كشورهاي منطقه و جهان را پياده نمايد. فضاي اطمينان و همكاري كه طي اين مدت ايجاد شده زمينه را براي موفقيت هاي ديگر از جمله افزايش بهاي نفت نيز فراهم آورد. جا افتادن ايده گفت وگوي تمدن ها كه يك پرستيژ ديپلماتيك محسوب مي شد و تلاش براي ايفاي نقش در بحران هاي بوسني، كوزوو و افغانستان و نيز اقدام براي همبستگي در جهت مقابله با اسرائيل از ديگر دستاوردهاي اين دوران بود.
رياست ايران بر سازمان كنفرانس اسلامي از اين جهت اهميت داشت كه اين كار با وجود به رغم تفكرات خاص كشورمان در مورد امور بين المللي انجام شد. رياست آقاي خاتمي بر اين كنفرانس نيز با توجه به افكار سياسي نوين وي در عرصه داخلي و بين المللي تاثير قابل توجهي بر سران شركت كننده در هشتمين اجلاس سازمان بر جاي گذارد.
به هر حال مي توان امور مذكور را از دستاوردهاي سياسي رياست ايران بر سازمان كنفرانس اسلامي دانست: قبول ايده گفت وگوي تمدن ها؛ اعتمادسازي ميان كشورهاي اسلامي؛ افزايش همكاري سازمان كنفرانس اسلامي با ساير سازمان هاي بين المللي مانند سازمان ملل، اكو، اتحاديه عرب، سازمان وحدت آفريقا و جنبش عدم تعهد، تشكيل اتحاديه بين المجالس اسلامي؛ بررسي بحران كوزوو و برگزاري اجلاسي در سطح وزراي خارجه كشورهاي عضو سازمان كنفرانس اسلامي در ژنو و اعزام هيأت هايي به منطقه بحران؛ مشاركت در كاهش بحران در روابط سوريه و تركيه و تلاش براي حل بحران هاي عراق و الجزاير و دست آخر مقابله ديپلماتيك با تجاوز به بيت المقدس از سوي اسرائيل.
انتظار مي رود كه ايران در جريان تلاش هاي خود براي عضويت در اتحاديه عرب به نكات مثبت و منفي حضور در پيمان ها و سازمان هاي ياد شده توجه داشته و عملكر د مثمرثمر در جمع كشورهاي عربي داشته باش

پي نوشت :

1ـ العالم العربي ـ رقم 1337، دسامبر 1986. به نقل از سازمان كنفرانس اسلامي، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص 23.
2ـ بنده مقدم ـ محمد‌مهدي ـ علل ايجاد سازمان كنفرانس اسلامي و نقش عربستان ـ ص 17.
3ـ به نقل از حميد روحاني، «سازمان كنفرانس اسلامي»، (كيهان 6 بهمن 1367).
4ـ بنده مقدم، منبع سابق.
5ـ ميدل ايست، اكتبر 1969، ص 21.
6ـ بنده مقدم، سابق.
7ـ اسد همايون،‌نتايج كنفرانس سران اسلامي در رباط، تهران (بي‌ن)، 1348.
8ـ سازمان كنفرانس اسلامي، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص 26.
9ـ كيهان، 10/9/1336.

منابع

1محمد رضا ضیایی بیگدلی ، حقوق بین لملل عمومی ، نشر گنج دانش، ۱۳۸۱.
2سید داوود آقایی ، حقوق سازمان های بین المللی دانشگاه پیام نور، ۱۳۸۰ .
3سازمان كنفرانس اسلامی /اراده مجامع اسلامی منطقه ای و غیر متعهد ها ، انتشارات وزارت خارجه ۱۳۷۳.
4سوره آل عمران ،آیه ۱۰۳ .
.5سازمان کنفرانس اسلامی ۳۵ سال رکود" جمهوری اسلامی ۵/۷/۸۳..
.6عراقچی ،عباس ،سازمان "کنفرانس اسلامی و آینده ای نا امید کننده"سیاست خارجی ۳
.7ولایتی ،علی اکبر،" سازمان کنفرانس اسلامی ضرورت تحرک بعد از جنگ سرد" سیاست خارجی ۳
.8رویوران ،حسن،"سازمان کنفرانس اسلامی تهدید ها و فرصت ها "همشهری دیپلماتیک ۷۸.
.9عرشی ،مانیا،"سازمان کنفرانس اسلامی آخرین امید عراقی ها"آفتاب یزد ،۷/۲/۸۳.
"سازمان کنفرانس اسلامی ،بیم ها و امید ها"جمهوری اسلامی ۱۷/۹/۸۴..10
. بعیدی نژاد ، حمید، "سازمان کنفرانس اسلامی تحولی جدید"همشهری دیپلماتیک ۷۸..11
. "سازمان کنفرانس اسلامی در ترازوی آمار"نشریه بورس ۵. .12
.13احمدی،کورش"سازمان کنفرانس اسلامی در شرایط جدید بین المللی"سیاست خارجی ۳
"سازمان کنفرانس اسلامی در یک نگاه"مشکوه النور۳ .14
.15سازمان کنفرانس اسلامی فقط محکوم می کند "رسالت ف۲/۹/۸۲.1
"سازمان کنفرانس اسلامی قادر به حل مشکلات مردم نیست"راه مردم،۱۲/۳/۸۲ .16
.17برهان محمد،" سازمان کنفرانس اسلامی گامی به جلو"کیهان هوایی ۱۳۷۸
. " سازمان کنفرانس بین المللی مجموعه ای منفعل در عرصع بین المللی "جمهوری اسلامی ۲۳/۷/۸۲ .18
19جوادی محمد،"سازمان کنفرانس اسلامی مجموعه ای ناهمگون"جمهوری اسلامی ۵/۷/۸۳.
پورعلی یوسف " سازمان کنفرانس اسلامی ملت ها پیشتاز تر از دولت ها"سیاست روز،۱۹/۹/۸۴. .20
. .21فریده شریفی "سازمان کنفرانس اسلامی و بحران کشمیر "کیهان ۸/۳/۷۸.
. سازمان کنفرانس و توقعات جهان اسلام گجمهوری اسلامی ۲۳/۷/۸۲ 22.
. 23رحمان .س.م . مشیر زاده" سازمان کنفرانس اسلامی و چالش های آینده"سیاست خارجی۳.
.24اردکانی ، عباسعلی " سازمان کنفرانس اسلامی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران"مطالعات دفاعی استراتژیک ۸ .
. 25علی قاسمی ،" سازمان کنفرانس اسلامی و مسائل بین المللی "رسالت،۴و۵/۳/۸۳.
.26خبر گزاری جمهوری اسلامی ایران ، ایرنا
.27 ؛ سازمانهای بین المللی، موسی زاده، رضا تهران، نشر میزان، 1382، چاپ سوم،



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:22 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
2. بهره‏مندى مسؤولان و مدیران ارشد کشور از قابلیت‏ها و کاربردهاى جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک. توجه مسؤولان به نتایج پژوهش‏هاى جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک و بهره‏مندى ایشان از اساتید و صاحب نظران مربوطه در تصمیمات و سیاست‏هاى راهبردى و ... را ضرورى مى‏ سازد و به تبع آن کاربرد یافته‏ها و نتایج این علوم در سطوح مختلف و در عرصه‏هاى سیاسى، اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى، دفاعى و ... را موجب خواهد شد.
3. بهره‏مندى از قابلیت‏هاى جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در تدوین و اجراى چشم‏اندازها و برنامه‏هاى توسعه ملى.
4. استفاده از متخصصان و صاحب نظران جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در تشخیص و پیشنهاد تهدیدات و فرصت‏هاى پیش روى کشور براى تدوین و اصلاح مستمر استراتژى ملى. تهدیدات و تنگناهاى ژئوپلیتیکى و سیاسى بى‏شمارى، گریبانگیر جمهورى اسلامى ایران است. تعیین رژیم حقوقى در یاى خزر، پراکندگى اقلیت‏هاى قومى و مذهبى به ویژه در حواشى کشور، موضوع جزایر و مرزهاى دریایى خلیج فارس. تعدد همسایگان و مشکلات و ابهامات در مرزهاى آبى و خشکى، موقعیت جغرافیایى منحصر به فرد، حضور مستقیم و غیر مستقیم ایالات متحده در کشورهاى همجوار ایران، گس ترش ناتو در شرق ایران، وزن ژئوپلیتیکى بالقوه و ... همگى از موضوعات مهم و مورد توجه جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیکى هستند که عدم توجه به آنها به راحتى به تهدید و تنگنا تبدیل شده و خواهند شد؛ اما تأکید بر واقعیت‏هاى جغرافیایى و ژئوپلیتیکى این تهدیدات و تنگناها را تبدیل به فرصت‏ها و قابلیت‏هاى ویژه و کسب منافع ملى بیشتر خواهند کرد.
5. توسعه حوزه‏هاى پژوهشى و آموزشى مربوط به جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک شامل:
برگزارى همایش‏ها، کنفرانس‏ها، نشست‏هاى علمى و سخنرانى‏هاى تخصصى براى معرفى جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیت یکى، توسعه مبانى نظرى و تعاریف مشترک و جامع از مفاهیم آنها و ...؛
حمایت از تألیفات و ترجمه‏ها؛
ایجاد تسهیلات ویژه براى استفاده اساتید و دانشجویان از فرصت‏هاى مطالعاتى براى کسب آخرین اطلاعات و رهیافت‏هاى مرتبط با رشته‏هاى فوق در سایر کشورها؛
تباد ل استاد و دانشجو با کشورهایى که تجارب ارزنده‏اى در خصوص رشته‏هاى مذکور دارا هستند؛
ایجاد امکان اشتراک مجلات علمى و پژوهشى مرتبط و موجود در خارج از کشور؛
تدریس دروس جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در دانشگاه‏ها توسط متخصصان این رشته؛
تسهیلات ویژه براى اساتید و دانشجویان رشته براى شرکت در مجامع علمى بین المللى مرتبط با رشته؛
تعیین قطب علمى رشته در یکى از دانشگاه‏هاى معتبر کشور و اختصاص امکانات و ملزومات از جمله کتابخانه تخصصى رشته براى آن؛
تأسیس و راه‏اندازى رشته در دانشگاه‏هاى متعدد به ویژه شهر ستان‏ها، حداقل در مراکز استان‏ها؛
افزایش واحدهاى مربوط به جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در مقطع کارشناسى جغرافیا از دو واحد به حداقل هشت واحد؛
پیش‏بینى واحدهاى مرتبط با جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در رشته‏هاى نزدیک به آنها مانند علوم سیاسى و روابط بین الملل.
6. اشتغال فارغ التحصیلان جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در مقاطع مختلف در تخصص‏ها و امور مرتبط .
7. توسعه ارتباطات بین المللى و ارتقاى موقعیت رشته جغرافیاى سیاسى ایران در سطح دانشگاه‏هاى جهان و جذب دانشجویان خارجى براى تحصیل در ایران.

جغرافیاى سیاسى و مراکز دینى‏
یکى از عوامل مورد بررسى جغرافیاى سیاسى مسأله وحدت و همبستگى ملى و سرزمینى است. این امر در مورد ایران به این نحو صادق مى‏باشد که پس از فروپاشى امپراتورى ساسانى و ورود مسلمانان به ایران، ایرانیان وحدت سیاسى خود را از دست دادند. این روند ادامه داشت تا ا ین که در قرن دهم هجرى (907 هجرى) شاه اسماعیل با پایه‏گذارى سلسله صفویه مرحله بسیار مهمى را در تاریخ ایران آغاز کرد. وى در سال 907 هجرى با تصرف تبریز، مذهب تشیع را مذهب رسمى کشور اعلام نمود. این امر دو تأثیر در حوزه جغرافیاى سیاسى (داخلى) و ژئوپلیتیک (خار جى) ایران بر جاى گذاشت.
1. جغرافیاى سیاسى: با اعلام مذهب تشیع به عنوان مذهب رسمى کشور ایرانیان پس از چندین سده یکپارچه شدند و از قرن دهم هجرى به بعد تشیع مهم‏ترین عامل در تحولات سیاسى، اجتماعى، فرهنگى و اقتصادى ایران بوده است. تشیع از همان ابتدا به عن وان عامل هویت‏بخش موجب حفظ وحدت سرزمینى شد، زیرا در آن دوره، عثمانى‏هاى سنى در غرب و ازبکان سنى در شمال شرق در فکر تصرف بخش‏هاى مختلف ایران بودند، ولى تشیع توانست در کنار قدرت سیاسى صفویان یک مرز هویتى را براى ایران ایجاد کند. در عصر پهلوى نیز رهبران مذه بى با تکیه بر آموزه‏هاى مذهبى به عنوان یک گروه مخالف با سیاست‏هاى رژیم پهلوى به مبارزه برخاستند و توانستند با بسیج مردم در سال 1357 انقلاب اسلامى را به رهبرى امام خمینى(ره) به پیروزى برسانند. این بار دیگر خود رهبران مذهبى صاحب قدرت سیاسى شدند. در این بره ه تحت آموزه‏هاى تشیع ملت ایران یکى از بزرگ‏ترین حماسه‏هاى تاریخ خود یعنى دفاع مقدس را به پایان رساند. هم اکنون نیز تشیع یکى از مهم‏ترین عوامل حفظ وحدت سرزمینى و استقلال کشور است.
2. ژئوپلیتیک: از این منظر نیز تشیع از همان ابتدا نقش بسیار مؤثرى ایفا کر د. یعنى توانست یکى از عوامل برترى ایران در خارج از مرزهاى سرزمینى خود باشد. این نقش به ویژه پس از انقلاب اسلامى ایران بسیار برجسته گشت، زیرا ایران به عنوان تنها قدرت مذهبى تشیع و نیز به عنوان تنها حامى شیعیان جهان نمود پیدا کرد. در زیر به وضعیت تشیع در س طح جهان اشاره مى‏شود. امروزه شیعیان در عراق، بحرین و جمهورى آذربایجان در اکثریتند و در پاکستان، افغانستان و لبنان به عنوان گروه‏هاى مذهبى - سیاسى فعال حضور دارند که با اندکى تفاوت به نحوى ایران را به عنوان کانون قدرت و الهام‏بخش خود قبول دارند. بنابراین مى‏توان گفت مرزهاى ژئوپلیتیکى ایران همان مرزهاى تشیع به ویژه در میان کشورهاى همسایه است. و ایران مى‏تواند از آنها در رقابت‏هاى منطقه‏اى و جهانى به نحو شایسته‏اى براى تحقق اهداف ملى خود استفاده کند؛ براى مثال ایران در رقابت با عربستان، کشورهاى حاشیه خلیج فارس و عراق مى‏تواند از عامل شیعیان استفاده کند و در سطح بین المللى نیز مى‏توان گفت اگر ایران نفوذى در میان شیعیان جنوب لبنان، هزاره‏هاى افغانستان و شیعیان (اکثریت) عراق نداشت برخورد غرب به ویژه آمریکا با ایران متفاوت بود. نهایتاً مى‏توان گفت مراکز دینى در ایران با توجه به نقش و مسؤولیت خود مى‏توانند با ترویج و گسترش عقاید مذهبى در داخل و رشد آگاهى‏هاى مذهبى شیعیان در سایر کشورها با جهت‏گیرى مرکزیت بخشیدن به ایران به عنوان عمق استراتژیک تشیع جهان، خدمت شایسته‏اى به وحدت ملى در داخل کشور و افزایش قدرت نف وذ و چانه‏زنى در سطح منطقه‏اى و جهانى بکنند.


تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:19 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

دروس رشته جغرافیاى سیاسى در مقاطع کارشناسى ارشد و دکترى‏
در پى تلاش گروه جغرافیاى سیاسى دانشگاه تربیت مدرس در سال 1383 واحدهاى دوره کارشناسى ارشد با همکارى انجمن ژئوپلیتیک ایران و اساتید سایر دانشگاه‏ها مورد بازنگرى کامل قرار گرفت. واحدهاى این دوره عبارتند از:

1. دروس کارشناسى ارشد
جدول 5: دروس پیش‏نیاز کارشناسى ارشد

ردیف نام درس تعداد واحد
1 اصول روابط بین الملل 2
2 مبانى علم سیاست 2
3 آمار کاربردى با استفاده از نرم‏افزارهاى آمارى 2
4 متون جغرافیایى به زبان انگلیسى 2
جمع ....... 8



جدول 6: دروس پایه‏

ردیف نام درس تعداد واحد
1 مکاتب و نظریه‏هاى جغرافیایى 2
2 روش تحقیق در جغرافیاى سیاسى 2
3 glsو سیستم اطلاعات جغرافیایى 2
4 جغرافیاى مرز 2
5 جغرافیاى انتخابات 2
جمع ....... 10

جدول 7: دروس تخصصى‏

ردیف نام درس تعداد واحد
1 مفاهیم و نظریه‏هاى ژئوپلیتیک 2
2 مفاهیم و نظریه‏هاى جغرافیاى سیاسى 2
3 جغرافیاى سیاسى ایران 2
4 مرزهاى ایران 2
5 سازماندهى سیاسى فضا 2
6 جغرافیا و استراتژى ملى 2
جمع .... 12


جدول 8: دروس اختیارى‏

ردیف نام درس تعداد واحد
1 نظام ژئوپلیتیک جهانى 2
2 نظام سیاسى منطقه‏اى 2
3 سازمان‏هاى جهانى
2
4 جغرافیاى جنگ و صلح 2
5 سمینار 2
جمع .... 10

توضیح: دانشجویان از بین دروس این جدول 2 درس را انتخاب مى‏نمایند.

2. دروس دکترى جغرافیاى سیاسى‏
جدول 9: دروس پیش‏نیاز

ردیف نام درس تعداد واحد
1 تاریخ جهان (از قرن 17 تا 20) 2
2 تاریخ جهان (قرن 20) 2
3 تاریخ معاصر ایران 2
جمع .... 8

جدول 10: دروس تخصصى و اجبارى رشته جغرافیاى سیاسى‏

ردیف نام درس تعداد واحد
1 تحلیل مکانى - فضایى با استفاده از gls 2
2 روش تحقیق و شیوه تحقیق علمى 3
3 جغرافیا، محیط و نظام‏هاى اجتماعى 3
4 اندیشه دولت - ملت در اسلام 3
5 اقتصاد سیاسى بین الملل 2
6 ژئواستراتژى 2
7 جغرافیاى‏سیاسى‏دریاها با تأکید بر خلیج‏فارس و ... 2
8 جغرافیاى سیاسى خاورمیانه و شمال آفریقا 2
9 جغرافیاى سیاسى شهرى 2
10 جغرافیاى سیاسى خلیج فارس 2
11 رمزهاى ژئوپلیتیکى با تأکید بر ایران 2
12 دولت محلى 2
جمع .... 26


جدول 11: دروس تخصصى اختیارى رشته جغرافیاى سیاسى‏

ردیف نام درس تعداد واحد
1 قدرت و سیاست نقشه 2
2 ژئوپلیتیک آب 2
3 مناطق ژئوپلیتیک پیرامون ایران 2
4 نابرابرى فضایى (روابط شمال و جنوب) 2
جمع .... 8



توضیح: دانشجویان از بین دروس این جدول 2 درس را انتخاب مى‏نمایند.

اساتید برجسته رشته جغرافیاى سیاسى در ایران‏
همچنان که گفته شد، اولین استاد جغرافیاى سیاسى در ایران با تحصیلات آکادمیک، دکتر دره میرحیدر است که زمینه را براى اعتلاى جغرافیاى سیاسى در دهه‏هاى بعد آماده کرد و این روند بعد از انقلاب نیز با توسعه دانش جغرافیاى سیاسى در دانشگاه تربیت مدرس و سپس دانش گاه آزاد اسلامى و دانشگاه تهران وارد مرحله جدیدى شد. در زیر نام تعدادى از اساتید برجسته جغرافیاى سیاسى ایران آمده است.

نمودار تحولات نسلى در جغرافیاى سیاسى ایران‏



جدول 12: اساتید برجسته رشته جغرافیاى سیاسى در ایران‏

ردیف نام و نام خانوادگى دانشگاه محل خدمت رتبه علمى‏
1 دکتر دره میرحیدر دانشگاه تهران استاد
2 دکتر عزت اللَّه عزتى آزاد اسلامى دانشیار
3 دکتر محمدرضا حافظنیا تربیت مدرس استاد
4 دکتر پیروز مجتهدزاده تربیت مدرس دانشیار
5 دکتر یداللَّه کریمى‏پور تربیت معلم دانشیار
6 دکتر حسن کامران دانشگاه تهران دانشیار
7 دکتر زهرا احمدى‏پور تربیت مدرس استادیار
8 دکتر زهرا پیشگاهى‏فرد دانشگاه تهران استادیار
9 دکتر حمیدرضا محمدى دانشگاه شهید بهشتى استادیار



انجمن‏هاى علمى جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران‏
تاریخ انجمن‏هاى جغرافیایى در ایران، از سال 1326 شروع شد.13 در سال‏هاى پس از آن، پى‏گیرى جامعه جغرافیاى ایران موجب تشکیل انجمن جغرافیا در نیمه دوم دهه 1320 گردید که این انجمن متشکل از نه شعبه بود و شعبه دوم آن شامل جغرافیاى سیاسى بود که به بحث تقسیمات کشورى، مرزها و آمار جغرافیایى مى‏پرداخت. همچنین شعبه ششم آن نیز، شعبه جغرافیاى نظامى نام داشت. این روند ادامه یافت تا این که بروز انقلاب اسلامى و ضرورت‏هاى ناشى از آن، ژئوپلیتیک را بیش از بیش مطرح کرد. با توجه به چنین موقعیتى در کنار ده‏ها فارغ التحصیل جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک ضرورت پیدا کرد تا انجمن علمى ژئوپلیتیک در ایران تأسیس گردد. این انجمن نهایتاً در سال 1381 با کمک اساتید برجسته علمى در دانشگاه‏هاى تربیت مدرس، تهران، امام حسین و آزاد اسلامى در کشور تأسیس گشت تا ابعاد علمى جغرافیاى سیاسى و ژئوپ لیتیک را تعمیق و گسترش دهد و زمینه را براى نیاز کشور در زمینه‏هاى سیاست داخلى و خارجى، امنیت ملى و به طور کلى استراتژى‏هاى ژئوپلیتیک مناسب در روابط بین المللى فراهم نماید. در همان سال انجمن از بین اساتید و دانشجویان کارشناسى ارشد و دکترى این رشته عضوگیرى کرد و در حال حاضر این انجمن با حدود 130 عضو یکى از انجمن‏هاى علمى معتبر فعال کشور مى‏باشد که توانسته است مجوز فصلنامه علمى - پژوهشى به نام ژئوپلیتیک را دریافت کند.

قابلیت‏ها و تنگناهاى جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران‏
1. قابلیت‏ها
1. نقش کاربردى جغرافیاى سیاسى، در حوزه سازماندهى سیاسى فضا در سطوح محلى و ملى و نیز تحلیل فضایى پدیده‏هاى سیاسى است. ژئوپلیتیک نیز که بر اساس اطلاعات، دیدگاه‏ها و تکنیک‏هاى جغرافیایى به مسایل سیاست خارجى کشورها مى‏پردازد، یک نوع جغرافیاى سیاسى کاربرد ى در حوزه روابط بین الملل قلمداد مى‏شود.
2. تجزیه و تحلیل تأثیرپذیرى تصمیمات و کنش‏هاى سیاسى و فرایند قانون‏گذارى از متغیرهاى محیطى و فضایى و نیز تبیین بازتاب‏هاى فضایى تصمیمات سیاسى در جهت بهینه‏سازى تصمیمات، سیاست‏ها و قوانین سطوح ملى و محلى کشور.3. ارزیابى موقعیت ژئوپلیتیک ایران در سیستم ژئوپلیتیک جهانى و سنجش مستمر قدرت ملى ایران به منظور پیشگیرى از بروز فشارهاى بین المللى و بحران‏هاى منطقه‏اى که بر استقلال و امنیت ملى ایران تأثیر منفى مى‏گذارد.
4. تجزیه و تحلیل سیاسى و امنیتى مکان‏گزینى پ روژه‏هاى عمرانى ملى و منطقه‏اى و برنامه‏ریزى‏هاى آمایشى در جهت یافتن مکان بهینه براى فعالیت‏هاى اقتصادى - اجتماعى، فرهنگى، سیاسى، نظامى و ... .
5. کنترل مستمر تحول متغیرهاى سرزمینى، فضایى و ملى به منظور تأمین حداکثر منافع ملى در رابطه با تحولات پویاى ژئوپلیتیک جهانى و منطقه‏اى و کاهش حداکثر آسیب‏پذیرى‏هاى احتمالى.
6. انجمن علمى ژئوپلیتیک ایران و مجله علمى - پژوهشى که قابلیت خوبى از نظر نیروى انسانى متخصص و وسیله معتبر علمى براى انجام پژوهش‏هاى علمى و پروژه‏هاى تحقیقاتى کشور و نیز انجام فعالیت‏هاى آموزشى آن فراهم مى‏کند.
7. شکل‏گیرى هسته‏هاى علمى دانشجویى جغرافیاى سیاسى در دانشگاه تربیت مدرس و سایر دانشگاه‏ها که مى‏تواند مکمل فعالیت‏هاى انجمن ژئوپلیتیک باشد.
8. وجودد دپارتمان‏هاى جغرافیاى سیاسى با اساتید و دانشجویان دکترى و کارشناسى ارشد در دانشگاههاى تربیت مدرس، تهران، شهید بهشتى، تربیت معلم، امام حسین(ع) و آزاد اسلامى.
9. وضعیت سیال ژئوپلیتیک جهان و دینامیسم ژئوپلیتیکى مناطق و فضاهاى جغرافیایى به طور کلى و مناطق ژئوپلیتیکى پیرامون ایران که به طور خاص بسترها و ضرورت‏هاى اجتناب‏ناپذیرى ر ا براى مطالعات و پژوهش‏هاى ژئوپلیتیکى و جغرافیاى سیاسى فراهم کرده است که از عهده سایر رشته‏هاى علمى برنمى‏آید.
10. ماهیت فضاى جغرافیایى دینامیسم سیاسى - اجتماعى، اقتصادى و امنیتى کشور ایران که ضرورت انجام مطالعات ژئوپلیتیک و جغرافیاى سیاسى را براى تصم یم‏گیرى‏ها و سیاست‏گذارى‏ها در سطح ملى و محلى ایران اجتناب‏ناپذیر کرده است.

2. تنگناها
1. جدال‏هاى نظرى درباره ماهیت و موضوع ژئوپلیتیک که از طبیعت پویا و متغیر آن ناشى مى‏شود.14
2. عدم به کارگیرى دانش آموختگان رشته جغرافیاى سیاسى در بخش‏هاى مختلف کشورى، اگر چه برخى از مقامات و مدیران ارشد در سطح دکترى این رشته هستند، ولى به دلیل جوا ن بودن رشته جغرافیاى سیاسى در ایران، قابلیت علمى و کاربردى این رشته براى بسیارى از مسؤولان و مقامات کشور ناشناخته مانده است. با نگاهى اجمالى به دفترچه‏هاى آزمون استخدام ادوارى و موارد مشابه، مشخص مى‏شود که در بیشتر مشاغل مرتبط با رشته جغرافیا به طور عام و جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیکى به طور خاص، به جاى استفاده از دانش آموختگان این رشته، افرادى با مدارک دانشگاهى در شته‏هاى علوم سیاسى، روابط بین الملل، حقوق بین الملل، علوم اجتماعى و ... جایگزین مى‏شوند. به این ترتیب یکى از تنگناهاى اصلى که به مثابه مانعى ب زرگ در سر راه توسعه کمى و کیفى این شاخه از علوم، عمل مى‏کند همین بى‏توجهى یا کم‏توجهى سازمان‏ها و نهادهاى دولتى در به کارگیرى فارغ التحصیلان این رشته است.
3. محدود بودن منابع مربوط به مبانى نظرى جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران. البته این مشکل ناشى از جدید بودن این رشته در ایران و تاریخ اندک راه‏اندازى رشته جغرافیاى سیاسى در برخى از دانشگاه‏هاى کشور است و به نظر مى‏رسد که با گذشت زمان به تدریج بر غناى ادبى و نظرى این رشته افزوده خواهد شد.
4. عدم شناخت و آشنایى مقامات و مسؤولان کشور با این دانش. این آشنایى به ویژه براى افرادى که در امور کشوردارى، سیاسى و بین المللى مسؤولیت دارند بسیار ضرورى و لازم شمرده مى‏شود. آنهایى هم که در اظهارات خود از این واژه استفاده مى‏کنند، درک صحیحى از آن ندارند و بر اساس سلیقه آن را به کار مى‏برند.
5. مشکل اساتید و دانشجویان جغرافیاى سیاسى در اشتراک نشریات خارجى. این موضوع مى‏تواند باعث دور نگه داشتن و عقب ماندن اساتید و دانشجویان از مباحث روز و جدید و یافته‏هاى علمى ناب این رشته که در سطح جهانى انتشار مى‏یابد بشود.

دورنما و چشم‏انداز آینده جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران‏
1. معرفى و شناساندن جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک به مسؤولان و مدیران ارشد کشور. آنچه مسلم است به دلیل جوان بودن جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک به ویژه در جمهورى اسلامى ایران، مسؤولان و مدیران طراز اول کشور یا از مفهوم، کارآیى و کاربرد آن در مسائل مختلف داخ لى و خارجى بى‏اطلاع هستند و یا شناخت بسیار ناچیزى دارند.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:16 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

دروس رشته جغرافیاى سیاسى در مقاطع کارشناسى ارشد و دکترى‏
در پى تلاش گروه جغرافیاى سیاسى دانشگاه تربیت مدرس در سال 1383 واحدهاى دوره کارشناسى ارشد با همکارى انجمن ژئوپلیتیک ایران و اساتید سایر دانشگاه‏ها مورد بازنگرى کامل قرار گرفت. واحدهاى این دوره عبارتند از:

1. دروس کارشناسى ارشد
جدول 5: دروس پیش‏نیاز کارشناسى ارشد

ردیف نام درس تعداد واحد
1 اصول روابط بین الملل 2
2 مبانى علم سیاست 2
3 آمار کاربردى با استفاده از نرم‏افزارهاى آمارى 2
4 متون جغرافیایى به زبان انگلیسى 2
جمع ....... 8



جدول 6: دروس پایه‏

ردیف نام درس تعداد واحد
1 مکاتب و نظریه‏هاى جغرافیایى 2
2 روش تحقیق در جغرافیاى سیاسى 2
3 glsو سیستم اطلاعات جغرافیایى 2
4 جغرافیاى مرز 2
5 جغرافیاى انتخابات 2
جمع ....... 10

جدول 7: دروس تخصصى‏

ردیف نام درس تعداد واحد
1 مفاهیم و نظریه‏هاى ژئوپلیتیک 2
2 مفاهیم و نظریه‏هاى جغرافیاى سیاسى 2
3 جغرافیاى سیاسى ایران 2
4 مرزهاى ایران 2
5 سازماندهى سیاسى فضا 2
6 جغرافیا و استراتژى ملى 2
جمع .... 12


جدول 8: دروس اختیارى‏

ردیف نام درس تعداد واحد
1 نظام ژئوپلیتیک جهانى 2
2 نظام سیاسى منطقه‏اى 2
3 سازمان‏هاى جهانى
2
4 جغرافیاى جنگ و صلح 2
5 سمینار 2
جمع .... 10

توضیح: دانشجویان از بین دروس این جدول 2 درس را انتخاب مى‏نمایند.

2. دروس دکترى جغرافیاى سیاسى‏
جدول 9: دروس پیش‏نیاز

ردیف نام درس تعداد واحد
1 تاریخ جهان (از قرن 17 تا 20) 2
2 تاریخ جهان (قرن 20) 2
3 تاریخ معاصر ایران 2
جمع .... 8

جدول 10: دروس تخصصى و اجبارى رشته جغرافیاى سیاسى‏

ردیف نام درس تعداد واحد
1 تحلیل مکانى - فضایى با استفاده از gls 2
2 روش تحقیق و شیوه تحقیق علمى 3
3 جغرافیا، محیط و نظام‏هاى اجتماعى 3
4 اندیشه دولت - ملت در اسلام 3
5 اقتصاد سیاسى بین الملل 2
6 ژئواستراتژى 2
7 جغرافیاى‏سیاسى‏دریاها با تأکید بر خلیج‏فارس و ... 2
8 جغرافیاى سیاسى خاورمیانه و شمال آفریقا 2
9 جغرافیاى سیاسى شهرى 2
10 جغرافیاى سیاسى خلیج فارس 2
11 رمزهاى ژئوپلیتیکى با تأکید بر ایران 2
12 دولت محلى 2
جمع .... 26


جدول 11: دروس تخصصى اختیارى رشته جغرافیاى سیاسى‏

ردیف نام درس تعداد واحد
1 قدرت و سیاست نقشه 2
2 ژئوپلیتیک آب 2
3 مناطق ژئوپلیتیک پیرامون ایران 2
4 نابرابرى فضایى (روابط شمال و جنوب) 2
جمع .... 8



توضیح: دانشجویان از بین دروس این جدول 2 درس را انتخاب مى‏نمایند.

اساتید برجسته رشته جغرافیاى سیاسى در ایران‏
همچنان که گفته شد، اولین استاد جغرافیاى سیاسى در ایران با تحصیلات آکادمیک، دکتر دره میرحیدر است که زمینه را براى اعتلاى جغرافیاى سیاسى در دهه‏هاى بعد آماده کرد و این روند بعد از انقلاب نیز با توسعه دانش جغرافیاى سیاسى در دانشگاه تربیت مدرس و سپس دانش گاه آزاد اسلامى و دانشگاه تهران وارد مرحله جدیدى شد. در زیر نام تعدادى از اساتید برجسته جغرافیاى سیاسى ایران آمده است.

نمودار تحولات نسلى در جغرافیاى سیاسى ایران‏



جدول 12: اساتید برجسته رشته جغرافیاى سیاسى در ایران‏

ردیف نام و نام خانوادگى دانشگاه محل خدمت رتبه علمى‏
1 دکتر دره میرحیدر دانشگاه تهران استاد
2 دکتر عزت اللَّه عزتى آزاد اسلامى دانشیار
3 دکتر محمدرضا حافظنیا تربیت مدرس استاد
4 دکتر پیروز مجتهدزاده تربیت مدرس دانشیار
5 دکتر یداللَّه کریمى‏پور تربیت معلم دانشیار
6 دکتر حسن کامران دانشگاه تهران دانشیار
7 دکتر زهرا احمدى‏پور تربیت مدرس استادیار
8 دکتر زهرا پیشگاهى‏فرد دانشگاه تهران استادیار
9 دکتر حمیدرضا محمدى دانشگاه شهید بهشتى استادیار



انجمن‏هاى علمى جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران‏
تاریخ انجمن‏هاى جغرافیایى در ایران، از سال 1326 شروع شد.13 در سال‏هاى پس از آن، پى‏گیرى جامعه جغرافیاى ایران موجب تشکیل انجمن جغرافیا در نیمه دوم دهه 1320 گردید که این انجمن متشکل از نه شعبه بود و شعبه دوم آن شامل جغرافیاى سیاسى بود که به بحث تقسیمات کشورى، مرزها و آمار جغرافیایى مى‏پرداخت. همچنین شعبه ششم آن نیز، شعبه جغرافیاى نظامى نام داشت. این روند ادامه یافت تا این که بروز انقلاب اسلامى و ضرورت‏هاى ناشى از آن، ژئوپلیتیک را بیش از بیش مطرح کرد. با توجه به چنین موقعیتى در کنار ده‏ها فارغ التحصیل جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک ضرورت پیدا کرد تا انجمن علمى ژئوپلیتیک در ایران تأسیس گردد. این انجمن نهایتاً در سال 1381 با کمک اساتید برجسته علمى در دانشگاه‏هاى تربیت مدرس، تهران، امام حسین و آزاد اسلامى در کشور تأسیس گشت تا ابعاد علمى جغرافیاى سیاسى و ژئوپ لیتیک را تعمیق و گسترش دهد و زمینه را براى نیاز کشور در زمینه‏هاى سیاست داخلى و خارجى، امنیت ملى و به طور کلى استراتژى‏هاى ژئوپلیتیک مناسب در روابط بین المللى فراهم نماید. در همان سال انجمن از بین اساتید و دانشجویان کارشناسى ارشد و دکترى این رشته عضوگیرى کرد و در حال حاضر این انجمن با حدود 130 عضو یکى از انجمن‏هاى علمى معتبر فعال کشور مى‏باشد که توانسته است مجوز فصلنامه علمى - پژوهشى به نام ژئوپلیتیک را دریافت کند.

قابلیت‏ها و تنگناهاى جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران‏
1. قابلیت‏ها
1. نقش کاربردى جغرافیاى سیاسى، در حوزه سازماندهى سیاسى فضا در سطوح محلى و ملى و نیز تحلیل فضایى پدیده‏هاى سیاسى است. ژئوپلیتیک نیز که بر اساس اطلاعات، دیدگاه‏ها و تکنیک‏هاى جغرافیایى به مسایل سیاست خارجى کشورها مى‏پردازد، یک نوع جغرافیاى سیاسى کاربرد ى در حوزه روابط بین الملل قلمداد مى‏شود.
2. تجزیه و تحلیل تأثیرپذیرى تصمیمات و کنش‏هاى سیاسى و فرایند قانون‏گذارى از متغیرهاى محیطى و فضایى و نیز تبیین بازتاب‏هاى فضایى تصمیمات سیاسى در جهت بهینه‏سازى تصمیمات، سیاست‏ها و قوانین سطوح ملى و محلى کشور.3. ارزیابى موقعیت ژئوپلیتیک ایران در سیستم ژئوپلیتیک جهانى و سنجش مستمر قدرت ملى ایران به منظور پیشگیرى از بروز فشارهاى بین المللى و بحران‏هاى منطقه‏اى که بر استقلال و امنیت ملى ایران تأثیر منفى مى‏گذارد.
4. تجزیه و تحلیل سیاسى و امنیتى مکان‏گزینى پ روژه‏هاى عمرانى ملى و منطقه‏اى و برنامه‏ریزى‏هاى آمایشى در جهت یافتن مکان بهینه براى فعالیت‏هاى اقتصادى - اجتماعى، فرهنگى، سیاسى، نظامى و ... .
5. کنترل مستمر تحول متغیرهاى سرزمینى، فضایى و ملى به منظور تأمین حداکثر منافع ملى در رابطه با تحولات پویاى ژئوپلیتیک جهانى و منطقه‏اى و کاهش حداکثر آسیب‏پذیرى‏هاى احتمالى.
6. انجمن علمى ژئوپلیتیک ایران و مجله علمى - پژوهشى که قابلیت خوبى از نظر نیروى انسانى متخصص و وسیله معتبر علمى براى انجام پژوهش‏هاى علمى و پروژه‏هاى تحقیقاتى کشور و نیز انجام فعالیت‏هاى آموزشى آن فراهم مى‏کند.
7. شکل‏گیرى هسته‏هاى علمى دانشجویى جغرافیاى سیاسى در دانشگاه تربیت مدرس و سایر دانشگاه‏ها که مى‏تواند مکمل فعالیت‏هاى انجمن ژئوپلیتیک باشد.
8. وجودد دپارتمان‏هاى جغرافیاى سیاسى با اساتید و دانشجویان دکترى و کارشناسى ارشد در دانشگاههاى تربیت مدرس، تهران، شهید بهشتى، تربیت معلم، امام حسین(ع) و آزاد اسلامى.
9. وضعیت سیال ژئوپلیتیک جهان و دینامیسم ژئوپلیتیکى مناطق و فضاهاى جغرافیایى به طور کلى و مناطق ژئوپلیتیکى پیرامون ایران که به طور خاص بسترها و ضرورت‏هاى اجتناب‏ناپذیرى ر ا براى مطالعات و پژوهش‏هاى ژئوپلیتیکى و جغرافیاى سیاسى فراهم کرده است که از عهده سایر رشته‏هاى علمى برنمى‏آید.
10. ماهیت فضاى جغرافیایى دینامیسم سیاسى - اجتماعى، اقتصادى و امنیتى کشور ایران که ضرورت انجام مطالعات ژئوپلیتیک و جغرافیاى سیاسى را براى تصم یم‏گیرى‏ها و سیاست‏گذارى‏ها در سطح ملى و محلى ایران اجتناب‏ناپذیر کرده است.

2. تنگناها
1. جدال‏هاى نظرى درباره ماهیت و موضوع ژئوپلیتیک که از طبیعت پویا و متغیر آن ناشى مى‏شود.14
2. عدم به کارگیرى دانش آموختگان رشته جغرافیاى سیاسى در بخش‏هاى مختلف کشورى، اگر چه برخى از مقامات و مدیران ارشد در سطح دکترى این رشته هستند، ولى به دلیل جوا ن بودن رشته جغرافیاى سیاسى در ایران، قابلیت علمى و کاربردى این رشته براى بسیارى از مسؤولان و مقامات کشور ناشناخته مانده است. با نگاهى اجمالى به دفترچه‏هاى آزمون استخدام ادوارى و موارد مشابه، مشخص مى‏شود که در بیشتر مشاغل مرتبط با رشته جغرافیا به طور عام و جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیکى به طور خاص، به جاى استفاده از دانش آموختگان این رشته، افرادى با مدارک دانشگاهى در شته‏هاى علوم سیاسى، روابط بین الملل، حقوق بین الملل، علوم اجتماعى و ... جایگزین مى‏شوند. به این ترتیب یکى از تنگناهاى اصلى که به مثابه مانعى ب زرگ در سر راه توسعه کمى و کیفى این شاخه از علوم، عمل مى‏کند همین بى‏توجهى یا کم‏توجهى سازمان‏ها و نهادهاى دولتى در به کارگیرى فارغ التحصیلان این رشته است.
3. محدود بودن منابع مربوط به مبانى نظرى جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران. البته این مشکل ناشى از جدید بودن این رشته در ایران و تاریخ اندک راه‏اندازى رشته جغرافیاى سیاسى در برخى از دانشگاه‏هاى کشور است و به نظر مى‏رسد که با گذشت زمان به تدریج بر غناى ادبى و نظرى این رشته افزوده خواهد شد.
4. عدم شناخت و آشنایى مقامات و مسؤولان کشور با این دانش. این آشنایى به ویژه براى افرادى که در امور کشوردارى، سیاسى و بین المللى مسؤولیت دارند بسیار ضرورى و لازم شمرده مى‏شود. آنهایى هم که در اظهارات خود از این واژه استفاده مى‏کنند، درک صحیحى از آن ندارند و بر اساس سلیقه آن را به کار مى‏برند.
5. مشکل اساتید و دانشجویان جغرافیاى سیاسى در اشتراک نشریات خارجى. این موضوع مى‏تواند باعث دور نگه داشتن و عقب ماندن اساتید و دانشجویان از مباحث روز و جدید و یافته‏هاى علمى ناب این رشته که در سطح جهانى انتشار مى‏یابد بشود.

دورنما و چشم‏انداز آینده جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران‏
1. معرفى و شناساندن جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک به مسؤولان و مدیران ارشد کشور. آنچه مسلم است به دلیل جوان بودن جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک به ویژه در جمهورى اسلامى ایران، مسؤولان و مدیران طراز اول کشور یا از مفهوم، کارآیى و کاربرد آن در مسائل مختلف داخ لى و خارجى بى‏اطلاع هستند و یا شناخت بسیار ناچیزى دارند.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:15 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
گروه‏هاى جغرافیاى سیاسى در دانشگاه‏هاى ایران‏

1. دانشگاه تربیت مدرس: خواستگاه جغرافیاى سیاسى در ایران به عنوان یک گرایش یا رشته را مى‏بایست فعالیت گروه جغرافیاى دانشگاه تربیت مدرس پس از انقلاب دانست. دانشگاه تربیت مدرس بر اساس برنامه دوره دکترى جغرافیا که در تاریخ 27/4/1366 به تصویب شوراى عالى ب رنامه‏ریزى رسیده بود در همان سال اقدام به برگزارى آزمون دوره دکترى نمود. در حقیقت دانشگاه تربیت مدرس براى اولین بار در کشور رشته جغرافیاى انسانى با گرایش سیاسى را تأسیس کرد. در این دوره جغرافیاى سیاسى به عنوان گرایشى از جغرافیاى انسانى محسوب مى‏شد که دان شجوى پذیرفته شده پس از گذراندن دروس مشترک و در صورت علاقه‏مندى مى‏توانست این گرایش را انتخاب کند. در اولین دوره پذیرش دانشجو در این دانشگاه، آقاى محمدرضا حافظنیا (سال تحصیلى 66 - 67) و آقاى یداللَّه کریمى‏پور (سال تحصیلى 67 - 68) به عنوان اولین دانشجویان این دوره شروع به تحصیل نمودند و آقاى دکتر محمدرضا حافظنیا به عنوان اولین فارغ التحصیل جغرافیاى انسانى با گرایش سیاسى در ایران، در بهمن ماه 1369 توانست از رساله دکترى خود تحت عنوان نقش استراتژیک تنگه هرمز دفاع کند. گرایش جغرافیاى سیاسى در مقطع دکترى در پ ى پیشنهاد دانشگاه تربیت مدرس به رشته مستقل جغرافیاى سیاسى ارتقا یافت و برنامه آن در تاریخ 30/1/1377 به تصویب شوراى عالى برنامه‏ریزى رسید و جهت اجرا به دانشگاه‏هاى کشور ابلاغ گردید. این دانشگاه براى سال‏هاى 79 - 78 اقدام به پذپرش دانشجو نمود که تاکنون تعد ادى موفق به اخذ دکترى، به عنوان فارغ التحصیل رشته جغرافیاى سیاسى در ایران شده‏اند (جدول 3 تعداد کل فارغ التحصیلان مقطع دکترى دانشگاه تربیت مدرس). برنامه رشته مستقل کارشناسى ارشد جغرافیاى سیاسى را نیز دانشگاه تربیت مدرس در سال 1371 پیشنهاد و در تاریخ 8/6/ 1371 به تصویب شوراى عالى برنامه‏ریزى رسید و این دانشگاه در سال تحصیلى 78 - 77 اولین دوره کارشناسى خود را در رشته جغرافیاى سیاسى پذیرش نمود و تا کنون این روند ادامه داشته است.

جدول 3: فارغ التحصیلان دوره دکترى دانشگاه تربیت مدرس‏

ردیف نام و نام خانوادگى عنوان پایان نامه فارغ التحصیلى محل خدمت فعلى
1 محمدرضا حافظنیا نقش استراتژیک تنگه هرمز 1369 دانشگاه تربیت مدرس‏
2 یداللَّه کریمى‏پور تحلیل و ژئوپلیتیک نواحى بحرانى سیستان و بلوچستان 1371 دانشگاه تربیت معلم‏
3 حسن کامران جغرافیاى استراتژیک خلیج فارس 1373 دانشگاه تهران‏
4 زهرا احمدى‏پور دریاى خزر و ژئوپلیتیک جدید منطقه 1376 دانشگاه تربیت مدرس‏
5 حمیدرضا محمدى بحران در جهت‏گیرى استراتژى ملى (مورد کردستان ایران) 1377 دانشگاه‏شهیدبهشتى
6 محمدحسین افشردى تحلیل ژئوپلیتیکى‏سیاست‏خارجى ج.ا.ا در منطقه قفقاز و ارائه الگوى مناسب‏ 1380 ستادکل‏نیروهاى‏مسلح
7 محمدباقر قالیباف بررسى تحلیلى سیر تکوینى نهادهاى محلى در ایران (دوران معاصر و ارائه الگوى مناسب) 1380 فرمانده سابق نیروى انتظامى‏
8 سیدیحیى صفوى تحلیل جغرافیایى امنیت تهران (ارائه الگوى بهینه) 1380 فرمانده کل سپاه پاسداران‏
9 محمد اخبارى تحلیل هیدرپولویتیکى ایران (محدوده مورد مطالعه: غرب و جنوب غربى) 1381 معاون‏سازمان جغرافیایى ‏ نیروهاى‏مسلح
10 مرجان بدیعى ازنداهى تحلیل استراتژى ژئوپلیتیکى در مثلث استراتژیک ایران، افغانستان و پاکستان‏ 1382 دانشگاه تهران
11 هادى اعظمى الگویابى نظام قدرت در آفریقا 1383 مرکز مطالعات آفریقا


2. دانشگاه تهران: با وجود سابقه بیشتر دانشگاه تهران در زمینه جغرافیاى سیاسى و وجود متخصص جغرافیاى سیاسى (دکتر دره میرحیدر)، اولین دوره پذیرش دانشجوى دکترى در این دانشگاه در سال 69 - 70 با پذیرش دو دانشجو (قاى بهرام امیراحمدیان و غلامحسن حیدرى) آغ از شد.11 بر اساس برنامه مستقل رشته کارشناسى ارشد جغرافیاى سیاسى نیز که دانشگاه تربیت مدرس در سال 1371 پیشنهاد کرد و در تاریخ 8/6/1371 به تصویب شوراى عالى برنامه‏ریزى رسید و جهت اجرا به دانشگاه‏هاى کشور ابلاغ گردید، دانشگاه تهران نیز در سال تحصیلى 75 - 74 اولین دوره کارشناسى خود را به رشته جغرافیاى سیاسى ارائه نمود.
3. دانشگاه امام حسین(ع): دانشگاه امام حسین بر اساس برنامه مصوب فوق الذکر که در تدوین آن با دانشگاه تربیت مدرس همکارى نزدیکى داشت اولین دانشجویان دوره کارشناسى ارشد جغرافیاى سیاسى را در قال ب دوره‏هاى معادل پذیرش کرد که تمامى دانشجویان آن از نیروهاى رسمى سپاه پاسداران بودند. در اولین دوره کارشناسى ارشد مزبور که در سال 1371 آغاز گردید، آقایان سید یحیى صفوى، محمد اخبارى و سه دانشجوى دیگر به عنوان اولین دانشجویان دوره کارشناسى ارشد جغرافیاى سی اسى در این دانشگاه پذیرش شدند. هم اکنون دانشگاه امام حسین در مقطع کارشناسى رشته جغرافیاى سیاسى - نظامى دانشجو تربیت مى‏نماید و دانشجویان آن نیز کادر سپاه پاسداران هستند. دانشگاه امام حسین هم اکنون مقطع کارشناسى ارشد رشته جغرافیاى نظامى را نیز دایر کرده ا ست.
4. دانشگاه آزاد اسلامى: دانشگاه آزاد اسلامى واحد علوم و تحقیقات تهران نیز از سال 1368 در مقطع دکترى اقدام به پذیرش دانشجو نمود که دکتر زهرا پیشگاهى فرد به عنوان اولین فارغ التحصیل این دانشگاه در مقطع دکترى در سال 1371 از رساله خود دفاع کرد. در مقط ع کارشناسى ارشد نیز این دانشگاه از سال تحصیلى 80 - 1379 اقدام به پذیرش هفت دانشجو نمود که این روند گسترش یافته و واحد تهران مرکز این دانشگاه نیز در سال‏هاى اخیر اقدام به پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسى ارشد نموده است.12

جدول 4: تعداد کل دانشجویان و فارغ التحصیلان گروه‏هاى جغرافیاى سیاسى دانشگاه‏هاى ایران تا سال تحصیلى 1384 - 1383

نام دانشگاه تعداد فارغ التحصیلان دکترى تعداد فارغ التحصیلان کارشناسى ارشد تعداد دانشجو کارشناسى ارشد تعداد دانشجوى دکترى
تربیت مدرس 11 22 11 8
تهران 3 32 27 8
آزاد اسلامى 6 20 تقریباً 50 نامشخص‏
امام حسین(ع) ندارد نامشخص نامشخص ندارد



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:9 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

3. سیر تکوین جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران قبل از انقلاب اسلامى‏

با وجود تاریخ یک صد ساله جغرافیاى سیاسى در جهان، در ایران مدت زیادى از تاریخ آن نمى‏گذرد. اولین متخصص در جغرافیاى سیاسى در ایران دکتر دره میر حیدر فارغ التحصیل از دانشگاه ایندیاناى آمریکاست که در سال 1342 به گروه جغرافیاى دانشگاه تهران پیوست و زمینه براى توسعه این شاخه از جغرافیا بیشتر فراهم گردید.4 با تصویب پذیرش دانشجو در دوره کارشناسى ارشد جغرافیا از سال 1343 در دانشگاه تهران، چند واحد درسى در زمینه جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک نیز در نظر گرفته شد. در سال 1346 امتحان ورودى جهت پذیرش دانشجوى دکترى د انشگاه تهران به عمل آمد که از وظایف دانشجویان دکترى در این مقطع موفقیت در شهادتنامه‏هاى گنجانده شده در برنامه این دوره بود که یکى از این شهادتنامه‏ها به نام «مسائل جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک» بود و دانشجو مى‏بایست آن را با موفقیت به پایان مى‏رساند.5 در م قطع کارشناسى ارشد جغرافیاى دانشگاه تهران در سال 1343 دو درس تحت عنوان «ژئوپلیتیک» و «مسائل جغرافیاى سیاسى جهان» ارائه شد که درس «ژئوپلیتیک» آن را دکتر دره میرحیدر و «مسائل جغرافیاى سیاسى جهان» را دکتر مستوفى تدریس مى‏کردند.6
جغرافیاى سیاسى در ایران تا قبل از این دوره به صورت رشته علمى مطرح نبود و حتى از کتاب علمى دانشگاهى نیز برخوردار نبود، تا زمانى که دکتر میر حیدر در سال 1347 کتاب اصول و مبانى جغرافیاى سیاسى را با رویکردى علمى تألیف و منتشر کرد. در این زمان نویسندگان و حتى جغرافى‏نویسان، موضوع جغرا فیاى سیاسى را تقسیمات ادارى کشور و احیاناً اشاره‏اى به مرزها، نژاد، زبان و ملیت در مباحث جغرافیاى سیاسى مى‏دانستند.7
آموزش جغرافیاى سیاسى در دوره‏اى به ایران راه یافت که بخش ژئوپلیتیک آن در اثر جریان‏هاى جنگ جهانى دوم و ظهور ژئوپلیتیک خاص آلمان تحریم شده بود و انتشار کتاب اصول و مبانى جغرافیاى سیاسى و تدریس آن به دانشجویان مباحث جدیدى را در بین دانشجویان و همچنین در تاریخ ظهور جغرافیاى سیاسى در ایران مطرح کرد. روند رو به گسترش علمى این رشته در دهه 1350 به دلایل شرایط حاکم در ایران تا انقلاب اسلامى با وقفه مواجه گردید. هر چند در این دهه نیز چند کتاب در این حوزه ترجمه شد و کتاب ژئوپلیتیک منتشر گردید.

جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک پس از انقلاب اسلامى‏

تألیفات و ترجمه‏ها در زمینه جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک پس از انقلاب اسلامى ادامه یافت و با توجه به شرایط گسترش جهانى این علم و نیز جنگ عراق علیه ایران توسعه گسترده‏اى یافت (جدول 1)، و زمینه افتتاح گروه‏هاى جغرافیاى سیاسى در دانشگاه‏هاى داخلى را، بیش از پیش فراهم کرد.
دانشگاه تربیت مدرس با پذیرش اولین دانشجویان دوره دکترى با گرایش جغرافیاى سیاسى در سال 1366 این رشته را به صورت علمى - آکادمیک به جامعه علمى ایران عرضه کرد. دهه 1370 و اوایل دهه 80 را باید انقلاب علمى جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایر ان دانست. تهیه و تصویب برنامه رشته مستقل جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در مقطع کارشناسى ارشد در سال 1371 در دانشگاه تربیت مدرس و دانشگاه امام حسین(ع) موجب نگرش‏هاى جدیدى به این رشته در ایران گشت. بر اساس این برنامه دانشگاه‏هاى امام حسین، تهران، تربیت مدرس و آزاد اسلامى اقدام به پذیرش مستمر دانشجو نمودند. برنامه مقطع دکترى جغرافیاى سیاسى به عنوان یک رشته مستقل آکادمیک را دانشگاه تربیت مدرس در سال 1377 پیشنهاد کرد و به تصویب شوراى عالى برنامه‏ریزى رسید و از همان سال دانشگاه‏هاى تربیت مدرس، تهران و آزاد اسلام ى اقدام به پذیرش دانشجو در مقطع دکترى کردند.

کتب و نشریات در زمینه جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران‏

اولین مؤلف کتاب‏هاى جغرافیا به منظور تدریس در دانشگاه آقاى مسعود کیهان بود که در سال‏هاى 1310 تا 1312 جغرافیاى مفصل ایران مشتمل بر سه بخش طبیعى، سیاسى و اقتصادى را در سه جلد تألیف کرد. جلد دوم این کتاب مربوط به جغرافیاى سیاسى بود که با بیش از 550 صفح ه و 28 نقشه و 73 گراور در سال 1311 منتشر شد. در این کتاب در آغاز پس از شرح سرحدات قدیم و مختصرى از تاریخ جغرافیایى، حدود و ثغور امپراتورى مورد بحث قرار گرفته و سپس سرحدات کنونى ایران و در ادامه درباره نژاد، خط، مذهب و آداب و رسوم مردم ایران، ایلات و قبای ل شناخته شده ایران بحث شده است. بقیه کتاب تحت عنوان طرز حکومت و تشکیلات مملکتى ایران، به جزئیات تقسیمات کشورى در آن زمان پرداخته است.
از سال 1315 به بعد سرى کتاب‏هاى جغرافیاى سیاسى با زمینه نظامى به دست سرهنگ حاجعلى رزم‏آرا در هجده جلد تألیف شد که فاق د اصول علمى بود و بیشتر آشنایى با حدود و ثغور مرزهاى ایران و تأکید بر شناخت مسائل نظامى بود.
باید اذعان کرد که مطالعات جغرافیاى سیاسى با زمینه نظامى بین دو جنگ جهانى و پس از جنگ روندى صعودى پیدا کرد و این امر زمینه گسترش مرزهاى جغرافیاى سیاسى و نظامى در ایران را فراهم آورد. لیکن جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک تا ورود دکتر میر حیدر به دانشگاه تهران به مفهوم علمى در دانشگاه‏هاى ایران مطرح نبود و تألیف کتاب اصول و مبانى جغرافیاى سیاسى در سال 1347 گامى بلند در اعتلاى علمى جغرافیاى سیاسى ایران و نقطه عطفى در روند تفکرات جغرافیاى سیاسى در ایران محسوب مى‏شود.8 میر حیدر در سال 1358 کتاب گرایشهاى تازه در جغرافیاى سیاسى نوشته جى. آر. وى پرسکات را ترجمه و منتشر کرد که ادامه روند صعودى ادبیات جغرافیاى سیاسى در ایران را نشان مى‏دهد. در سال 1341 خانم منیره مهران (جزن ى) کتاب انسان گرسنه یا ژئوپلیتیک گرسنگى را از فرانسه به فارسى برگرداند9 که در نوع خود اولین اثر در زمینه مفهوم ژئوپلیتیک در ایران است. در سال 1349 آقاى حسنعلى رکنى کتاب ژئوپلیتیک اثر پیر ژرژ را به فارسى برگرداند و در سال 1349 کتاب دیگرى از این مترجم تحت عنوان ژئوپلیتیک و ژئواستراتژى نوشته پیر ژرژ ترجمه شد.10
پس از انقلاب اسلامى زمینه‏هاى گسترش و توجه به این رشته علمى در محافل دانشگاهى و آکادمیک فراهم آمد و مفاهیم ژئوپلیتیک، استراتژى، ژئواستراتژى و ... در قالب جغرافیاى سیاسى به مفهوم علمى وارد ادبیات جغرافیایى در ایران شد. همچنین آثار و تألیفات بنیادى در جغرافیاى سیاسى منتشر شد که عبارتند از:
ژئوپلیتیک و ژئواستراتژى در سال 1371 و 1373 توسط دکتر عزت اللَّه عزتى مبانى جغرافیاى سیاسى با تجدید نظر کامل در سال 1371 توسط دکتر دره میرحیدر که تا کنون هر س اله تجدید چاپ شده است، ژئوپلیتیک در قرن بیست و یکم در سال 1380 از دکتر عزت اللَّه عزتى، جغرافیاى سیاسى و سیاست جغرافیایى در سال 1381 اثر دکتر پیروز مجتهدزاده، مبانى مطالعات سیاسى و اجتماعى در دو جلد از دکتر محمدرضا حافظنیا در سال 1379، افق‏هاى جدید در جغ رافیاى سیاسى اثر دکتر محمدرضا حافظنیا و مراد کاویانى راد در سال 1383 و همچنین ترجمه‏هایى همچون درآمدى نو بر جغرافیاى سیاسى توسط دکتر دره میر حیدر با همکارى سید یحیى صفوى در سال 1379، کتاب اندیشه‏هاى ژئوپلیتیک در قرن بیستم ترجمه دکتر محمدرضا حافظنیا و هاش م نصیرى در سال 1380، کتاب ژئوپلیتیک در جهان متغیر ترجمه دکتر زهرا احمدى‏پور با همکارى عطااللَّه عبدى در سال 1384.
جدول زیر فهرست بیش از پنجاه اثر منتشره در ایران در زمینه جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک را نشان مى‏دهد.

جدول 1: کتاب‏ها با زمینه جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک‏

ردیف عنوان کتاب نویسنده / مترجم سال نشر ناشر
1 جغرافیاى‏مفصل‏ایران(جلددوم‏جغرافیاى‏سیاسى‏ایران) مسعود کیهان 1311 ....
2 سلسله‏کتابهاى‏جغرافیاى‏نظامى‏ایران(بیش‏از15 جلد) حاجعلى رزم‏آرا 1315 ....
3 مرزهاى ایران محمدعلى مخبر 1324 ....
4 کشورهاى توسعه نیافته (ترجمه) دکتر هوشنگ نهاوندى 1340 ....
5 انسان گرسنه یا ژئوپلیتیک گرسنگى منیره مهران (جزنى) 1341 امیرکبیر
6 اصول و مبانى جغرافیاى سیاسى دکتر دره میرحیدر 1347 سیمرغ‏
7 جهان و کشورهاى پیشرفته (ترجمه) دکتر دره میرحیدر 1349 ....
8 ژئوپلیتیک (ترجمه) حسنعلى رکنى 1349 ....
9 شیخ‏نشینان خلیج فارس دکتر پیروز مجتهدزاده 1349 ....
10 ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک (ترجمه) حسنعلى رکنى 1351 ....
11 ژئوپلیتیک سعدالدین رشدیه دهه 50 ....
12 بنیاد استراتژى در شاهنشاهى هخامنشى نصراللَّه بختور تاس 1351 ....
13 خلیج فارس دکتر پیروز مجتهدزاده 1354 ...
14 جغرافیاى سیاسى و اقتصادى ایران دکتر عزتى و دکتر مشیرى 1357 ...
15 گرایشهاى تازه در جغرافیاى سیاسى (ترجمه) دکتر دره میرحیدر 1358 دانشگاه تهران‏
16 ژئوپلیتیک اطلاعات (ترجمه) فریدون شیروانى 1364 سروش‏
17 اوضاع کلى جهان اسلام دکتر محمدرضا حافظنیا 1365 دفتر آموزش‏
18 وطن سرزمینى با جغرافیاى سیاسى جهان اسلام عباسعلى عمید زنجانى 1364 دفترنشر فرهنگ‏اسلامى‏
19 جغرافیا نخست در خدمت جنگ (ترجمه) ابوالحسن سرو قد مقدم 1367 آستان قدس‏
20 مسائل ژئوپلیتیک اسلام دریا و آفریقا(ترجمه) عباس آگاهى 1368 دفترنشر فرهنگ‏اسلامى‏
21 جغرافیاى سیاسى خاورمیانه و شمال آفریقا(ترجمه) دکتر دره میرحیدر 1369 دفترمطالعات‏سیاسى و بین المللى‏
22 ژئوپلیتیک دکتر عزت اللَّه عزتى 1371 سمت‏
23 مبانى جغرافیاى سیاسى (با تجدید نظر کامل) دکتر دره میرحیدر 1371 سمت‏
24 خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز دکتر محمدرضا حافظنیا 1371 سمت‏
25 کشورها و مرزها در منطقه ژئوپلیتیک خلیج فارس دکتر پیروز مجتهدزاده 1372 دفترمطالعات‏سیاسى و بین المللى‏
26 ژئواستراتژى دکتر عزت اللَّه عزتى 1373 سمت‏
27 قبله عالم یا ژئوپلیتیک ایران(ترجمه) عباس مخبر 1373 نشر مرکز
28 استراتژى و تحولات ژئواستراتژى پس از دوران عباس مخبر 1373 دفتر مطالعات‏سیاسى جنگ سرد و بین المللى‏
29 نگاهى به مسائل ژئوپلیتیک جهان معاصر (ترجمه) دکتر على پورفیکویى 1374 واقفى‏
30 ژئوپلیتیک اقلیتها (ترجمه) دکتر سیروس سهامى 1374 واقفى‏
31 جغرافیاى کاربردى و مکتب‏هاى جغرافیایى دکتر حسین شکویى 1374 آستان قدس رضوى‏
32 عوامل و اندیشه‏ها در ژئوپلیتیک (ترجمه) دکتر على فراستى 1378 امن‏
33 جغرافیاى سیاسى جهان اسلام دکتر عزت اللَّه عزتى 1378 سازمان مدارس خارج از کشور
34 امیران مرزدار و مرزهاى خاورى ایران دکتر پیروز مجتهدزاده 1378 شیرازه‏
35 ژئوپلیتیک شیعه (شیعه) علیرضا قاسم‏زاده 1379 امن‏
36 مبانى مطالعات سیاسى و اجتماعى جلد 1 دکتر محمدرضا حافظنیا 1379 سازمان مدارس خارج از کشور
37 مبانى مطالعات سیاسى و اجتماعى جلد 2 دکتر محمدرضا حافظنیا 1379 سازمان مدارس خارج از کشور
38 وضعیت ژئوپلیتیک پنجاب در پاکستان دکتر محمدرضا حافظنیا 1379 الهدى‏
39 ایده‏هاى ژئوپلیتیک و واقعیت‏هاى ایران دکتر پیروز مجتهدزاده 1379 نشر نى‏
40 خلیج فارس - کشورها و مرزها دکتر پیروز مجتهدزاده 1379 عطایى‏
41 درآمدى‏نوبرجغرافیاى‏سیاسى دکتر دره‏میرحیدر 1379 سازمان‏جغرافیایى باهمکارى‏یحیى‏صفوى‏
42 ایران و همسایگان دکتر یداللَّه کریمى‏پور 1379 جهاد دانشگاهى تربیت معلم‏
43 جغرافیاى سیاسى ایران دکتر محمدرضا حافظنیا 1380 سمت‏
44 مقدمه‏اى بر جغرافیاى فرهنگى (ترجمه) دکتر سیمین‏تولایى 1380 فرهنگ، ارتباطات و دکترمحمدسلیمانى و هنر
45 کلیدهاى ژئوپلیتیک (ترجمه) دکتر صدوق ونینى 1381 دانشگاه شهید بهشتى‏
46 تحلیلى بر ژئوپلیتیک ایران و عراق دکتر عزت اله عزتى 1381 دفتر مطالعات‏سیاسى و بین المللى‏
47 جغرافیاى نظامى جزایر دکتر حسن کامران 1381 انجمن‏جغرافیایى‏ایران‏
48 مقدمه‏اى بر تقسیمات کشورى در ایران دکتر یداله کریمى‏پور 1381 انجمن‏جغرافیایى‏ایران‏
49 جغرافیاى سیاسى و سیاست جغرافیایى دکتر پیروز مجتهدزاده 1381 سمت‏
50 جغرافیاى فرهنگى دکتر مهدى قراخلو 1383 سمت‏
51 خلیج فارس و مسائل آن دکتر بیژن اسدى 1383 سمت‏
52 ژئوپلیتیک شیعه (ترجمه) کتایون باصر 1383 انتشارات ویستار
53 خراسان ژئوپلیتیک و توسعه دکتر پاپلى یزدى 1383 پژوهشکده امیرکبیر و دکتر فاطمه وثوق‏
54 افق‏هاى جدید در جغرافیاى سیاسى دکتر محمدرضا حافظنیا 1383 سمت و مراد کاویانى‏
55 ژئوپلیتیک در جهان متغیر (ترجمه) ‏ دکتر زهرا احمدى‏پور 1384 بلاغ دانش و عطااله عبدى

جدول 2: مجلات مهم مربوط به جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران‏

ردیف نام مجله ردیف نام مجله
1 فصلنامه ژئوپلیتیک 7 فصلنامه سیاست دفاعى‏
2 فصلنامه تحقیقات جغرافیایى 8 فصلنامه مطالعات ملى‏
3 فصلنامه پژوهش‏هاى جغرافیایى 9 فصلنامه مطالعات خاورمیانه‏
4 فصلنامه جغرافیا و توسعه 10 فصلنامه مطالعات راهبردى‏
5 مجله فضاى جغرافیایى 11 مجله مطالعات دفاعى و استراتژیک‏
6 مجله رشد آموزش جغرافیا 12 فصلنامه مطالعات ناحیه‏اى‏


تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:4 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
 

دکتر محمدرضا حافظ‌نیا

 منبع: فصلنامه علوم سیاسی ،‌شماره ٣٠

(ارجاع به مطالب مقاله با ذکر ماخذ بلامانع است)

چکیده

مقاله حاضر، پس از بیان روند شکل‏گیرى و فراز و نشیب‏هاى تاریخ جغرافیاى سیاسى در دنیا به وضعیت جغرافیاى سیاسى در ایران پرداخته است.
سرآغاز طرح مباحث جغرافیایى بویژه در حوزه جغرافیاى نظامى در ایران را مى‏توان سال 1310 و کتاب جغرافیاى مفصل ایران نوشته مسعود کیهان دانست. اما پایه‏گذار جغرافیاى سیاسى و ژئوپلینیک به عنوان یک رشته علمى در ایران دکتر میرحیدر با کتاب اصول و مبانى جغرافیاى سیاسى در سال 1347 است. نقطه عطف در تکوین رشته جغرافیاى سیاسى در ایران اقدام دانشگاه تربیت مدرس براى پذیرش دانشجو در دو ره دکتراى جغرافیاى سیاسى در سال 1366 است که زمینه‏ساز ارائه این رشته در مقاطع دیگر و در دانشگاه‏هاى مختلف گردید. دهه 70 و اوایل دهه 80 نقطه اوج طرح و توجه به جغرافیاى سیاسى و ژئوپلیتیک در ایران است.
این مقاله در ادامه با اشاره به وضعیت گروه‏هاى جغرافی اى سیاسى در دانشگاه‏هاى ایران به چشم انداز آینده و قابلیت‏ها و تنگناهاى جغرافیاى سیاسى پرداخته است.




ادامه مطلب
تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 13:2 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

  عنوان مقاله 

نام انگلیسی :  harra protected are (mangro)    

نام فارسی :  منطقه حفاظت شده جنگل‌هاى حرا (مانگرو)

 

موقعیت جغرافیایی

منطقه حفاظت شده جنگل‌هاى حرا (مانگرو)، جزيره قشم

 

گونهٔ‌ جنگلى حرا (مانگرو) از ويژگى‌هاى اکوسيستم سواحل جنوبى ايران است که به طور پراکنده، از تنگهٔ هرمز به سمت شرق و اقيانوس هند، در سواحل عمان، پديد آمده‌اند. اين جنگل‌ها در سواحل خليج‌فارس، در اطراف بندر لافت، شمال جزيرهٔ قشم، ‌ بندر خمير و در کانون‌هاى متراکم ديده مى‌شوند. ابوعلى‌سينا، دانشمند بزرگ ايرانى، درخت اين جنگل‌ها را حرا ناميده است.

جنگل حرا در اطراف جزيرهٔ قشم‌، در نوارى به عرض ۵۰ تا ۵۰۰ متر کشيده شده و محدوده‌‌اى برابر با ۱۵۰ کيلومتر و مساحتى معادل ۸۲۳۶ هکتار را در بر گرفته است. اگر آب‌هاى نواحى باتلاقى و مساحت نقاط خالى منظور نشود، مساحت واقعى اين جنگل در حدود ۶۰۱۲ هکتار مى‌باشد. وسيع‌ترين قسمت جنگل‌هاى حرا در آب‌هاى بندر لافت و بندر پل در شمال غربى جزيرهٔ قشم، و در فاصلهٔ‌ ۱۴۰ کيلومترى غرب بندرعباس قرار دارد.
اين جنگل‌هاى ماندابى بر روى خاک‌هاى لجنى ناشى از رسوب خاک‌هاى حاصل از فرسايش سواحل رشد يافته‌اند و دائماً در معرض جزر و مد آب قرار دارند؛ به طورى که در زمان جزر، ‌ درختان و بستر لجنى آن‌ها از آب بيرون آمده و به صورت جزايرى پراکنده نمايان مى‌شوند و در واقع مد، ‌ تمامى جنگل حرا به زير آب رفته و ناپديد مى‌شود. اصولاً درخت حرا در نقاطى مى‌رويد که در مواقع مد دريا به زير آب بروند. در نقاط مرتفع‌تر بستر دريا از اين گونه درخت مشاهده نمى‌شود.
درختان حرا آب شور دريا را شيرين کرده و از آن تغذيه مى‌کنند. اين درختان يک دورهٔ رويشى منظم دارند و معمولاً در اواخر تيرماه و اواسط مردادماه به گل مى‌نشينند و ميوه مى‌‌دهند. گل آن‌ها زرد روشن است و ميوهٔ آن‌ها شيرين و گواراست. ميوهٔ‌ اين درختان بادامى شکل است و پس از مدتى بر روى پايهٔ‌ مادرى شکفته شده و دانهٔ‌ آن جوانه مى‌زند و سپس به داخل آب مى‌افتد. جريان شديد امواج، بذر گياه را به نواحى کم‌تحرک‌تر دريا مى‌برد. بذر حرا پس از تثبيت بر روى لايه‌هاى خاک دريا، رشد و نمو مى‌کند. در فاصلهٔ بين قشم و بندر خمير، جريان امواج بسيار اندک است و بدين جهت، اکثر بذرها در همين نواحى رشد مى‌کنند.
درخت حرا که ارتفاع آن گاهى به ۴ متر مى‌رسد و قطر تنهٔ‌ آن تا ۳۰ سانتى‌متر است، برگ‌هاى بيضوى‌شکل و کشيده با قاعدهٔ انتهايى بسيار باريک دارد. برگ حرا علاوه بر خاصيت خوش خوراکى براى دام، ارزش غذايى معادل يونجه و جو دارد. ريشهٔ آن‌ها زانويى، هوايى و اسفنجى و معمولاً سطحى است. البته ريشه‌هاى اين درخت بالاتر از سطح زمين قرار مى‌گيرند و در عمل تنفس شرکت مى‌کنند. ريشه‌هاى درخت حرا به علت تراکم زياد نمک در آب دريا و اشباع خاک از آب دريا، معمولاً زياد گسترده نمى‌شوند.
دامداران سنتى جزيرهٔ قشم از برگ اين درخت براى تغذيهٔ دام و چهارپايان خود استفاده مى‌کنند. وسعت اين جنگل نسبت به گذشته يک روند کاهش را نشان مى‌دهد. براى حفظ تعادل اکوسيستم و به منظور جلوگيرى از انهدام اين جنگل‌هاى نادر جهان، ‌ در سال ۱۳۵۱ منطقهٔ‌ مزبور حفاظت شده اعلام شده است.
در مناطق تحت پوشش حرا که در اصطلاح خور ناميده مى‌شود، ‌ عمق آب از ۳ متر تجاوز نمى‌کند و جنس خاک نيز بسيار شور است و بافت سنگين و قليايى دارد. املاح موجود در خاک نيز عمدتاً از کلريد سديم و کلرورهاى سديم و منيزيم تشکيل شده‌اند. با توجه به کيفيت و جنس خاک تصور مى‌رود که درختان مزبور فقط در چنين شرايطى مى‌توانند رشد و نمو کنند.
مساعد بودن شرايط اکولوژيکى، اين جنگل‌ها را به زيستگاه بسيار مناسب پرندگان مهاجر در فصول سرد تبديل کرده است. در ساير فصول نيز که پرندگان بومى محل مناسبى براى زيست نمى‌يابند، به اين جنگل‌ها پناه مى‌آورند. غير از پرندگان آبزى و آبچر و مهاجر، خزندگان و ماهى‌ها و حتى برخى از بندپايان و دوکفه‌‌اى‌ها نيز در ميان اين جنگل‌ها مشاهده شده‌اند. لاک‌پشت‌هاى سبز و عقابى و مارهاى دريايى سمى، ‌ از جمله جانداران ويژهٔ‌ اکوسيستم جنگل‌هاى حرا (مانگرو)ى ايران هستند. حواصيل بزرگ هندى، حواصيل سبز و خاکسترى، فلامينگو، پليکان، انواع سليم، عقاب ماهيگير، کفچه نوک، کاکايى و انواع ديگرى از پرندگان در اکوسيستم‌هاى حراى ايران زندگى مى‌کنند. نقش مهم ديگر اين جنگل‌ها، مناسب بودن بستر آن‌ها براى تخم‌ريزى ماهيان خليج‌فارس است.
مقاله 2
جنگلهای مانگرواکوسیتمهای کاملا ویژه ای هستند که اجتماعات گیاهی و جانوری آنها در ارتباط با شرایط خاصی می تواند شکل گیرد.جنگلهای حرا جنوب ایران در نوار ساحلی خایج فارس و دریای عمان آخرین پراکنش جنگلهای مانگرو در جنوب شرقی آسیا به شمار میروند. این جنگلها از یک یا گاهی دوگونه مانگرو تشکیل شده و فراوان ترین گونه آن حرا است که در منطقه حفاظت شده حرا به تنهایی حضور دارد. جذر و مد آب دریا در سواحل که بطور موزون و مستمر هر روز انجام می شود در شکل گیری تنوع حیات این اکوسیستم نقش اساسی دارد.منطقه حفاظت شده حرا که در تنگ خوران بین جزیره قشم ، سواحل حوزه بندر خمیر و در مصب و دلتای رودخانه مهران قرار گرفته از سال 1351 انتخاب و تحت حفاظت قرار گرفته است .
بندر خمیر در شمال غرب منطقه حفاظت شده مهمترین شهر اطراف منطقه محسوب می شود بنادر پل - لافت کهنه و لافت نو نیز آبادیهای مهم حاشیه این منطقه محسوب میشوند که پل در نوار ساحلی شمالی و بنادر لافت در شرق منطقه واقع شده اند. جاده اصلی بندرعباس به بندر خمیر از شمال منطقه عبور می کند و تمامی قسمتهای منطقه بویژه از طریق دو بندر لافت و پل توسط قایق قابل دسترسی است . این جنگلها نه تنها در سطح ملی حائز اهمیت هستند. بلکه دارای دو نوع ذخیرگاه زیستکره (MAB) و تالاب بین المللی نیز می باشند . این جنگلها با محیط زیست پویا ، ساز و کارهای پیچیده ، پرندگان نادر، آبزیان غیر متعارف ، کارکردهای مختلف ، ارزشها و زیباییهای سحرانگیز، خود پدیده های شگفت انگیزی می باشند که برای طیق گسترده ای از مردم از جذابیت های خاصی برخوردارند.قابلیتهای پژوهشی و آموزشی این نظام اکولوژیک استثنایی و منحصر به فرد همانقدر برای دانشجویان جذابیت دارد که دیدن غروب سحرانگیز جنگلهای نیمه شناور آن برای مردم عادی . این جنگلها کانون دیدنیهای غیر متعارف و حیرت آور است .
دیدن ماهی خزنده ، پرندگان نادر همچون اگرت بزرگ ، گیلان شاه و حواصیل هندی در کنار عقاب ماهیگیر، نوک قاشقی ، پلیکانها و فلامینگوها همیشه امکان پذیر نیست اما جنگلها همیشه بهار دریایی حرا همه این دیدنیها را یکجا به بازدید کنندگان خود سخاوتمندانه عرضه می کنند. بی دلیل نیست که امروز مناطق حفاظت شده در کل نوار ساحلی جنوب کشور و بویژه در عرصه مانگروها این میراثهای طبیعی بی همتا را برای نسل حاضر و اتی حفظ کنیم .



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 12:49 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
 آبشار مارگون یکی از بزرگ ترین و با شکوه ترین آبشارهای ایران است که که از نظر زیبائی و بزرگی و حجم آب خروجی با آبشار شوی رقابت می کند. این آبشار در استان فارس و در کنار روستای مارگون قرار دارد. این روستا از توابع روستای کمهر (Komehr) از شهرستان سپیدان (اردکان سابق) است. سپیدان و مناطق اطراف آن به دلیل کوهستانی بودن و داشتن ارتفاعی بالای ۲۲۰۰ متر آب و هوائی سرد دارد و به گفته شاهدان عینی در مواقعی از زمستان در این آبشار قندیل هائی از یخ تشکیل می شود.
  در منطقه باغهای سیب زرد و سرخ فراوان دیده می شود. در بین درختان جنگلی آنجا هم زالزالک و نوعی زرشک دیده می شود.
  ساکنان منطقه را «لر» ها و کوچندگان «قشقائی» که بعضی از آنها ساکن شده اند، تشکیل می دهند. یکی از رسوم زیبای روستای مارگون این است که در هنگام جشن ازدواج، عروس و داماد و شرکت کنندگان در جشن با لباسهای زیبای محلی ساعتی را در کنار آبشار به شادمانی می گذرانند که عکسهائی از این مراسم را در زیر نشان داده ام.
  برای دیدن این آبشار از شهر های یاسوج و شیراز می شود به آنجا رفت که از یاسوج دو راه و از شیراز یک راه وجود داردکه همه آسفالته هستند:
    ۱- یاسوج - کاکان - مارگون  به طول ۶۵ کیلومتر.
    ۲- یاسوج - سپیدان - مارگون به طول ۱۲۵ کیلومتر.
    ۳- شیراز - سپیدان - مارگون به طول ۱۳۰ کیلومتر.
  راه ماشین رو تا جائی که حدود ۸۰۰ متری آبشار است. ادامه دارد و بقیه راه را باید پیاده رفت که این راه سنگفرش و در نزدیکی آبشار دارای پله های سیمانی است.
  در محوطه ورودی آبشار پارکینگی ساخته شده که عکس آن را در گزارش می توانید ببینید.
  در اطراف پارکینگ سرویس بهداشتی و محوطه های مسطحی ساخته شده که برای اقامت و برپا کردن چادر مناسب است.
  در اطراف پارکینگ و در طول راه رسیدن به آبشار سطل زباله نصب شده ولی متاسفانه بعضی از گردشگران زباله های بسیاری را در محیط پراکنده اند.


   
مسیر های دسترسی از شیراز و یاسوج به آبشار مارگون          پارکینگ محوطه آبشار 
   

   

   

   
عکسهائی از برگزاری مراسم عروسی در کنار آبشار که توسط ساکنان روستای مارگون انجام می شود



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 12:48 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
تصوير گردان


تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 12:44 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

مطالعه و بررسي جو هميشه مورد نظر دانشمندان ايراني بوده است. از اين رو خيلي از دانشمندان نجوم در اثر خود بخشي را به مسائل جوي اختصاص دادند. محمد بن زكرياي رازي ، ابن سينا ، حكيم عمر خيام ، ابوريحان بيروني و انوري شاعر معروف از شخصيها و دانشمندان ايراني بوده است كه پيرامون پديده هاي جوي مطالبي در آثار خود به يادگار گذاشته اند. فعاليت هاي منظم هواشناسي اولين بار با اندازگيري عناصر جوي توسط سفارتخانه هاي انگليس و روس درتهران  و مناطق نفت خيز جنوب كشور شروع شد كه اين اطلاعات صرفا به بايگاني كشور هاي مربوطه منتقل شده و احتمالا در برنامه هاي تحقيقاتي آنها مورد استفاده ويژه قرار گرفته است. درس هواشناسي در سال 1298 در برنامه درسي مدرسه برزگران منظور شد كه اين درس توسط معلمان فرانسوي تدريس مي شد و در همان محل اولين سكوي هواشناسي احداث شد كه در آن دماي هوا و رطوبت نسبي و ميزان بارندگي اندازه گيري مي گرديد. اين ايستگاه  در سال 1308 كامل شد و اكثر عناصر جوي را ديده باني مي كرد. بتدريج در اثر نياز شديد بخشهاي كشاورزي و آبياري تعدادي ايستگاه نيز بر حسب ضرورت در نقاط مختلف كشور تاسيس شد كه مسئوليت آن با بنگاه مستقل آبياري وابسته به وزارت كشاورزي وقت بود. بعد از جنگ جهاني دوم نيروهاي متفقين براي سلامت پرواز هواپيماهاي خود يك واحد كوچك هواشناسي داير كردند كه نيازهاي هواشناسي بهش هواپيمائي آنها را تامين مي كرد در اين زمان بنگاه مستقل ابياري وزارت كشاورزي اقدام به تربيت يك گروه ديده بان هواشناس نمود كه اين ديده بانان در سال 1327 فارغ التحصيل در ايستگاههاي هواشناسي مشغول به كار شدند. هواپيمائي كشوري نيز به علت نياز به اطلاعات جوي در فرودگاههاي اصلي كشور اقدام به تاسيس ايستگاههاي هواشناسي كرد. در اثر نياز شديد برنامه ريزان به آمار و اطلاعات اقليمي از نواحي مختلف كشور و ناهماهنگي در تاسيس ايستگاههاي هواشناسي كه توسط بخشهاي مختلف انجام مي شد، مسئولان وقت تاسيس يك واحد هواشناسي مستقل در كشور را ضروري دانسته و در سال 1334 شمسي اداره كل هواشناسي كشور وابسته به وزارت راه تاسيس شد. اين اداره كل بعد ها به صورت سازماني مستقل زير نظر وزارت جنگ قرار گرفت كه بعد از انقلاب اسلامي مجددا زير نظارت وزارت راه و ترابري در آمد. در هنگام تشكيل اداره كل هواشناسي در سال 1334 تمامي ايستگاههاي هواشناسي كه توسط بخشهاي مختلف تاسيس بودند به اين اداره كل واگذار شد. ايستگاههاي واگذار شده از نوع سينو پتيك ، اقليم شناسي و بارا ن بودند كه هر يك ديده باني هاي مربوط بخود را انجام مي دادند. در آن زمان تعداد ايستگاههاي سينو پتيك 34 و اقليم شناسي 107 و باران سنجي 160 بود گسترش ايستگاههاي هواشناسي و تو سعه شبكه آن پس از انقلاب اسلامي شتاب بيشتري پيدا كرده در سال 1338 هواشناسي ايران به عنوان يكصدوسومين عضو سازمان هواشناسي جهاني به عضويت اين سازمان جهاني در آمد. سازمان هواشناسي كشور قبل از انقلاب بيشتر در خدمت حمل و نقل هوايي و صنعت هواپيمائي بود و به مسائل هواشناسي كاربردي كمتر توجه مي شد ولي پس از انقلاب اسلامي و با تعيين كشاورزي به عنوان محور اصلي فعاليتهاي اقتصادي كشور ، اين سازمان نيز خدمات خود را به سمت كشاورزي به عنوان محور اصلي فعاليت هاي اقتصادي كشور متوجه كرد و امروزه توسعه ايستگاهها و بهبود سيستم آمار هواشناسي كشور در جهت ارائه خدمات به بخشهاي تحقيقاتي كشاورزي ،‌دامداري ، آبياري و غيره گرايش دارد. امر تحقيقات به عنوان بخشي از فعاليتهاي مستمر اين سازمان استفاده از كامپيوتر و اصلاح روشهاي جمع آوري و بايگاني آمار ميسر نبوده و لذا از سال 1362 سعي شد با تجهيز مركز كامپيوتر سازمان به يكي از پيشرفته ترين كامپيوتر هاي موجود در جهان و با تبديل نقشه ها و گرافها به صورت ميكرو فيلم ، بتوانند پژوهشگران را در دسترسي سريع به اطلاعات ياري كند. همچنين مراكز تحقيقاتي سازمان با تشويق كارشناسان و محققان هواشناسي توانسته است مجموعه اي از 132 اثر از ترجمه و تاليف ارائه نمايد كه بتدريج چاپ و منتشر مي گردد با توجه ‌به ‌اهميت ‌ارتباطات ‌در هواشناسي، شبكه ايستگاههاي سينوپتيك كشور با مجهز شدن به سيستم بيسيم S-S-B (اس ـ‌اس‌ـ بي ) و برقراري خطوط تلكس در مراكز مناطق تقويت شد و كليه اطلاعات جوي از 160 ايستگاه سينو پتيك به طور همزمان ساعت بساعت در مركز مخابرات تهران جمع آوري مي شود و به صورت بلادرنگ و يا به صورت آمار در اختيار مركز پيش بيني و مركز خدمات كامپيوتري سازمان قرار مي گيرد. كارشناسان مركز كامپيوتر با توجه به دستورالعملها و استانداردهاي بين المللي در چند مرحله كار كنترل كيفي و كمي اطلاعات رسيده را به صورت دستي و كامپيوتري انجام مي دهند. و نتايج را روي نوار و ديسك هاي كامپيوتري منتقل مي‌كنند. مركز پيش بيني تهران با دريافت اطلاعات ساعت بساعت جوي كليه كشورهاي خاورميانه ، اروپا و آسيا و جمع آوري همزمان اطلاعات از ايستگاههاي هواشناسي سينوپتيك داخل كشور روزانه چندين نقشه هواشناسي در سطوح مختلف جو تهيه و پيش‌بيني هاي لازم را صادر مي كند مركز اخطاريه هاي لازم را در مورد وقوع طوفان ، سيل ، سرماي شديد و ناگهاني ، بروز آفات كشاورزي و غيره تهيه مي كند. و به سازمانهاي و نهادهاي ذيربط ارسال مي دارد. در كنار فعاليتهاي تحقيقاتي سازمان ، مركز آموزش عالي هواشناسي و علم جو توانسته است در پنج سال گذشته در 14 دوره آموزشي دانشجويان و كارمندان را در سطوح فوق ديپلم ، ليسانس و بالاتر آموزش دهد كه اين آموزشها چه بصورت باز آموزي و چه بشكل دوره هاي تخصصي ديپلمه ها و ليسانسيه هاي تازه استخدام توانسته است در بالا بردن كيفيت علمي امور هواشناسي موثر باشد. از نظر آموزشهاي بين المللي و شركت در سمينارها و اجلاسيه هاي تخصصي ، سازمان بسيار فعال بوده و در چند سال اخير تعداد زيادي از كارشناسان سازمان براي شركت در دوره هاي و سمينارهاي آموزشي به خارج از كشور مسافرت كرده اند. در اين راستا تعداد زيادي از متخصصان هواشناسي تا كنون در دوره هاي آموزشي كه در ساير كشورها توسط سازمان هواشناسي جهاني ترتيب داده شده است شركت كرده اند.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 12:40 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
بسیاری‌ از مردم‌، آثاری‌ چون‌ دیوار چین ‌، تاج‌محل‌ و تخت‌ جمشید را به‌ عنوان‌ عجایب‌ هفتگانه‌جهان‌ می‌شناسند، اما این‌ آثار که‌ بسیار زیبا وکم‌نظیر هستند، در فهرست‌ عجایب‌ هفتگانه‌ جهان‌قرار ندارند. فهرستی‌ که‌ در روزگار باستان‌ تعیین‌شده‌ و پس‌ از آن‌ نیز توسط باستان‌شناسان‌ و هنرشناسان‌ تایید شده‌ است‌ و جز عجایب‌هفت‌گانه‌ هستند، به‌ این‌ شرح‌ می‌باشد:

  • اهرام‌ مصر، در مصر
  • باغ‌های‌ معلق‌ بابل‌، در عراق‌
  • مجسمه‌ زئوس‌، در المپیا
  • معبد آرتمیس‌، در افسوس‌
  • مقبره‌ ماسولوس‌، در هالیکارناسوس‌
  • مجسمه‌ عظیم‌ رودس‌، در یونان‌
  • برج‌ دریایی‌ اسکندریه‌، به‌ در جزیره‌ فاروس‌

هرم‌ خوفو:

«هرم‌ خوفو» بزرگ‌ترین‌ هرم‌ در بین‌ اهرام‌
مصر است‌. این‌ بنا که‌ قدیمی‌ترین‌ و بزرگترین‌ بنا در بین‌عجایب‌ هفتگانه‌ می‌باشد، تنها بنایی‌ است‌ که‌ درحال‌ حاضر وجود دارد. هرم‌ خوفو در 2600 سال‌ قبل‌ از میلاد ساخته‌شده‌ است‌. این‌ هرم‌ بلندترین‌ بنای‌ ساخته‌ دست‌بشر تا سال‌ 1889 می‌باشد; از این‌ رو این‌ هرم‌جزو عجایب‌ هفتگانه‌ قرار گرفته‌ است‌. بیشترسنگ‌های‌ تشکیل‌ دهنده‌ این‌ بنا، سنگ‌های‌عظیمی‌ است‌ که‌ امروز تنها با تریلرهای‌ بسیاربزرگ‌ قابل‌ حمل‌ است‌. ارتفاع‌ فعلی‌ این‌ هرم‌138 متر است‌.


رودس‌ یونانی‌:

مجسمه‌ عظیم‌ الجثه‌ رودس‌ در
یونان‌ یکی‌ دیگر ازعجایب‌ زیبایی‌ جهان‌ بشمار می‌رود. ارتفاع‌ این‌مجسمه‌، یک‌ شاهکار برجسته‌ معماری‌ بود که‌برروی‌ جزیره‌ رودس‌ در حدود 280 سال‌ قبل‌از میلاد ساخته‌ شده‌ بود. هیچ‌کس‌ نمی‌داند این‌ مجسمه‌ شبیه‌ چه‌ کسی‌ بوده ‌یا در کجا قرار داشته‌ است‌. به‌ گفته‌ کارشناسان‌فرهنگی‌، احتمالا این‌ مجسمه‌ در نزدیکی‌ در ورودی‌ لنگرگاهی‌ بنا شده‌ بوده‌ و پاهای‌ مجسمه‌در دو طرف‌ قرار داشته‌ است‌; به‌طوری‌ که‌کشتی‌ها از میان‌ پاهای‌ آن‌ عبورمی‌کرده‌اند.باستان‌شناسان‌ این‌ مجسمه‌ را جزو عجایب‌ هفتگانه‌جهان‌ قرار داده‌اند.


آرتمیس‌ ترک‌:

معبد آرتمیس‌ در «افوسوس‌»
ترکیه‌ می‌باشد. این‌بنا با داشتن‌ 100 ستون‌ مرمری‌ زیبا که‌ ارتفاع‌ هرکدام‌ از آنها به‌ 15 متر می‌رسید، یکی‌ از عجایب‌هفتگانه‌ به‌ حساب‌ می‌آید. این‌ معبد، فضایی‌ را احاطه‌ می‌کرد که‌ تقریبا چند برابر وسعت ‌آکروپلیس‌ در آتن‌ بود. در این‌ معبد، حوادث‌زیادی‌ اتفاق‌ افتاده‌ است‌. این‌ بنا در 600 سال‌پیش‌ از میلاد ساخته‌ و در 550 سال‌ پس‌ از میلاددر آتش‌ سوخت‌; سپس‌ مجددا به‌ صورت‌ زیباتر وعظیم‌تر باز سازی‌ شد. این‌ بنا بار دیگر برای‌ دومین‌بار دچار حریق‌ شد.


زئوس‌ یونانی‌:

مجسمه‌ زئوس‌ در المپیای‌ یونان‌ است‌ و یکی‌ ازعظیم‌ترین‌ مجسمه‌های‌ جهان‌ به‌ شمار می‌رود.این‌ اثر در450 سال‌ قبل‌ از میلاد توسط مجسمه‌ساز معروفی‌ به‌ نام‌ «فیدیاس‌» ساخته‌ شد.ارتفاع‌ مجسمه‌ «زئوس‌» در حدود 12 متر است‌.«فیدیاس‌» با ساخت‌ این‌ مجسمه‌ بلند می‌خواست‌اقتدار و نیرومندی‌ زئوس‌ را نشان‌ دهد. مجسمه‌زئوس‌ در معبد زئوس‌، 64 متر طول‌ و 72 ستون‌به‌ سبک‌ معماری‌ قدیم‌ یونانی‌ دارد. مجسمه‌ زئوس‌در حدود 850 سال‌ در این‌ معبد قرار داشت‌. تاهنگامی‌ که‌ یونانی‌ ها آن‌ را به‌
استانبول‌ منتقل‌کردند. البته‌ بعد از مدتی‌ به‌ آتش‌ کشیده‌ شد و ازبین‌ رفت‌. عظمت‌ و زیبایی‌ این‌ مجسمه‌ سبب‌ شدکه‌ در فهرست‌ عجایب‌ هفتگانه‌ قرار گیرد.


باغ‌های‌ بابل‌:

باغ‌های‌ معلق‌ بابل‌ در عراق‌ یکی‌ از بحث‌برانگیزترین‌ عجایب‌ هفتگانه‌و بی‌نظیرترین‌معماری‌های‌ جهان‌ به‌ شمار می‌رود. البته‌ عده‌ای‌از باستان‌شناسان‌ هنوز در وجود داشتن‌ آن‌ شک‌دارند. بعد از بدست‌ آمدن‌ اسناد اصلی‌ وخرابه‌های‌ برجا مانده‌ از آن‌ زمان‌، وجود داشتن‌آن‌ ثابت‌ شد. در این‌ میان‌ سوالی‌ مطرح‌ است‌ که‌این‌ باغ‌های‌ معلق‌ چرا ساخته‌ شدند؟ درپاسخ‌ به‌این‌ سوال‌ باید افزود که‌ شاه‌ «نبوکد» این‌ بنای‌عجیب‌ را برای‌ خوشحال‌ کردن‌ همسرش‌ در 6قرن‌ قبل‌ از میلاد ساخت‌. عده‌ای‌ از تاریخ‌ نگاران‌می‌گویند: ملکه‌ آشوری‌ این‌ باغ‌ را برای‌ تفریح‌ وسرگرمی‌ خود ساخته‌ است‌.


ملکه‌ هالیکارناسوس‌:

ارتفاع‌ این‌
مقبره‌ مرمری‌ به‌ اندازه‌ یک‌ ساختمان ‌14 طبقه‌ بود. ملکه‌ «آرتمیسیا» فرمان‌ ساخت‌ این‌مقبره‌ را در هالیکار ناسوس‌ برای‌ همسرش‌ در353 سال‌ قبل‌ از میلاد صادر کرد. ملکه‌ این‌ بنا رابرای‌ قدردانی‌ از همسرش‌ ساخت‌ و به‌ این‌ منظوربهترین‌ هنرمندان‌ و مجسمه‌ سازان‌ آن‌ زمان‌ را گرد آورد. ملکه‌ آرتمیسیا دو سال‌ پس‌ از همسرش‌درگذشت‌. جالب‌ است‌ که‌ بدانید، شاه‌ ماسولوس‌هم‌ همسر آرتمیسیا بود و هم‌ برادرش‌. این‌ بنا درحدود 17 قرن‌ پا بر جا بود و در 1400 سال‌ پس‌از میلاد، در اثر زلزله‌ فرو ریخت‌.

فانوس‌ اسکندریه‌:

فانوس‌ اسکندریه‌ یکی‌ از بزرگ‌ترین‌ شاهکارهای‌روزگار باستان‌ می‌باشد. ارتفاع‌ آن‌ بنا حداقل‌ به‌اندازه‌ یک‌ ساختمان‌ 40 طبقه‌ امروزی‌ بود وبرای‌ 16 قرن‌ پا برجا بود. برخلاف‌ 6 عجایب‌ دیگر، فانوس‌ اسکندریه‌استفاده‌های‌ عملی‌ بسیار داشت‌. این‌ بنا به‌کشتی‌های‌ دریانوردی‌ کمک‌ می‌کرد که‌
اسکله‌هارا به‌ راحتی‌ پیدا کنند و با ایمنی‌ کامل‌ داخل‌ آن‌شوند. این‌ اسکلت‌ برای‌ 1600 سال‌ باقی‌ ماند وارتفاع‌ آن‌ 180 متر و بلندترین‌ ساختمان‌ دنیابود، اما با ساخت‌ «برج‌ ایفل‌» در سال‌ 1889،«ایفل‌» بلندترین‌ برج‌ دنیا نام‌ گرفت‌.



تاريخ : سه شنبه 1391/01/01 | 12:39 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

هرچند آمریکا قصد دارد امپراطوری خود را هرچه سریع‌تر بر سراسر جهان مستولی نماید، ولی برخی   تحلیل‌گران معتقدند آمریکا نمی‌تواند بدون حضور اروپا حتی به عنوان یک ابرقدرت ظاهر گردد.

هرچند ساکنان دیروز و امروز کاخ سفید مدعی هستند که آنها کرملین را از دست کمونیست‌ها نجات دادند،‌ ولی تحلیل‌گران بی‌طرف معتقدند نقشی که اروپا در حذف و تکه‌تکه کردن شوروی داشت، کمتر از آمریکا نیست. همین تحلیل‌گران می‌گویند اروپا همانند اواخر دهة 80  میلادی می‌تواند نقش چنین آلترناتیو و کاتالیزوری را برای فروپاشی ایالات متحده نیز بازی کند.

 

ساختار

پس از جنگ دوم جهانی، برخی رهبران غربی قصد داشتند اندیشه‌های خویش را برای ایجاد یک اتحادیه دفاعی از طریق سازمان ملل مطرح کنند. سازمان ملل برعکس جامعه ملل، ساخته دست آمریکایی‌ها بود و اروپا نسبت به ایالات متحده نقش به‌مراتب کمرنگ‌تری در ایجاد آن ایفا نموده است. دولت‌های اروپایی نیز به همین دلیل قصد داشتند در آن برهه با وحدت ‌عمل، قدرت و استقلال خویش را بازیابند. غافل از آنکه آینده تحولات شگرفی برای آنها در نظر گرفته بود. تحولاتی که طی آن اروپا برای فرار از سیل عظیم کمونیست، مستقیماً به آغوش آمریکا پناهنده شد. البته تنها دلیل عجین شدن اروپا و آمریکا، مسألة کمونیست نبود. قاره سبز آنچنان در شعله‌های جهنمی جنگ دوم جهانی سوخته بود که برای برخاستن مجدد، نیاز به تکیه‌گاهی خارجی داشت.

همة‌ این واقعیت‌ها سبب شد که هرچند بریتانیا، فرانسه و سه کشور بلژیک، هلند و لوکزامبورگ، پایه سیستم دفاع جمعی اروپا را میان خود طرح‌ریزی کردند‌، ولی در تابستان همان سال یعنی در سال   1948 میلادی، مذاکراتی را با آمریکا و کانادا ترتیب دادند. در خاتمة این مذاکرات، معاهدة آتلانتیک شمالی (ناتو) در 4 آوریل 1949 به تصویب رسید.

اساس تأسیس ناتو، مادة 5 منشور ملل متحد بود. این ماده، اجازة ایجاد سازمان‌هایی را برای دفاع مشترک صادر کرده بود. مادة 4 معاهده آتلانتیک شمالی مقرر می‌داشت: متعاهدین ملزم هستند در صورت درخواست یک عضو، به بحرانی که مربوط به کشور دیگر می‌شود، مشورت کنند، البته به شرط آنکه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی آن عضو مدعی، واقعاً مورد تهدید واقع شود. مادة 5 همین معاهده نیز مقرر می‌داشت: حملة مسلحانه به یک یا چند کشور عضو به عنوان حمله به تمامی کشورها تلقی شده و پس از این حمله، تمامی اعضای معاهدة آتلانتیک شمالی موظفند به طور فردی یا جمعی به متحد مورد حمله کمک کنند.

ناتو هم‌اکنون و پس از آخرین عضوگیری در آوریل 2004 میلادی، 26 عضو دارد و از عمر آن که از سال 1949 میلادی آغاز شده است، نزدیک به 6 دهه می‌گذرد. این اتحادیه،‌ مجموعه‌ای است که تصمیماتش را به اتفاق آرا اتخاذ می‌کند.

کنفرانس وزیران خارجه، کنفرانس وزیران دفاع و رؤسای ستادی ارتش، از جمله ارکان آن هستند. ولی به عکس ‌آنچه به ظاهر تصور می‌شود، ناتو تنها یک سازمان نظامی صرف نیست، بلکه به مسائل اقتصادی اعضای خود نیز توجه دارد. مقر ناتو در کشور بلژیک واقع شده است.

نیروهای ناتو هم‌اکنون به سه طبقه تقسیم می‌شوند: نخست، گروه نیروهای اصلی دفاع، گروه دوم، نیروهای واکنش سریع و گروه سوم، نیروهای اضافی. ایجاد نیروهای واکنش سریع در موج دوم تحولات ناتو متبلور شده است، نیروهایی که قادر باشند ظرف 7 تا 30 روز در هر نقطه‌ای از جهان مستقر شوند.

موج اول تحولات ناتو در سال 1967 میلادی ایجاد شد. در این سال، گزارشی تحت عنوان اهداف آتی اتحادیه منتشر شد. این گزارش برای آیندة ناتو، دو وظیفه مقرر کرد, نخست جلوگیری از بحران و دوم تشویق روابط حسنه و پایدار بین شرق و غرب. هرچند دومین هدف را می‌توان نوعی عمل پیش‌گیرانه نیز دانست، ولی اصلی‌ترین حرکت پیش‌گیرانه در ناتو پس از پایان عملی جنگ سرد ایجاد شد. تحول دوم در سازمان نیز در سال‌های پایانی جنگ سرد واقع گردید.

 

گذشته

پس از فروپاشی نظام کمونیستی شوروی، ناتو چندین سال به یک موزه تبدیل شد در پایان جنگ سرد، به دلیل آشکارسازی تسلیحات، باقی اهداف به‌ کلی رنگ باخت. اصلی‌ترین هدف آن، که دشمنی با شوروی بود، دیگر سالبه‌ی به انتفاع موضوع شده بود؛ زیرا این دشمن دیگر وجود خارجی نداشت.

علاوه بر فروپاشی شوروی، بازیگران داخل ناتو نیز نقش‌های خود را گم کرده بودند. آنها دیگر دوست نداشتند نقش‌های سنتی ایفا کنند، بلکه می‌خواستند با استفاده از فرصت به دست‌ آمده، یک اروپای جدید به وجود آورند. نقشه‌هایی که برای این اروپای جدید کشیده می‌شد، به اندازه‌ای با نقشه‌های قدیمی متفاوت بود که ناتو را در اروپا با یک سرگیجة مزمن روبه‌رو ساخت. تا اینکه بالاخره قضیه بالکان از راه رسید.

پیمان آتلانتیک شمالی هرچند دیگر توجه کسی را به خود جلب نمی‌کرد، ولی وجود شخصیت حقوقی آن می‌توانست در آینده به کار آید. به همین دلیل صاحبان آن، قصد نداشتند که پایان کار آن را همانند ورشو اعلام کنند. مناقشات بالکان هرچند با عدم توفیق پیمان همراه بود و سبب عمیق‌ترشدن مشکلات آن و انتقادات بی‌شمار از نحوة کار آن به همراه داشت،‌ ولی حداقل این حسن را داشت که یک‌بار دیگر غرب متوجه خلاقیت ناتو و امکان استفاده از آن شود. بدین منظور لازم بود که ابتدا دلایل ضعف ناتو شناسایی شده و ضمن ترمیم آنها، اهدافی جدید برای آن طراحی شوند.

یکی از دلایل ضعف، تمایل روزافزون اروپا برای ایجاد ارتش واحد بود. چنانچه گذشت، اروپا از همان ابتدا به دنبال وحدت نیروهای نظامی خود بود، ولی مقتضیات زمان او را وادار به نزدیکی، ایالات متحده کرده بود. آمریکا نیز که دیگر میدان جهانی را خالی از رقیب می‌دید، دوست داشت یک‌جانبه‌تر و مستقل‌تر از گذشته عمل کند و متحدان دیروز را به صف تابعان جدید حکومت جهانی خویش وارد سازد. مذاکرات 1990 لندن و 1991 رم برای بررسی همین مشکلات تشکیل شد و در نهایت اهدافی نیز برای سازمان در نظر گرفته شد.

دخالت ناتو در ادارة بحران‌های بین‌المللی‌، از جمله همین اهداف است. این امر یعنی خروج ناتو از اروپا و محدوده سنتی نفوذ خود.

هدف دیگری که برای آن در نظر گرفته شد، همکاری با سازمان ملل بود. ناتو خود را همسنگ با سازمان ملل می‌داند و هیچ‌گاه قصد نداشته است که خود را به عنوان یکی از رکن‌ها یا سازمان‌های تخصصی آن به حساب بیاورد. از این رو، این‌بار آنها یک قدم به سازمان ملل نزدیک می‌شوند. آنها در ژوئیه 1992 تصمیم گرفتند به کمک آن بیایند و بازویی کارآمد برای آن باشند.

ناتو در اقدامی دیگر تصمیم گرفت تا سیستم دفاعی خود را متحول نماید. ناتو می‌دانست که در دنیای جدید یک جهش و یک تعریف جدید از امنیت ضروری است. به همین دلیل سعی داشت خود این تعریف نو را ارائه دهد. به همین دلیل بود که سیستم دفاعی مشترک خود را با سیستم دفاعی پیش‌گیرانه تقویت نمود. ایجاد شورای همکاری آتلانتیک که متشکل از اعضای پیمان آتلانتیک و 22 کشور جدید بود نیز از جمله اقدامات دیگر ناتو بود که هدف آن، آماده‌سازی این کشورها برای داخل شدن به صف اعضای ناتو است.

تحول اخیر سازمان نیز پس از وقایع 11 سپتامبر واقع شد، یعنی زمانی که جرج بوش خود را آماده جنگ سراسری و بزرگ با تروریسم می‌کرد، جنگی که در آن آمریکا قصد نداشت منتظر رسیدن نیروهای کمکی بماند،‌ بلکه می‌خواست آنها را برای زنده ماندن خودشان، پشت سر خویش گوش به فرمان ببیند.

 

حال

دبیر کل ناتو مدعی است این پیمان امنیت را هر وقت و برای هر کجا که لازم باشد تأمین می‌کند. ولی به نظر نمی‌رسد که تا آن وقت مدت زمان کمی مانده باشد زیرا آنچنان که از فعالیت یک دهه اخیر ناتو می‌توان دریافت، اروپایی‌ها در مورد ضرورت‌های فعالیت سازمان در خارج از حوزه مسوولیت آن توافق نظر آنچنانی ندارند. اروپا همچنان در حال‌وهوای ایجاد ارتش واحد به سر می‌برد و علاوه بر آن بودجه نظامی این کشورها نیز آن قدر نیست که بتوان به راحتی درباره اعزام نیرو به خارج از اروپا اندیشید. چندی پیش در جریان ورود ناتو به افغانستان، هلند در تأمین هزینه‌های ارسال 5 فروند هلی‌کوپتر به این کشور شدیداً دچار مشکل شده بود. این چنین اتفاقاتی در اکثر فعالیت‌های برون مرزی ناتو متصور است.

میزان منفعل بودن توان نظامی ناتو در نبرد با افغانستان آشکار بود. هر چند بوش در این جنگ توافق عمومی قدرت‌ها را به دست آورده بود. ولی این انفعال مانع از آن شد تا بتوانند به ایالات متحده کمک کنند و آمریکا به تنهایی به افغانستان یورش برد.

ناتو هر چند موفق شده است پس از از دست دادن دشمن دیرین خود برخی اهداف دیگر برای خویش طراحی کند ولی همچنان دچار مشکلاتی است که به آن اجازه نقش‌آفرینی بیشتر را نمی‌دهند. اکنون ناتو قصد دارد با فعال‌سازی استراتژی صدور امنیت از طریق ورود اعضای جدید، برهه جدیدی از عمر سیاسی نظامی خویش را آغاز نماید. ورود هفت کشور بلغارستان، استونی، لتونی، لیتوانی، رومانی، اسلواکی و اسلونی در آوریل سال 2004 سبب شد تا اعضای جدید آن به عدد 26 برسد. آمریکا نیز از این حربه به نحو مطلوبی بهره‌برداری می‌کند. ایالات متحده قصد دارد نه رهبری ناتو را از دست بدهد و نه به اروپا اجازه دهد که در یک نیروی نظامی مستقل حاضر شود. لازمه این امر اولاً کمک به استراتژی‌هایی است که درصدد هدف‌یابی برای ناتو هستند و ثانیاً رهبری اهداف جدید و سوار شدن بر موج‌هایی است که به سبب همین اهداف ایجاد خواهند شد.

در این مسیر آمریکا با تزریق اعضای جدید قصد دارد هم استراتژی صدور امنیت از طریق ورود اعضای جدید را دنبال کند و هم با به سوی خود کشاندن این اعضا، اروپایی جدید ایجاد نماید تا در برابر اروپای قدیمی قدرت خود را از دست ندهد. این مسأله کاملاً در حرکت‌های دیپلماتیک آمریکا متبلور است. به عنوان مثال می‌توان حضور تمامی کشورهای جدید ناتو در صحنه عراق را مثال زد. شاهد دیگر را می‌توان در سخنان وزیر خارجه آمریکا دریافت. چنانچه قبلاً نیز اشاره شد فرایند تصمیم‌سازی در سازمان به روش اتفاق آرا است و از همین رو عده‌ای همواره می‌ترسند که افزایش اعضا این روند را با اختلافات عدیده‌ای مواجه کند. ولی کالین پاول وزیر خارجه آمریکا اظهار داشته است که اعضای جدید تبعیت قابل ملاحظه‌ای از آمریکا خواهند داشت. این حرف سخن گزافی نیست، زیرا اکثر این کشورها از ترس دوباره غلطیدن در دام روسیه حاضرند همه نوع همکاری با ایالات متحده بکنند و این فرصتی ایجاد می‌کند تا آمریکا به فکر ترمیم ساختار قدرت در اروپا بیفتد، چیزی که اروپایی‌ها اصلاً علاقه‌ای به آن ندارند. موتور اصلی اروپا یعنی آلمان و فرانسه همواره صحبت از استقلال این قاره می‌کنند و در این جدال نقش ناتو بسیار حیاتی است.

ایالات متحده قصد دارد برای ترمیم ساختار قدرت اروپا، ناتو را حفظ کند و به همین دلیل طرح حضور این سازمان در افغانستان را به اجرا درآورد. این عملیات اولین حضور سازمان پیمان آتلانتیک شمالی در خارج از اروپا بود ولی تصمیم‌گیری برای آن آنقدر با عجله اتفاق افتاد که عده‌ای آن را تصمیمی عاقلانه به شمار نیاورند. دولت هلند در بیانیه‌ای اعلام داشت: ناتو این قاعده اساسی نظامی را زیر پا نهاده است که قبل از رفتن به جایی بداند که چه وقت از آنجا بیرون خواهد آمد. هم اکنون اروپایی‌های عضو ناتو بیشتر از آنکه به فکر موفقیت در افغانستان باشند دنبال تعیین یک استراتژی خروجی از آن هستند، هر چند آمریکا تصور دیگری دارد. ایالات متحده به عکس اعضای اروپایی معتقد است که اگر ناتو در افغانستان شکست بخورد دیگر هیچ کس به آن اعتماد نخواهد داشت. از همین رو است که دبیر کل ناتو اعلام کرد: ما چاره‌ای جز رسیدن به پیروزی در افغانستان نداریم.

ایالات متحده طرح دیگری نیز برای ناتو دارد. واشنگتن می‌خواهد ناتو را از یک حالت دفاعی صرف خارج کند و آن را تبدیل به یک نیروی واکنش سریع نماید، یعنی خروج از حالت تدافعی به حالتی تهاجمی. با این وصف ایالات متحده خواهد توانست نیروهای واکنش سریع اروپا را در حملات علیه تروریسم به کار گیرد و علاوه بر آن مقصد جدیدی نیز برای ناتو دست و پا کند.

آخرین ایده ایالات متحده نیز حضور ناتو در عراق است. این یک عقب‌نشینی استراتژیک به شمار می‌رود. این عقب‌نشینی هر چند پرستیژ ایالات متحده را لکه‌دار می‌کند ولی واقعیتی است که اگر امروز بدان اعتراف نکرده باشند فردا بایستی منتظر تلفات بیشتر آن نیز باشند. موضع‌گیری اروپایی‌ها در قبال آن عجیب به نظر می‌رسد. یوشکا فیشر وزیر خارجه آلمان اعلام نموده است که تردید دارد اعزام ناتو به عراق درست باشد ولی ژاک شیراک رئیس جمهور فرانسه از امکان حضور نیروهای این کشور برای کمک به بحران عراق خبر می‌دهد.

باید گفت آن‌گونه که به نظر می‌رسد تمام برگ‌های برنده در دست ایالات متحده نیست. آنچه اروپایی‌ها به خوبی با بازی دادن آن آمریکا را آزار می‌دهند برگ برنده‌ای است به نام روسیه.

 

 



ادامه مطلب
تاريخ : پنجشنبه 1390/12/18 | 10:50 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

برخي كتابهاي لازم براي مطالعه در كنكور كارشناسي ارشد از وبلاگ Geography Today

جغرافياي شهري:

1)ديدگاههاي نو در جغرافياي شهري-جلد  1-حسين شكوئي-انتشارات سمت

2)جغرافيا و شهرشناسي-يدالله فريد-انتشارات دانشگاه تبريز

برنامه ريزي شهري(مباني و ايران)

1)برنامه ريزي شهر هاي جديد-كرامت الله زياري-انتشارات سمت

2)مقدمه اي بر مباني برنامه ريزي شهري-اسماعيل شيعه-انتشارات دانشگاه علم و صنعت

فلسفه جغرافيا:

1)انديشه هاي نو در فلسفه جغرافيا –جلد  1-حسين شكوئي-انتشارات گيتاشناسي

2)فلسفه جغرافيا-حسين شكوئي-انتشارات گيتاشناسي

جغرافياي روستايي و كوچ نشيني:

1)جغرافياي كوچ نشيني (مباني و ايران)-سيد رحيم مشيري-انتشارات سمت

2)جغرافياي روستايي ايران-مسعود مهدوي-انتشارات پيام نور

برنامه ريزي ناحيه اي و روستايي:

1)اصول و مباني برنامه ريزي منطقه اي-سيد حسن معصومي اشكوري-ناشر:مولف

2)اصول و روشهاي برنامه ريزي ناحيه اي-حسين آسايش-انتشارات پيام نور

3)اصول و روشهاي برنامه ريزي روستايي-حسين آسايش-انتشارات پيام نور

ژئومورفولوژي:

1)ژئومورفولوژي ساختماني-جلد1-فرج الله محمودي-انتشارات دانشگاه تهران

2)ژئومورفولوژي اقليمي-جلد2-فرج الله محمودي-انتشارات دانشگاه تهران

3)ژئومورفولوژي ديناميك-فرج الله محمودي-انتشارات دانشگاه پيام نور

آب و هوا شناسي:

1)مباني آب و هوا شناسي- محمد رضا كاوياني -بهلول عليجاني_ -انتشارات سمت

2)آب و هواي ايران-بهلول عليجاني-انتشارات پيام نور

منابع آب و خاك:

1)منابع و مسائل آب در ايران-جلد  1-پرويز كردواني-انتشارات دانشگاه تهران

2) منابع و مسائل آب در ايران-جلد  2-پرويز كردواني-انتشارات قومس

3)مناطق خشك-پرويز كردواني-انتشارات دانشگاه تهران

4)جغرافياي خاكها-پرويز كردواني-انتشارات دانشگاه تهران

جغرافياي جمعيت:

1)جغرافياي جمعيت ايران-دكتر اصغر نظريان-انتشارات گيتاشناسي

2)جغرافياي جمعيت-دكتر يدالله فريد-انتشارات دانشگاه تبريز

جغرافياي انساني:

1)جغرافياي مفصل ايران-جلد2-دكتر بديعي-انتشارات اقبال

2)مباني جغرافياي انساني-ماكس دريو-ترجمه سيروس سهامي-انتشارات ايران

 



تاريخ : پنجشنبه 1390/08/19 | 17:3 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

 منابع کارشناسی ارشد جغرافیای انسانی (برنامه ریزی شهری):

  1. زبان انگلیسی(با ضریب ۲)
    - زبان تخصصی ۱ و ۲ پیام نور: زبان ۱ برای گرایش طبیعی و زبان ۲ برای گرایش طبیعی می باشد.
    (لازم بذکر است که خواندن هردوی آنها ضروری می باشد)
    - کتاب Human2 فقط دوازده صفحه اول خوانده شود.
    - کتاب فیزیکال
    - کتاب Perincipal of Geographia
  2. جغرافیای شهری (مبانی و ایران)(ضریب۲)
    - دیدگاههای نو در جغرافیای شهری انتشارت سمت دکتر حسین شکویی (برای مطالعه سه فصل اول ص۱۹۸ و فصل آخر ص۲۴۰-۱۹۸)
    - جغرافیای شهری ایران انتشارات پیام نور اصغر نظریان
    - جغرافیا و شهر شناسی - تبریز - یدالله فرید
    - جغرافیای شهری انتشارات پیام نور دکتر حسین شکویی
  3. برنامه ریزی شهری(مبانی و ایران)(ضریب ۲)
    - مقدمه ای بر مبانی برنامه ریزی شهری -دانشگاه علم و صنعت - اسماعیل شیعه(فصل سه و چهار خوانده شود).
    - برنامه ریزی شهری در ایران - پیام نور - دکتر مجتهد زاده.
    - برنامه ریزی شهرهای جدید - انتشارات سمت - دکتر کرامت الله زیاری.
    - تحلیلی از ویژگیهای برنامه ریزی شهری در ایران - دانشگاه علم و صنعت - دهاقانی.
    - مجموعه و مباحث روشهای شهر سازی - وزارت مسکن - دکتر محمد تقی رهنمایی.
    - فرایندهای برنامه ریزی شهری در ایران - سمت - دکتر محمد تقی رهنمایی.
  4. برنامه ریزی ناحیه ای و روستایی(ضریب ۲)
    - اصول و روشهای برنامه ریزی ناحیه ای - پیام نور - دکتر حسین آرایش.
    - برنامه ریزی روستایی در ایران - پیام نور - دکتر حسین آسایش.
    اصول و مبانی برنامه ریزی منطقه ای - اشکوری.
    - اصول و مبانی عمران ناحیه ای - دکتر زمردیان.
    - رهنمودهایی بر برنامه ریزی مراکز روستایی - جهاد سازندگی - دی اچ وی هلند.
  5. فلسفه جغرافیا (ضریب ۱)
    - اندیشه های نو در فلسفه جغرافیا - دکتر حسین شکویی - سه فصل اول خوانده شود.
    - فلسفه جغرافیا - پیام نور - دکتر شکویی.
    - فلسفه جغرافیا - جلد آبی رنگ انتشارات گیتا شناسی
  6. مبانی جغرافیای طبیعی(ضریب ۱)
    - ژئومورفولوژی ایران - پیام نور - دکتر جمشید جداری عیوضی.
    -  ژئومورفولوژی ساختمانی - پیام نور - دکتر محمودی.
    -  ژئومورفولوژی اقلیمی - پیام نور - دکتر محمودی
    -  ژئومورفولوژی ایران دکتر علائی طالقانی.
    - مبانی آب و هوا شناسی - پیام نور - دکتر بهلول علیجانی.
    - آب و هوای ایران - پیام نور - دکتر بهلول علیجانی.


تاريخ : پنجشنبه 1390/08/19 | 17:1 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

GIS

 Geographic Information System

 مفهوم (GIS)

 به معنی سیستم اطلاعات جغرافیایی می باشد. Geographic Information System  مخفف

سیستم اطلاعات جغرافیایی (جی آی اس) بستری برای ذخیره ، نگهداری ، مدیریت و تجزیه و تحلیل اطلاعات جغرافیایی می باشد و جهت کار همزمان با داده هایی که وابستگی مکانی (جغرافیایی) و توصیفی دارند، طراحی شده است.

، در درجه اول نیاز به درک صحیح از سیستم(جی آی اس) و سپس ساختار GIS برای بهره گیری صحیح از اطلاعات در آن میباشد.جهت پیاده سازی یک سیستم (جی آی اس) توجه به ماهیت وساختار اطلاعات جغرافیایی متشکله آن که رکن اساسی هر سیستم(جی آی اس) را تشکیل داده وتوانمندیها وپتانسیلهای آن را تعیین میکند اجتناب ناپذیراست.

سیستم اطلاعات جغرافیایی(جی آی اس) یک سیستم کامپیوتر مبنا می باشد که به عنوان یک مجموعه متشکل از سخت افزار، نرم افزار، اطلاعات جغرافیایی، نیروی انسانی و مدلهای پردازش داده، به منظور تولید، ذخیره سازی، نمایش، بازاریابی، پردازش، بهنگام رسانی و... اطلاعات جغرافیایی مربوط به عوارض و پدیده های مختلف، مورد استفاده قرارمی گیرد.

 

 

وظایف اصلی یک سیستم اطلاعات جغرافیایی

 

یک سیستم اطلاعات جغرافیایی(جی آی اس) اصولاً شش فعالیت اصلی زیر را شامل می‌شود :

 ورود اطلاعات

دستکاری و ویرایش اطلاعات 

مدیریت اطلاعات

پرسش و پاسخ و تجربه و تحلیل اطلاعات

نمایش اطلاعات

 

 

ورود اطلاعات

 

قبل از آنکه اطلاعات جغرافیایی بتوانند وارد محیط (جی آی اس) شده ومورد استفاده قرار گیرند می بایست این اطلاعات به فرمت و ساختار روقومی قابل قبول سیستم (جی آی اس) تعدیل شوند.

منابع تولید کننده اطلاعات مورد نیاز یک سیستم (جی آی اس):

تصاویر ماهواره ای و تکنیکهای سنجش از دور

عکسهای هوایی و تکنیکهای فتوگرامتری

نقشه برداری کلاسیک

سیستم تعیین موقعیت جهانی (جی پی اس)

اسناد، مدارک و نقشه های موجود

 

 

دستکاری اطلاعات

 

 استفاده از انواع داده و اطلاعات مورد نیاز یک پروژه خاص(جی آی اس) نیازمند تبدیل و دستکاری آن اطلاعات به منظور قابل استفاده نمودن آنهادر سیستم می باشد.

 

 

مدیریت اطلاعات

 

  برای پروژه های کوچک (جی آی اس) امکان ذخیره سازی و مدیریت اطلاعات جغرافیایی در قالب فایلها و اطلاعات ساده وجود دارد. ولیکن هنگامیکه حجم اطلاعات زیاد باشد و همچنین تعداد کاربران سیستم از یک تعداد محدود فراتر می‌رود، بهترین روش برای مدیریت اطلاعات، استفاده از سیستم مدیریت پایگاه داده میباشد.این سیستم به منظور ذخیره سازی  ساماندهی و مدیریت اطلاعات جغرافیایی در (جی آی اس) مورد استفاده قرار میگیرد.

 

 

تکنولوژیهای مرتبط با (GIS)

 

 

سیستمهای تولید نقشه رقومی (CAD)

 

این سیستمها عموماً به منظور تولید و سازماندهی اطلاعات مکانی در قالب نقشه های مختلف مورد استفاده قرار می گیرند. این سیستمها نوعاً از نظر مدیریت پایگاههای اطلاعات جغرافیایی گسترده و حجیم همچنین انجام پردازشها و تجزیه وتحلیل بر روی اطلاعات، ضعیف بوده و درخصوص مدیریت اطلاعاتی توصیفی دارای محدودیتهای می باشند.

 

 

سنجش از راه دور (Remote Sensing)

 

سنجش از دور به عنوان علوم ، هنر وتکنولوژی کسب اطلاعات درخصوص پدیده های مختلف سطح زمین از طریق سنجنده هایی که هیچگونه ارتباط مستقیمی با خود پدیده ندارند، شناخته می شود. سنجنده های ماهواره ای نسبت به ثبت و جمع آوری اطلاعات در قالب تصاویر ماهواره ای اقدام نموده و با استفاده از نرم افزارها و سیستمهای پردازش تصاویر ، امکان استخراج اطلاعات و تولید نقشه های مختلف فراهم می گردد:

به علت فقدان ابزار مدیریت و پردازش رقومی جهت تجزیه وتحلیل اطلاعات جغرافیایی، سیستمهای فوق قابل مقایسه با (جی آی اس) نمیباشند.

 

 

سیستمهای مدیریت پایگاه داده (DBMS)

 

سیستمهای مدیریت پایگاه داده، به صورت خاص جهت ذخیره سازی و مدیریت انواع مختلف اطلاعات از جمله اطلاعات جغرافیایی، مورد استفاده قرار می گیرند.

امروزه از این سیستمها به منظور ذخیره سازی و بازیابی اطلاعات بهینه سازی و توسعه یافته اند و (جی آی اس) نیز از ابزار برای اهداف ذخیره سازی و مدیریت اطلاعات جغرافیایی استفاده میشود. این سیستمها اصولا فاقد ابزار تجزیه و تحلیل و نمایش گرافیکی اطلاعات که در سیستمهای (جی آی اس) مرسوم وجود دارد میباشد.

 دلا‌یل استفاده از (GIS)

 امروزه وجود اطلا‌عات به روز‚ به منظور شناخت عوامل طبیعی و انسانی با هدف بهره‌گیری از آن در برنامه ریزی توسعه پایدار‚ امری بدیهی است. به همین دلیل استفاده از اطلا‌عات دربعد سیستم (جی آی اس) میتواند در موارد زیر موثر باشد:

1- پاسخگوئی به نیاز کاربران در کلیه زمینه ها.

2- ساماندهی و افزایش بهره وری از منابع موجود.

3- بهینه سازی سرمایه گذاری ها و برنامه ریزی ها.

4- ابزاری مفید در جهت تصمیم گیری مدیران.

5- سرعت و دقت کار.

6- تعیین قابلیت‌ها ی توسعه در مناطق و مکانهای مختلف.

 محدودیتهای استفاده از روشهای سنتی

 استفاده از داده های جغرافیایی به طور سنتی‚ با استفاده از نقشه های کاغذی معایبی دارد که از جمله این محدودیت ها عبارت‌اند از:

1- مقیاس اندازه گیری

2- حذف اطلا‌عات

3- هزینه زیاد

4- زمان بر بودن

5- سرعت پائین

6- کمبود عوارض اطلا‌عاتی و ابزارهای کاری.

ولی آیا امروزه با توجه به حجم عظیم اطلا‌عاتی‚ باز هم به کارگیری روش قدیمی پاسخگو است. (هر چه داده‌ها گسترده‌تر و بیشتر شوند‚ آنالیز آنها مشکل‌تر و پیچیده‌تر خواهد شد).

بنابراین مشخصه (جی آی اس) سرعت عمل و به روز رسانی اطلا‌عات‚ مطابق با فرمت های استاندارد‚ دسترسی سریع و آسان به اطلا‌عات در حجم وسیع ‚ تجزیه و تحلیل اطلا‌عات و کاهش هزینه هاست.

 تعریف علم توپولوژی :

 اگر بخواهیم توپولوژی را به فارسی ترجمه کنیم لغتی بهتر از "مکان شناسی" را نمی توانیم برای آن در نظر بگیریم.

 تعریف توپولوژی در (GIS)

 هنگامی که شما داده های جغرافیایی را به منظور استفاده در سیستمهای(جی آی اس) به صورت مدل درمی آورید متوجه می شوید که بعضی از داده های مدل شده می بایست دارای روابط مکانی با دیگر داده های موجود در مدل باشند.

به عنوان مثال در مدل شما ایستگاههای اتوبوس می بایست همواره در سطوح خیابان قرار گرفته باشند و یا اینکه در هر خیابان ایجاد شده می بایست حداقل چند سطل زباله وجود داشته باشد.این روابط تعریف شده در قالب قوانین توپولوژی ارائه می شوند.

در واقع توپولوژی مدلی است که اشتراک هندسی داده های موجود در یک مدل با هم را شرح می دهد و همچنین مکانیزمی را برای استقرار و نگهداری روابط مکانی بین داده های موجود در مدل ایجاد می نماید.

در نرم افزارهای جی آی اس همچون آرک جی آی اس توپولوژی شامل مجموعه ای از قوانین و روابط بین داده ها میباشد که با عنوان رول(نقش) شناخته میشوند که اجرای آنها باعث طراحی هر چه دقیقتر مدل ژئومتریک موجود بین داده های مدل شما را تضمین میکند.

 استفاده از (GIS)  به عنوان یکی از کاربردی‌ترین دانش‌ها:

 این دانش در زمینه‌های مختلفی از جمله برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ی، زمین شناسی و معادن، کشاورزی، منابع طبیعی و غیره کاربرد داشته و قادر است امر مدیریت و برنامه ریزی را بهبود بخشد.

همچنین به کارگیری(جی آی اس) علاوه بر سود آوری می‌تواند باعث تسریع در روند انجام کارهای برنامه‌ریز‌ها در تشخیص موارد بحرانی و غیره گردد. از طرفی کاربران(جی آی اس) در تمام سطوح وجود دارند به طوری که مدیران طراحان برنامه ریزان کارشناسان و حتی شهروندان عادی قادرند از مزایای این سیستم سود برند.

کاربردهای (GIS)

 1- کاربردهای سیستم اطلاعاتی جغرافیایی (جی آی اس) در راه آهن.

 2- نقش جی آی اس و کاربرد موبایل.

 3- در صنعت خودرو.

 4- بخدمت گیری جی آی اس در مباحث زمین شناسی.

 5- تعیین موقعیت ونمایش بلادرنگ وضعیت یک متحرک در شبکه در حالیکه دچار عیب شده ویا بعلت سانحه متوقف گردیده است ومدیریت ترافیک وسانحه به کمک یک سیستم تلفیق یافته از جی آی اس و جی پی اس.

 6- بررسی موضوع حریم و مدیریت زمین وآنالیز پهنه بندی و شناسایی مناطقی که حریم رعایت نگردیده و مباحث حقوقی و کاداستر.

 7- موقعیت یابی و شناسایی نقاط کور شبکه مخابراتی راه آهن (رادیویی).

 8- تهیه گراف حرکت قطار و تنظیم برنامه حرکت قطار.

 9- مدیریت بر عملکرد فعالیت نیروی انسانی.

 10- مدیریت بر تخصیص منابع انسانی(بخصوص در شرایط بحرانی).

 11- اشتغال زایی جهت ایجاد اطلاعات رقومی و توصیفی و به روز نمودن آنها.

 12- استفاده بهینه از فضای فیزیکی و کاهش فضاهای بایگانی و ذخیره نقشه ها.

 13- بررسی تغییرات محیطی و سیاسی در راه آهن ایران در مقیاس جهانی.

 14- ایجاد نمودن ضوابط استاندارد در اطلاعات.

 15- یکسان سازی فرمت اطلاعات که لازمه وجود یک سیستم اطلاعاتی می باشد.

 16- ثبت امکانات و تجهیزات در پایانه های بارگیری کشور.

 17- مدیریت ماشین آلات تعمیر و نگهداری خط.

 18- بررسی پراکندگی نیروی انسانی( متخصصین و افراد باتجربه ) درشبکه و موقعیت استقرار آنها.

 19- موقعیت دفاتر فروش بلیط و سالن ها و مراکز مرتبط با راه آهن.

 20- کمک در امر بازاریابی، فروش و مکان یابی مشتریان.

 21- معماری ساختمانها.

 22- مدیریت و کنترل استانداردهای ایمنی.

 23- موقعیت جسم سانحه دیده.

 24- اخذ و ارائه گزارش سوانح.

 25- ارائه و بررسی راهکارهای ممکن در جمع آوری سوانح ، کنترل ترافیک ومدیریت خدمات اضطراری پس از وقوع سانحه.

 26- ارائه و نمایش اطلاعات توصیفی و مکانی هر نقطه دلخواه بصورت آماری، هیستوگرام، جدول، نقشه و تصاویر و...

  



تاريخ : پنجشنبه 1390/08/19 | 16:56 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

وظيفه يك گيرنده GPS درست بعداز روشن شدن آن را مي توان بصورت زير خلاصه كرد.
الف) نرم افزار سيستم بايدبتواند ماهواره هاي موجود درديد كاربر را تعيين كند و سپس ازبين ماهواره ها , چهار ماهواره را كه داراي بهترين آرايش هندسي هستند به منظورمينيمم شدن خطاي فاصله  منبعي انتخاب كند.

مل تعيين كابل ماهواره هاي موجود درديد كاربراغلب توسط اطلاعات قبلي موجود درحافظه خراب نشدني دستگاه (14) انجام مي شود اگرچنين اطلاعات معتبري درحافظه نباشد سيستم بايد عمل جستجو را برروي تك تك 24 ماهواره GPS انجام داده وليستي ازماهواره هاي در ديدتهيه كند كه مسلماً اين كاروقت زيادي ازگيرنده را پس ازروشن شدن به خوداختصاص مي دهد .

ب) پس ازتعيين 4 ماهواره موردنظر بايدسيگنال آنها را بدست آوريم .اين كار با ساختن كدشبه تصادفي نظير كدماهواره موردنظر درگيرنده وانجام عمل همبستگي با سيگنال رسيده انجام مي شود .كد داخلي گيرنده را آنقدر شيفت زماني مي دهيم تا خروجي همبستگي‌ساز ماكزيمم گردد. دراين صورت كد بدلي وكد دريافتي ازماهواره كاملاً سنكرون هستند .به اين عمل , جستجوي سيگنال ماهواره درحوزه زمان مي گويند:

لازم به ذكراست كه بايستي عمل جستجو در حوزه فركانس نيز انجام شود ازآنجا كه ماهواره هاي GPS درمدار زمين ثابت (ژئو سنكرون)قرار نداشته ونسبت به زمين درحال حركت هستند وهمچنين چون گيرنده نيز معمولاً روي يك جسم متحرك نظيراتومبيل ويا هواپيما نصب مي شود درنتيجه فركانس دقيق كاربر ارسالي به علت اثر دوپلر ,مشخص نيست پس بايد فركانس كاربر محلي را نيز آنقدر تغيير دهيم تا خروجي همبستگي ساز ازحد آستانه اي بيشتر شود.و نهايتاً فركانس كاربر نيز با فركانس دريافتي سنكرون شود .

ج) پس از عمل جستجو وارد مرحله رديابي سيگنال مي شويم دراين مرحله اولاً هدف اين است كه سيگنال سنكرون توليد شده دربرگيرنده همچنان با سيگنال ماهواره سنكرون بماند اين عمل توسط يك حلقه كنترلي خاص تحت عنوان COSTASLOOP كه درواقع يك نوع خاص (15) VCO انجام مي شود .ثانياً عمليات دمودلاسيون (16) BPSK سيگنال رسيده اطلاعات ناوبري D(t) و عمليات شبه فاصله سنجي (تعين فاصله كاربر وماهواره توسط زمان انتشار سيگنال ) نيز دراين مرحله انجام شود.

د) مراحل بوت بايدعيناً براي 3 ماهواره ديگر انجام شود. درنهايت چهار شبه فاصله كه ازمراحل فوق محاسبه شده است دراختيار داريم . حال نرم افزار گيرنده بايدبتواند به كمك اين چهارشنبه فاصله يك دستگاه چهار معادله وچهار مجهول را حل كند واين معادلات طول وعرض جغرافيايي, ارتفاع وهمچنين زمان دقيق را بدست آورد ازمراحل چهارگانه فوق مراحل الف و د بيشتر به جنبه هاي نرم افزاري يك گيرنده برمي گردد.

                                         

كاربردهای GPS چیست؟

بطوركلي ازمهمترين زمينه هاي كاربد GPS مي توان به مواردزير اشاه كرد.

 الف – درزمينه هاي نظامي

1- كاربردهوايي : ازهدايت موشك ها تا تمام هواپيماهاي جنگنده و بمب افكن , هلي كوپتر .موشك كروز , چتر بازي و پروازهاي نظامي و ....

2- كاربرد هاي دريايي: زيردريايي , كشتي و تمام انواع قايق ها ودريانوردي نظامي .

3- كابردهاي زميني :  مكان توپخانه ها, ناوبري خودروها , هدايت پياده نظام , سيستم موشك زمين به زمين , شناخت نوع وجنس خاك .

ب: كاربرد هاي نقشه برداري :

 از GPS به طريق مختلف درنقشه برداري مي توان استفاده كرد .مهمترين كاربردهاي GPS درنقشه برداري عبارتنداز :

1) نقشه برداري هيدرو گرافيك .
۲) نقشه برداري شماتيكي خيلي دقيق برروي زمين .                  
3) فتو گرامتري بدون كنترل زميني
4) انبوه سازي شبكه ژئو دتيك
5) نقشه برداري كارامتري
6) فتو گرامتري بصورت REAL .TIME

ج: كاربردهاي تجاري :

1)ناوبري هوايي : دردهه هشتاد , چهل سال پس از كنوانسيون شيكاگو كه منجر به تأسيس سازمان بين المللي هواپيماهاي كشوري ايكائو گرديد نگراني جامعه هواپيمايي ازمحدوديتهاي سيستم هاي ناوبري موجود به طور روزافزوني افزايش يافت .

 پيش بيني هاي به عمل آمده نيز نشان دهنده رشدسريع مسافرت هاي هوايي تاسال 2001 خصوصاً درمناطقي مانند آسيا , اقيانوسه بودتعداد 18 ميليارد مسافر وبيش از 10000هواپيما ي درحال تردد درهرلحظه اين نگراني را تاييد مي نمود .لذا پيشنهاد شد كه ازتكنولوژي ماهواره براي مبادله صوتي وداده هاي موردنياز با خطوط ارتباطي مستقيم از هواپيمابه ماهواره وازآن طريق به كنترل ترافيك هوايي استفاده شود. دراين حالت محدوديت ديد مستقيم درسيستم هاي (17) VHF و كيفيت درسيستم هاي (18) HF وجودندارد بعلاوه دريك مجموعه واحد مي توان بصورت همزمان داده هاي ضروري هواپيما مانند مشخصات پرواز, ارتفاع , سرعت و جهت را نيز به كنترلر مراقب پرواز اطلاع داد واز اين  طريق خطاي انتقال صحيح اطلاعات ناشي از عوامل انساني دروقوع سوانح را به كلي ازبين برد.

امروزه تئوري پرواز آزاد انقلابي درصنعت حمل ونقل هوايي بوجود آورده است درپرواز هاي آزاد با توجه به قابليت انعطاف سيستم هاي ناوبري ونظارت مي توان به جاي استفاده ازمسيرهاي ثابت هوايي آنها را بصورت كاملاً ديناميكي بهينه نمود اين ايده جالب بهره برداري بسيارموثر ازفضا را دارد .بنابراين امروزه شركت هاي بزرگ هواپيما سازي مشغول نصب سيستمهاي GPS برروي هواپيما ها مي باشند .

2- ناوبري دريايي : درناوبري دريايي براي تعيين مسير , نقاط مبداء ومقصد وغيره از GPS مي توان بهره گرفت .
د: كاربردهاي همگاني :

سيستم موقعيت ياب GPS  كاربرهاي همگاني نيز دارد كه ازمهمترين اين كاربردها مي توان به موارد زيراشاره كرد.

1- حركت درفضاي باز: حركت درمناطقي كه راههاي چندان مناسبي ندارد يا به كلي فاقد راه است .گيرنده GPS  بسيارارزشمند خواهدبود.
2- ماهيگيري
3- پروازبا گلايدر .
4- استفاده حرفه اي درعمليات زميني
5- اسكي , كوهنوردي
6- قايقراني
7- عمليات جستجو و نجات
8- حركت اتومبيل درجاده
9- مسابقات اتومبيل راني رالي

البته كاربرهاي GPS روزبه روز بيشتروبيشتر مي شود ونيزنبايد اين نكته را ازنظر دورداشت كه اين سيستم با تمام مزاياي خودممكن است دچار اختلال گردد ويا گيرنده اي كه دردست شماست دچارخرابي گردد .پس بايدروشهاي موقعيت يابي كلاسيك را كه كار با قطب نما ونقشه است ازيادنبرد واول اين روش را يادگرفت وبعدبسراغ GPS رفت تا درمواقع نيازدچار وابستگي به سيستم موقعيت يابي جهاني نباشيم .

 البته مطالب گفته شده دراين مقاله بطور كامل تمام جزئيات را موردبررسي قرار نداده .زيرا بسياري ازموارد مسائل فني ويا محرمانه سيستم مي باشد كه كمتر دردسترس افرادعادي مي باشد و نيز بررسي آن نياز به دانستن بساري ازروابط پيچيده فيزيك و.... دارد.



تاريخ : پنجشنبه 1390/08/19 | 16:53 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
 آموزش کامل  مراحل نصب نرم افزار   9.3 Arc GIS

ابتدا پوشه Crack را باز کنید . فایل License.efl9 را در یکی از درایورهای سیستم خود کپی کنید . بهتر است که این کار را درمسیری با نام C:\Program Files\ArcGIS انجام دهید .

فایل License.efl9 را با NotePad باز کنید و به جای خط دوم آن this_host ، نام کامپیوتر خود را  وارد کنید و سپس آن را ذخیره کنید .

از پوشه Crack\License Manager ، فایل LMSetup.exe را اجرا کنید .

I received license file by email and ... را انتخاب کرده و دکمه Browse را کلیک کنید .

سپس License.efl9 را که ویرایش کرده بودید انتخاب کنید و next را کلیک کنید تا ArcGIS License Manager  نصب شود .

Don't restart your computer  را کلیک کنید و به پیام داده شده پاسخ دهید ( OK بزنید ) .

همه فایل های مسیر DVD/Crack\License Manager Crack /را در مسیر  C:\Program Files\ESRI\License\arcgis9xجایگزین (ریپلیس ) کنید .

 کامپیوتر را ریستارت کنید و سپس license manager tools را ازمسیر manager(9.x) start menu—all program—arc gis—license   را اجرا کنید.

در پنجره گشوده شده در تب service/license file tab  قرار گرفته و در بخش  server list  گزینه   Configure using services را انتخاب نمایید . و روی arc gis license manager  کلیک نمایید.

سپس روی  تب Strat/Stop/Reread را انتخاب کنید وserver Start را کلیک نمایید .سپس پنجره را ببندید.

فایل  ESRI.exe را از  dvd اجرا کنید واز قسمت ArcGIS9.3 ----> arcView را نصب کنید .

 پس از اینکه نصب به پایان رسید ، از مسیر /DVD/Crack\Data Interoperability  فایل fme_license.dat   را  درمسیر  C:\Program Files\ArcGIS\Data Interoperability Extension  کپی کنید .

مسیر Start Menu--->All Programs--->  ArcGIS را رفته و  Administrator  Desktop را انتخاب کنید .

 در پوشه Software Product ، گزینه ArcInfo Floating را انتخاب نمایید .

 در پوشه License Manager ، واژهlocalhost  را وارد کنید.

Availability   را انتخاب کنید و بر روی    ArcInfo Desktop Floating  کلیک کنید .

 وسپس کلید OK را بزنید.

 

                 مراحل نصب به اتمام رسید و نرم افزار شما قابل بهره برداری است.

 



تاريخ : پنجشنبه 1390/08/19 | 16:52 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) سیستمی است متشكل از داده ها، روشها و الگوریتمها، سخت افزار، نرم افزار، نیروی انسانی و شبكه كه برای ورود، مدیریت، تحلیل و نمایش "اطلاعات جغرافیایی" مورد استفاده قرار می گیرد.


مولفه‌های GIS
▪نرم‌افزار
▪سخت‌افزار
▪نیروی انسانی
▪داده
▪شبكه
▪روشها و الگوریتمها
                             

لزوم استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی

سیستم اطلاعات جغرافیایی ابزاری قدرتمند برای كار با داده های مكانی می باشد. در GIS داده ها بصورت رقومی نگهداری می شوند لذا از نظر فیزیكی حجم كمتری را نسبت به روش های سنتی (مانند نقشه های كاغذی) اشغال می كنند.در یك GIS با استفاده از توانایی های كامپیوتر مقادیر بسیار عظیمی از داده ها را می توان با سرعت زیاد و هزینه نسبتاً كم نگهداری و بازیابی نمود. قابلیت كار كردن با داده های مكانی و اطلاعات توصیفی مربوط به آنها و تركیب انواع مختلف داده ها در یك آنالیز و با سرعت زیاد، با روش های دستی سازگار نمی باشد.توانایی اجرای آنالیزهای مكانی پیچیده، مزیت های كمی و كیفی را برای GIS فراهم می كند. انجام پردازش های تكراری با در نظر گرفتن شرایط مختلف برای دستیابی به نتیجه بهینه،تنها توسط كامپیوتر امكان پذیر می باشد كه می تواند اینگونه عملیات را با سرعت زیاد و هزینه نسبتا كم انجام دهد. این توانایی تجزیه و تحلیل داده های مكانی است كه GIS را از دیگر سیستم های گرافیكی كامپیوتری (computer aided design) مجزا می سازد.امكان انجام آنالیزهای پیچیده با مجموعه داده های مختلف مكانی (spatial) و غیرمكانی (non-spatial) بصورت توأم، مهمترین قابلیت GIS می باشد كه نمی توان آن را با روش های دیگر مثل روش های آنالوگ انجام داد.توانایی تجزیه و تحلیل توأم داده های مختلف، امكان ایجاد و استفاده از اطلاعات زمین مرجع را به شكلی كاملاً متفاوت با گذشته را فراهم می سازد. نه تنها امكان تركیب مجموعه داده های مختلف وجود دارد بلكه روش های مختلف را نیز می توان با یكدیگر تركیب نمود مثلاً روش های جمع آوری، رسیدگی و ممیزی و به روز رسانی داده ها را می توان با یكدیگر تركیب نمود. مثلاً وقتی كه تغییری در كاربری یا مالكیت یك قطعه زمین وارد سیستم GIS می شود، این سیستم می تواند دقت تغییرات را كنترل نموده و سپس نقشه و جداول مربوطه را به روز در آورد. بدین ترتیب كاربران GIS می توانند اطلاعات جدیدتر را در اختیار داشته و با توجه به نیازهایشان آن را بكار گیرند.

●مؤلفه های سیستم اطلاعات جغرافیایی

۱- ورودی داده ها (Data Input)

مؤلفه ورودی داده ها، آنها را از شكل موجودشان به شكل قابل استفاده در GIS تبدیل می‌كند. داده‌های زمین مرجع، معمولا به شكل نقشه های كاغذی و جداولی از اطلاعات توصیفی فایل های الكترونیك از نقشه ها و اطلاعات توصیفی مربوط به آنها، عكس های هوایی و یا تصادیر ماهواره‌ای می‌باشند. وارد نمودن داده ها ممكن است به راحتی تغییر فرمت یك فایل و یا بسیار پیچیده باشد. ایجاد پایگاه های بزرگ داده ها ممكن است ۵ تا ۱۰ برابر سخت افزار و نرم افزار GIS هزینه در برداشته باشد. به طور كلی مرحله وارد نمودن داده ها بسیار وقت گیر و پر هزینه بوده و ممكن است ماه ها و یا حتی سال ها به طول انجامد. قبل از اینكه مرحله وارد نمودن داده ها آغاز شود، روش های وارد كردن این داده ها و استانداردهای كیفیت باید دقیقا مورد توجه قرار گیرند. روش های مختلف وارد نمودن داده ها باید براساس پردازش هایی كه قرار است روی داده ها انجام گیرند، استانداردهای مورد نظر برای دقت و خروجی هایی كه قرار است تهیه گردند مورد ارزیابی قرار گیرند.

۲- مدیریت داده ها (data management)

مدیریت داده ها یكی از مولفه های GIS بوده و شامل توابعی برای ذخیره، نگهداری و بازیابی اطلاعات موجود در پایگاه داده ها می باشد. روش های گوناگونی برای سازماندهی داده ها به صورت فایل هایی كه كامپیوتر بتواند آنها را بخواند وجود دارند. ساختار داده ها(data structure) روشی است كه داده ها براساس آن سازماندهی می شوند و چگونگی ارتباط فایل ها با یكدیگر (سازماندهی پایگاه داده ها)، تعیین كننده محدودیت های موجود در بازیابی اطلاعات و سرعت عملیات بازیابی می باشند.در هنگام ارزیابی سازماندهی داده ها باید نیازهای كوتاه مدت و دراز مدت كاربران در نظر گرفته شوند. این ارزیابی باید توسط شخصی انجام گیرد كه در روش های طراحی و تجزیه وتحلیل پایگاه داده های GIS‌ متخصص باشد.

۳- تجزیه و تحلیل و كار با داده ها (data manipulation and analysis)

توابع مربوط به تجزیه و تحلیل و كار با داده ها در یك GIS، تعیین كننده اطلاعاتی هستند كه می‌تواند توسط این سیستم ایجاد شود. لیستی از قابلیت های مورد نیاز به عنوان جزئی از نیازمندی های سیستم باید تعریف شوند. مسئله ای كه معمولاً پیش بینی نمی شود این است كه ایجاد GIS در یك سازمان تنها باعث اتوماسیون بعضی فعالیت های خاص نمی‌گردد، بلكه ممكن است راه و روشی كه سازمان براساس آن كار می كند را نیز تغییر دهد. برای پیش بینی روش تجزیه و تحلیل داده ها در یك GIS نیاز به دخالت كاربران در مشخص نمودن توابع و عملكردهای لازم برای سیستم می باشد.

۴- خروجی داده ها (data output)

داده های خروجی در GIS های مختلف از لحاظ كیفیت، دقت و سهولت استفاده، بسیار متنوع تر از قابلیت ‌های این سیستم ها می باشند. داده های خروجی ممكن است به اشكالی از قبیل نقشه، جدولی از مقادیر یا نوشتار بوده و بصورت كاغذی (hard-copy) و یا بصورت رقومی (soft-copy) ارائه گردند. توابع خروجی مورد نیاز براساس نیازهای كاربران تعیین می شوند لذا دخالت كاربران در مشخص نمودن خروجی‌های مورد نیاز بسیار مهم می باشد.

●تاریخچه GIS (سیستم‌ اطلاعات جغرافیایی)

از زمان اولین تمدن ها، برای نمایش اطلاعات مربوط به سطح زمین از نقشه استفاده می‌شده است ناوبران، نقشه برداران زمینی و ارتش از نقشه برای نمایش موقعیت مكانی عوارض جغرافیایی مهم استفاده می‌كرده‌اند. نقشه برداری زمین و تهیه نقشه ركن مهمی در امپراطوری روم باستان بود و با سقوط امپراطوری روم، تهیه نقشه نیز در آن دوران به فراموشی سپرده شد. تا اینكه در قرن هجدهم مجدداًدولتهای اروپایی به اهمیت تهیه نقشه برای طراحی و برنامه ریزی اراضی پی بردند و مؤسسات ملی مسئول تهیه نقشه پوششی كشورها شدند. نقشه های توپوگرافی برای نمایش محدوده اراضی، واحدهای اداری و مرزهای ملی تهیه می گردیدند. از آنجا كه مطالعه منابع طبیعی گسترش یافت، نقشه های موضوع(تماتیك) نیز برای نمایش اطلاعاتی از قبیل زمین شناسی، ژئومورفولوژی، خاك و پوشش گیاهی مورد استفاده قرار گرفتند. در قرن بیستم گسترش سریع علم و تكنولوژی باعث تقاضای بیشتری برای نمایش سریعتر و دقیقتر حجم های بزرگتری از اطلاعات جغرافیایی شد.امروزه توسعه تكنیك های عكسبرداری هوایی و سنجش از دور، تحولی عظیم در جمع آوری و تهیه داده های جغرافیایی بوجود آورده است كه كاربردهای گسترده تری داشته و آنالیزهای پیچیده تری را می‌طلبد. در حال حاضر داده های جغرافیایی سریعتر از آنكه بتوانند تجزیه و تحلیل شوند، جمع‌آوری می گردند.تا قبل از بوجود آمدن كامپیوترها، داده های جغرافیایی به طور سنتی با استفاده از نقشه ها و به صورت نقاط، خطوط و سطوح ترسیم شده برروی كاغذ یا فیلم، نشان داده می شدند. عوارض ارائه شده در نقشه توسط سمبلها و رنگهایی كه در لژاند نقشه تشریح می شدند، مشخص گردیده و گاهی نیز با نوشتار همراه بودند. بدین ترتیب نقشه و اطلاعات جانبی مربوط به آن، پایگاه داده های جغرافیایی را تشكیل می داد. نقشه های تماتیك منابع طبیعی بعنوان ابزاری برای ثبت و طبقه بندی مشاهدات مورد استفاده قرار می گرفت. آنالیزها بیشتر بصورت كیفی بوده و با بررسی های بصری بر روی نقشه انجام می شد. آنالیزهای كمی صرفاً با استفاده از خط كش جهت اندازه گیری فواصل و پلانیمتر برای اندازه گیری مساحت ها انجام می گرفت.ایده استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی و نقشه های رقومی كه قابلیت هم پوشانی لایه های اطلاعاتی مختلف را داشته باشند، مدتها قبل از اختراع كامپیوتر بیان گردیده است و به اواسط قرن نوزدهم میلادی باز می گردد. ایجاد عملی سیستم GIS و كاربردی شدن این سیستم در زمینه كاربردهای جغرافیائی در دهه های ۱۹۵۰، ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰ انجام شد. اولین سیستم اطلاعات جغرافیایی نخستین بار در كانادا توسط دكتر Tomlinsonجهت استفاده از آن در زمینه مدیریت جنگلها طراحی و اجرا گردید. با عرضه نسل های جدید كامپیوتر و كاهش سریع قیمت آن روند توسعه سیستم های GIS سرعت بیشتری یافت و تا پایان آن دهه چندین سیستم GIS در آمریكا و كانادا توسعه یافت.در دهه ۱۹۷۰ سیستم های CAD به سمت GIS توسعه یافتند و سیستم های تجاری GIS به بازار ارائه گردیدند. در دهه ۱۹۸۰ مینی كامپیوترها به بازار عرضه گردیدند و توسعه سیستم های پردازش تصاویر و ارتباط آن با GIS و توسعه پایگاههای داده ها بویژه پایگاه داده شیء گرا از ویزگیهای این دهه بود. در دهه ۱۹۹۰ سیستم های اطلاعات جغرافیایی در زمینه های نظیر محاسبات موازی، مدلسازی، تلفیق سنجش از دور و GIS، پایگاه داده های بسیار بزرگ و سیستم های هوشمند و استنتاجی(Deductive) حركت كرده و امروزه محققین به دنبال توسعه Web GIS و كاربردی كردن سیستم های خبره و با ساختار پایگاه داده استنتاجی و قیاسی(Inductive) می باشند بطوریكه آیكون های GIS در سالهای آینده حتی بر روی سیستم های عامل نظیر ویندوز نیز نصب خواهند شد.



تاريخ : پنجشنبه 1390/08/19 | 16:51 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

  دخالت اقليم در پيدايش ناهمواري از برخورد بين کره سنگي و کره هوا نتيجه مي شود. نحوه دخالت اقليم چه در زمينه هوازدگي و چه در ارتباط با تاثير مکانيکي فرايندهاي شکل زائي، در سطح خشکي ها بسيار متغيير مي باشد. دخالت مستقيم اقليم در پيدايش ناهمواري ها در مناطقي که فعاليت هاي کنترل نشده انسان باعث رخنمون يافتن فراوان سنگ ها مي شود و يا در مناطقي که بر اثر کم آبي يا سرماي شديد غالبا عاري از پوشش گياهي مي باشد، سازندهاي سطحي کم ضخامت و غالبا پراکنده که ازلحاظ خاکشناسي تحول کافي نيافته اند ظاهر مي شود..
   ژئومورفولوژي اقليمي ناهمواريها را در ارتباط با آب و هوا بررسي مي کند و دنباله ژئومورفولوژي ديناميکي است، زيرا ژئومورفولوژي ديناميکي تضاد عملکرد پديده هاي را در سطح زمين مطالعه مي کند که بين عوامل و فرايند هاي فرسايش حاصل شده اند. به عبارت ديگر ويژگي هاي ساخت يک ناهمواري از طريق عوامل مختلف يک سيستم شکل زائي تجزيه و تحليل مي شود. ژئومورفولوژي اقليمي به نحوي چهره ظاهري ناهمواري را بررسي مي کند در حالي که ژئومورفولوژي ساختماني استخوان بندي ناهمواري را در ارتباط با اهميت نسبي و نظم و ترتيب توده هاي از سنگ را مطالعه مي نمايد که در برابر فرسايش مقاومت هاي متفاوت  در اين بحث بعد از تجزيه وتحليل ارتباط ناهمواري با اقليم، جغرافياي اين ناهمواريها در محدوده هاي بزرگ اقليمي در سطح دنيا مطالعه خواهدشد. اين مطالعات به ما امکان مي دهد تا ارتباط کامل اين پديده را بامحيط هاي کنوني زيست اقليمي ارزيابي کنيم .

 

نحوه دخالت اقليم


   دخالت اقليم در پيدايش ناهمواري از برخوردبين سنگ کره و هوا کره نتيجه مي شود و نحوه دخالت اقليم چه در زمينه هوازدگي و چه در ارتباط با تاثير مکانيکي فرايندهاي شکل زائي در سطح خشکي ها بسيار متغيير مي باشند.
: دخالت مستقيم اقليم

   در مناطقي که فعاليت هاي انسان باعث رخنمون يافتن سنگ ها مي شوند، دخالت مستقيم اقليم ظاهر مي شود و يا مناطقي که بر اثر کم آبي ياسرماي بسيار زياد غالبا عاري از پوشش گياهي مي باشند، بدين صورت که در نواحي گرم کم آب، به دليل بزرگي قطرات و سرعت سقوط آنها و برخورد به مواد سست سطوح عريان فرسايش سيلابي بسيار شديد وقابل توجه است تناوب فعاليت واثر سريع آبهاي جاري مظهر ديگري از نقش مستقيم اقليم است. در بيابانهاي سرد بارش هاي برف به شکل يخ متمرکز مي شوند و ذوب يخ باعث ايجاد جويبارها مي شود ولي شکل زايي با آنچه در بيابان هاي گرم گفته شد فرق دارد، زيرا ذوب يخ تدريجي است يکي ديگر از مظاهر مهم جوي باد است که درصورت عريان بودن زمين از شرايط مناسبي براي فعاليت هاي سايشي برخوردار ست .
: دخالت غير مستقيم اقليم
   هنگامي که پوششي از گياه يا خاک بين سنگ کره و هوا کره قرار گيرد، چگونگي دخالت اقليم در شکل زايي، بسيار پيچيده تر خواهد بود. در اين مناطق گياهان براي تامين اعمال حياتي خودمانند: تنفس، تعريق و تغذيه قسمت زيادي از حرارت را جذب مي کنند و سهم انرژي که به زمين مي رسد گاهي تا3/1 کاهش مي يابد. همچنين گياهان تغييراتي را در زمينه دخالت آب به وجود مي آورند، بدين صورت که لايه حفاظتي کم و بيش ضخيمي را در برابر قطرات باران تشکيل مي دهندوخاک را در برابر فرسايش باراني حفاظت مي کنند و از خزان برگ ها در جنگل ها، لايه هايي تشکيل مي شوند که اثر حفاظتي را افزايش مي دهند.

 



تاريخ : پنجشنبه 1390/08/19 | 16:50 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

  رابطه ژئومورفولوژي با زمين شناسي و ژئوفيزيک

داده هاي مربوط به ساختار و ديناميک پوسته زمين که از مطالعات ژئوفيزيکي و زمين شناسي به دست مي آيند از عوامل اساسي درمطالعات ژئومورفولوژي به شمار مي روند. بدين جهت در علم ژئومورفولوژي براي تفسير بسياري ازپديده ها ناگزير هستيم که داده ها و دست آوردهاي علم زمين شناسي و ژئوفيزيک را مورد استفاده قرار دهيم. براي اينکه روابط بين اين علوم واضح تر بيان شود در ابتدا به نحوه استفاده از داده هاي ژئوفيزيک و زمين شناسي در ژئومورفولوژي اشاره مي کنيم:

  
نقش داده هاي ژئوفيزيک:

الف) محاسبات تغيير شکل هاي کنوني، که بوسيله تراز گيري هاي دقيق و مکرر در مطالعات تکتو ديناميک و عوامل مورفوديناميک مورد استفاده مي باشد.

ب ) استفاده از داده هاي مربوط به عدم تعادل، نظير آنومالي هاي منفي و مثبت، ضرب شدت جاذبه زمين، که معمولا به طور غير مستقيم انجام مي گيرد، زيرا اين آنومالي ها هميشه با تکتوديناميک هاي موثر مطابقت نمي کنند.

ج) در مورد شناخت پوسته زمين، ضخامت يخچالها، سازندهاي آبرفتي و... به روش هاي ژئوفيزيک، داده هايي فراهم مي آيد که در ژئومورفولوژي مورد استفاده قرار ميگيرد.


نقش داده هاي زمين شناسي:

 الف) اطلاعاتي که درارتباط با نحوه استقرار سنگ ها و برقراري تعادل در آنها به دست مي آيد و ناشي از ايجاد تعادل در اثر تکتونيک است . همچنين اطلاعاتي که از ليتولوژي حاصل مي شود در مطالعات ژئومورفولوژي اهميت فراوان دارند.


ب) داده هايي که در قلمرو بازشناسي ديناميک زمين، از مطالعات زمين شناسي در شناخت تحول تکتونيکي يک ناحيه فراهم مي شود، از ديدگاه ژئومورفولوژي بسيار مهم است.
کاربرد ژئومورفولوژي در مطالعات ژئوفيزيک

ژئومورفولوژي با فراهم آوردن مقدمات لازم جهت استفاده ازروش هاي پر خرج مانند: سونداژهاي باز شناسي که در ژئوفيزيک رايج است و با هدايت آنها از برتري خاصي برخوردار مي باشد. به اين ترتيب که به کار گيري روش هاي ژئوفيزيک و سونداژهاي بازشناسي به هزينه هاي بسيار نياز دارد. با توسل به روش هاي ژئومورفولوژي مي توان محل هاي مناسبي را انتخاب کرد که احتمال توفيق به کارگيري از روش هاي مذکور در آن بيشتر باشد. بدين ترتيب از هدر رفتن هزينه هاي سنگين در اعمال روش هاي ژئوفيزيک جلوگيري مي شود.
کاربرد ژئومورفولوژِي در مطالعات زمين شناسي

زمين شناساني که اطلاعات کافي از اصول ژئومورفولوژي دارند به کمک داده هاي حاصل از مطالعات اشکال ناهمواريها، خطوط اصلي اشکال تکتونيک را که از مهمترين موضوعات زمين شناسي است، مشخص مي کنند. همچنين کاربرد ژئومورفولوژي در زمين شناسي در تفسير عکس هاي هوايي به مظور شناسايي برونزدها اهميت دارد که به"فتوژئولوژي" معروف است. استفاده از عکس هاي هوايي بيشتر در مشخص نمودن واحد هاي ليتولوژيک و وضع استقرار آنها نسبت به هم مي باشد و به رخساره و ماهيت سنگها پي ميبريم. همچنين در پژوهش هاي زمين شناسي که بر پايه اصول منطقي استوار باشد، کشف معادن بزرگ مانند: مس،آهن، طلا و نفت و.... به سهولت و به سرعت امکان پذير مي شود.



تاريخ : پنجشنبه 1390/08/19 | 16:49 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |
گل فشان هاي ايران يكی از اشكال و فرايندهای ژئو مو رفيك بسيار جالب و تقريبامنحصر به فرد در ساختمان ناهمواريهاي ايران هستند.گل فشان ها در واقع پديده ای طبيعی وهمانند آتشفشان است كه به صورت تپه ای مخروطی بوده و به جای گدازه،از دهانه آن گاز همراه با گل خارج می شود.اين عارضه عمدتا در دشتها و جلگه های مشرف بر دريا ديده می شودو اغلب آنها در فاصله كمی از دريا (حداكثر15تا20 كيلومتر)استقرار يافته اند.به عبارتی ديگر مناطق عمده گسترش اين اشكال،منحصر به سواحل پست شمالی وجنوبی كشور بوده و به طور كلی در دو ناحيه زير مشوداند:

- گل فشان های واقع در استپ های تركمن صحرا، درشرق دريای مازندران

- گل فشان های سواحل دريای عمان درحد فاصل ميناب تا بندر گوا تر

ويژگی گل فشان ها:اين پديده ها به صورت تپه های مخروطی قرينه وگاه بی قرينه هستند كه حداكثر ارتفاع آنها به 30 تا50 مترمی رسد.مخروط های مذكور گاه به صورت انفرادی و در برخی مناطق با يك يا چند مخروط كوچكتر و فرعی همراه هستند. مورفولو ژ ی اين مخروط ها در درجه اول به غلظت و يا سياليت گل های خارج شده ، كه خود تابع شرايط فصلی و مرحله سنی مخروط است، بستگی دارد و در درجه دوم متاثر از فرسايش آبهای جاری است. به اين معنی كه گل فشان های مورد اشاره احتمالا با بيرون ريزی گل های سيال تر فعاليت خود را آغاز نموده و در نتيجه روانه های گل را به نقاط دورتر (چند صد متری دهانه )گسترش می دهند ،و ليكن با گذشت زمان و يا در فصول خشك تر ، گل ها غليظ تر شده ،شكل تقريبا خميری به خود می گير ند و به بيرون می ريز ند . در چنين شرايطی است كه گل ها قادر نيستند خود را به نقاط دورتر برسانند و در محل دهانه ، مخروطی را شكل می دهند كه شيب دامنه آنها تقريبا تند بوده و به45درجه و بيشتر می رسد.اما چون مواد متشكله سست و دارای نفوذ پذ يری كم می باشد ، ديری نمی پايد كه آبهای جاری آنها را می فرسايند وبا ايجاد فركندها و آبكند ها به تقطيع دامنه های مخروطی می پردازند.

اين مخروط ها،همانند مخروط های آتشفشا نی دارای دهانه ای به شكل كراتر هستند كه قطر آنها از چندين سانتی متر تا چندين ده متر متغير است. عمق اين دهانه ها چندان زياد نبوده و جداره داخلی دهانه شيبی تند ودر حدود 85 تا 90 درجه دارد. بخشی از ديواره پيرامو نی دهانه ،باز بوده و معبری برای خروج گل سر ريزِ، می باشد . اين وضعيت عاملی برای بی قرينه شدن مخروط به شمار می آيد. در برخی موارد ،مانند گل فشان سند،چون ارتفاع مخروط بسيار كم است و در دهانه نيز گل آب نسبتا رقيقی حضور دارد ، دهانه آن به شكل يك كوچك خود نمايی می كند.

در حل حاضر بعضی گل فشانها خاموش و يا غير فعال هستند و برخی ديگر فعال بوده ودارای فعلليت متناوبی هستند . در فصول بارندگی، فعاليت آنها بيشتر می شود ، اما گل آنها رقيق تر وسيال تر بوده و به صورت سرريز جاری می شود. در فصول خشك تر فعاليت آنها كمتر است و در عوض گل غليظ تر و به حالت انفجاری تر بيرون می ريزد.در قله اين مخروط ها و داخل كراتر آنها ،دهانه های متعددی با قطر چند سانتی متر وجود دارد كه به طور متناوب ازآنها گل خاكستری ياكمی متمايل به سبز خارج شده و به سوی دامنه ها سرازير می گردد. دوره تناوب اين پديده 10 تا 15دقيقه است كه معمولا با لرزش خاك همراه می باشد. دبی گل خارج شده در هربار3تا5 ليتر است. دهانه ی داخل

كراتر يا واقع در سطح دامنه مخروط غالبا تغيير مكان می دهند.گل خارج شده سرد و فاقد بخار آب می باشد.گاهی صد اها يی مانند شليك گلوله تفنگ نيز شنيده می شود . گل خروجی بسيار چسبناك بوده وبوی گاز متان و گوگرد از آن استشمام می شو د.و دمای آن برا بر با دمای محيط می باشد و خاصيت پاك كنندگی دارد، زيرا به هنگام شستشوی كمِی كف می كند.اين گل ها خواص درما نی داشته و برای بيماری های پوستی مفيد است. به گفته اهلی منطقه، گل فشانهايی در اين ناحيه وجود داردكه نفت خام از آنها نشت می كند و بوی آن به خو بی استشمام می شود.

تناوب بيرون ريزی و فوران گل ها در طی زمان ،يك ساختمان چند لايه ای را در مخروط ها و زمينهای مجاور پديده آورده است. اين لايه ها دارای ساختمان فلسی يا پولكی هستند و با يكديگر همپوشی دارند .به گونه ای كه جديدترين لايه در رو، ودر راس مخروط قرار گرفته و قديمی ترين لايه نيز به رنگ روشن است . همچنين گاهی جريان گل غليظ در دامنه مخروط، نقوش مينياتوری همانند گچ بريهای قرنيز شكل را پديد می آورد.

با گذشت زمان و فرا رسيدن مرحله پيری گل فشان،فاصله وتناوب فعاليت های آن كمتر میشود و غلظت گل آن افزا يش میيابد.در نتيجه گسترش افقی مخروط كاهش يافته و به ارتفاع آن افزوده می شود.از آن پس زمان خاموشی ومرگ گل فشان فرا می رسد،و فرسايش بدلندی برآن غالب میگردد.عمل فرسايش در برخی موارد منجر به محو كامل گل فشان می گرددو ا ثری از آن بر جای نمی گذارد.

علل پيدايش گل فشان های ايران :

اهالی محل در مورد اين پديده چندين باور را مطرح می كنند وبر اساس اعتقادات خود نامهايی را نيز برای گل فشان به كار می برند. به نظر آنها گل فشان پديده ای طبيعی است كه با دريا در ارتباط بوده و به هنگام بالا آمدن آب دريا (مد) به ويژه در فصل تابستان،فعاليت آن به حداكثر می رسد،از اين رو به آن ناف زمين يا ناف دريا نيز می گويند. عده ای بر اين باورند كه فعاليت اين پديده به كشش و جاذبه اجرام سماوی به خصوص ماه وابسته است.بر اين اساس معتقدند كه فعاليت آن در ا بتدای ماه و نيمه ماه قمری (ماه نو، بدر)بيشتر می شود. هر چند اين نظريه كمتر به حقيقت نزديك است اما به طور كل هم قابل رد نيست. گروهی نيز بر اين عقيده اندكه فعاليت اين پديده پس از بارندگي ها ی شديد زيادی مِی شود ،لذا ممكن است ازآب ناشی از سيلابها، فعال شود.اما بايد گفت كه از نظر علمی، وجود گل فشان ها در هر منطقه اول نشانه بارزِ از فعاليت هاي تكتونيك بوده و ثانيا اغلب به لايه هاِ سنگی دارای ذخاير نفت ويا ديگر انواع هيدرو كر بور بستگی دارد. فشار گازهای حاصل از اين لايه وذخاير آنها موجب می شود كه سنگ های رسی و مارنی كف و تحتانی، كه توسط آبهای زير زمينی اشباع و نرم شده و يا به صورت گل در آمده اند به خارج پرتاب شو ند و ازاين طريق دهانه هايی گاهاً بسيار بزرگ شبيه به دهانه های آتشفشان (شبه كرا تر يا كرا ترگون)بوجود می آيند.


تاريخ : پنجشنبه 1390/08/19 | 16:48 | نویسنده : کارجی- دانشجوی کارشناسی ارشد اقلیم شناسی |

موقعیت

غار علیصدر یکی از بی نظیر ترین و خوش منظره ترین غارهای طبیعی قابل قایقرانی جهان است که در روستای علیصدر از توابع بخش گل تپه شهرستان کبودراهنگ و 75 کیلومتری شمال غربی شهر همدان؛ به طول جغرافیایی 48 درجه و 18 دقیقه و عرض 35 درجه و 18 دقیقه و ارتفاع 1900متر از سطح دریا واقع شده است.
این غار در کوه نه چندان مرتفع ساری قیه ( صخره زرد) ایجاد شده که در قسمت جنوب روستای علیصدر و چسبیده به آن قرار گرفته است. در این کوه دو غار دیگر به نام های سراب و سوباشی وجود دارد که به ترتیب 7 و 11 کیلومتر با غارعلیصدر فاصله دارند و چنانکه در منابع جغرافیایی آمده آب غار علیصدر از غار سراب سرچشمه می گیرد.

 

 

تاریخچه

گفته می شود که نام اصلی این غار «علی سرد» یا «علی سد» بوده که به تدریج اصطلاحا به علیصدر معروف شده است. در فرهنگ جغرافیایی ایران و فرهنگ دهخدا، به نام « علی سرد» آمده ولی هر دو این منابع نام اصلی آن را « علی سد» ذکر کرده اند. آنچه مسلم است تا این تاریخ در هیچ نوع مدرک تاریخی نامی به عنوان علیصدر ذکر نشده با این وجود خود اهالی نیز آن را علیصدر می گویند.


قدمت سنگ های تشکیل دهنده این کوه در حدود دوران دوم زمین شناسی یعنی دوره ژوراسیک ( 190 تا 136 میلیون سال قبل ) تخمین زده می شود .
مردم روستای علیصدر و روستاهای اطراف از قدیم این غار را می شناختند و از
آب آن نیز بهره می بردند ( مجرایی که از محوطه ورودی تا محل آب حفر شده، این مسئله را تایید می کند)؛ ولی شناسایی مفصل و معرفی آن به حدود 15 سال پیش از انقلاب بر می گردد که بنابر نظری اولین بار توسط افسری به نام « سرهنگ یحیایی » که فرمانده پادگان همدان بود و بنابر نظر دیگر توسط گروه کوهنوردی همدان انجام پذیرفت و توسعه آن با تعریض دهنه ورودی آغاز شد و به تدریج به صورت فعلی در آمد.

 

مشخصات

در بدو ورود شاهد رسوبات کربنات کلسیم در سقف و دیواره های محدوده وسیعی از غار هستیم، این رسوبات گویای این هستند که در گذشته در این محدوده نیز آب وجود داشته است. ارتفاع فعلی آب درون غار در حدود 50 متر پایین تر از این محدوده است.

ارتفاع آب غار در قسمتهای مختلف آن از صفر تا 14 متر در نوسان است. تمامی کانال های غار هنوز کشف نشده اما در برخی از کانال های غار 10 الی11 کیلومتر پیشروی شده است؛ به طور رسمی در حال حاضر 2100 متر از طول غار شناسایی شده که ارتفاعی بین 1 تا 35 متر، عرض 2 تا 15 متر و عمق 1 تا 17 متر دارد. برای بازدید از غار پس از طی مسیر قابل قایقرانی، مسیر نسبتا طولانی در خشکی طی می شود و پس از آن دوب