استان چهارمحال و بختياري با مساحت ۱۶۵۳۲ كيلومتر مربع بين ۳۱ درجه و ۹ دقيقه تا ۳۲ درجه و ۴۸ دقيقه عرض شمالي و نيز ۴۹ درجه و ۲۸ دقيقه تا ۵۱ درجه و ۲۵ دقيقه طول شرقي قرار دارد. اين استان دربخش مركزي كوههاي زاگرس بين پيش كوههاي داخل و استان اصفهان واقع شده است. از شمال و شرق به استان اصفهان، ازغرب به استان خوزستان، از جنوب به كهکيلويه و بوير احمد و از شمال غرب به استان لرستان محدود است. بر اساس آخرين تقسيمات سياسي كشور، استان چهار محال وبختياري داراي ۶ شهرستان ۲۴ شهر و ۱۵ بخش و ۳۴ دهستان مي‌باشد.
اين منطقه داراي يك درصد از كل وسعت ايران مي‌باشد كه در بستر سلسله جبال زاگرس واقع شده است. كه با وجود مساحت كم ده درصد از منابع آب كشور را در اختيار دارد. به علت ماهيت كوهستاني مرتفع، كه درمسير بادهاي مرطوب سيستمهاي مديترانه‌اي قرار داشته و موجب صعود و تخليه بار اين سامانه‌ها مي‌گردد، اين استان داراي بارش نسبتاً مناسب مي باشد. غالبا در مناطق مرتفع نوع بارش به صورت برف مي‌باشد و وجود ارتفاعات پوشيده از برف يكي از ويژگيهاي اقليمي اين استان است. به علت جوان بودن دوره كوه زايي، دراين منطقه وجود بلايا و مخاطرات طبيعي بسياري چون سيل و زلزله، رانش زمين در اكثر نقاط آن مشاهده مي‌شود. همچنين سرمازدگي، خشكسالي و رعد و برق از ديگر بلاياي طبيعي آن مي‌باشد.
ريزشهاي جوي و برف و باران منشاء سرشاخه‌هاي رودخانه كارون و زاينده رود هستند وآبخيزهاي اين دو رودخانه را به ترتيب ۱۳۸۰۰ و ۲۷۲۰ كيلومتر مربع شامل مي شود. ارتفاعات زاگرس حوضه آبخيز رودخانه‌هاي زاينده رود، كارون و كرخه و دز را تشكيل مي‌دهد و با توجه به حجم نزولات جوي و پايين بودن سطح تبخير و موقعيت نسبتاً مناسب تشكيلات زمين شناختي قسمت اعظم آبهاي سطح الارضي و تحت الارضي كشور به ميزان ۴۵ تا ۵۰ در صد را تامين مي كند. منطقه چهار محال و بختياري با در اختيار داشتن طبيعت زيبا و بكر خود در فصول بهار و زمستان و تابستان پذيراي مسافران و توريستهاي داخلي و خارجي است و اكوتوريسم اين استان ازجاذبه‌هاي بارز آن محسوب مي‌شود.
استان چهارمحال و بختياري بدليل دارا بودن ويژگيهاي خاص جغرافيايي و توپوگرافي از لحاظ آب و هوايي متنوع بوده و اقليم‌هاي متفاوتي در آن وجود دارد. بارشهاي منطقه غالباً تحت تأثير جريانهاي جوي مديترانه و عمدتاً كم فشار سودان قرار دارد كه از غرب و جنوب غرب وارد منطقه شده و به مدت ۸ ماه (مهر تا ارديبهشت) منطقه را تحت تأثير قرار مي‌دهد. وجود رشته كوه زاگرس كه عمود بر مسير حركت اين جريانها است، باعث تشديد خاصيت سيكلوني آنها شده و بارانهاي شديد و سنگين را در منطقه باعث مي‌شود. ريزشهاي جوي در استان از مهر ماه آغاز و در ديماه به بيشترين مقدار و سپس تا ارديبهشت كم مي‌شود. در دي ماه بطور متوسط ۱۹ درصد بارش انجام مي‌شود. درصد بارش ماهانه در فاصله آبان تا فروردين بيشتر از ۹۰ درصد بارش سالانه در فاصله خرداد تا مهر كمتر از ۱۰ درصد بارش سالانه را تشكيل مي‌دهد.
پربارش ترين بخش استان ارتفاعات غرب با متوسط بارش سالانه ۱۶۰۰ ميليمتر مي‌باشد. ساير مناطق پربارش استان ارتفاعات سبزكوه با متوسط ۱۴۰۰ ميليمتر و ارتفاعات جنوب غرب استان با بارش ۹۰۰ ميليمتر مي باشد. كم بارش ترين ناحيه استان نواحي شرقي وشمال شرقي با متوسط بارش سالانه ۲۵۰ تا ۳۰۰ ميليمتر است. متوسط بارش سالانه استان درحدود ۵۶۰ ميليمتر مي‌باشد. بدليل كوهستاني بودن استان و با توجه به اينكه دماي هوا ناشي از ارتفاع هر منطقه است اقليم‌هاي حرارتي مختلفي در استان حكمفرماست.
حداكثرمطلق دماي ۵/۴۷ درجه سانتيگراد در لردگان و حداقل مطلق دمايي برابر ۵/۳۴ درجه سانتيگراد زير صفر در ايستگاه دزك ثبت گرديده است. بيشترين تعداد روزهاي يخبندان در سال با ۱۷۱ روز در چلگرد (كوهرنگ) در سال ۱۹۶۲ و كمترين تعداد روزهاي يخبندان مطلق ٥٨ روز (۱۹۹۸) در لردگان رخ داده است.
جريانهاي جوي مؤثر بر هواي منطقه
الف) جريانات زمستاني
در فصل زمستان كشور، متأثر از جريانهاي پرفشار سيبري و پرفشار آز ورز است. پرفشار سيبري گستردگي زيادي دارد و تقريباً تمامي منطقه آسيا را پوشش مي‌دهد و جريان ناشي از پرفشار سيبري هواي سرد و بري (Polar Continental) را از قسمت شمال غربي به غرب كشور انتقال مي دهد. وجود حداقل مطلق ۳۲ درجه سانتيگراد زير صفر در شهركرد و ۳۴ درجه سانتيگراد زير صفر در كوهرنگ، ۱۲۰ روز يخبندان در شهركرد و بيشتر از ۱۲۵ روز در شمال غربي استان شواهد نفوذ اين توده هوا بر منطقه مي‌باشد. عامل مهم ديگر در جريانهاي زمستانه جريان پرفشار آز ورز واقع در اطلس شمالي است. اين پرفشار به دو طريق بر جريانهاي منطقه تأثير مي‌گذارد:
۱- جرياني كه از سمت غرب، هواي مرطوب درياي مديترانه و اقيانوس اطلس را كه ماهيتاً بحري حاره‌اي (Tropical Maritime) است به سمت كشور مي‌راند. اين جريان در زمستان ها عموماً با كم فشار باران زا مديترانه اي همراه است كه منشاء بيش از ۶۰ درصد از بارندگي فلات ايران است. جريانات غربي ـ شرقي تا اواسط بهار بطور مرتب وجود دارند اما در تابستان متوقف مي‌شوند اين جريانهاي مرطوب در اثر برخورد با جريانهاي سرد آسياي مركزي و سيبري موجب ريزش برف و باران زيادي در شمال غربي ايران مي‌گردد. وجود رشته كوههاي زاگرس نيز ازعوامل ديگري است كه باعث سرد شدن و در نتيجه تراكم (Condensation) بخارآب توده‌هاي باران زاي مديترانه‌اي مي شود. در حقيقت رشته كوههاي زاگرس برخاصيت سيكلوني جبهه‌هاي مديترانه‌اي افزوده و باعث تشديد ريزش برف و باران خصوصاً نواحي شمال غربي استان مي‌گردد.
۲- جريانهاي اقيانوس اطلس شمالي كه بخشي از آن شاخه‌اي از جريان پرفشار آز ورز است. اين جريان ابتدا به سمت اروپاي شمالي و اسكانديناوي رانده مي شود و بعد ازعبورازاروپا از طريق درياي سياه يا قفقاز از سمت شمال غرب وارد ايران مي‌شود. ماهيت اين توده هوا در اصل بحري قطبي يا (Polar Maritime) است. ولي درجه پايداري آن در طي اين مسير طولاني دستخوش تغيير مي‌شود.
ب) جريانهاي تابستاني
در تابستان هسته كم فشار گسترده‌اي كه منشاء حرارتي دارد (معروف به كم فشار حرارتي است) از جنوب منطقه را تحت تاثير قرار مي‌دهد. اين هسته مركز مشك جريانهاي ناشي از دو پرفشار اطلس شمالي است، كه از سمت شمال غربي و پس ازعبور از سرزمينه‌هاي گرم اروپاي شرقي وارد ايران مي‌شود.
ج) سيستم كم فشار سوداني
علاوه بر جريانات مديترانه‌اي سامانه كم فشار سوداني نيز در زمستان و اوايل بهار هواي نواحي جنوب و جنوب غربي و گاه غرب كشور را تحت تأثير قرار مي‌دهد. وقوع بارندگي شديد در جنوب غربي كشور در نتيجه نفوذ و تقويت سامانه كم فشار سوداني مي‌باشد. در اثر هماهنگي بين سامانه حاكم در سطح زمين و سطوح فوقاني جو، اين سامانه فشار كم بصورت ديناميكي و فعال در مي‌آيد و بارندگي و طوفان بوجود مي‌آورد. در برخي مواقع نيز يك آميختگي بين سامانه سودانه‌اي ومديترانه‌اي بوجود مي‌آيد كه در آن حالت بارشها بصورت سنگين و سيل آسا مي‌باشد. در زمان فعاليت سامانه سوداني ميزان بارش ۲۴ ساعته كوهرنگ در مارس ۱۹۹۸ بالغ بر۱۴۵ ميلميتر بوده يا درنواحي جنوبي استان در لردگان و مالخليفه بارش ۲۴ ساعت تا ۷۰ ميلميتر گزارش گرديده است.
تقسيم بندي كوپن
براساس تقسيم بندي كوپن استان چهارمحال و بختياري بطور كلي نواحي شرقي منطقه، اقليم معتدل و سرد با تابستانهاي گرم و خشك (Dcas) دارد كه از نمونه ايستگاههاي آن شهركرد و امام قيس را مي توان نام برد . ارتفاعات ۳۰۰۰ - ۲۵۰۰ متري منطقه، اقليم معتدل سرد و تابستان‌هاي خشك (Dcas) دارد كه نمونه ايستگاههاي آن چلگرد است. نواحي غربي منطقه كه پوشيده از جنگلهاي بلوط است اقليم نيمه گرمسيري با تابستانهاي گرم و خشك (Dcas) دارد كه ايستگاه لردگان و منج در اين اقليم واقع شده‌اند و بالاخره ارتفاعات بيش از ۳۰۰۰ متري منطقه داراي اقليم ارتفاعات (H) مي‌باشد كه پوشيده ازبرفهاي دائمي است.
تعيين اقليم به روش پيشنهادي جهت مناطق مركزي ايران (دكتر كريمي)
با استفاده از روش پيشنهادي براي مناطق مركزي ايران استان چهارمحال و بختيا‌ري داراي ۶ اقليم مي‌باشد كه شامل:
۱- اقليم ارتفاعات: مناطقي كه درارتفاع بيش از ۳۵۰۰ متر از سطح دريا قراردارند و از نظر پوشش گياهي بسيار فقير بوده و دوره رشد در اين مناطق بسيار كم مي‌باشد و اكثر مواقع از يخچالها و برفهاي دائم پوشيده شده است.
۲- اقليم مرطوب معتدل و بسيار سرد كه در مناطق مجاورارتفاعات واقع شده‌اند و سطح كمي از كل سطح استان را بخود اختصاص داده‌اند و از نظر پوشش گياهي نيز فقير هستند و فقط گونه‌هاي مقاوم نظير چوبك و سرو كوهي در اين مناطق رشد مي‌كنند.
۳- اقليم نيمه مرطوب معتدل سرد: سطح زيادي از استان را شامل مي‌شود. مناطق مركزي استان و دشتهاي زيادي در اين اقليم جاي دارند كه در شهرستان شهركرد شامل بخشهاي مركزي، شلمزار، لاران، بن و قسمتي از بخش سامان و در شهرستان بروجن بخش مركزي و شهرستان فارسان و شهر ناغان در شهرستان اردل جزء آن مي‌باشد.
۴- اقليم مرطوب معتدل سرد: اين اقليم تقريباً زير اقليم نوع سوم (نيمه مرطوب معتدل سرد) مي‌باشد با اين تفاوت كه ميزان بارش در اين اقليم بيشتر مي‌باشد. اين اقليم شامل نواحي امام قيس در شهرستان بروجن، بخش ديناران اردل و سودجان و مرغملك شهرستان شهركرد مي‌باشد.
۵- اقليم نيمه مرطوب كمي سرد: شامل مناطق لردگان و بخش بازفت در شهرستان كوهرنگ و حاشيه زاينده رود در بخش سامان مي‌باشد و از نظر پوشش گياهي جنگلهاي بلوط، باغات ميوه در اين اقليم سطح وسيعتر‌ي را به خود اختصاص مي‌دهند.
۶- اقليم نيمه مرطوب بسيار گرم، زمستان كمي سرد: سطح بسيار كوچكي ازاستان كه از نظر ارتفاعي داراي ارتفاع كمتر از ۱۰۰۰ متر از سطح دريا قرار دارند را شامل است كه در اين مناطق در تابستان نسبت به ديگر مناطق استان هواي گرمتري داراست و بارش نيز در اين مناطق بيش از ٧۰۰ ميليمتر در سال است. اين اقليم حاشيه رود‌خانه ارمند در شهرستان لردگان را در بر مي‌گيرد.
پهنه بندي اقليمي استان چهارمحال و بختياري